NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2023
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA
OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LOKUQALA P1
AMANQAKU: 80
IXESHA: 2 iiyure
Olu viwo lunamaphepha ali-11.
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2023 QP
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2023, 11 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2023. Question paper, 11 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Question paper
- Year
- 2023
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 11
- File size
- 618.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 11
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2023
Questions in this paper
- Question 1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)30 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 4Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 5Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions20 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
IMIYALELO NENGCACISO
1. Eli phepha lemibuzo linamaCANDELO AMATHATHU angala:
ICANDELO A: Uvavanyo lokuqonda (30)
ICANDELO B: Ushwankathelo (10)
ICANDELO C: Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi (40)
2. Phendula YONKE imibuzo.
3. Bhala iCANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
4. Krwela umgca ekupheleni kweCANDELO NGALINYE.
5. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.
6. Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.
7. Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.
8. Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:
ICANDELO A: Imizuzu engama-50
ICANDELO B: Imizuzu engama-20
ICANDELO C: Imizuzu engama-50
9. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 3
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
1.1 Fundisisa esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA A
FUNDA MFUNDI
1 Amava okuba ngumntwana wesikolo unawo ungade ubhale ibali
elifutshane ngobomi bakho njengomntwana wesikolo. Nali ke ithuba
lakho lokuba wena uza kwenza izifundo ngokweminqweno yakho!
Iiholide zifikelele esiphelweni, kwaye uyazi ukuba ngoku lixesha
lokubuyisa ingqondo ujongane neyunivesithi eza kuvula kwiiveki 5
ezingephi ezizayo. Uwavile amabali ngayo, akunxitywa mpahla
zesikolo, awubuzwa nto xa ungayanga kumagumbi okufundela,
uyazikhethela ikhosi yakho, ungajuxuza ubusuku bonke kwaye
awunyanzelekanga ukuba uye ezifundweni ube uziva ungenamdla.
2 Mamela ke! Abafundi abaxabisa ulonwabo kunezifundo bahlala 10
bengafundi ukusuka apho basiyeka phakathi isikolo. Kodwa wena
akufuni kuyeka esikolweni, ufuna ukuqhuba kakuhle, ufumane
isidanga; ube yinkokheli kweso sakhono usikhethileyo. Ukwenza njani
oko? Eyona nto omawuyenze kukuzilungiselela. Uza kudibana
nabantu ongazange ucinge ukuba ungaze udibane nabo ebomini; 15
kwaye izimvo zakho ngobomi, ngehlabathi nangento yonke nje ziza
kutshintsha ngamandla ngexesha nje elingephi. Nanga amacebiso aza
kukunceda ugqibe unyaka wakho wokuqala ngempumelelo. Amanye
ala macebo aza kuvakala eqhelekile kodwa ndikholelwe xa ndisithi
kuwe kuhle ukuwakhunjuzwa. Nam ndisandula ukugqiba izifundo zam 20
eyunivesithi, kwaye ukuba kwakukho umntu owayebhale eli nqaku
mhlawumbi ngendandisindile ekuzixakekiseni ngezinye izinto
ezingakhiyo.
3 Iitishala zaseyunivesithi zibizwa oolektshara zingabantu abanomonde
azifuni koyikwa. Ewe ke bangakho abohlukileyo kodwa isininzi 25
seetitshala zaseyunivesithi ziyafikeleleka kuba ziyabazi ubunzima
umfundi agileka kubo. Xa uxakwe ngumsebenzi wakho khululeka
udibane nabo ucele uncedo kwaye nokuba yinto engadibenanga ngqo
nezifundo zakho, ukuba kukho into ekukhathazayo, thetha ngayo.
Bakhona abacebisi babizwa ngokuba ngootyhutha, ungathetha nabo 30
ufune iingcebiso malunga nezifundo.
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
4 Ivakala ngathi ilula, kodwa ukuba abafundi abaninzi bebelungisa izinto
zabo ngendlela, ubomi babo eyunivesithi ngebulula kunoku! Rhoqo
uvuka, khangela ukuba wenza eziphi izifundo, ngaliphi ixesha kuyiphi
indawo. Ungaphoswa sisifundo esibalulekileyo ngenxa nje yokulibala! 35
Ikwalicebo elihle ukuzahlula iincwadi zakho ngemibala ngokwesifundo
ngasinye. Ukuthatha amanqaku kulektshara ofundisa egumbini
kuyinzuzo enkulu. Abanye abantu bathanda ukuzifundela bodwa,
akukho nto imbi ke ngaloo nto, kodwa abafundi abaninzi basebenza
kakuhle xa bekumaqela. Imfundo yaseyunivesithi ikhuthaza ukufunda 40
ngamaqela, loo nto yenza umdla ide ivuselele nesakhono
sokuzithemba. Ukufunda emaqeleni kuluncedo kuba ufumana
iingcamango zabahlobo bakho, ukuze kuthi kwakubakho umba onzima
kuthethwe ngawo de wonke umntu awuqonde.
5 Xa abafundi bebaninzi eqeleni abanye bayaphumla barhoxe 45
bangasebenzi ngokwenza njalo uzibeka emngciphekweni
wokungabina xanduva. Lumka ingakwahleli loo nto kuba bayakufunda
abanye abafundi bade bagqibe ngawe ukuba mawungabikho kwiqela
labo. Ngalo lonke ixesha qiniseka ukuba umsebenzi uyenziwa! Zama
ukuba igama lakho lifumaneke libizwe kwiinkqubo ezakhayo kuba 50
wena umele ikhaya lakho. Igama lakowenu malingatshi ngokwenza
kakubi kwakho, yiba sisibonelo ukuze kuzokufundiswa abanye
ngemisebenzi yakho emihle.
6 Yiba nesicwangciso samaxesha ngalo lonke ixesha lokuphila kwakho,
ngakumbi useyunivesithi. Mininzi imiqobo ohlangana nayo xa 55
ungenasicwangciso uphela unesithukuthezi ze uzibone usenza izinto
ezimbi ezithoba ubuwena. Xa ubuzwa ngesenzo esibi osenzileyo
ujonga phantsi kuba awunaso isizathu ebesikuthume oko, kube ke
sekwenzekile, uzenzile akakhalelwa atsho ke amaXhosa ukubhekisa
kulowo ufana enze. Phambi kokuba liqale ixhala leemviwo, yenza 60
isicwangciso samaxesha okufunda. Esi sicwangciso masiqale ngomhla
obusibhala ngawo ukuya kumhla wokugqiba ukubhala iimviwo. Bhala
le mihla kunye nezifundo oza kuzifunda. Bala ke ukuba isifundo
ngasinye usabel’ iiyure ezingaphi na, uqiniseke ukuba zonke zifumana
amaxesha alinganayo, andithi zezakho zonke zikwakhethwe nguwe 65
ngokuzithanda zonke? Asiyondlalo ke le yokuba nesicwangciso
sexesha, uya kuthi ndanditshilo.
[Sicatshulwe kwiBona kaMatshi (2008) Iphepha 70–72 saze sahlelwa]
Jonga kumhlathi wokuqala.
1.1.1 Yintoni le anokuyenza umfundi ngamava wakhe? (1)
1.1.2 Khetha isimelabizo esisetyenzisiweyo esibhekisele kumfundi. (1)
1.1.3 Xela izinto eziMBINI eyahluke ngayo iyunivesithi kunesikolo. (2)
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 5
1.1.4 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo: Intetho ethi,
ungajuxuza ubusuku bonke. Imenza ofundayo abengathi le nto
kuthethwa ngayo:
A uyayingcamla
B uyayibona
C uyayiva
D uyayinukisa (1)
Jonga kumhlathi wesibini.
1.1.5 Chaza iziphumo ezifunyanwa ngumfundi owenza kakuhle
eyunivesithi. (2)
1.1.6 Sibhekiselele entweni isakhi esibhalwe ngqindilili kweli gama?
Eyona nto omawuyenze kukuzilungiselela. (1)
1.1.7 Kube nafuthe lini kumbhali ukungachazelwa kakuhle ngendlela
yokuziphatha eyunivesithi? Xhasa impendulo yakho. (2)
Jonga kumhlathi wesithathu.
1.1.8 Bhala umxholwana oveliswe kulo mhlathi. (2)
1.1.9 Sizathu sini esibenza oolektshara babenomonde kubafundi
baseyunivesithi? (2)
Jonga kumhlathi wesine.
1.1.10 Lizisa ntsingiselo ni igama ‘rhoqo’ elibhalwe ngqindilili kwesi
sivakalisi singezantsi?
Rhoqo xa uvuka. (2)
1.1.11 Tyumba amagama amabini aveza isakhono sokubhala ukusuka
kumqolo 5 ukuya kumqolo wesi-7 kulo mhlathi. (1)
Jonga kumhlathi wesihlanu.
1.1.12 Chonga igama elichaza ugqithiso kwisivakalisi esibhalwe
kwizibiyeli.
Lumka ingakwehleli loo nto kuba bayakufunda abanye abafundi
bade bagqibe ngawe. (1)
1.1.13 Uthetha ukuthini umbali xa esithi igama lakowenu malingatshi? (2)
Jonga kumhlathi wesithandathu.
1.1.14 Bungozi buni onokuhlangana nabo xa ungenasicwangciso? (2)
Jonga kwisicatshulwa sonke.
1.1.15 Ingaba esi sicatshulwa siwugqithise ngokuchanekileyo umyalezo? (2)
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
1.2 Funda lo mfanekiso ulandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo:
ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO
[Ithatyathwe kuScienceDirect.com]
1.2.1 Bhala amalungu omzimba abe MABINI aluncedo kumfundi. (2)
1.2.2 Chaza umsebenzi wesazobe esijikeleze intliziyo. (2)
1.2.3 Bhala umyalezo oziswa ngulo mfanekiso? (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 7
ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2
ISICATSHULWA C esingezantsi sithetha ngesinokwenza ukuze siphumelele ebomini.
Funda ISICATSHULWA C, wandule usishwankathele usilumkise ngezinto ekufuneka
sizenze ukuze siphumelele ebomini. Shwankathela ngokwemo yokudwelisa iingongoma.
Landela le miyalelo xa ushwankathela:
IMIYALELO
1. Bhala isishwankathelo sibe kwimo yeengongoma ungadluli kumagama angama-60.
2. Nombola izivakalisi zakho ukusuka ku-1 ukuya ku-7.
3. Sebenzisa izivakalisi ezipheleleyo ukubhala iingongoma.
4. Sebenzisa AMAZWI AKHO kangangoko unako.
5. Bhala inani lamagama owasebenzisileyo kwizibiyeli ekupheleni kwesishwankathelo.
ISICATSHULWA C
IMPUMELELO
Umntu ngamnye uyaphumelela ngakumbi xa ethe wazingisa ebomini. Amaxesha amaninzi
ubani uye othuke sele ephambili ebomini ade azibuze ukuba udlule njani kwimiqobo.
Zingisa ukuze uphumelele ebomini kuba impumelelo isentabeni. Zinxweme usuke
kwiindawo ezinabantu abangenamdla wenkqubela phambili. Sukungazithembi kuba oko
kubulala amandla kunciphise namandla okucingisisa yaye kuphelisa ukuzithemba. Indlela
eya empumelelweni iyacotha kwaye inomngcipheko. Sukudlala ngexesha kuba ixesha
alimanga lona wozisola kube sakwaphukile.
Hlala uthe qwa uphaphile kuba ubomi bunzima kwaye bufuna umntu ophaphileyo. Xa uthe
qwa akukho nto inokuze ikudlule ungayiqondanga. Qiniseka ngekamva lakho kwaye
zingisa ngalo lonke ixesha. Abantu abaninzi babhidwa ziingxaki kunye nemiqobo ebomini
balahle ithemba kuphele nokuqiniseka kubo. Nyamezela nokuba imeko ithini sukunikezela
beka ithemba wophumelela kuba thina siphila ngethemba.
Hlela okuphambili uqale ngako ungaxubi izinto kuba uya konakalelwa bubomi. Ubomi
bufuna umntu okhethayo hayi uwolela, ukuwola yonke into ebomini kuye kwaxaka uninzi
lwabantu baze baphelelwa ngamandla bengeka yifezekisi iminqweno yabo. Xabisa ixesha
kuba limalunga nokuzeyisa kwishedyuli yomsebenzi ecwangciswe kakuhle ekufuneka
uyilandele. Yintsikelelo enkulu ukujikelezwa ngabantu abaza kuxelela inyaniso nokuba
iyakrakra kuba oko kukusa kwimpumelelo. Zamkele ude wamkele nokuzazi iimpazamo
ozenzayo ebomini kungabukhulisa ubudlelwane bakho nesiqu sakho oko. Ubudlelwane
obuninzi bumoshwa kukungazamkeli nokungazazi nokunganyaniseki, oko ke kunciphise
amathuba okuphumelela ebomini. Thembeka unyaniseke oko kungakusa empumelelweni.
Unganyaniseki nje kwabanye abantu, qala ngokunyaniseka kwisiqu sakho. Ngoko
masenze ngandlela zonke ukuba kube luxanduva lwethu ukuphumelela kobudlelwane
bethu.
[Sicatshulwe ku-https://addicted2success.com/success-advice/perseverance-is-a-major-key-to-a-lifeof-
success/ saze saguqulelwa esiXhoseni]
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
UMBUZO 3: ISIBHENGEZO-NTENGISO
Funda esi sibhengezo-ntengiso uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA D
ILucky Star enkonkxiweyo
Yitya iLucky Star uze
Ineprotein
ubenengqondo
enamandla okucinga. necalsium
IOmega-3 Fatty Acids
zinciphisa izinga lesifo
sentliziyo.
Zikhulisa izihlunu kwaye
Iyababa le
zondle ingqondo.
www.pilchards.com
[Sithatyathwe kuwww.luckystarcom saze sahlelwa]
3.1 Xela igama lemveliso ethengiswa kwesi sibhengezo-ntengiso. (1)
3.2 Bonisa ukuchaneka kwala mazwi kwesi sibhengezo-ntengiso:
“Iyababa le.” (2)
3.3 Khetha impendulo engachanekanga ngokusetyenziswa kweli gama.
‘Yitya’ kule ntengiso kwezi zingezantsi.
A Zithande ngeLucky Star.
B Zithandise ngeLucky Star.
C Zondle ngeLucky Star.
D Zidle iLucky Star. (1)
3.4 Lityhila ntoni eli gama “enkonxiweyo” ngale ntengiso? (1)
3.5 Loluphi olunye ulwazi olungapapashwanga kwesi sibhengezo-ntengiso? (1)
3.6 Khankanya zibe MBINI iinzuzo ozifumana kule mveliso. (2)
3.7 Ingaba umfanekiso wenkwenkwezi othe nca kwesi sibhengezo-ntengiso ulixhasa
ngokupheleleyo igama lale mveliso? Xhasa impendulo yakho. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 9
UMBUZO 4: IKHATHUNI
Funda le khathuni uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA E
[Ithathwe kucyaridepictures.com yaze yahlelwa]
4.1 Bangaphi abantu abakule khathuni? (1)
4.2 Bhala igama lophawo lobhalo elisetyenziswe kwigama lokuqala kwisakhelo
sokuqala. (1)
4.3 Uvakalelwa njani uKim kwisakhelo soku-1? Xhasa impendulo yakho. (2)
4.4 Xhasa uluvo lokuba le khathuni ayinalo ucalucalulo ngokwesini. (2)
4.5 Inkuthazo yokusebenza nzima kule khathuni ibonakaliswe ...
Khetha ibeNYE kwezi zilandelayo:
A ngengxolo.
B ngemali.
C ngebhaso.
D ngebhoso. (1)
4.6 Tyumba isivumelanisi esibhekisele kuKim ngokwale khathuni. (1)
4.7 Ngqina okanye uchase uluvo lokuba into yokuwongwa ngebhaso xa
usebenzile ilungile. Xhasa impendulo yakho. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
UMBUZO 5: IPROZI
5.1 Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA F
MASIKHUMBUZANE
Umsebenzi wenzelwe ukuba wenziwe ngumfundi kwaye ke utitshala unceda
kuphela umfundi ukuba aqale kwaye alungise yonke into. Abafundi abadala
kufuneka benze isicwangcisonkqubo kunye nolwabiwo xesha bazokwazi
ukumelana nenkqubo yokufunda. Ifayile ecwangciswe kakuhle sisicwangciso
esisebenzayo ekurekhodeni amabakala abo. (Borich 2007:136). Abafundi
aboneliseki yindlela arekhodwa ngawo amanqaku wabo. Ukugcina irekhodi
yebanga kunceda umfundi ekulandeleni indlela aqhuba ngayo eklasini.
Abafundi abaninzi basenokungayiqondi indlela yakhe kodwa ukubacacisela,
kusenokubanceda babe nembopheleleko ngakumbi kwimibandela
echaphazela ikamva labo. Isicwangciso sesokwenza ukuba baziqhelanise
nokusebenzisa ifowuni, oomabonakude, neereyido zokuvavanya ukurekhoda
amabakala abo apho.
[Sithatyathwe kwincwadi kaBorich G. (2007) ethi Effective Teaching Methods saze
saguqulelwa uviwo, Iphepha lama 136–137]
5.1.1 Nika isichasi sesi sibizo ‘utitshala’. (1)
5.1.2 Bhala imo ende ngesi sivakalisi silandelayo.
Utitshala unceda umfundi. (2)
5.1.3 Khetha isihlomelo uze uxele nodidi lwaso kwesi sivakalisi singezantsi.
Abafundi abadala kufuneka benze isicwangcisonkqubo. (2)
5.1.4 Xela izigaba zentetho ezikwesi sibizo simbaxa.
‘isicwangcisonkqubo’. (2)
5.1.5 Bhala esi sivakalisi sibe kwintetho ngqo.
Abafundi aboneliseki yindlela arekhodwa ngawo amanqaku wabo. (2)
5.1.6 Bhala esi sivakalisi sibe kwisininzi.
‘Umsebenzi uyasebenza kuphela.’ (2)
5.1.7 Chonga isichazi uxele nodidi lwaso esisetyenziswe kwesi sivakalisi:
Abafundi basenokungayiqondi indlela yakhe. (2)
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P1 11
5.1.8 Umsebenzi wesingxi usetyenziselwe ukubonisa oku: Khetha
ibeNYE kwezi zilandelayo:
A ukuqala kwesivakalisi
B ukuphela kwesivakalisi
C ukwahlula isivakalisi
D ukudibanisa isivakalisi (1)
5.2 Funda lo mfanekiso uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA G: UMFANEKISO
[Uthathwe kuwww.dreamstime.com waze wahlelwa]
5.2.1 Bhala isivakalisi usebenzisa isenzi ‘ubambe’ ngokuchanekileyo
emfanekisweni.
Intloko isenzi ubambe Injongozenzi
(2)
5.2.2 Yakha isivakalisi sibe kuhlobo lokukhankanya ngokubona (2)
emfanekisweni.
5.2.3 Gqibezela esi saci ... akanashwa. (2)
[6]
AMANQAKU ECANDELO: 40
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufota eli phepha Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2023 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 Eastern Cape Mock 2023 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2020 QP
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Memorandum