NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2023
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 80
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-10.
Skip to contentAll 2023 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2023, 10 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2023. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 234.9 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2023
Questions in this paper
- Question 1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)30 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 4Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 5Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions20 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
Imigaqo yokuMakisha uvavanyo lokuqonda.
1. Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene zolwimi
kwiimpendulo mazingohlwayelwa ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo/
ingqiqo. (Kuseyimfuneko ukuba iziphene zibonakaliswe.)
2. Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo olu luviwayo,
musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo isavakala ilungile, musa ukunika
isohlwayo. Kanti ke, ukuba igama elisuka kolunye ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye
liyayincedisa impendulo, oku kuya kwamkeleka.
3. Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase, akukho
manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-EWE/HAYI noNDIYAVUMELANA/
ANDIVUMELANI. Isizathu / ukunika ubungqina / nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa
ingqwalasela.
4. Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu: YINYANISO/BUBUXOKI, noYINYANISO
/ LULUVO. Ukunika isizathu/ ukunika ubungqina/ ukuxhasa kukona makuthathelwe
ingqalelo.
5. Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esisivakalisi
esipheleleyo,oku makumakishwe njengokuchanekileyo kuphela xa igama elichanekileyo
likrwelelwe umgca ngaphantsi/lingqanyaniswe.
6. Ukuba kufunwa iimpendulo ezimbini ukuya kwisithathu/amanqaku amabini – amathathu, aze
umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo,makisha kuphela isibini okanye
isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo.
7. Kwamkele ukwahluka kwendlela yokubeka impendulo okudalwa kukusetyenziswa
kweelwimi zengingqi.
8. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela ZOMBINI,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE / OKANYE impendulo ebhalwe
ngokupheleleyo.
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMIMOLONGEZELELWEYO P1 3
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
1.1 ISICATSHULWA
1.1.1 Angabhala ibali elifutshane ngobomi bakhe. √ (1)
1.1.2 ... wena. √ (1)
1.1.3 Akunxitywa mpahla zesikolo √ / awubuzwa xa ungayanga
kumagumbi / √ okufundela √/ uzikhethela ikhosi yakho. √ / ungajuxuza
ubusuku bonke kwaye awunyanzelekanga ukuba uye ezifundweni ube
uziva ungenamandla. √
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
1.1.4 B. √ /uyayibona / √ B. uyayibona.√
[Nayiphi na kwezi.] (1)
1.1.5 Ufumana isidanga √/ uba yinkokheli kwisakhono asikhethileyo. √ (2)
1.1.6 Kumfundi. √ (1)
1.1.7 Kube nefuthe elibi kuba wazixakekisa ngezinto ezingabalulekanga/
ezingakhiyo. √√ (2)
1.1.8 Wenkxaso evela koolektshara. √√/ Yinkxaso evela koolektshara. √√ (2)
1.1.9 Sesokuba bayabazi ubunzima agileka kubo umfundi eyunivesiti. √√/
amava oolektshara njengabafundi. √√ (2)
1.1.10 Isenzo senzeka mihla le. √√/ Isenzo esenzeka qho √√
[Nayiphi na kwezi.] (2)
1.1.11 Uthatha amanqaku. √ (1)
1.1.12 ... bade. √ (1)
1.1.13 Kungasoloko kuthethwa kakubi ngefani yakho.√√ (2)
1.1.14 Uphela unesithukuthezi ze uzibone usenza izinto ezimbi
ezikuthobayo. √√ (2)
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
1.1.15 Siwugqithisa ngokuchanekileyo kuba siyalela abafundi ngeemeko
zaseyunivesithi. √√
OKANYE
Asiwugqithisi ngokuchanekileyo kuba le ngcamango yesi sisicatshulwa
ingoluvo lombhali. √√
[Nayiphi na impendulo echanekileyo iyakwamkeleka.] (2)
1.2 ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO
1.2.1 Intloko √/ iindlebe √ iingalo √/ izandla √/ iinyawo. √
[Nasiphi isiBINI esisemfanekisweni.] (2)
1.2.2 Simpompa igazi emzimbeni. √√ (2)
1.2.3 Masiwukhathalele umzimba wethu kuba uthwele amalungu asinika
impilo. √√
[Nayiphi na impendulo echanekileyo iyakwamkeleka.] (2)
[30]
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMIMOLONGEZELELWEYO P1 5
ICANDELO B : USHWANKATHELO
UMBUZO 2
Ukumakisha isishwankathelo:
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
Ulwabiwo-manqaku:
• Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezi-7( inqaku elinye ngengongoma nganye)
• Amanqaku ama-3 olwimi
• Amanqaku ewonke: ali-10
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo:
• 1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
• 4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
• 6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.
• 6–7 amanqaku acatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku kwawolwimi.
• 4–5 amanqaku acatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.
• 2–3 amanqaku acatshulwe ngqo. Makanikwe amanqaku olwimi obe MABINI.
Ubalo-magama:
• Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
• Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibhalanga inani lamagama
asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
• Xa udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
lamagama eliqingqiweyo liphele kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo
sakhe.
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
Iingongoma ezicatshulwe njengoko Iingongoma ezinokubhalwa
zinjalo. ngumfundi.
1. Zingisa ukuze uphumelele ebomini kuba 1. Yiba nomonde kuba impumelelo
impumelelo isentabeni. akufikwa lula kuyo.
2. Zinxweme usuke kwindawo ezinabantu 2. Suka kwindawo ezinabantu
abangenamdla wenkqubela phambili. abangasebenzeli inkqubela
phambili.
3. Sukungazithembi kuba oko kubulala 3. Musa ukuzeya kuba ubulala
amandla kunciphise namandla amandla wokuya empumelelweni
okucingisisa yaye kuphelisa
ukuzithemba. Indlela eya
empumelelweni iyacotha kwaye
inomngcipheko.
4. Sukudlala ngexesha kuba ixesha 4. Musa ukuchitha ixesha kuba
alimanga lona wozi sola kube uyakuzikhalela ube
sakwaphukile. sewungenakwenzanto.
5. Hlala uthe qwa uphaphile kuba ubomi 5. Phapha kuba ubomi bunzima
bunzima kwaye bufuna umntu bufuna umntu ophaphileyo.
ophaphileyo. Xa uthe qwa akukho nto
inokuze ikudlule ungayiqondanga.
6. Qiniseka ngekamva lakho kwaye 6. Qiqa ngekamva lakho kwaye ube
zingisa ngalo lonke ixesha. Abantu nomonde mihla rhoqo.
abaninzi babhidwa ziingxaki kunye
nemiqobo ebomini balahle ithemba
kuphele nokuqiniseka kubo.
7. Nyamezela nokuba imeko ithini 7. Musa ukunikezela, xhina ubeke
sukunikezela beka ithemba ithemba.
wophumelela kuba thina siphila
ngethemba.
8. Xabisa ixesha kuba limalunga 8. Beka ixesha kuba limalunga
nokuzeyisa kwishedyuli yomsebenzi nokuzeyisa kwishedyuli yomsebenzi
ecwangciswe kakuhle ekufuneka ecwangciswe kakuhle ekufuneka
uyilandele. Yintsikelelo enkulu
uyilandele.
ukujikelezwa ngabantu abaza kuxelela
inyaniso nokuba iyakrakra kuba oko
kukusa kwimpumelelo.
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMIMOLONGEZELELWEYO P1 7
9. Zamkele ude wamkele nokuzazi 9. Zamkele wamkele
iimpazamo ozenzayo ebomini neempazamo zakho.
kungabukhulisa ubudlelwane bakho
nesiqu sakho oko. Ubudlelwane
obuninzi bumoshwa kukungazamkeli
nokungazazi nokunganyaniseki, oko ke
kunciphise amathuba okuphumelela
ebomini.
10. Thembeka unyaniseka oko kungakusa 10. Yiba nenyani uthembeke.
empumelelweni. Unganyaniseki nje
kwabanye abantu, qala ngokunyaniseka
kwisiqu sakho
11. Hlela okuphambili uqale ngako 11. Cwangcisa uqala ngezokuqala.
ungaxubi izinto kuba uya konakalelwa
bubomi. Ubomi bufuna umntu
okhethayo hayi uwolela, ukuwola yonke
into ebomini kuye kwaxaka uninzi
lwabantu baze baphelelwa ngamandla
bengeka yifezekisi iminqweno yabo.
(165 Amagama) (60 Amagama)
QAPHELA: Izifinyezi okanye i-akronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe
zavela kwisishwankathelo mazibalwe ngokwamagama azimeleyo.
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
Ukumakisha iCandelo C
1. Upelo
• Iimpendulo ezingongoma-nye/eziligama elinye mazimakishwe
njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle
kokuba isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
• Kwiimpendulo ezi zivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga
luya kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
• Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezi, impendulo iya kwamkeleka xa
ifakwe iziphumlisi ngokuchanekileyo.
2. Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.
3. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
UMBUZO 3
ISIBHENGEZO-NTENGISO
3.1 ILucky Star Pilchard √ (1)
3.2 Sichanekile kuba kule mveliso kukho itshilisi. √/ le mveliso ineetshilisi
kwaye kukho nombhalo obonisa oko othi, ‘hot chilli sauce’.
[Nayiphi na kwezi.] (2)
3.3 C / √ Zondle ngeLucky Star/ √ C. Zondle nge lucky star √
[Nayiphi na kwezi]. (1)
3.4 Luveza ukuba olu didi lweLucky Star lusetotini.√√ Liveza ukuba iLucky Star
isetotini./ Yimveliso esetotini.
[Nayiphi na kwezi.] (1)
3.5 Indawo efumaneka kuyo √/ ixabiso / √ inkcukacha zonxibelelwano lweposi
nemfonomfono. √/ isilogan √
[Nayiphi na kwezi.] (1)
3.6 Ikhulisa izihlunu / √ Inciphisa isifo sentliziyo. √ uba nengqondo
enamandla. √
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMIMOLONGEZELELWEYO P1 9
3.7 Iwuxhasa ngokupheleleyo kuba isegameni lale mveliso. √√/ Kuba
umfanekiso wenkwenkwezi uyahambelana negama lale mveliso. (2)
OKANYE
Ayiwuxhasi ngokuphelelyo kuba abukho ubungqina obuxhasa ukuba xa
isimboli ihamba negama loo nto ichaza igama ngokupheleleyo. √√
[Nayiphi na impendulo echanekileyo iyakwamkeleka.] (2)
[10]
UMBUZO 4
IKHATHUNI
4.1 Bahlanu. √ (1)
4.2 Uphawu lokhuzo. √ (1)
4.3 Kakubi √/ kabuhlungu, √ kuba uvale mba amehlo waqinisa nezandla
zangamnqindi. √ (2)
4.4 Ndiyaluxhasa kuba kule khathuni zivezwe zonke izini √√/ kuba ineendidi
zabantu obhinqileyo nowesiduna √√ / bakhona abantu besini
sobukhomokazi nesobuduna. √√
[Nayiphi na kwezi.] (2)
4.5 C. √/ Ngebhaso / √ C. Ngebhaso. √
[Nayiphi na kwezi.] (1)
4.6 ... ndi. √ (1)
4.7 Ndiyangqina kuba ibhaso liyamkhuthaza umsebenzi ade enze bhetele
nangaphezulu emsebenzini wakhe. √√
OKANYE
Ndiyachasa kuba abukho ubungqina obuxhasa inkuthazo eza ngebhaso
emsebenzini.
[Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka.] (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
UMBUZO 5
IPROZI
5.1 5.1.1 Utitshalakazi. √ (1)
5.1.2 uza √ kunceda. √/ uya √ banceda √
[Nayiphi na kwezi.] .(2)
5.1.3 ... abadala √/ sobunjani. √ (2)
5.1.4 Isicwangciso – isibizo inkqubo – isibizo. √ (2)
5.1.5 Asoneliseki √ yindlela arekhodwa ngawo amanqaku wethu. √ (2)
5.1.6 Aba √ sebenzi / baya √ sebenza (2)
5.1.7 ... yakhe √ isimnini. √ (2)
5.1.8 B √/ ukuphela kwesivakalisi/√/B. ukuphela kwesivakalisi.
[Nayiphi na kwezi.] (1)
5.2 UMFANEKISO
5.2.1 Umfana √ ubambe ileli. √ (2)
5.2.2 Kulungile ukuzithemba √√ ebomini. (2)
5.2.3 Umzingisi akanashwa. √√ (2)
[20]
AMANQAKU ECANDELO C: 40
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2023 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2023 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2020 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2019 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata