NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2018
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 70
Le memorandam inamaphepha asi-9.
Skip to contentAll 2018 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2018 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2018, 10 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2018. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 494.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2018
- Paper 1Memo
- Paper 2Memo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)40 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 4Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 5Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions23 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/SEPTEMBA 2018)
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
Qaphela oku kulandelayo xa umakisha uvavanyo lokuqonda:
• Eyona njongo yalo mbuzo kukuvavanya ukuqonda, ngoko ke umvavanywa
makanganyityelwa manqaku ngeempazamo zopelo nezolwimi ngaphandle
kokuba iimpazamo ezo zithi zitshintshe intsingiselo (itsho impendulo ingabiyiyo
echanekileyo).
• Xa umvavanywa esebenzise amagama angengawo awesiXhosa ncakasana,
ibe yona impendulo iyechanekileyo, makanikwe amanqaku apheleleyo
ngempendulo yakhe.
• Kwimibuzo evulelekileyo, makunganikwa manqaku ngo-EWE/HAYI,
NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI, YINYANI/BUBUXOKI/LULUVO.
Amanqaku mawanikwe kujongwe ukuzixhasa kwakhe umvavanywa
(makujongwe ukuzixhasa kwakhe/isizathu esibambekayo esibangela ukuba
abhale ewe/hayi okanye yinyani/bubuxoki/luluvo,
ndiyangqinelana/andingqinelani).
• Ukuba umvavanywa ubhale isivakalisi esipheleleyo endaweni
yegama/ibinzana ebelilindelekile, makanyityelwe amanqaku xa
engalikrwelelanga/engaliqaphulanga igama/ibinzana elo lilindelekileyo.
• Xa kulindeleke ukuba umvavanywa abhale amanqaku amabini/amathathu ze
yena anike angaphezulu kwabelindelekile, makuhoywe la mabini/mathathu
okuqala kuphela.
• Xa umvavanywa esebenzise isiXhosa sengingqi makawanikwe amanqaku
ukuba impendulo yechanekileyo.
• Xa kulindeleke ukuba umvavanywa akhethe impendulo echanekileyo
kwazinikiweyo, makaphiwe amanqaku xa abhale unobumba nempendulo
echanekileyo esecaleni konobumba/unobumba osecaleni kwempendulo
echanekileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 3
ISICATSHULWA A
1.1 Kulokroti kuyalilwa. √ (1)
1.2 Kukubonisa ubungozi bobukhalipha obungathiwanga sa sa intwana
yengqondo. √√ (2)
1.3 Kulinceda ukuzisindisa ekufeni √√/ kulinceda ukuba lisinde
ekubethweni √√/ kulinceda ukuba lingonzakali. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.4 Buyakhula √√/ buyanda √√/ buyaphuhla. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.5 Ubugwala luloyiko umntu athi azalwe, akhule nalo, kanti uloyiko kukoyika
izinto ezithile ezingenabungozi nolunokuthi lunyangwe ngokuqhelaniswa nezi
zinto ubani azoyikayo. √√ (2)
1.6 Kukuphela kweenkomo emzini ngenxa yokuba kubhatalwa ngazo
amagqirha. √√ (2)
1.7 Oku kwembeko, √ isifaniso. √ (2)
1.8 Nabantu ababhinqileyo/basetyhini bayakwazi ukububonakalisa ubukhalipha
xa bekhusela iintsana zabo √√/ nabantu ababhinqileyo/ basetyhini bayakwazi
ukububonakalisa ubukhalipha xa besilwela amalungelo abo. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.9 Bubonakala ngokuthi inkwenkwe isoloko ibonwa ilila isiya kuxela mihla
le. √ (1)
1.10 Uye akhathazeke umzali. √ (1)
1.11 C √√/ C bukhula ngamandla √√/ bukhula ngamandla. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.12 Ndingazilwela √√/ ndingamxela koontanga bakhe √√/ ndingamxela
ebazalini. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.13 Ndiyavumelana, kuba igwala liyathanda ukuzigwagwisa. √√
OKANYE
Andivumelani, kuba igwala lihlala lilumkele into engekehli/ lihlala
livundlile. √√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/SEPTEMBA 2018)
ISICATSHULWA B
1.14 Kukho intombazana ezigqume ubuso √√/ kukho intombazana ezifihla
ubuso ngezandla √√/ kukho intombazana efihle ubuso kwakroba iliso
elinye √√/ kukho intombazana enoloyiko. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.15 Ibona into elisikizi √/ ibona isilwanyana esoyikayo √/ ibona into
eyoyikekayo √/ ibona umntu emoyikayo. √
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (1)
1.16 Ngokuqhelaniswa nale nto iyoyikayo √√/ ngokusuka kule ndawo inale
meko iyoyikayo. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.17 Sisicatshulwa A, kuba sixelelwa kabanzi ngobugwala noloyiko sitsho
sicacelwe. √√
OKANYE
Sisicatshulwa B, kuba sitsho sibe nomfanekiso womntu owoyikayo. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 5
ICANDELO B: ISISHWANKATHELO
UMBUZO 2
UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO
• Amanqaku abiwa ngolu hlobo lulandelayo:
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Ingongoma nganye linqaku)
o Amanqaku ama-3 olwimi
o Amanqaku ewonke: 10
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
o 1−3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1
o 4−5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2
o 6−7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umlingwa ecaphule njengoko
kubhaliwe kwisicatshulwa:
o 6−7 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: 0 amanqaku olwimi (Akanikwa
nqaku lolwimi umfundi)
o 1−5 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika inqaku eli-1 lolwimi
QAPHELA
• Imo
o Nokuba isishwankathelo sibhalwe ngemo engachanekanga,
masiphononongwe.
• Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda de uye kusigqiba isivakalisi
eso, ze ungakuhoyi okulandelayo.
o Izishwankathelo ezibhalwe zazifutshane kodwa zinazo zonke iingongoma
ezifunekayo okanye ezilindelekileyo mazinganyityelwa manqaku.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/SEPTEMBA 2018)
UMFUNDI ANGACANGCATHA KWEZI NGONGOMA
UCAPHULO IINGONGOMA
1. Umntu endalweni yakhe uyinikiwe 1. Kwasekudalweni kwakhe umntu udalwe
le ndawo yokoyika okanye uvalo. ukuba abe nako ukoyika okanye abe nalo
uvalo. √
2. Ukoyika kuyathanda 2. Ixesha elininzi abantu bacinga ukuba
ukuphazanyiswa nobugwala. ukoyika kuyafana nobugwala, kanti
akunjalo. √
3. Ubugwala bona abudibene 3. Ubugwala abufani nokoyika kuba igwala
nokoyika kuba umntu oligwala lona livela kwasekuzalweni liligwala,
ngumntu owaziwa njengodalwe landule ukukhulela kubo. √
wanentaka.
4. Abanye abantu boyika izigulo 4. Kukho uloyiko lwezifo ezithile ezifana
ezithile, ukugula ngezifo noGawulayo kunye nempambano. √
ezinjengoGawulayo nokugula
ngengqondo.
5. Kuninzi nje okoyikwayo ngumntu, 5. Kwendele ukoyika emhlabeni de abantu
omnye umntu oyike ukuboleka boyike nokuboleka imali. √
imali.
6. Kuyacaca izinto ezoyikwa 6. Kufumaniseka ukuba zininzi izinto
ngumntu zininzi, kodwa ezoyikwayo ngabantu kodwa kubalulekile
kuyafuneka abantu bazame ukuba ziqhelwe. √
ukuhlala bezilindele ezi zinto kuba
siyaphila nazo.
7. Kulungile ukuba ikhe ibekho into 7. Kwamkelekile ukuba ibekho into umntu
eyoyikwayo ngamanye amaxesha. ayoyikayo ebomini bakhe ngelinye
ixesha. √
UKUBHALA NGOKOMHLATHI
Kwasekudalweni kwakhe umntu udalwe ukuba abe nako ukoyika okanye abe nalo uvalo.
Ixesha elininzi abantu bacinga ukuba ukoyika kuyafana nobugwala, kanti akunjalo.
Ubugwala abufani nokoyika kuba igwala lona livela kwasekuzalweni liligwala, landule
ukukhulela kubo. Kukho uloyiko lwezifo ezithile ezifana noGawulayo kunye nempambano.
Kwendele ukoyika emhlabeni de abantu boyike nokuboleka imali. Kufumaniseka ukuba
zininzi izinto ezoyikwayo ngabantu kodwa kubalulekile ukuba ziqhelwe. Kwamkelekile
ukuba ibekho into umntu ayoyikayo ebomini bakhe ngelinye ixesha.
(70)
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 7
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
UKUMAKISHA ICANDELO C
• Upelo
o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo
nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla
intsingiselo efunwayo yegama.
o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga
luya kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
ngokuchanekileyo.
o Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi
kwaye lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo njengoko umbuzo
uyalela.
o Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo,
yamkela ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
UMBUZO 3: UKUCAZULULA INTENGISO
3.1 Kumntu wonke √/ kubantu abafuna ukuzikhusela √/ kubantu
abangamagwala. √
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.2 Ligama lale ntengiso √/ ligama lesi sikolo. √
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.3 Sinika intsingiselo yokuzenza. √ (1)
3.4 Ukutsala abantu √√/Ukutsala umdla wabantu abathanda izinto
zafelefele √√/Ukujija ingqondo. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
3.5 Kukubonisa ukuba apha akucalucalulwa ngokwesini √√/ kukubonisa ukuba
wonke umntu kufuneka abe nako ukuzikhusela. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
3.6 C √/ C kwinqanaba eliphakamileyo √/ kwinqanaba eliphakamileyo.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.7 Kulo mfanekiso kuvezwe abantwana ababonakala bekhaliphile itsho loo
nto ibonakalise ukuba ngenene kwaMaqhawe akukho gwala. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/SEPTEMBA 2018)
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
4.1 Bakwindawo yokutyela √/ baserestyu. √
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.2 Baphethe iimenyu √√/ kuthethwa ngokutya √√/ kukho izitulo netafile √√/
kukho umntu othatha i-odolo yokutya. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
4.3 Linika intsingiselo yokuba sele ephendule unkosikazi. √√ (2)
4.4 Sandulela isibizo √/ siphambi kwesibizo √/ Sikhokela isibizo. √
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.5 Kulungile, kuba oko kuncedisana nempilo yomyeni wakhe. √√
OKANYE
Akulunganga, kuba umntu kufanele atye into ayithandayo. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
4.6 Kukubonakalisa ukuba kufanele siyikhathalele impilo yethu √√/
kukubonakalisa ukuba amaxesha amaninzi ootata bathatyathelwa izigqibo
ngoomama. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 9
UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO
5.1 Isivumelanisi sentloko. √ (1)
5.2 Isikhwebu sombona ophekiweyo silula ukuchubeka kunesombona
owojiweyo. √
(Nasiphi na isivakalisi esichanekileyo) (1)
5.3 Umbhali uthe isilwanyana ke bayasazi xa sivukwe bubulwanyana baso. √ (1)
5.4 AbakwaLizwi bathi bona ngamampunge yonke into. √ (1)
5.5 Umntu lo wenziwe ngokomfuziselo wengelosi. √ (1)
5.6 Yokuxhaphaka kwenkohlakalo nezenzo ezigwenxa ebantwini √√/
yokongama kobugebenga ebantwini. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
5.7 Libonakalisa into enokwenzeka okanye ingenzeki √/ libonakalisa
ukungaqiniseki. √
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.8 Kumakhaya amaninzi akulawuli nduku, mpama, nqindi namkhono
wekati. √√ (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE EPHEPHA: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2020 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2019 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata