NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2019
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 70
Le memorandam inamaphepha ali-9.
Skip to contentAll 2019 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2019 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2019, 16 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2019. Memorandum, 16 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2019
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 16
- File size
- 500.5 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 16
This exam
Questions in this paper
- Question 1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)40 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)20 marks
- Question 4Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 5Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/SEPTEMBA 2019)
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
Qaphela oku kulandelayo xa umakisha uvavanyo lokuqonda:
Eyona njongo yalo mbuzo kukuvavanya ukuqonda, ngoko ke umvavanywa
makanganyityelwa manqaku ngeempazamo zopelo nezolwimi ngaphandle
kokuba iimpazamo ezo zithi zitshintshe intsingiselo (itsho impendulo ingabiyiyo
echanekileyo).
Xa umvavanywa esebenzise amagama angengawo awesiXhosa ncakasana,
ibe yona impendulo iyechanekileyo, makanikwe amanqaku apheleleyo
ngempendulo yakhe.
Kwimibuzo evulelekileyo, makunganikwa manqaku ngo-EWE/HAYI,
NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI, YINYANI/BUBUXOKI/LULUVO.
Amanqaku mawanikwe kujongwe ukuzixhasa kwakhe umvavanywa
(makujongwe ukuzixhasa kwakhe/isizathu esibambekayo esibangela ukuba
abhale ewe/hayi okanye yinyani/bubuxoki/luluvo,
ndiyangqinelana/andingqinelani).
Ukuba umvavanywa ubhale isivakalisi esipheleleyo endaweni
yegama/ibinzana ebelilindelekile, makanyityelwe amanqaku xa
engalikrwelelanga/engaliqaphulanga igama/ibinzana elo lilindelekileyo.
Xa kulindeleke ukuba umvavanywa abhale amanqaku amabini/amathathu ze
yena anike angaphezulu kwabelindelekile, makuhoywe la mabini/mathathu
okuqala kuphela.
Xa umvavanywa esebenzise isiXhosa sengingqi makawanikwe amanqaku
ukuba impendulo yechanekileyo.
Xa kulindeleke ukuba umvavanywa akhethe impendulo echanekileyo
kwazinikiweyo, makaphiwe amanqaku xa abhale unobumba nempendulo
echanekileyo esecaleni konobumba/unobumba osecaleni kwempendulo
echanekileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2019) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 3
ISICATSHULWA A
1.1 Yimisebenzi enzima nekwarhabaxa. (1)
1.2 Kubhekiselelwe ekurhaleleni icuba / ekubaweleni icuba ngamandla.
[Nayiphi na kwezi] (2)
1.3 'Kuyo yonke loo nto indoda ibiwakha umzi wayo iwugqibe, yondle usapho
lwayo, ilunxibe ize kuqwela ilufundise.' (1)
1.4 Umgangatho wentlalo ngaloo maxesha ubuphantsi kakhulu. (2)
1.5 Ukutya okulinywe emasimini nasezitiyeni kunesondlo ngaphezulu kokutya
okuphuma ezinkonkxeni. / ukutya okulinywe emasimini nasezitiyeni
kokona kunika impilo. / kungokuba kunezakha mzimba.
[Nayiphi na impendulo echanekileyo] (2)
1.6 Imivuzo ebihlawulwa abasebenzi bamaxesha angaphambili ibiphantsi, kanti
imivuzo ehlawulwa abasebenzi banamhlanje iphezulu / imivuzo ehlawulwa
abantu bangoku iyancumisa xa sithelekisa naleyo ibisakuhlawulwa
ngaphambili.
[Nayiphi na kwezi] (2)
1.7 Kukubonakalisa ukuba abasebenzi bala maxesha banethamsanqa, kodwa elo
thamsanqa alenzi mahluko kwiimpilo zabo. / kukubonakalisa ukuba
abantu bale mihla nangona befumana imivuzo encumisayo loo mivuzo ayenzi
mahluko kubomi babo. / kukubonakalisa ukuba imivuzo yabantu bale
mihla ephezulu ayibonakali.
[Nayiphi na kwezi] (2)
1.8 Umbhali uveza ukuba imali engamaphepha ayibubo obona butyebi koko
ingumqondiso nje wobutyebi obukhoyo obumbiwa phantsi komhlaba
obugcinwe koovimba abakhulu bemali. (2)
1.9 Xa kusithiwa ixabiso lemali lihlile sukuba lithelekiswa nexabiso lezinye iimali
zamanye amazwe, ze lifumaneke liphantsi kunezinye iimali. (1)
1.10 E 'Stock Exchange'/ kwiimalike zemali.
[Nayiphi na kwezi] (1)
1.11 B. / B.Ukuyibekela ukuyenza ngomso into kuyingozi / Ukuyibekela
ukuyenza ngomso into kuyingozi.
[Nayiphi na kwezi] (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/SEPTEMBA 2019)
1.12 Akulunganga, kuba abazukwazi ukuzenza ngokupheleleyo iingxaki ebezilinde
le mivuzo. / akulunganga, kuba iphela incinci imali abayifumanayo.
OKANYE
Kulungile, kuba xa beyinikwa yonke imali yabo bangaphela bengawabhatali
amatyala abanawo / kulungile, kuba bangaphela bewadoja amatyala.
[Nayiphi na impendulo echanekileyo] (2)
1.13 Ndifunde ukuba kumaxesha angaphambili abasebenzi babefumana imivuzo
ephantsi kodwa bekwazi ukuziqabelisa iingxaki zabo, kanti kwixesha langoku
abasebenzi bafumana imivuzo ephezulu kodwa abakwazi ukuziqabelisa
iingxaki zabo. / ndifunde ukuba imali yeli xesha ayinaxabiso / ndifunde
ukuba imali kweli xesha iphelela ezandleni.
[Nayiphi na impendulo echanekileyo] (2)
ISICATSHULWA B
1.14 Aba bantu bakulo mfanekiso baphila impilo ephantsi. (2)
1.15 Isinxibo sabo, kunye nomgangatho wendlu abemi ecaleni kwayo. (2)
1.16 'Ezindlwini zabo babengenazimpahla zinobunewunewu nabuyokoyoko yaye
nabo impahla abebeyinxiba ibiyeyexabiso elisezantsi.' / 'Umgangatho
wentlalo ngaloo maxesha ubuphantsi kakhulu, abantu bephila ubomi
obungenazindleko zibhekephi.'
[Nayiphi na kwezi] (2)
1.17 Impilo engcono yile iphilwa ngabantu abakwisicatshulwa B, kuba
ayinazingxaki zininzi zemali / yile ikwisicatshulwa B, kuba baphila ubomi
obulula.
OKANYE
Impilo engcono yile ikumhlathi wesi-6 kwisicatshulwa A, kuba nangona
bebhatala izavenge zezindlu nezinye izinto kodwa bahlala kwiindawo
ezikumgangatho ophezulu.
[Nayiphi na impendulo echanekileyo] (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2019) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 5
ICANDELO B: ISISHWANKATHELO
UMBUZO 2
UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO
Amanqaku abiwa ngolu hlobo lulandelayo:
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Ingongoma nganye linqaku)
o Amanqaku ama-3 olwimi
o Amanqaku ewonke: 10
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
o 1−3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1
o 4−5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2
o 6−7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umlingwa ecaphule njengoko
kubhaliwe kwisicatshulwa:
o 6−7 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: 0 amanqaku olwimi (Akanikwa
nqaku lolwimi umfundi)
o 1−5 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika inqaku eli-1 lolwimi
QAPHELA
Imo
o Nokuba isishwankathelo sibhalwe ngemo engachanekanga,
masiphononongwe.
Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda de uye kusigqiba isivakalisi
eso, ze ungakuhoyi okulandelayo.
o Izishwankathelo ezibhalwe zazifutshane kodwa zinazo zonke iingongoma
ezifunekayo okanye ezilindelekileyo mazinganyityelwa manqaku.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/SEPTEMBA 2019)
UMFUNDI ANGACANGCATHA KWEZI NGONGOMA
UCAPHULO IINGONGOMA
1. 'Kumaxesha amandulo, kusadliwa 1. Ngexesha lakudala abantu
ngendeb' endala, umntu babengangxami xa besenza izinto.
ubelithatha ixesha lakhe xa
ethetha naxa esenza.'
2. 'Umhambi ebexatyiswe kakhulu 2. Undwendwe beluhlonitshwa kuba
kuba kaloku kuy' apha bekuncazwa kulo konke okuqhubeka
bekuncwaswe iindaba zelo cala kwelo cala luvela kulo.
avela kulo.'
3. 'Izithuthi ezikhawulezayo 3. Mandulo bezingekho ezi zinto
bezingekho kuloo maxesha, zikhwelwayo zihamba ngesantya
kuhanjwa ngeenyawo okanye esiphezulu, abantu bebexhomekeke
ngamaqegu.' kwiinyawo namahashe.
4. 'Kule mihla siphila kuyo thina 4. Kwezi ntsuku ayikho into ebaluleke
ixesha libalulekile kwaye nathi nexatyiswe njengexesha.
silixabisile.'
5. 'Iingxaki neenkathazo ezithi 5. Zonke izinto ezixakekisa umphefumlo
zihluphe umphefumlo ziye zibe nefuthe ekucingeni
ziyayichaphazela intliziyo kuba nasekubetheni kwentliziyo.
zimenza umntu asoloko ecinga
nzulu.'
6. 'Impilo yethu iyonzakala lolu 6. Ukuhamba ngesantya esiphezulu
xheshondini kuba sigqibela kwezinto kubangela abantu babe nezifo
sinezifo ezinjengezi: isifo ngezifo ezinxulumene noxinzelelo
sentliziyo, ...' lwegazi.
7. 'Impucuko asikwazi kwaye 7. Kunyanzelekile impucuko ikho kuba ize
asinqweneli ukwahlukana nayo nendlela ephucukileyo yokwenza izinto
kuba isizele nokhanyo nezinye nobomi obulula.
izinto ezenze ukuba sibufumane
ubomi bulula.'
UKUBHALA NGOKOMHLATHI
Ngexesha lakudala abantu babengangxami xa besenza izinto. Undwendwe
beluhlonitshwa kuba bekuncazwa kulo konke okuqhubeka kwelo cala luvela kulo.
Mandulo bezingekho ezi zinto zikhwelwayo zihamba ngesantya esiphezulu, abantu
bebexhomekeke kwiinyawo namahashe. Kwezi ntsuku ayikho into ebaluleke nexatyiswe
njengexesha. Zonke izinto ezixakekisa umphefumlo ziye zibe nefuthe ekucingeni
nasekubetheni kwentliziyo. Ukuhamba ngesantya esiphezulu kwezinto kubangela abantu
babe nezifo ngezifo ezinxulumene noxinzelelo lwegazi. Kunyanzelekile impucuko ikho
kuba ize nendlela ephucukileyo yokwenza izinto nobomi obulula.
[70 amagama]
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2019) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 7
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
UKUMAKISHA ICANDELO C
Upelo
o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo
nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla
intsingiselo efunwayo yegama.
o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga
luya kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
ngokuchanekileyo.
o Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi
kwaye lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo njengoko umbuzo
uyalela.
o Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo,
yamkela ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
UMBUZO 3: UKUCAZULULA INTENGISO
3.1 3 circle funding. (1)
3.2 Kubantu abadinga imali / kubantu abafuna ukuboleka imali / kubantu
ababolekisa ngemali / koomatshonisa.
[Nayiphi na kwezi] (1)
3.3 Kukufuna ukubhatala amatyala / kukufuna ukuthenga oko angenako /
kukufuna ukubhatalela umntwana iimali zesikolo / kukuba athenge oko
akunqwenelayo.
[Nayiphi na impendulo echanekileyo] (1)
3.4 Kukudlwengula umxhelo / kukwenza umdla / kukutsala iliso.
[Nayiphi na kwezi] (2)
3.5 Yingcinga yokuba akanamali / yingcinga yokuba uphucekile.
[Nayiphi na kwezi] (2)
3.6 B. / B. Dola yaseMerika / Dola yaseMerika.
[Nayiphi na kwezi] (1)
3.7 Unxulumana ngokuba umfanekiso uveza umntu obonakalisa ukungabi
namali ngokuthi akhuphe ipokotho yebhulukhwe ngaphandle, ube umbuzo
ubuza ngokungabi namali yoneleyo. / unxulumana ngokungabi
namali.
[Nayiphi na kwezi] (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/SEPTEMBA 2019)
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
4.1 Unxibe ngokwahlukileyo kwabanye / sisinxibo / nguye oza nomba
wentlanganiso.
[Nasiphi na isibini] (2)
4.2 Kukugxothwa kwabanye abasebenzi / ukudendwa kwenani elithile
labasebenzi.
[Nayiphi na kwezi] (2)
4.3 Iphuhlisa ingcinga yokuba oomama abamelwanga ngokukuko kule
ntlanganiso. (2)
4.4 Ibonakalisa ukungamthembi / ibonakalisa ukungamthandi / ibonakalisa
ukumcaphukela / ibonakalisa ukungamginyi ncam / ibonakalisa
ukungamboneli ntweni.
[Nayiphi na kwezi] (1)
4.5 Inganesiphumo esibi kuba umbona njengenja. (1)
4.6 Luluvo, kuba akho amadoda akwaziyo ukuphatha imali ukodlula abanye
abafazi / luluvo, akanabungqina bupheleleyo bale ntetho yakhe.
[Nayiphi na impendulo echanekileyo] (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2019) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 9
UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO
5.1 'Kuthi kusakukhankanywa uqoqosho iingqondo zikhawuleze zicinge
ngokulondolozwa kwemali ezibhankini nakwezinye iindawo zokugcina
imali.' (1)
5.2 Phambi kwesibizo / sandulela isibizo / sikhokele isibizo.
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.3 'Injongo yoqoqosho asikokulungiselela imini engaziwayo ...' (1)
5.4 Abantwana abancinci baphulukwa ngumchamo xa belele / sasivene
ukuba ze singayithethi le nto, basuka bona abafundi baphulukwa
bayithetha.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
5.5 'Nokuba kungayiphi indlela uya kuvuya lowo uya kuthi loo mhla wemvula
umfikele ewulungiselele.' (1)
5.6 Libonakalisa ukungaqiniseki. (2)
5.7 Liphuhlisa ukuthatha ngokungacengiyo / liphuhlisa ukuthatha kungekho
mnandi / liphuhlisa ukuthatha ngolunya / liphuhlisa ukuthatha
ngokungenavelwano/ liphuhlisa ukuthatha ngokungenalusini / liphuhlisa
ukuthatha kabuhlungu.
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.8 Ukuzenza wena ngokunokwakho / ukuzenza.
(Nayiphi na kwezi) (1)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE EPHEPHA: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2019 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2019 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2020 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2018 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata