NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2023
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 70
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-9.
Skip to contentAll 2023 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2023, 9 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2023. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 229.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2023
Questions in this paper
- Question 1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)30 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 4Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 5Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions20 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
Qaphela oku kulandelayo xa umakisha uvavanyo lokuqonda:
• Eyona njongo yalo mbuzo kukuvavanya ukuqonda, ngoko ke umvavanywa
makanganyityelwa manqaku ngeempazamo zopelo nezolwimi ngaphandle
kokuba iimpazamo ezo zithi zitshintshe intsingiselo (itsho impendulo ingabiyiyo
echanekileyo).
• Xa umvavanywa esebenzise amagama angengawo awesiXhosa ncakasana, ibe
yona impendulo iyechanekileyo, makanikwe amanqaku apheleleyo ngempendulo
yakhe.
• Kwimibuzo evulelekileyo, makunganikwa manqaku ngo-EWE/HAYI,
NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI, YINYANI/BUBUXOKI/LULUVO.
Amanqaku mawanikwe kujongwe ukuzixhasa kwakhe umvavanywa
(makujongwe ukuzixhasa kwakhe/isizathu esibambekayo esibangela ukuba
abhale ewe/hayi okanye yinyani/bubuxoki/luluvo, ndiyangqinelana/
andingqinelani).
• Ukuba umvavanywa ubhale isivakalisi esipheleleyo endaweni yegama/ ibinzana
ebelilindelekile, makanyityelwe amanqaku xa engalikrwelelanga/
engaliqaphulanga igama/ibinzana elo lilindelekileyo.
• Xa kulindeleke ukuba umvavanywa abhale amanqaku amabini/amathathu ze
yena anike angaphezulu kwabelindelekile, makuhoywe la mabini/mathathu
okuqala kuphela.
• Xa umvavanywa esebenzise isiXhosa sengingqi makawanikwe amanqaku ukuba
impendulo yechanekileyo.
• Xa kulindeleke ukuba umvavanywa akhethe impendulo echanekileyo
kwazinikiweyo, makaphiwe amanqaku xa abhale unobumba nempendulo
echanekileyo esecaleni konobumba/unobumba osecaleni kwempendulo
echanekileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 3
ISICATSHULWA A
1.1 Busekwe phezu komntu osisidalwa esinamabhongo aphakamileyo. √ (1)
1.2 Ubomi kukuphila √
Ubomi kukukhula √ (2)
1.3 Kukungazi ukuba siqale phi na, sihambe phi na, siye kuthi ga phi na. √/
Umbhali uxakwe kukungazi ukuba ubomi buqala phi, buhambe buyokuphela
phi na. √ (1)
1.4 Uthetha ukuba asinalwazi ngelizwe labafileyo/akukho nto siyaziyo ngelizwe
labafileyo. √√ (2)
1.5 Ukubeka ingca. √√/ ukuhla nomcinga.√√ (2)
1.6 C √√/ Ukuzisokolisa √√ / C ukuzisokolisa. √√
(Nayiphi na kwezi.) (2)
1.7 Luluvo kuba yindlela abubona ngayo yena mbhali ubomi. √√ (2)
1.8 Sisifaniso. √ (1)
1.9 Umntu ongomnye √√ / umntu ongenguye lo uthetha le nyaniso √√ /mntu
wumbi √√ (2)
1.10 Sibonakalisa ukumqwalasela. √√ (2)
1.11 Iingcinga √√/ukucinga√√/ ingcinga √√ (2)
1.12 Izinto ezingakholelekiyo √√/ izinto ezingaqondakaliyo √√/ izinto
eziyimimangaliso. √√ (2)
1.13 Yinkolo yobuKrestu √ (1)
1.14 Ewe inako, kuba bakho abantu abacinga ukuba ubomi kukuphefumla
kuphela. √√/ Inako, kuba ingamenza umntu azimisele ngakumbi kwizinto
azenzayo, oko kukuthi ingamkhuthaza umntu. √√
OKANYE
Ayinako, kuba abantu abangenaxesha lankuthazo/oongantweni
abanakubona kwamahluko. √√
(NAYIPHI NA IMPENDULO ECHANEKILEYO.) (2)
1.15 Ukwithala leencwadi √/ usesikolweni √/ usegumbini lokufundela√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
1.16 Kukuxananaza kweencwadi phambi komfundi. √/ kukugxalathelana
kweencwadi. √/ bubuninzi beencwadi phambi komfundi. √
(Nayiphi na kwezi.) (1)
1.17 Lo mntu ubonakala enoxinzelelo, ediniwe, oyisakele kuba ulele oneke
izandla phezu kweencwadi esanxibe iintanyongo. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
1.18 ‘Eyona nto ibangela ukuba ubomi bubemnandi, yile yokuba kufuneka
sizabalaze siwe sivuka sicwangcise sizama ukuphuma phayaa, size
kufumana laa nto.’ √√ (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 5
ICANDELO B: ISISHWANKATHELO
UMBUZO 2
UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO
• Amanqaku abiwa ngolu hlobo lulandelayo:
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Ingongoma nganye linqaku)
o Amanqaku ama-3 olwimi
o Amanqaku ewonke: 10
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
o 1−3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1
o 4−5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2
o 6−7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umlingwa ecaphule njengoko
kubhaliwe kwisicatshulwa:
o 6−7 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: 0 amanqaku olwimi (Akanikwa
nqaku lolwimi umfundi)
o 1−5 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika inqaku eli-1 lolwimi
QAPHELA
• Imo
o Nokuba isishwankathelo sibhalwe ngemo engachanekanga,
masiphononongwe.
• Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda de uye kusigqiba isivakalisi
eso, ze ungakuhoyi okulandelayo.
o Izishwankathelo ezibhalwe zazifutshane kodwa zinazo zonke iingongoma
ezifunekayo okanye ezilindelekileyo mazinganyityelwa manqaku.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
UMFUNDI ANGACANGCATHA KWEZI NGONGOMA
UCAPHULO IINGONGOMA
1. Qiniseka ukuba indlela oziphatha 1. Indlela oziphethe nowenza ngayo izinto
nowenza ngayo izinto ilungile. ibalulekile kwaye mayibe yefanelekileyo.
2. Abantu abanondiliseko basoloko 2. Izihlonipheki okanye abantu
bezolile kwaye abazenzi abahloniphekileyo basoloko bebonisa
ngokungxama izinto. umoya opholileyo kwabanye abantu,
kwaye abatyhuthuzeli xa besenza
imisebenzi yabo.
3. Kubalulekile ukuhleka empilweni 3. Ukuhleka kudlala indima enkulu kubomi
yomntu kodwa akufunekanga ukude bethu, kodwa akulunganga ukuba ude
uhleke isiqhazolo sentsini. ukubaxe oko.
4. Zifundise ukuhlonipha abanye 4. Zama ukuba ubanike isidima nesithozela
abantu kunye nezinto zabo. abantu kwanezinto zabo.
5. Xa uhleli okanye uncokola nomntu 5. Bonakalisa ukuba umnika inkathelo
kubalulekile ukumhoya epheleleyo umntu ohleli noncokola naye.
ngokupheleleyo
6. Nxiba iimpahla ezicocekileyo 6. Indlela onxiba ngayo phakathi kwabantu
ezikwenza uzive undilisekile kwaye mayibe yebukelekayo nefanelekileyo,
ubukeka. ikunike isidima.
7. Yiba nomoya ophantsi ohamba 7. Yiba ngumntu obonakalisa ukuzithoba
nokuzimisela. nozinikelayo emsebenzini.
UKUBHALA NGOKOMHLATHI
Indlela oziphethe nowenza ngayo izinto ibalulekile kwaye mayibe yefanelekileyo.
Izihlonipheki okanye abantu abahloniphekileyo basoloko bebonisa umoya opholileyo
kwabanye abantu, kwaye abatyhuthuzeli xa besenza imisebenzi yabo. Ukuhleka kudlala
indima enkulu kubomi bethu, kodwa akulunganga ukuba ude ukubaxe oko. Zama ukuba
ubanike isidima nesithozela abantu kwanezinto zabo. Bonakalisa ukuba umnika inkathelo
epheleleyo umntu ohleli noncokola naye. Indlela onxiba ngayo phakathi kwabantu mayibe
yebukelekayo nefanelekileyo, ikunike isidima. Yiba ngumntu obonakalisa ukuzithoba
nozinikelayo emsebenzini.
(70)
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 7
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
UKUMAKISHA ICANDELO C
• Upelo
o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo nokuba
upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla intsingiselo
efunwayo yegama.
o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga
luya kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
ngokuchanekileyo.
o Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi
kwaye lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo njengoko umbuzo
uyalela.
o Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo,
yamkela ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
UMBUZO 3: UKUCAZULULA INTENGISO
3.1 Lubisi √ / ubisi √ (1)
3.2 Entsha. √ (1)
3.3 Kukomelela kwamathambo. √√ (2)
3.4 Kukutsala abathengi babone ukuba le mveliso igqibelele.√/ igqibelele
ngengqolowa.√/ ukutsala abathengi. √ (1)
3.5 Olungeloloqobo. √√ (2)
3.6 C √/ C. Zengqolowa √/ Zengqolowa. √ (1)
3.7 Kungakuncedisa, kuba umfanekiso uveze ngokucacileyo/
ngokungafihlakalanga/ngendlela etsala umdla okungaphakathi kwibhokisi
yobisi. √√
OKANYE
Akunokuncedisa, kuba umthengi angathandabuza ukuthenga ubisi
oludityaniswe nengqolowa. √√/ Akunokuncedisa, kuba ukutya ingqolowa
akuhambelani nempilo yabanye abathengi. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
4.1 Basegumbini lokuphekela √ kuba kukho imbiza netoti yokutya evuliweyo √/
Basekhitshini √ kuba uMa unxibe ifaskoti. √
(Nayiphi na kwezi.) (2)
4.2 Ukhamise kakhulu. √ (1)
4.3 Kwisakhelo sokuqala uXola ubonakala emncinane kwaye esoyika, kanti,
kwisakhelo sesibini mkhulu kwaye uphendula ngokuzithemba. √√ (2)
4.4 Umsebenzi obe imali ugxothiwe. √√
(Nayiphi na impendulo enika intsingiselo eyahlukileyo iyamkeleka.) (2)
4.5 Kugoogle √ (1)
4.6 Abantu mabohlukane nokuthatha iimpendulo zikagoogle ngobunjalo
bazo. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 9
UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO
5.1 Ibixhaphakile √ (1)
5.2 Sibonakalisa ubuncinane ngokomyinge √√/ sibonakalisa ubuncinane
ngokobungakanani. √√ (2)
5.3 Siphuhlisa ukuba asinguye wonke umntu onethamsanqa. √√ /Bambalwa
abantu abanethamsanqa. √√/Iphuhlisa ukuba kugqalwe abantu abathile. √√ (2)
5.4 Sisebenze njengesakhi sihlomelo sendawo. √ (1)
5.5 Uthemba uphawula izihlangu zakhe ngombala obomvu. √√/ Utata uphawula
iigusha. √√
(Nasiphi na isivakalisi esiphuhlisa intsingiselo eyahlukileyo kule
ikwisicatshulwa iyakwamkeleka.) (2)
5.6 Inkumbula √ /Inginginya √ /Inyambalala √/ inkitha.√
(Nayiphi na kwezi ) (1)
5.7 Ngokukholelekayo. √ (1)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE EPHEPHA: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2023 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2023 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2020 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2019 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata