Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Prelim 2024 Memo

MemorandumisiXhosa HLGrade 12202418 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the Eastern Cape Prelim Exam 2024, 18 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA 12 SEPTEMBA 2024 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 100 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-18. Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2024) IMIYALELO YOKUMAKISHA Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, mayithathelwe ingqalelo le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola: • Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuyila, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela. • Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo kwakunye nerejista, isimbo sokubhala nethoni, ingakumbi kwiCANDELO B. • Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo. • Izakhi zolwimi kubandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi. • Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe. • Ukubunjwa kwezivakalisi. • Ukubhalwa kwemihlathi. • Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 3 IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA ICANDELO A: ISINCOKO Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le-17 nele-18 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO NOCWANGCISO 30 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15 ISAKHIWO 5 AMANQAKU EWONKE 50 1. Funda isincoko sonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO noCWANGCISO. 2. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI, ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA. 3. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo leSAKHIWO. ICANDELO B: IMIHLATHI Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-19 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10 AMANQAKU EWONKE 25 1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO neFOMATHI. 2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI, ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA. QAPHELA: • Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi. • Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo. • Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo. • Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi. • Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika ngayo ummakishi. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2024) ICANDELO A: IZINCOKO Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala nangaluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esicamngcayo, esixoxayo, esivelela amacala omabini, okanye naziphina ezidityanisiweyo kwezi. Isincoko esibalisayo: • Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo. • Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu. • Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo. • Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo, mazibonakale. • Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela. • Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha. • Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa. • Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda isincoko, lungekrwada phofu. Isincoko esichazayo: • Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku. • Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo. • Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso. • Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi. • Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho. • Sivakalisa iimvakalelo zombhali. Isincoko esicamngcayo: • Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe. • Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo. • Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu. • Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.) • Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka. Isincoko esixoxayo: • Umviwa uthatha icala ngomba othile. • Uthotho lweengxoxo oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma ezithile. • Ukubethelela isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile lokuvula. • Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani. • Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo. • Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 5 Isincoko esivelela amacala omabini: • Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili. • Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo. • Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo. • Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo, luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa makalunike olwakhe uluvo xa evala. • Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani obuxhasayo. • Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso. • Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2024) UMBUZO 1 1.1 Saba nosuku olumnandi. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangiswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo,isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingaba libali lemini/lesiganeko/lemeko engobumnandi bolo suku. • Bangabalisa /achaze/ uhlobo lobumnandi nendlela babonwabe ngayo. • Bangabonakalisa ifuthe lobu bumnandi neemvakalelo zabo. • Bangabhala neziphumo zobo bumnandi. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala,uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.2 Umonakalo odalwa zizandyondyo zemvula. Isincoko singabalisa /chaza/camngca/xoxela amacala amabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu, nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/lesiganeko/ lemeko/ leemeko/ leziganeko ezenziwa zizandyondyo zemvula. • Bangachaza ukuba zintoni izandyondyo zemvula baze bachaze nomonakalo owenziwa zizandyondyo zemvula. • Bangavelela iindlela oluchaphazeka ngazo uluntu ziimvula ezonakalisayo. • Banganika iingcebiso zokusombulula umonakalo odalwa zizandyondyo zemvula. [Nawuphi na umxholo ohambelana nezihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo/ isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 7 1.3 Ubomi beentsapho kwiminyaka ezayo. Isincoko singaxoxela icala elinye/ singaxoxela amacala omabini/ singabalisa/ chaza/ camngca. Isincoko masicwangiswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa /efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu, nesiphelo. Umxholo: • Bangasikrobisela kubomi obuza kuphilwa ziintsapho kwiminyaka ezayo. • Bangaveza izimvo zabo malunga nobomi obuphilwa ziintsapho ngoku kunye nobo ziza kuphila kwiminyaka ezayo. • Bangabonisa ulwazi ngesihloko bebonisa ubomi obumnandi/ububi obuza kuphilwa ziintsapho kwinyaka ezayo. • Banganika neengcebiso ngendlela ababubona ngayo ubomi beentsapho besenza uqikelelo lobomi beminyaka ezayo . [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.4 Igugu lingaba likhulu umbombo uyaqhosha. Isincoko singabalisa/ chaza/ camngca/ xoxela amacala amabini/ xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo Umxholo: • Ingalibali lemini enye/ isiganeko/ imeko ekuboniseni ukuphoxeka komntu kuloo mabhongo ebenawo. • Angabalisa ibali elibonisa ifuthe lamazwi esihloko. • Iziphumo zala mazwi esihloko. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2024) 1.5 Abafundi abahloniphayo bayaphumelela. Isincoko singabalisa/ chaza/ camngca/ xoxela icala elinye/ xoxela amacala omabini. Isincoko masicwangciswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo efihlakeleyo/ yentsusa/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/ isiganeko/ imeko engendima edlalwa yintlonipho kwimpumelelo yabafundi. • Bangabalisa /baveze iimbono zabo ngabafundi abahloniphayo kunye nempumelelo yabo. • Bangaveza uncedo olwenziwa yintlonipho kwimpumelelo yabafundi • Bangakhuthaza okanye bacebise ngokubaluleka kwentlonipho kubafundi ukuze baphumelele. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,isakhiwo sesivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.6 Ukulunga nokungalungi kwesibonelelo sama-R350 kulutsha. Isincoko singabalisa/ chaza/ camngca/ xoxela icala elinye/ xoxela amacala amabini. Isincoko masicwangciswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa /efuhlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/ isiganeko/ imeko enganefuthe lesibonelelo sama- R350 kulutsha. • Bangaveza amacala omabini /icala elinye ebonakalisa ububi/ubuhle besi sibonelelo kulutsha. • Banganika nezinye iingcebiso malunga nangamanye amaphulo anokwenziwa ngurhulumente kulutsha ukulwa intswela-ngqesho nokukwazi ukuzimela. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala,uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo,isigama sihambelane nesihloko,isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 9 1.7 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/ sichaze/ sicamngce/ xoxele icala elinye/ sixoxele amacala omabini. Isincoko masicwangciswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali losuku lokuvota notshintsho oluza nalo. • Bangabonisa ukubaluleka kosuku lokuvota kwilizwe/kumntu/okanye kuluntu ngokubanzi. • Bangachaza ifuthe lotshintsho oluza nokuvota. • Bangabonakalisa ukubaluleka kokuba uluntu luthathe inxaxheba kuvoto/ kulonyulo lombutho oza kukhokela ilizwe/kumaphondo/kumasipala/ kumanqanaba ohlukileyo olawulo. • Bangavelela indima edlalwa ngamaqela ezopolitiko/ urhulumente ekukhuthazeni uluntu luvote/luthathe inxaxheba kulonyulo abonakalise neziphumo zokuvota/zolonyulo. • Aveze indima ebalulekileyo edlalwa yiKhomishini ezimeleyo yolonyulo (IEC) ekulungiseleleni nasekuqhubeni uvoto. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala,uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.8 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/ sichaze/ sicamngce/ xoxele icala elinye/ sixoxele amacala omabini. Isincoko masicwangciswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2024) Umxholo: • Bangabalisa ngesiganeko sokuxhwilwa/ sokubiwa/ sempatho-gadalala/ sokuxhatshazwa kwabantwana. • Bangachaphazela imeko embi yokubiwa/yokuxhwilwa/kwabantwana ngabantu abadala. • Bangavelela impatho gadalala/impatho mbi eyenzeka ebantwaneni emakhaya nakuluntu ngokubanzi. • Bangabonakalisa ukungakhuseleki kwabantwana ngabantu ebebelindele ukuba babakhusele. • Bangaveza imeko yenkxalabo kubazali besoyikisela ukuba abantwana bangaxhwilwa/ bangabiwa/banganyamalala okanye abonakalise abantwana bephila ngokungakhululekanga. • Bangaveza ubomi obubi boloyiko obuphilwa ngabantwana kweli xesha langoku. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala,uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] AMANQAKU ECANDELO A: 50 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 11 ICANDELO B: IMIHLATHI UMBUZO 2 Kulindeleke ukuba abaviwa bakhethe imihlathi ibe MI BINI kule ibuziweyo. Ubude bempendulo nganye mabube li-100−120 amagama ngomhlathi ngamnye. Oku kubhekisa kumxholo kuphela. Ulwimi, irejista isimbo sokubhala nethoni masifanelane nenjongo yobhalo. 2.1 I-IMEYILI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Kunyanzelekile ivele idilesi yombhalelwa ibe neempawu zejelo alisebenzisayo. • Kolandelayo umgca kukho imigcana/ imiqolwana equlethe isizathu sokubhalwa. • Inesibuliso esidiza ukuba kubhalelwa umhlobo. • Umxholo ungokuvuyisana nomhlobo wakho ngenkxaso-mali ayifumene eza kumfundisa phesheya kolwandle. • Makusetyenziswe isimbo nefonti efundeka lula, ingaxutywa. • Mayingabhalwa ngoonobumba abakhulu bodwa. • Mayibhalwe ngemibala engaphandliyo. Ulwimi /isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ithoni nerejista mazibe sesikweni. • Ulwimi malube lolungandilisekannga, iregista engekho sesiweni nefanele abahlobo. • Isigama sesokuvuyisana nomhlobo. • Ubhalo maluvakale luyondelelane lucace lubesemxholweni. [25] 2.2 ILETA ESESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Iidilesi zibe mbini. • Eyombhali idilesi nomhla zibhalwa ngokupheleleyo ngasekunene. • Idilesi yombhalelwa ibhalwa ithi nca kumgca ohlayo ngasekhohlo. • Isikhundla sombhalelwa negama lephephandaba malikhankanywe. • Isibuliso masihambelane nomxholo weleta. • Akunyanzelekanga ukuba abizwe ngegama lo ubhalelwayo xa kwamkelekile ukusebenzisa uMhlekazi/uNkosazana/uNkosikazi. • Umcimbi ukrwelelwa umgca ngaphantsi xa ubhalwe ngoonobumba abancinci/ awukrwelelwa xa ubhalwe ngoonobumba abakhulu, uze ushiye umgca. • Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo. • Umxholo mawube malunga nokuthengiswa kweziyobisi ngaphakathi ezikolweni. • Umhlathi wokuqala mawunike isizathu/ iinjongo sokubhala ileta. • Umhlathi olandelayo ukhulisa umxholo. Uveza iziphumo ezibi ezibangelwa kukuthengwa kwezi ziyobisi ngabafundi. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2024) • Umhlathi wokugqibela uza neengcebiso ngezinto ezinokwenziwa ukuphelisa ukuthengiswa kweziyobisi esikolweni. • Isiphelo masibe seseleta esesikweni size silandelwe ngoonobumba magama nefani yombhali. • Ileta mayibe malunga nokuthengiswa kweziyobisi ngaphakathi ezikolweni. • Mazingasetyenziswa izingxi kwiidilesi, kwisibuliso kunye nesiphelo. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ithoni nerijista mazibe sesikweni. • Ulwimi malube lolusesikweni lusulungeke. • Ubhalo maluvakale luyondelelane lucace lube semxholweni. [25] 2.3 UDLIWANO NDLEBE Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Udliwano ndlebe malubhalwe njengoko lusenzeka. • Kwintshayelelo makunikwe iinkcukacha malunga nenjongo yodliwanondlebe, indima yabadlali nendawo oluqhubeka kuyo. • Amagama wezithethi abhalwa kwicala lasekhohlo ephepheni kulandele ikholoni. • Makungabhalwa nto phantsi kwamagama ezithethi. • Ukwahlula intetho yesithethi ingasinye shiya umgca. • Imibuzo mayicace ingqale kwaye inike umhlaba wempendulo ephuhlileyo. Iimpendulo ezinjengo-Ewe/Hayi azamkelekanga. • Udliwanondlebe malube phakathi komqeshi wakwiSebe lezeMpilo kunye noAsive ozigqatsele umsebenzi. • Umxholo mawube nenjongo yokufumana ulwazi ngokufaneleka kukaAsive kumsebenzi azigqatsele wona. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ulwimi malube lolusesikweni luhloniphe/olundilisekileyo. • Isigama singqamane nomxholo wodliwanondlebe. • Ithoni, irejista mayibe sesikweni. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 13 2.4 INGXELO ESESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Imiba mayibhalwe ngokweengongoma. • Isihloko sengxelo masibe sifutshane, sibebanzi kwaye sisebenze njengesishwakanthelo sokuqulathwe yingxelo. • Isihloko sengxelo masingabhekiseli mntwini kodwa kufuneka uhlobo lokhuphiswano luxeliwe. • Mayibe nombhali wayo onegama, ayisayine kunye nomhla ebhalwe ngayo. • Isakhiwo masibhalwe ngokwefomathi echanekileyo • Kwintshayelelo: Makusetyenziswe amazwi ambalwa nakhethekileyo. • Makuchazwe umhla afumene ngawo umyalelo kunye nomhla ekufuneka kugqitywe ngayo ingxelo mayivele. • Umxholo: Mawucace gca umba ekuthethwa ngawo kwaphaya kwisihloko. • Makabonakalise iinkcukacha ezichanekileyo ezimalunga nolu khuphiswano ,izinto ezibalulekileyo nezibanike umdla kulo. • Umxholo mawube malunga neengcebiso zokugcina indalo ikhuselekile. • Makubekho uthungelwano, uyondelelwano nonxibelelwano lwezimvo/iziganeko. • Isiphelo: Umbhali makaveze ukubaluleka kolu khuphiswano nolwazi abalufumeneyo olukhuthaza ukugcinwa kwendalo ikhuselekile. • Makaveze iziphakamiso/izivumelwano eziye zavela kolu khuphiswano. • Makabhale igama lalowo uqulunqe le ngxelo. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ulwimi nethoni malube lodidi lwengxelo leyo yenziwayo. • Kusetyenziswa ulwimi olusesikweni, izibizo gabalala, umntu wesithathu. • Ubhalo maluvakale lucace lube semxholweni. • Ulwimi lolundilisekileyo, kusetyenziswe ingxelo-ntetho. • Ithoni, irejista, isimbo sokubhala, isigama esifanelene nenjongo/isimo sentlalo. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2024) 2.5 I-AJENDA NEMIZUZU Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Kwi-ajenda makuvele igama lekomiti yabatsha, umhla, indawo nexesha neengongoma ze-ajenda. • Imizuzu mayibhalwe ilandele iingongoma ze-ajenda. • Imiba ekuza kuxoxwa ngayo mayinonjolwe. • Makudweliswe amagama abantu abakhoyo namagama abangxengxezileyo. • Makuvele izigqibo /izindululo ezithatyathwe kwintlanganiso ngokwesihloko esimalunga nokulungiselela usuku lolutsha. • Makusetyenziswe izenzi ezikwixesha elidlulileyo. • Malivele ixesha ephume ngayo intlanganiso. • Makubhalwe umqulunqi wemizuzu onguNobhala wekomiti nomhla equlunqwe ngayo intlanganiso. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ulwimi malube sesikweni. • Ithoni nerejista mayibe sesikweni. • Ulwimi oluchukumisayo malusetyenziswe. [25] 2.6 INTETHO Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Isakhiwo masibe yimihlathi eyakhiwe ngomxube wezivakalisi ukusuka kwezimfutshane ukuya kwezide. • Mayibe nesihloko esibhalwe ngoonobumba abakhulu. • Mayahlulwe ibe netshayelelo, isiqu nesiphelo. • Intshayelelo mayitsale umdla wabaphulaphuli/ idlwengule umxhelo. • Amanqaku aza kunyathela kuwo mawavele kwintshayelelo. • Ucwangciso malubonakalise ukuqonda isihloko/abantu ekujoliswe kubo/ indawo/ ixesha kwanenjongo yentetho. • Mayikhankanye iingongoma aza kucangcatha kuzo ezinxulumene nokuthi ndlelantle kubafundi nombulelo kootitshala. • Intetho mayibe ngombulelo wabafundi kootitshala ngezinto ababenzele zona. • Ukunqumama makubonakaliswe ngeempawu ezifana ne-elipsis neziphumlisi. • Ucaphulo malubonakaliswe ngeempawu zocaphulo. • Isiphelo masibe sesincamisa umxhelo nesiza kwenza ukuba abaphulaphuli bahlale beyikhumbula le ntetho. • Mayibe nophawu olubonakalisa ukuba iyaphela./ifikelela esiphelweni intetho. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 15 Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ulwimi malube lolusulungekileyo nolundilisekileyo kuba yenzelwa abangasondelanga kulowo uyinikezelayo. • Izidibanisi nonamathelwano mazihambelane nodidi lomhlathi olukhethiweyo,umzekelo: okokuqala, okwesibini. • Ithoni, irejista nesimbo sokubhala masibe sesifanelekilayo sihambelane nendawo intetho eyenziwa kuyo kunye nodidi lwabantu eyenzelwa bona/ abaphulaphuleyo. [25] AMANQAKU ECANDELO B (25 x 2): 50 AMANQAKU EWONKE: 100 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBER 2024) QAPHELA: o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, ICANDELO A) o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu. o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye. o Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi. ISIHLOMELELO A: IRUBRIKHI YOKUHLOLA ISINCOKO ULWIMI LWASEKHAYA [50 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo ayihambelani Inqwanqwa eliphakamileyo inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano nomxholo kwaphela. (Impendulo nezimvo) koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana gingci noko ziyaqinisekisa lungqinelanayo. -Izimvo ziyabhidisa kwaye Uyondelelwaniso -Izimvo eziqiqisisiweyo, nomxholo kwaye zinomdla ngokuse-mxholweni. -Izimvo azicacanga azingqamananga lwezimvo ezixhokonxa iingcinga zinobungqina bokuvuthwa. - Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaphela nomxholo. nezivuthiweyo. -Ilungelelaniswe kakuhle kwaye iyathungelana ezomfundi. -Azicacanga kwaye kwaye ngokucwangcisa. -Impendulo kakhulu kwaye kuquka intshayelelo, -Buncinci ubungqina ziphindaphindiwe. Ukuqonda injongo, elungelelaniswe kakuhle iyathungelana isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso -Azilungelelaniswanga abantu ekujoliswe ngokugqwesileyo (inonamathelwano) kuquka nesiphelo. nothungelwano kwaye azithungelani kubo kunye nesimo enothungelwano intshayelelo, isiqu lweengcamango. sentlalo. (enonamathelwano) ukuqukumbela/nesiphelo. ukuquka intshayelelo, isiqu, ukuqukumbela/nesiphelo. 30 AMANQAKU 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Impendulo egqwesileyo -Impendulo ixongxwe -Impendulo eyanelisayo -Ubukhulu becala -Akukho linge kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana kubakho impendulo lokuphendula isihloko. Inqwanqwa elingezantsi kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana izikhewu kwingcaciso. ayihambelani -Ayihambelani kwaphela ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. -Izimvo ziyanamathelana nomxholo. nomxholo kwaye wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle ngokwanelisayo kwaye -Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga. phambili. iyathungelana ziyaqinisekisa. ukungahlangani -Ayingqamananga -Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) kuquka -Kukho ulungelelaniso nokubhidisa. nomxholo kwaphela neziqiqisisiweyo. intshayelelo, isiqu olufumanekayo -Phantse bungabikho kwaye inobubhu- -Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo.. nothungelwano ubungqina tyubhutyu. ngobugcisa kwintshayelelo, isiqu bolungelelwaniso zinothungelwano nesiphelo. nothungelwano. (zinonamathelwano) kuquka intshayelelo, isiqu kunye nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 17 ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ulwimi alunantsingiselo. Inqwanqwa eliphakamileyo NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala kunye nesigama sokubhala nesigama sokubhala nesigama -Ithoni, irejista, isimbo Ithoni, irejista, isimbo sokubhala, kakhulu kwinjongo, abantu ziqaqambe kakhulu zifanelekile kwinjongo, azihambelani nenjongo, sokubhala nesigama isigama esifanelenenenjongo/nesimo ekujoliswe kubo nakwisimo kwinjongo, abantu ekujoliswe abantu ekujoliswe kubo abantu ekujoliswe kubo azihambelani mpela sentlalo. sentlalo. kubo nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. nenjongo, abantu Uchongo magama. -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile kwaye -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi lusetyenziswa ekujoliswe kubo nesimo Ukusetyenziswa kolwimi ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ngokufanelekileyo ngendlela ebuthathaka. sentlalo. nemigaqo, luyachukumisa ngokufanelekile ukudlulisa umyalezo. -Ithoni nochongo -Ukusetyenziswa Iimpawu zokubhala, igrama, upelo. ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo kwisincoko magama -Ithoni ifanelekile. kwisigama -Ithoni edlwengula umxhelo siphela. -Izixhobo zolwimi azifanelekanga. kunqongophele 15 AMANQAKU nenobuciko. -Ubukhulu becala akukho -Isigama zisetyenzisiwe ngokubaxekileyo de -Akukho nasinye isiphene ziphene kwigrama nopelo. ukuphuhlisa nokuphucula sinqongophele ungakwazi ukuqonda segrama nopelo. -Sixongxwe kakuhle umxholo. kakhulu. okubhaliweyo. -Sixonkxwe ngobugcisa kakhulu. obukhulu. 13 10 7 4 -Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ukusetyenziswa kolwimi -Ukusetyenziswa kolwimi kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala ngokwanelisayo kodwa ngokungafanelekanga. Inqwan zolwimi ezibonakalisa ubuciko luchanekile. kusekho ukungangqinelani -Kuncinci okanye akukho qwa ngokufanelekileyo. -Ithoni iqaqambile kwaye apha naphaya. ukohluka – hlukana elingez antsi -Akukho nasinye isiphene ichanekile. -Ubukhulu becala ithoni kwezivakalisi. segrama nopelo. -Zimbalwa iziphene ifanelekile kodwa -Isigama -Sixonkxwe ngobugcisa. zegrama nopelo. usetyenziso zixhobo sinqongophele -Sixongxwe kakuhle. zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo. ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 Iimpawu zodidi lwesincoko -Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha zakhiwe -Ukuphuhliswa -Kukho amanqaku -Amanqaku asemxholweni Ukuphuhliswa kwemihlathi ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. awakho. nokubunjwa kwezivakalisi. -Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxhlolweni. -Izivakalisi nemihlathi -Ulwakhiwo lwezivakalisi -Izivakalisi, imihlathi zakhiwe -Ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi 5 AMANQAKU ngokugqwesileyo. -Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. -Isincoko lunobubhutyu-bhutyu. nemihlathi kuyahambelana, -Isincoko sisesemxholweni -Isincoko siphume kwahlukahlukene. sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni. iziphene. AMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 18 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBER 2024) ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo esemagqabini -Impendulo eyanelisayo -Kubonakala ubunzima -Impendulo ibonakalisa NEFOMATHI ngaphezu koko ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi bekulindelekile ngeempawu zodidi lomhlathi. ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi ngeempawu zodidi -Impendulo nezimvo. -Izimvo eziqiqisisiweyo -Ubhalo lusemxholweni. lomhlathi. lwetekisi. lomhlathi. nezivuthiweyo. -Ukuthungelana komxholo -Ayikho semxholweni -Kukho ukungqamana -Intsingiselo ilahlekile -Ulungelelwaniso lwezimvo -Ulwazi olunzulu ngeempawu nezimvo, kucaciswe kakuhle ngokupheleleyo. okungephi kwaye akakho nokucwangcisa. zohlobo lomhlathi kakhulu kwaye neenkcukacha -Kukho ukuphambuka okusemxholweni kodwa semxholweni kwaphela. -Injongo, abantu ekujoliswe obhaliweyo. zixhasa isihloko. okungephi emxholweni. ukuphambuka kubhalo. -Ayithungelani kumxholo kubo, iimpawu/ imigaqo -Ubhalo lusemxholweni -Ifomathi efanelekileyo -Ubukhulu becala -Akusoloko kukho nezimvo. nesimo sentlalo. ncakasana. eneziphene ezingephi. uyathungelana umxholo uthungelwano phakathi -Zimbalwa kakhulu -Ukuthungelana komxholo nezimvo. komxholo nezimvo. iinkcukacha ezixhasa nezimvo. -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha isihloko. -Icaciswe nzulu kwaye zonke ziyasixhasa isihloko. ezixhasa isihloko. -Ayisetyenziswanga iinkcukacha ziyasixhasa -Ubukhulu becala -Imigaqo eyimfuneko imigaqo eyimfuneko isihloko. ifomathi ifanelekile yefomathi isetyenziswe yefomathi. -Ifomathi yamkelekile kwaye kodwa kukho iziphene ngokungacacanga. ichanekile. ezingephi. -Imigaqo engundoqo 15 AMANQAKU yefomathi yetekisi ityeshelwe. ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama Ithoni, irejista, isimbo ngokukodwa kwinjongo, kakhulu kwinjongo, abantu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani nenjongo, sokubhala, injongo/imeko, abantu ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo kunye abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo abantu ekujoliswe kubo abantu ekujoliswe kubo nakwesimo sentlalo. nakwisimo sentlalo. kunye nesimo sentlalo. kwinjongo, abantu nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe -Ubukhulu becala ulwimi -Kukho iziphene ekujoliswe kubo kunye -Izele ziziphene yaye ngokuchanekileyo kwaye lusetyenziswe ngokukuko ezimbalwa zolwimi nesimo sentlalo. iyabhidisa. Ukusetyenziswa kolwimi lwakhiwe ngokukuko. nangokuchanekileyo. -Isigama esaneleyo. -Ukusetyenziswa kolwimi -Isigama asihambelani nemigaqo yalo. -Akukho ziphene konke -Isigama sichaneke kakuhle. -Iziphene ngokungachanekanga nenjongo. Uchongo magama. konke. -Ubukhulu becala akukho aziyichaphazeli kubangela iziphene -Intsingiselo Iimpawu zokubhala ziphene. intsingiselo. ezibaxekileyo. ichaphazeleke nopelo. -Intsingiselo ilahlekile. ngokukodwa. 10 AMANQAKU AMANQAKU 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all