Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2024
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 80
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha angama-23.
Hosted by www.ecexams.co.za.
Skip to contentAll 2024 papers 
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)




View all





isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Prelim 2024 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the Eastern Cape Prelim Exam 2024, 23 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Prelim Exam · 2024. Memorandum, 23 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2024
- Exam period
- Eastern Cape Prelim Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 23
- File size
- 1007.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 23
This exam
Eastern Cape Prelim Exam 2024
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)52 marks
- Question 2.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)4 marks
- Question 2.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 3.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 3.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
Show all 14 questions
- Question 4.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 4.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 5.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)43 marks
- Question 5.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)52 marks
- Question 6.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 6.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)52 marks
- Question 7.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 7.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA
• Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi.
• Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba kuqalwe
ukukorekisha kumaziko okukorekisha.
• Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo.
IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akuvumelekanga ukuba aphendule
umbuzo osisincoko nombuzo omfutshane kudidi olunye kwijenri enye.)
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo kwiCANDELO A (imibongo efundisiweyo),
korekisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
esisincoko kwiCANDELO B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithathu imibuzo
(kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama), korekisha
kuphela impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa kwenzekile ukuba
uphendule umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokuchanekileyo, korekisha ngokwendlela ekunonjolwe
ngayo kwimemorandam.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa intsingiselo
ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo mpendulo.
7. Imibuzo esisincoko
Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele
ezohlwaye ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi ophezulu.
Sebenzisa irubriki yokuhlola ekwisihlomelo esinguA nesinguB ukuhlola izincoko
zabaviwa.
8. Imibuzo emifutshane
Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa ecaphula.
9. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha impendulo exhasayo.
10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/ BUBUXOKI, okanye YINYANI/LULUVO.
Makisha impendulo exhasayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 3
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B. NGOMBANE
UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
AMANQAKU – ZS QANGULE
Amanqaku ali-10 ewonke kulo mbuzo. Ama-6 ngawomxholo aze ama-4 abe
ngawolwimi kunye nesimbo.
Sebenzisa irubrikhi esisihlomelo A.
• Sebenzisa ezi ngongoma zilandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo.
• Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo
umbongo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-22 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Lo mbongo uveza amanqanaba athi lowo usendleleni yobomi adlule kuwo. Bomi obo
bumacala mabini, elibi nelihle. Ibubulumko ke ukugqibela ngelihle. Izafobe
ezisetyenziswe kule Sonethi luchasaniso, nesikweko zigxininiswe izimvo
ngokusetyenziswa kophindaphinda – UXWESISO.
• Umqolo 1 – uchasaniso sisafobe esisetyenziselwe ukutyhila intsingiselo
echaseneyo, ekukwazi nokungazi. Oku kuphuhlisa ukuba ungumntu akunalwazi
lwezinto zonke apha ebomini. Olo unalo unalo ngalonto lungangakusebenzeli
kwenye into.
• Umqolo 2 – uchasaniso olugxininisa uluvo lokuba ubudenge sisiseko sokwazi,
sowunolwazi nje uqale ngokungabi nalo, kungoko wakuziqonda ukuba akwazi
utsho ufune ukwazi. Isikweko –“Yitrone” siphuhlisa ukubaluleka kobudenge kuba
kulapho uthi ufumane ulwazi.
• Umqolo 3 – Uchasaniso ‘Inyembezi > Inkathalo. Luphuhlisa isizathu sokuphuma
kweenyembezi kubonakalisa inkathalo, zikwantama uvuyo okanye intlungu kulowo
ulilayo. Ukukhupha inyembezi kukulungiselela ukubona imeko ingakuphindi
kwakho utsho ulungise. Isikweko –“Umthombo “ ukuphuma kweenyembezi zinika
uphawu oluhlala lungumqondiso wokuthile.
• Umqolo 4 – Ukukhathazeka ngenxa yenkathalo engenambuyekezo kwenza
uphelelwe kukukhathala. Ekulileni kwakho kuphuma intlungu obunayo isuke iphele.
• Umqolo 9 –10 Njengokuba imilambo iphelela elwandle, oku kunika intsingiselo ethi
iinkolo esinazo zinako ezingqinelana ngako okuluKHOLO nangona ngakwahlukana
kwazo kuthi kudaleke ukunyembana, intiyo, ukutshutshisana. IINKOLO
>UNGCIKIVO.
• Umqolo 11– 12. Ekudleni kwethu ubomi kukwakho nokufa. Ikwanika intsingiselo
yokuba siphila nje ekugqibeleni sizakufa kodwa ngaphaya kokufa kukho ubomi
obungunaphakade. Isikweko. “yileli” Inika intsingiselo ethi sesi sixhobo sikukufa
esiyakuthi sisise kubomi obungunaphakade. [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE
MHELA MFONDINI – GV MONA
2.1 Uxwesiso / uphindaphindo lwamagama sisetyenziselwe ukudala
isingqisho / luyagxininisa (2)
2.2 Kukubetha umntu engalindelanga / kukuqubula. (1)
2.3 C / C. Ukuwa phantsi usoyisakala (1)
2.4 Ngumfanekiso wolwimi olude oluphumele ngaphandle /lulude ngaphandle
ngenxa yokudinwa (2)
2.5 Isitanza soku-1 sityhila ukubaluleka kokulindwa komntu ukuba ayekuthatha
ezakhe iintonga.
Istanza sesi-2 sityhila ukuba naxa umntu enokuwa phantsi kubalulekile ukuba
makalindwe.
(Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka) (2)
2.6 Kukunika ulwazi malunga nendlela ekwakudlalwa ngayo mandulo/
Kukukhumbuza ngesithethe sokudlala iintonga.
[Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka] (2)
[10]
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE
INGQINA EZINGELA IMIPHEFUMLO – JJR JOLOBE
3.1 Yimfanozandi , sisetyenziselwe ukudala isingqisho. / siyagxininisa (2)
3.2 Ngumfanekiso wendawo enyukayo ekunzima ukuba abantu baqabele kuyo. /
weqhina elinyukayo. (1)
3.3 D. / D. Umntu obizela abanye abantu enkonzweni (1)
3.4 Uyabomeleza ngokuthi bubunzima obafunyanwa nguYesu / yiNkosi . (2)
3.5 Isitanza soku-1 sityhila ukuba ubunzima obaviwa yiNkosi kufuneka nabo
babuve.
Istanza sesi-3 sityhila ukuba nokubangaba likhona ixhala lokuba izinto zizakuba
nzima akuzukuba lula kodwa ngenxa yokuba iNkosi yakhanyiselwa ngoko ke
naye liza kumkhanyisela. (2)
3.6 Kukukhuthaza nokubongoza abantu ukuba bangabi naxhala kwaye
bangathandabuzi endleleni koko balandele iNkosi.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo iyakwamkeleka) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 5
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE
ISIQITHI SEENTINI- T.N. MAKABANYE
4.1 Luphindaphindo lwamagama , / lusetyenziselwe ukugxininisa / ludala
isingqisho (2)
4.2 Ngumfanekiso wokuba wonke umntu uyasazi isiqithi / saziwa nangabantu
abangabandakanyeki kuso / kukuba ngundabamlonyeni kwesiqithi. (1)
4.3 B. / B. Sisiqithi esikruqulayo (1)
4.4 Kubhekiswa kubantu abaMhlophe /abelungu ngenjongo yokuphoxisa (2)
4.5 Istanza 1–kuthethwa ngesiqithi esaziwa ngumntu wonke esidikayo ngakumbi
kubantu abantsundu.
Istanza 3–Sichaza abantu ekwakusithiwa balungele ukuba kuso ukuze
sibakhoboze abanye de balahlekelwe ziingqondo.
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
4.6 Kukunika umfanekiso nolwazi ngezinto zembali ezazisenzeka kwisiqithi
iRobben Island. (2)
(Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka) [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
ISIHOBE ESINGAFUNDISWANGA
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE
TYWALA UNGUMLAHLEKISI – MV MABUSELA
5.1 Mbopheleli woluntu, khula lengqondo (1)
5.2 Ngumfanekiso ngqondweni weliso , unika umfanekiso ntelekelelo wento
ebolileyo nenukayo ehanjwa ziimpethu. (2)
5.3 Istanza soku-1 sinemiqolo eli-11 nesitanza sesi-2 sinemiqolo emi-11 /
Imiqolo ili-11 kuzo zozibini izitanza. (1)
5.4 Kugcwele abophuli-mthetho abantwana bashiyeke bengenabazali
beziinkedama, abantu abavani ngenxa yotywala.
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
5.5 Imbongi ayonwabanga/ inxunguphele/ idandathekile/ ikhedamile kuba ibona
ukutshabalala kwesizwe kuba utywala buthandwa ngabantu abaninzi
nangona bubatshabalalisa
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
5.6 Ndifunde ubungozi bokusela utywala ukuba butshabalalisa Ikamva labantu
lubenze bangaphumeleli ebomini.
(Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka) (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 7
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
INOVELI
INKAWU IDLIW’ILILA – S KULA
UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonakalisa
ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama -28 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo.
Le noveli isibonisa uMapheza njengoyena mlinganiswa unamandla okuma angajiki
nokuba imeko ithini. Izabatha ezivala indlela yakhe azithethi nto koko nje
ubambelela kwintambo yokuphumela ngaphaya. Ehleli ngesiqinisekiso
sokufamana nokuphumelela kumnqweno wakhe, wokubatyhila abenzi bobubi
umthetho udlale indima yawo.
• UMapheza uqala umsebenzi wakhe wophando, uyalelwa yintsumpa
ngokusenza notshaba lwakhe angaliqondanga uNqoza.
• Uqala uphando kuThantaswa akubangathi uza nomkhondo uvalelwa nguNqoza
ngokuyalelwa nguMfuneko.
• Akapheli mandla udlulela kuloMsindisi kuMonde, nalapho akuzama ukufamana
umkhondo, umqobo onguNqoza ugalela amanzi ukuba angabinathemba
lakufumana mkhondo.
• Usathana kuba engalali, nabo bemdibanela ngexhwele elinguSiphongo
netyhefu yalo eyagalelwa eglasini yesiselo. Ugule ngeyona ndlela sisisu segazi
kodwa wakoyisa ukufa.
• Esachacha apho uNqoza ngokuyalelwa nguMfuneko waya kumba esibhedlele
emsa kwakweli xhwele limcime igama ngovutha.
• Wasinda nalapho ngezikaSibi esindiswa nguNontsikelelo.
• Ekuphakameni kwakhe emva koko wathezela emnxebeni ngophando, apho
wade wafumana umkhondo kwaMbuzeli esimokolweni.
• Nangona usapho lwakhe lusemngciphekweni wokufikelwa ngooMfuneko
begqogqa konke, ayathetha nto naleyo.
• Banqunyanyiswa emsebenzini uMfuneko noNqoza.
• Babanjwa abenzi bobubi, OoSixaki, Thobela noo-Athini ngokuyalelwa
nguThantaswa nesandla sakhe uMfuneko, negqwetha elinobuqhophololo
uMdlambila.
• Ngokuzibona ukuba bazakuvalelwa uThantaswa noMfuneko, Thantaswa lowo
wakhetha ukudubula uMfuneko naye wazidubula basweleka.
• Ngenene ligorha eli linguMfezeko lema kwenzeka.
(Nayiphi impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE
IKAWU IDLIW’ILILA – S KULA
7.1 UThantaswa ugxothelwa ukuba engakhange alale endlwini. /
Akabuyanga ubusuku bonke ekunye noMfuneko ehotele.
(Nayiphi enye kwezi) (2)
7.2 Ukuhamba esithubeni ufuna into ongayaziyo. / Ukungabi namida
urhibela konke okuphandl’apha. / Ukungabinathuba unyuka usehla
ungazazi ukuba ufuna ntoni.
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
7.3 UThantaswa ukhethiswe phakathi komtshato owazifaka kuwo kunye
nokutshuntuza esithubeni okwethokazi lehagu elihamba livatshula. (1)
7.4 UNonkanyiso uwutshabalalisile kuba uneengcebiso ezingakhiyo emntwaneni
wakhe. / Unegalelo lokuwubulala kuba unamacebo okuba uThantaswa
angahlali emzini wakhe. /Unegalelo ekuwupheliseni kuba iingcebiso
zakhe azilunganga zibonisa intombi yakhe ubomi obunobutyebi ngaphandle
komyeni wakhe.
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
7.5 Kukuxelelwa ngugqirha Chirandra ukuba abasayi kuphinda bafumane
bantwana. (2)
7.6 Ndiyangqina lolwangaphandle kuba kuxambulisana uThantaswa noMsindisi
ababoni ngasonye. / Kukhona ukungavani phakathi kwababini,
uThantaswa nomyeni wakhe. (2)
7.7 UThantaswa uneenjongo zokufumana imali okanye ilifa likaMsindisi. /
Zezokuba afumane ilifa likaMsindisi/ akamthandi uMsindisi ufuna imali
yakhe kuphela.
[Nayiphi impendulo echanekileyo] (2)
7.8 Ulapha kuba ugalelelwe ityhefu kwisiselo sakhe wagula emva komngcwabo
kaTyhalithemba. (2)
7.9 Ndiyangqina kuba uzenza ngathi uyavelana noMapheza kodwa nguye
ombangele ukuba alale esibhedlele/ ukwiyelenqe lokubulala uMapheza. (2)
7.10 Isibaxo / ugqithiso / ubabazo ,sicacisa ukuba wayeswamile/edanile
luvelwano angalulindelanga (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 9
7.11 UMapheza uphanda ityala lokubulawa kukaMsindisi, usezithendeni zika
Mfuneko noNqoza ngoku bafuna ukumgqithisa amafu.
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
7.12 Yinkolo yesiNtu. UNqoza uthetha ngokusa uMapheza exhweleni,
ukuzicima nokugabha ukuze umntu aphile. (2)
7.13 Sesokusiwa kukaMapheza kwaSiphongo ngeenjongo zokuba atshiselwe
emkhukhwini kanti kuzakutsha unyana kaSiphongo,
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK TAMSANQA
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonakalisa
ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama -28 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo.
Le noveli isibonisa uThole njengoyena mlinganiswa unamandla okuma angajiki
nokuba imeko ithini. Izabatha ezivala indlela yakhe azithethi nto koko nje ubambelela
kwintambo yokuphumela ngaphaya. Ehleli ngesiqinisekiso sokufamana
nokuphumelela kumnqweno wakhe. Ungqina amazwi akhe athi, ”Ungandivuyeleli
lutshaba lwam ndakuwa ndize ndivuke” Lo ujongene nempixano edalwa yindalo
kunye nabahlobo bakhe kodwa nalapho waphumelela.
• Ukusuka kukaThole eGcuwa ukuya eBhayi engaqondanga ngokulukuhlwa
ngabahlobo bakhe.
• Intlalo eBhayi ayimyolelanga, waphantse wafa ngoonqevu baseBhayi, uJoe neqela
lakhe ngesizathu sokuba bafike ehleli noNomsa othandana noJoe.
• Wathi akusinda apho wenza isibhambathiso sakhe noMdali wakhe sokumdumisa
nokubulela ngobomi bakhe.
• Ukulahlekela eKnysna ngeligodukayo, apho wasinda emlonyeni wengonyama
kwaqwengwa abahlobo bakhe uThemba noSonwabo.
• Wazizamela indlela yokuphila apho wazenza igqirha.
• Wagqiba kwelokuba abuyele kokwabo, apho wathatha isigqibo sokubuyela
esikolweni.
• Waqaqamba kwizifundo zakhe eDikeni, waya kufunda eNgilane nalapho
waphumelela emagqbini izifundo zakhe zeMatriki.
• Akaphelela apho wagqwesa ngemfundo yakhe apho wafumana isidanga
sobugqirha eOxford University kwezakwaLizwi.
• Akubuyela ekhaya njengomfundisi ophume izandla, kwavela umqobo webandla
laseGeorge Goch elalingafunwa mntu ngenxa yemeko yalapho yokuzinikezela
kwabantu bakhona kwisiselo esinxilisayo. Wazijula ijacu uMangaliso waguqula
abantu baseGeorge Goch.
• Wakhululwa nalapho wafumana khona noyise owamlahleka kudala, wabuyela
eGcuwa kokwabo. Apho wayengumfundisi ophume izandla nongundabamlonyeni,
ontshumayelo iguqula nephilisa abantu abaninzi. Wahlala apho nosapho lwakhe
kokwabo.
Ngenene ligorha eli lema kenzeka.
(Nayiphi impendulo echanekileyo)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 11
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK TAMSANQA
9.1 Kufikwe ehleli noNomsa nguJoe (neqela lakhe) osisithandwa sakhe. (2)
9.2 Intlungu yembopheleleko awayekuyo. / Ukubotshwa kwakhe engakwazi
nokuthini, ephantsi kokuxhatshazwa nokuthenjiswa ngokubulawa. (2)
9.3 Wakhetha ukudumisa igama leNkosi yakhe, kuba waba ngumfundisi ophume
izandla eguqula abantu. / Wenza njengoko wayethembisile kuba wafundela
ubufundisi wangundabamlonyeni ngenxa yemisebenzi yakhe emihle
yokuguqula abantu. (2)
9.4 Libi, lamlahlekisa uThole ebomini bakhe, bamthatha bamsa eBhayi engazazi
nokuba uyaphi, bamseza utywala, bamkhwelisa imoto ecinga ukuba
iyamgodusa kanti iyakumlahla kwihlathi laseKnysna. (2)
9.5 Sesokuhlaselwa, ebethwa, ebotshwa, ethenjiswa nangokubulawa nguJoe
neqela lakhe. (2)
9.6 Sifumana uThole ejikajikana nengcinga yemeko akuyo. / Sifumana uThole
enegcinga, yena nesiqu sakhe de kungehli nobuthongo malunga
nokumehleleyo. (2)
9.7 Kukuba ngumfundisi, adumise igama leNkosi, aguqule abantu nokubulela
ngobomi bakhe. (2)
9.8 Kufuneka umfundisi oya kukhokela ibandla laseGeorge Goch, indawo eyaziwa
ngabantu abakude nofefe lukaThixo koko baxabise utywala. Kunembali ethi
othe waya akabuyi endaweni yoko uyalukuhleka ngakumbi abefundisi
absebatsha.
(Nayiphi enye kwezi) (2)
9.9 Ukulingeka kwabefundisi, balukuhlwe ziziyolo zobomi. (2)
9.10 Akazange eyele koko wenza umsebenzi omkhulu wavusa ibandla, wayakha
iSPES BONA. wabaguqula abantu beza ngobuninzi. Wangumfundisi
ongundabamlonyeni ngenxa yeentshumayelo zakhe eziphilisayo. (2)
9.11 Kukusela isiselo esinxilisayo. (1)
9.12 Wema akajika, wabacenga ukuba bathumele yena eGeorge Goch. (2)
9.13 Inkolo yobuKristu kuba kuthethwa ngeSinodi yabefundisi baseWesile. /
Kuxoxwa ngebandla lamaWesile. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UKHOZI OLUMAPHIKO – N SAULE
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonakalisa
ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-28 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo.
Le noveli isibonisa uMfazwe njengoyena mlinganiswa unamandla okuma angajiki
nokuba imeko ithini. Izabatha ezivala indlela yakhe azithethi nto koko nje
ubambelela kwintambo yokuphumela ngaphaya. Ehleli ngesiqinisekiso nethemba
lokuba uzakukwenza aphumelele kumnqweno wakhe wokuzenza idini alwele
ilungelo lomntu omnyama, akhululeke kwingcinezelo. Izabatha endleleni unenzame
zokudlula ngaphaya kwazo aqonde apho ajonge khona.
• Umela ubugorha kwasemva kokwabo (kwaQaka) ngempembelelo anayo
yokufundisa ulutsha ngamalungelo.
• Uyabanjwa afakwe kwiveni yamapolisa ngokungekho similweni nenja,
agungxiswe umrhangqolo wengxowa enuka umchamo ajike enziwe intlekisa.
• Ejele apho kulapho watshutshiswa khona, engcungcuthekiswa
ngabasemagunyeni esisisulu sokuxhatshazwa, kulapho wabhubha khona uKK
ebona kodwa wema wanyamezela kuba ewazi umnqweno wokulwela ilizwe
lakokwabo.
• Kuvuka intiyo kubahlali esakubuya eluvalelweni uyatshutshiswa ubizwa
ngamagama uyatyholwa ngobumpimpi, uyahlaselwa, axhatshazwe, atshiselwe
ikhaya lakhe, athathelwe abazali, ajikelezwe ziintshaba ngokubukulwa
kwelakokwabo. Azive elundwendwe olungcuchalazayo lungenandawo yokuhlala,
luthi lukwaGaba lube lukwamfundisi, kwaninalume, uphepha izicithi usisisulu
nasebantwaneni sokujongwa njengotshaba kuluntu.
• Uziva ilizwe limfulathele kodwa wahlala ethembeni nangona kunjalo. Wema
sekungasekho zindlebe zakumamela, ephembelela noFriday kulo ntiyo.
• Ngoncedo lukamfundisi noMzolisi phantsi kwentaba yoKhozi wabhaca waya
kwelaBathwa ejoyina umkhosi weNtsimbi.
• Endleleni eyayo zange kube lula, kuloliwe elandelwa ngamapolisa. Waphepha
izicithi, ehamba ngamahlathi, nalapho kuzizilo, izilwanyana nezirhubuluzi,
ngoncedo lwamayeza omzingeli wasinda.
• Kungelula nokudlula oko wadibana nomkhosi etyholwa ngobumpimpi. Apho
wake wangcikivwa kodwa ngobugorha bakhe wazibonakalisa ngokuthi alwe
notshaba, asindise ubomi bukaSikhotsholo.
• Ekukhululekeni kuloo mkhosi waphuncula kwiintshaba zehlathi apho wafika
kwelaBathwa eyingxwelerha kodwa wachacha kuhle de waphakama
njengegorha.
• Akuzange kubelula nalapho kwelaBathwa iMthontsi kuba kulapho wasinda
kuhlaselo yimpi yenqwelo ntaka, wasinda ngobukrelekrele, nangona abaninzi
babhubhayo kodwa yena waba ngosindileyo.
• Kulapho wafumana neendaba ezibuhlungu zabazali bakhe abangasekhoyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 13
• Uyingqwangangqwili ebonakalisa impumelelo kwingcinezelo nanjengoko wathi
wonyulwa aye kumela ilizwe lakowabo eRhawutini kwizithebe zengxoxo.
• Sele eyinkcubabuchopho yejaji echophele ityala likaFriday lobumpimpi.
• Yabuya inkululeko ngenxa yokuma nokungabuyi ngamva kwetshantliziyo
uMfazwe.
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) [25]
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE
UKHOZI OLUMAPHIKO – N SAULE
11.1 Wayebekwa isityholo sokuba yimpimpi. (1)
11.2 Lithetha impimpi esebenzisana norhulumente wabantu abamhlophe.
Wayetyholwa ngokuba umgumngcatshi kubantu abamnyama uMfazwe,
usebenzisana norhulumente wengcinezelo. (2)
11.3 Wahamba kuba kwacaca ukuba abafuni nokuva lizwi kuye. / Waphuma
kakubi ngokubethwa ngabantu ababekwelo holo waphuma ngesango
wayakuhlala phezu kwengcwaba. (2)
11.4 Lwaphela uthando lwabo kuba uFriday wavukwa ngumona abaphinda
banxibelelelane. / Lwaphela kuba akumbona eholweni lwentlanganiso
abaphindanga babonana engahoyi neeleta azibhelelwayo uMfazwe
nguNokuzola. / Kwaphetha kungasekho nto ibadibanisayo kuba
uMfazwe wayedlalelwa ngumfanekiso awubone eholweni kaNokuzola
egonwe nguFriday aphelelwe ngumdla emva koko. (2)
11.5 Sesokuvalelwa kwakhe ejele/ sesokubanjwa kwakhe ngamapolisa,
ekubuyeni kwakhe wabekwa isityholo sobungcothoza/mpimpi. (2)
11.6 Sifumana ukungavisisani phakathi kukaMfazwe neqela labantu bokuhlala.
/ Ukungaboni ngasonye phakathi kukaMfazwe nabahlali.
Ungquzulwano de abethwe uMfazwe ngabahlali. (2)
11.7 Kukuza kulungisa isityholo kanye esi sibangela ukuba angafunwa. /
Kukuza kulungisa isityholo esingeyonyaniso ngegama lakhe. (2)
11.8 Ubekwa isityholo sokuba ungomnye wabangcatshi bombuso
wabamnyama. / Utyholwa ngokuba uyimpimpi yorhulumente
wobandlululo. / Ubonwa njengomnye wabo basebenzisana nabantu
abamhlophe. (2)
11.9 Ukubulalana kwabantu abamnyama. / Izityholo ezingenabungqina
ezidala ukufa phakathi koluntu olumnyama. (2)
11.10 Wayengeyiyo kuba naye wayesilwa ingcinezelo, sisizathu sokuba
abesendleleni uyabhaca, ufuna ukungenelela umbutho womzabalazo,
iNtsimbi kwelaBathwa. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
11.11 Walwa utshaba kunye naye, wathi akumbona ukuba wenzakele
wamxwaya wambuyisela apho babehlala khona ukuze afumane uncedo
businde ubomi bakhe. (2)
11.12 Ubhenele ekubeni azilwele. (2)
11.13 Inkolo yobuKristu, ngokusebenzisa igama uJudas kwintetho yabo. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 15
UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI SWANA NABANYE
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonakalisa
ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama - 28 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo.
Olu ncwadi lusibonisa uGxuluwe njengoyena mlinganiswa unamandla
okunyamezela asebenzise ubukrelekrele bakhe ezama ukuzikhusela nabahlobo
bakhe. Izabatha ezivala indlela yakhe nentiyo engenguye unobangela azithethi nto
koko nje ubambelela kwintambo yokuphumela ngaphaya. Ehleli ngesiqinisekiso
nethemba lokuba uzakukwenza aphumelele. Kwizabatha endleleni, uneenzame
zokudlula ngaphaya kwazo aqonde apho ajonge khona.
• Ubomi obungelula kwaphela bokuhlala endle ephila ngokuzingela, uphila le mpilo
yobutshaba kuso sonke isidalwa esiphefumlayo sasendle nto leyo ebeka ubomi
bakhe emngciphekweni.
• Uphila ubomi bokuhlaselwa zizilwanyana nazizifo kodwa uyaphila.
• Mhla wasinda ekubulaweni ngabathwa wasebenzisa ubukrelekrele bokuba:
• Abaqhathe engumRharhabe wathi ngumNdlambe ngenxa yentiyo phakathi
kwaBathwa namaRharhabe.
• Ugodusa uKhweza ngelithi makayothathela indarha ekhaya kanti kuloko
emsindisa, wamyalela angabuyi.
• Yena ushiyeka notshaba.
• Ubuqhinga bokubuyiselwa kwezikhali zakhe sele zithathiwe ngaBathwa.
• Ubukrelekrele bokuzilola bengaqondi nangona omnye wabo wacebisa ukuba
abulawe uGxuluwe.
• Ukubambisa ukuza kukaNxele ngokuza kwendarha oko belindile.
• Ukusebenzisa ityhodam lobubende kwabo babengekalali nabo bozela.
• Kulapho kanye azidlise khona izikhali zakhe wababulala aBathwa.
• Emva koko bawunyathela umhlaba bagoduka.
Enkosi Steve Biko:
• Ithandazwe legorha eladlala indima izabalazela umntu omnyama kurhulumente
wobandlululo.
• Ziinzame zalo kaBiko ukuba imfundo okanye izikolo zingakhethi bala.
• Ngenxa yobugorha bakhe iyangqina imbongi ukuba ayizange imbone kodwa
ngenxa yemisebenzi iwushiyile umzila.
• Ukuzenza kwakhe idini kweli lizwe yeyona nto ingamfanisa noMsindisi kuba
ukuphalala kwegazi lakhe kuluphawu uluhlala luhleli, kusisikhumbuzo sokulwela
inkululeko.
• Ngoku uMzantsi Afrika ubizwa ikhaya kuba namhlanje abantu bakhuselekile
kubandlululo olwalusaya kugquba kweli.
(Nayiphi impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI SWANA NABANYE
13.1 Kunzima ukufumana ukutya okwaneleyo. Ukuba awenzanga ngokuxolisayo
nangokwanelisayo uthunyelwa kwamanye amazwe apho uphoswa
kwiingonyama ukuba zikuqwenge. (2)
13.2 Kukunika umfanekiso ngqondweni wesenzeko, ukuzinga kwaso. (2)
13.3 Ayikhanye imqwenge isuke yamkhotha yamlalisa ecaleni kwayo.Kwityeli
lesibini wathi akuthelekiswa nengonyama yamqaphela ukuba nguye yasuka
yamkhotha apha ebusweni ayamqwenga.Yahamba naye, yahlala naye,
yamgcina efudumele. (3)
13.4 Umntu nesilwanyana. (2)
13.5 UQebeyi wanceda ingonyama ihlatywe ngameva nayo ingonyama yamnceda
ngokungamqwengi, isuke imgcine efudumele. (2)
13.6 Wangumlinganiswa okrelekrele uyasazi isilwanyana xa sifuna uncedo./
Wangumlinganiswa onobuntu ngokunceda isilwanyana./
Wangumlinganiswa oligorha onexesha lokuzinikezela kutshaba elusendleleni
yakhe.
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
13.7 Yiba noncedo ukuze nawe uncedeke./ Unyawo alunampumlo./
Ubugorha nokunganikezeli ebomini. (2)
13.8 Akukho kubopheleleka ukulungisa isigama./ Ukungalingani kwezitanza. (1)
13.9 Ngesifingo, ekuseni, ngentatha kusa kunye nasemin’emaqanda
nangorhatya. (3)
13.10 Isimntwiso, umqhagi unikwe iipawu zobuntu. (2)
13.11 Akuvela ukhetshe uyabaleka nawo umqhagi./ Akufika ukhetshe ngequbuliso
umqhagi uyayeka ukuzigwagwisa. (2)
13.12 Ukubaluleka komqhagi kwaNtu. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 50
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 17
ICANDELO C: IDRAMA
UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
BUZANI KUBAWO – WK TAMSANQA
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonakalisa
ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama -28 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo.
Le drama ibonisa uZwilakhe njengoyena mlinganiswa unenkani ungajiki nokuba
secetyiswa unguNOZALA ekwa ngumphembeleli wako konke ukwenza kwabanye
abalinganiswa. Unyanzela isiko lokubonelwa eneenjongo ezingalunganga nangona
ebona ukuba uGugulethu uyaqhankqalazo, bayasunduzana ingulowo utsalela
kwelakhe icala. Iziphumo yakukufa nokugwetywa kukaGugulethu intambo.
• Kuxelelwa uGugulethu athathe umfazi.
• Kuhlanganwa ngamaHlubi kuxoxwa lo mba wokuthathelwa uThobeka.
• Ayathunywa amaHlubi ayokucela ubulawu kwaMcothama, bayavumelana
abazali.
• UGugulethu ecaleni wenza eyakhe yokuthembisa uNomampondomise
ngomtshato.
• UNomaMpondomise ukhupha iinkomo(ikhazi) ebeselikho likaMcunukelwa.
• Ugugulethu utshatiswa ngenkani noThobeka ecaweni nangona engazange
avume wabonakalisa uqhankqalazo.
• UZwilakhe ubhala igama likaGugulethu ngokwakhe endaweni kaGugulethu.
• UNomaMpondomise ubona kwiphephandaba ukuba uGugulethu utshatile.
• UNomaMpondomise umangalela uGugulethu ngokungafezekisi isithembiso
akugqiba azibulale.
• UMaNyawuza wothuka awe, abhubhe akuva ngentombi yakhe engasekhoyo.
• Ugugulethu ufulathela ikhaya athathe isigqibo sokungaphindi abuye.
• Uyala akulandwa ngoyisekazi.
• UZwilakhe uthumela uThobeka nabantwana, uGugulethu uyababulala.
• Uyabanjwa uGugulethu agwetywe intambo.
• Konke kungenxa kayise,uZwilakhe.
(Nayiphi impendulo eyamkelekileyo.) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
18 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE
BUZANI KUBAWO – WK TAMSANQA
15.1 Yintlungu yokwaliwa kwakhe/ kukaMcunukelwa nguNomampondomise. (1)
15.2 Uyayiqalekisa le mini. / Uyayizonda le mini. / Yimini angasokuze
ayilibale.
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
15.3 Akulunganga ukuqhayisa ngento kuba awulazi ingomso ukuba likuphathele
ntoni ungazisola/ / Akulunganga ukuzingca okanye ukuzigwagwisa
ngonako namhlanje hleze ubuye udane. (2)
15.4 Kukuba uNomaMpondomise zange wamthanda kwasekuqaleni
uMcunukelwa. /Uthenjswe nguGugulethu ngomtshato wathi uzakuqale
akhuphe iinkomo zikaMcunukelwa./ Sele enoGugulethu osentliziyweni
yakhe. (2)
15.5 Ndiyangqina kuba naye uNomaMpondomise wafumana esikaMcunukelwa
waphoxwa nguGugulethu obezithembise ngaye. / Naye waphoxeka
kuba uGugulethu wanyanzelwa ngomtshato noThobeka wavuma. (2)
15.6 Ukuyondelelana/ Ukujiya kwezinto kuba ziyakhula iziganeko nomoya
wempixano uya ukhula ngokukhula. (2)
15.7 Yeyokuba angahoyeki xa efika nabantwana suke abuzwe ukuba uyaphi na,
uzokwenzani. (1)
15.8 Akahoyekanga kuba abanikwanga. Umbuzo ombuzayo ukuba uyaphi
kodwa sefikile. Ukushiywa nabantwana endlwini angamxeleli
uGugulethu ukuba uya phi.
(Nasiphi isibini kwezi) (2)
15.9 Athetha ukuba kubakho izinto ezenzekayo zibe mnandi xa zisenzeka kanti
ekuhambeni kwethuba zizakukujikela zibe mbi. (2)
15.10 Ndiyangqina ukuba luzobo mayana kuba siyazibonela ukuba
umngumlinganiswa onjani. / Kuba siyaqikelela ukuba ungumlinganiswa
onjani ngokujonga indlela athetha ngayo nendlela enza ngayo izinto. (1)
15.11 Kukuba ubone imeko yokungamkeleki kwakhe kuGugulethu wayiqonda
into yokuba ikhona into embi ezakwenzeka nokuba yintoni na. (2)
15.12 Sesokubulawa kukaThobeka nabantwana bakhe. (2)
15.13 Ungumntu olulamileyo/ othobekileyo kuba unesibindi sokuza kuGugulethu
ehamba nabantwana esazi ukuba abantwana ayingobakhe. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 19
15.14 Ndiyasincoma isiphelo sale Drama kuba uye wabanjwa uGugulethu
ngesenzo sakhe sokubulala uThobeka nabantwana.
OKANYE
Ndiyasigxeka isiphelo sale Drama kuba uZwilakhe ongunobangela wokufa
kwabantu kule Drama akukho sohlwayo asifumanayo.
(Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka) (2)
[25]
UMBUZO 16 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
INDLAL’INAMANYALA – M LAMATI
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonakalisa
ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama - 28 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo.
Le drama ibonisa uMagrazula njengelona xhwele linamandla linguNOZALA ekwa
ngumphembeleli wako konke ukwenza kwabanye abalinganiswa, esebenzisa
isicaka sakhe uDlezinye. Uneshishini lakhe abonileyo lakungahambi
makalitshintshe, bevumelena ngokusebenzisa abantu abangoomama bona
bangazukuqapheleka xa besiba ezintsana. Ngenxa yomoya weli shishini
kuchongwa oyena ungenakukwazi ukwala ngenxa yentlupheko, naye atsale
umhlobokazi wakhe ithungelane ibe neziphumo ezibi zokubanjwa kwaba mama.
Ngolu hlobo:
• Umsebenzi kaMagrazula weentloko akungahambi kakuhle ubhenela kwishishini
lokuba iintsana.
• Usebenza noDlezinye baze necebo lokusebenzisa abantu abangoomama .
• UDlezinye utshintshwa ubuso bube bobexhego abusebenzise obo buso.
• Undwendwela kwaMamQhinebe kuba ebone intlupheko uzenza ixhego eliza
neendaba ezilungileyo nokumthengisa ngalo msebenzi “unobutyebi.
• Akuwa emgibeni uMamQhinebe urhwebesha uMaGatyeni akungavumi
amgrogrise de avume.
• UMamQhinebe noMaGatyeni baya kwaNoziphongo bathathe usana bathi
lufunwa ekliniki beluba.
• Balusa kwaMagrazula.
• UMakwedini ugxotha uNoziphongo akuva usana lulahlekile.
• UMamQhinebe noMaGatyeni babetha uNomakula ngehamile, emva koko
bemka nosana lwakwaLink.
• Ekugqibeleni isiphumo yaba kukubanjwa kwabo ngenxa yokuthatha umsebenzi
wokuba iintsana besetyenziswa nguMagrazula nesicaka sakhe uDlezinye.
(Nayiphi impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
20 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE
INDLAL’INAMANYALA – M LAMATI
17.1 Ngumsebenzi wokuba iintsana. (1)
17.2 Abonisa ukuthandabuza akazazi nokuba makavume okanye angavumi kulo
msebenzi, uvuma kuba enyanzeliswa. / Akavumi ncam ukwenza lo
msebenzi koko unyanzeliswa ngumhlobo wakhe. / Ngeba ufuna ukwala
koko woyika umhlobokazi wakhe kuba xa esala ufuna izinto zakhe
awayemnike zona. (2)
17.3 Makuthezelwe emnxebeni. / Bangabi salibazisa benze njengoko
eyalele. / Bangabi satya xesha uqale umsebenzi. (2)
17.4 Udinwe kukuhlupheka. / Udikwe kukuba yintlekisa ekuhlaleni
ngentsokolo yakhe. / Wonele yindlala.
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
17.5 Ekugqibeleni ebalini ngenene watshabalala kuba babanjwa lipolisa
bavalelwa ngenxa yomsebenzi wabo ombi. (2)
17.6 Ukuyondelelana/ Ukujiya kwebali kuba ziyakhula iziganeko nomoya
wempixano uya ukhula ngokukhula. (2)
17.7 Yeyokuba babelwe usana ekuphela kwalo kwaye ugqirha uyicacisile into
yokuba abasayi kuphinde babe nomnye umntwana. (1)
17.8 Kukuba nomsindo xa uSiqhiwu emfundela iphepha. / Kukugxotha
uSiqhiwu esithi makaphume nephetshana elimdakanyana endlwini
yakhe (2)
17.9 Behlelwe yintlungu ekwiqondo eliphezulu yokubelwa usana (2)
17.10 Ndiyangqina kuba siyazicingela/ siyaqikelela ngokuva kwethu indlela
athetha ngayo nendlela enza ngayo izinto. (1)
17.11 Akonwabi kuba unesazela sokuba uyazazi ukuba uyabandakanyeka (2)
ekubiweni kolu sana kuthethwa ngalo.
17.12 UMamQhinebe nomaGatyeni bayabanjwa nguSajini Ntamo. (2)
17.13 UMamQhinebe ungumntu onesazela xa enze into kuba akakunyamezeli
ukufundelwa iphepha elithetha ngolu sana alubileyo
(Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 21
17.14 Ndiyasincoma isiphelo sale Drama kuba abantu abebe iintsana
babanjiwe.
OKANYE
Ndiyasigxeka isiphelo sale Drama kuba uMagrazula ongunobangela
wokuba makubiwe iintsana akabanjwanga koko kubanjwa abantu
abasebenzela yena kuphela.
(Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka) (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
22 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC SEPTEMBA 2022)
ICANDELO A: IRUBRIKI YESINCOKO SONCWADI: ISIHOBE [10 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 5–6 4 3 2 0–1
- Isihloko sitolikwe - Ubonisa ukuqonda - Isihloko sitolikwe - Ayanelisi indlela - Akanalwazi
Ukuhlalutywa ngokunzulu. nokutolika kakuhle ngokwanelisayo ekutolikwe ngayo kwaphela
kwesihloko, ubunzulu - Iingxoxo ezinomtsalane isihloko okanye - Akho amanqaku isihloko/umbuzo ngesihloko
bengxoxo indlela ezixhaswe umbuzo axhasa isihloko - Anqongophele - Impendulo ayikho
azakuzela ngayo ngokuvokothekileyo - Impendulo inazo kakuhle kakhulu amanqaku mxholweni
ingxoxo ukuwulandela - Kusetyenziswa isihobe iinkcukacha - Ezinye iingxoxo okuxhasa isihloko wesihobe.
kakuhle umhobe. - Impendulo ibonisa ezanelisayo zixhasiwe nangona - Impendulo - Impendulo ibonisa
ulwazi olugwesileyo - Izimvo ezibambekayo ingezizo zonke ibonakalisa ukulambatha
6 AMANQAKU lwesihobe. zinikiwe nangona ezixhaswe ukuqhwalela kulwazi kulwazi lwesihobe.
ingezizo zonke nje ngokwanelisayo lwesihobe.
ezixhaswe njengoko - Impendulo
bekufanelekile ibonakalisa ulwazi
- Impendulo olusisiseko sesihobe.
ibonakalisa ulwazi
lwesihobe.
4 3 2 1 0–1
ISAKHIWO NOLWIMI - Isakhiwo siyathungelana. - Isakhiwo sicacile
- Bukho ubungqina - Isakhiwo - Isakhiwo sife
- -Ingxoxo ixongxwe kuhle kwaye ingxoxo besakhiwo sibonakalisa iziphene amanqe
Isakhiwo, kwaye zikhuliswe iyathungelana - Isincoko zoyilo. - Iziphene zolwimi
ukuthungelana ngokugqwesileyo - Ukuthunegelana sibonakalisa - Ingxoxo ezingamkelekanga
kwezimvo nendlela nangokucacileyo kwengxoxo ukusilela ayicwangciswanga konke konke
yokubhala. Ulwimi - Ulwimi ithoni, nesimbo kuyalandeleka. kukuthungelana ngokukuko. nesimbo
ithoni nesimbo zivuthiwe, zinomtsalane - Ulwimi, ithoni nokunamathelana - Bukho ubungqina esingachanekanga
sokubhala isincoko zichanekile nesimbo zichanekile
- Kwezimvo. beziphene zolwimi.
- Igrama, upelo ubukhulu becala.- Iziphene zolwimi - Ithoni nesimbo
4 AMANQAKU neziphumlisi zimbalwa, ithoni sokubhala
azinaziphene kwaphela. nesimbo sokubhala azichanekanga.
zichanekile ikakhulu.
QAPHELA: Ukuba umviwa akawuchaphazelanga nakancinci umxholo, ubhale nje isincoko makanikwe i-0
kumxholo, isakhiwo nolwimi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 23
ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI, UNCWADI LWEMVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
- Impendulo igqwesile - Ubonisa ukuqonda - Impendulo iphakathi, - Buncinane ubungqina - Buncinci kakhulu
14–15 nokutolika kakuhle asiyiyo yonke imiba obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo
15 AMANQAKU - Impendulo ebalaseleyo. isihloko okanye ekungenwe kuyo nzulu. isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko.
12–13 umbuzo. - Akho amanqaku ukungena nzulu - Iimpendulo zisilele
- Ukutolikwa okunzulu - Impendulo inazo asixhasa kwimiba ekubhalwa kakhulu ukuphendula
kwesihloko iinkcukacha ngokufanelekileyo ngayo. umbuzo.
- Iingxoxo ezinomtsalane ezanelisayo. Izimvo isihloko - Ambalwa amanqaku - Izimvo zibekwe
ezixhaswe ezibambekayo zinikiwe - Ezinye izimvo zixhasiwe axhasa isihloko. ngendlela engacacanga
ngokuvokothekileyo nangona ingezizo zonke kodwa ubungqina - Iimpendulo konke konke.
kusetyenziswa uncwadi. nje ezixhaswe njengoko abusoloko ezichanekileyo - Alukho kwaphela ulwazi
- Ukuqonda kufanelekile. busamkeleka. zimbalwa kakhulu. lwejenre netekisi.
okubalaseleyo kwejenre - Impendulo ibonisa - Ulwazi lwejenre/netekisi - Luncinane ulwazi
netekisi. ulwazi lwejenre netekisi. alugqibelelanga. ngejenre netekisi.
ISAKHIWO NOLWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
- Isakhiwo - Isakhiwo sicacile kwaye - Bukho ubungqina - Isakhiwo sibonakalisa - Ukungabikho koyilo
siyathungelana. ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo. kwenza ukuba
10 AMANQAKU - Intshayelelo nesiphelo kakuhle. obungagqibelelanga. - Izimvo azithungelelani kungabikho
esigqwesileyo. - Intshayelelo nesiphelo - Unamathelelwano kakuhle. thungelelwano
- Ingxoxo yakheke kunye nemihlathi nothungelelwano - Iziphene zolwimi lwezimvo.
ngokufanelekileyo yaze zicwangciswe lwezimvo lukho, kodwa ziyabonakala. - Iimposiso zolwimi
yakhuliswa ngendlela edala kukho iziphene. - Ithoni nesimbo nesimbo sokubhala
ngokucacileyo uthungelwano. - Zikho iziphene zolwimi sokubhala esife amanqe kwenza
- Ulwimi, ithoni nesimbo - Izimvo zithungelana ezithile, ithoni, nesimbo asichanekanga. ukungavakali
sokubhala sivuthiwe, ngokuchanekileyo. sokubhala sichanekile - Imihlathi ineziphene. kokubhaliweyo.
sinomtsalane, - Ulwimi, ithoni nesimbo ikakhulu. - Ayichanekanga ithoni
sichanekile. sokubhala - Imihlathi ichanekile nesimbo sokubhala
sisetyenziswe ikakhulu. - Ulwakhiwo lwemihlathi
- Ngokuchanekileyo ludlakadlaka.
ikakhulu.
AMANQAKU 20–25 15–18 10–13 6–8 0–4
QAPHELA: Umahluko wamanqaku phakathi kwelesakhiwo nolwimi kunye nelomxholo mawungaqaqelani ude udlule amanqanaba amabini kwisincoko esinye.
Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepa lesithathu, mnike u-0.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Prelim 2024 QP
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 Eastern Cape Prelim 2024 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper