NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2023
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 100
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-17.
Skip to contentAll 2023 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2023 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2023, 17 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2023. Memorandum, 17 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 17
- File size
- 519.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 17
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2023
Questions in this paper
- Question 1.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.5Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.6Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
Show all 14 questions
- Question 1.7Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting100 marks
- Question 1.8Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting100 marks
- Question 2.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.3Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking25 marks
- Question 2.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.5Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking25 marks
- Question 2.6Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
IMIYALELO YOKUMAKISHA
Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, mayithathelwe ingqalelo le miba ilandelayo,
eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola:
• Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuyila, bokuhlaziya, bokuhlela
nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.
• Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
sokubhala nethoni – ingakumbi kwiCANDELO B.
• Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.
• Izakhi zolwimi kubandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.
• Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.
• Ukubunjwa kwezivakalisi.
• Ukubhalwa kwemihlathi.
• Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo,
ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 3
IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA
ICANDELO A: ISINCOKO
Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le-15
nele-16 lesi sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO NOCWANGCISO 30
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15
ISAKHIWO 5
AMANQAKU EWONKE 50
1. Funda isincoko sonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO noCWANGCISO.
2. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.
3. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo leSAKHIWO.
ICANDELO B: IMIHLATHI
Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha
le-17 lesi sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10
AMANQAKU EWONKE 25
1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
neFOMATHI.
2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.
QAPHELA:
• Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku
kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.
• Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.
• Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
QAPHELA:
• Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha
asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.
• Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba
iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika
ngayo ummakishi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 5
ICANDELO A: IZINCOKO
Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama
angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala
nangaluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esicamngcayo, esixoxayo,
esivelela amacala omabini, okanye naziphina ezidityanisiweyo kwezi.
Isincoko esibalisayo:
• Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
• Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
• Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
• Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
mazibonakale.
• Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
• Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
• Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
• Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
isincoko, lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo:
• Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
• Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
• Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
• Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
• Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
• Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Isincoko esicamngcayo:
• Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
• Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
• Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
• Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.)
• Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Isincoko esixoxayo:
• Umviwa uthatha icala ngomba othile.
• Uthotho lweengxoxo oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
ezithile.
• Ukubethelela isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
lokuvula.
• Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
• Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
• Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
Isincoko esivelela amacala omabini:
• Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
• Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
• Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
• Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
makalunike olwakhe uluvo xa evala.
• Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani
obuxhasayo.
• Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
• Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 7
UMBUZO 1
1.1 Kwakuqubisene ezazizondana kolo khuphiswano.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini /leemini/ lesiganeko/ lemeko engokhuphiswano/
engomdlalo/engengxoxompikiswano.
• Lingangomba phakathi kwabantu okanye amaqela amabini apho
bekukho ujijiswano.
• Angabalisa ngesiganeko/ngeeziganeko ezikhokelele kula mazwi.
• Angabhala nangefuthe lale ndibano neemvakalelo zayo.
• Angabhala neziphumo zale ndibano.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.2 Iintlanga ezohlukeneyo zoMzantsi Afrika
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye/lesiganeko/lemeko/leziganeko/leemeko.edulisa
ukohluka kweentlanga eMzantsi Afrika
• Bangachaza ukuba ziintoni iintlanga baze bachaze nendima edlalwa
ziintlanga ezohlukeneyo elizweni
• Bangaxela bachaze ukohluka ngolwimi/ngesinxibo/ngamasiko
• Bangabonisa ulwazi ngesihloko ngokwenza imizekelo.
• Banganika neengcebiso zokusombulula iingxaki ezinokubakho ngenxa
yokohluka kweentlanga.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.3 Ndisazisola nanamhlanje ngaloo mpazamo.
Isincoko singacamngca/ chaza/ balisa/ xoxela amacala omabini/ xoxela icala
elinye
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo
• Ibali lingalibali lemini enye/ lesiganeko/ lemeko eveza ukuzisola ngenxa
yokuphazama.
• Angatsho nokuba yintoni isizathu sempazamo leyo neemvakalelo
ezidalwe kukuphazama okanye iziphumo zempazamo.
• Mayibengumviwa ocamngca ngesehlo sempazamo aze abonise
ukuzisola.
• Angabhala ngefuthe neziphumo zempazamo neemvakalelo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.4 Umtya nethunga.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye/ isiganeko/ imeko egxile ekuboniseni abantu
ababini abavanayo/abantu abasoloko bekunye/ukuvana kwabantu.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 9
1.5 Ukufunda ningamaqela kunganceda.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye/ isiganeko/ imeko engendima edlalwa kukufunda
bengamaqela.
• Ukufunda ningamaqela kungakuhle/ kungakubi/kungayindibanisela
yobubi nobuhle.
• Bangachaza neziphumo eziziswa kukufunda bengamaqela.
• Bangakhuthaza okanye banike iingcebiso ngokufunda bengamaqela.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.6 Ifuthe labahlobo kuxinzelelo lwengqondo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye/ isiganeko/imeko engefuthe labahlobo kuxinzelelo
lwengqondo.
• Angabalisa ibali elizoba ifuthe labahlobo kuxinzelelo lwengqondo
• Iziphumo zefuthe labahlobo kuxinzelelo lwengqondo
• Ifuthe lingalihle/lingalibi.
• Mabaxoxe ngokuvakalayo nangokuvokothileyo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
1.7 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo
• Ingalibali lokutshintsha kwezinto /kwetekhnoloji okuza nempumelelo
• Ingalibali elinokuthi iincwadi neekhompyutha zisa empumelelweni.
• Ingalibali lokubhala/lemfundo ephunyezwe ziincwadi netekhnoloji
• Angachaza ifuthe lotshintsho oluze netekhnoloji.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.8 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engexabiso lombane
eluntwini/Eskom eluntwini /ubungozi bombane/ukuxabisa kakhulu
kombane/ ucimi cimi wombane/ezinye iindlela zokonga umbane.
• Angachaza ifuthe lotshintsho oluze nombane.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
AMANQAKU ECANDELO A: 50
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 11
ICANDELO B: IMIHLATHI
UMBUZO 2
Kulindeleke ukuba abaviwa bakhethe imihlathi ibe MIBINI kule ibuziweyo. Ubude
bempendulo nganye mabube li-100−120 amagama ngomhlathi ngamnye. Oku
kubhekisa kumxholo kuphela. Ulwimi, irejista isimbo sokubhala nethoni masifanelane
nenjongo yobhalo.
2.1 IMEYILE
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Kunyanzelekile ivele idilesi yombhalelwa ibe neempawu zejelo
alisebenzisayo.
• Kolandelayo umgca kukho imigcana /imiqolwana equlethe isizathu
sokubhalwa.
• Inesibuliso esidiza ukuba kubhalelwa umzala.
• Umxholo ungokubulela umzala ngamacebo akunike wona ezifundweni
zakho.
• Makusetyenziswe isimbo nefonti efundeka lula.
• Mayingabhalwa ngoonobumba abakhulu bodwa, iifonti mazingaxutywa.
• Mayibhalwe ngemibala engaphandliyo.
Ulwimi/Isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ithoni nerejista mazibesesikweni.
• Ulwimi malubelolusesikweni lusulungeke.
• Ubhalo maluvakale luyondelelane lucace lubesemxholweni. [25]
2.2 ILETA ESESIKWENI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Iidilesi zimbini.
• Eyombhali idilesi nomhla zibhalwa ngokupheleleyo ngasekunene.
• Idilesi yombhalelwa ibhalwa ithi nca kumgca ohlayo ngasekhohlo.
• Isebe/isikhundla sombhalelwa masikhankanywe.
• Isibuliso masihambelane nomxholo weleta.
• Umcimbi ukrwelelwa umgca ngaphantsi/ubhalwa ngoonobumba abakhulu,
uze ushiye umgca.
• Isizathu sobhalo lweleta sibhalwa kumhlathi wokuqala.
• Isiphelo sibe seseleta esesikweni size silandelwe yifani nonobumba
magama ombhali.
• Ileta mayibe malunga nokukhalazela ucingo oluwileyo esikolweni.
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ithoni nerejista mazibe sesikweni.
• Malubelolusesikweni lusulungeke.
• Maluvakale luyondelelane lucace lubesemxholweni. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
2.3 INGXOXO YABABINI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Intshayelelo mayibhalwe kwizibiyeli.
• Kwisiqu mayibhalwe kusetyenziswa intetho ngqo ngaphandle
kweempawu zocaphulo.
• Isithethi masithiywe igama size sibhalwe ngasekhohlo ephepheni
silandelwe yikholoni.
• Makushiywe umgca phakathi kwezithethi.
• Ingcaciso engenye mayibhalwe kwizibiyeli.
• Mayingafikeleli esiphelweni ingafezekisanga injongo yengxoxo
engeembono zokunyanzelisa abafundi bathabathe inxaxheba
kwezemidlalo.
• Kwisiphelo ingxoxo mayisongwe ngokuba ifikelele esiphelweni.
• Mazivalalelisane izithethi iseso sinelizwi lokubulela, ukuba ngabantu
abaqheleneyo banokuphela ngendlela ebonisa oko.
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ulwimi malubesesikweni.
• Ithoni nerejista mayibesesikweni. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 13
2.4 I-OBHITSHUWARI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Makwenziwe amagqabantshintshi obomi bomntu ongasekhoyo
obengugqirha ongumakhwekhwetha ekunyangeni iKhorona.
• Mayibhalwe kumntu wesithathu.
• Makubhalwe iinkcukacha malunga negama lomfi, umhla wokuzalwa
nowokusweleka kwakhe, indawo azalelwe kuyo, umnombo (abazali),
indawo abhubhele kuyo nonobangela wokubhubha angafakwa.
• Makubhalwe imfundo yakhe kumabanga aphantsi kunye naphakamileyo.
• Makubhalwe amava kwezomsebenzi, iziphiwo zakhe
emsebenzini/ekuhlaleni nasemibuthweni ebezibandakanye nayo.
• Makubhalwe igalelo lakhe ekuhlaleni, izinto ebekholelwa kuzo, ebezibalule
ngazo nezinto aya kukhunjulwa ngazo.
• Makubhalwe iinkumbulo abanazo abantu befemeli.
• Makubhalwe amazwi okukhapha.
• Makudluliswe amazwi ovelwano kusapho/kwabalahlekelweyo
ngokuhambelana nombuzo.
Ulwimi/Isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ulwimi nesimbo luhambelana nodidi lomhlathi.
• Kusetyenziswa ulwimi oluchukumisayo/olunondileko/oluhloniphayo
noluncomayo.
• Ithoni yesesikweni. [25]
2.5 INTETHO ESESIKWENI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Isakhiwo masibe yimihlathi, eyakhiwe ngomxube wezivakalisi ukusuka
kwezifutshane ukuya kwezide.
• Mayibe nesihloko esibhalwe ngoonobumba abakhulu.
• Intshayelelo edlwengul'umxhelo nesiphelo esiqiqiweyo luphawu
locwangciso.
• Ucwangciso malubonise ukuqonda isihloko/abantu ekujoliswe kubo/
indawo/ixesha kwanenjongo yentetho.
• Amanqaku emiba aza kuthetha ngayo mawaphuhle.
• Ukunqumama makubonakaliswe ngeempawu ezifana ne-elipsisi.
• Ucaphulo malubonakaliswe ngeempawu zocaphulo.
• Isiphelo masibesesincamisa umxhelo nesiza kwenza ukuba abaphulaphuli
bahlale beyikhumbula le ntetho.
• Intetho mayibe ngemakuqwalaselwe ngumfundi xa ekhetha abahlobo.
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Izidibanisi zonamathelwano mazihambelane nodidi lomhlathi
olukhethiweyo, umzekelo: okokuqala, okwesibini.
• Isimbo sokuthetha masihambe neengcebiso zokukhetha abahlobo. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
2.6 I-AJENDA NEMIZUZU YENTLANGANISO
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Kwi-ajenda makuvele Igama lekomiti yabahlali, umhla, indawo nexesha
neengongoma ze-ajenda.
• Imizuzu mayibhalwe ilandele iingongoma ze-ajenda.
• Imibandela ekuza kuxoxwa ngayo mayinonjolwe.
• Makudweliswe amagama abantu abakhoyo namagama
abangxengxezileyo.
• Makuvele iziggqibo ezithatyathwe kwintlanganiso ngokwesihloko
esimalunga nokwakhiwa kwebhlorho.
• Makusetyenziswe izenzi ezikwixesha elidlulileyo.
• Makubhalwe isaziso sentlanganiso eza kulandela.
• Makuvele ixesha ephume ngalo intlanganiso.
• Makubhalwe umqulunqi wemizuzu onguNobhala wekomiti nomhla
ekuqulunqwe ngayo imizuzu.
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ulwimi malubesesikweni.
• Ithoni nerejista mayibesesikweni.
• Ulwimi oluchukumisayo malusetyenziswe.
• Inqaku malibhalwe kumntu wesithathu. [25]
AMANQAKU ECANDELO B (25 x 2): 50
AMANQAKU EWONKE: 100
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBER 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 15
QAPHELA:
o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, ICANDELO A)
o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko
ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi.
ISIHLOMELELO A: IRUBRIKHI YOKUHLOLA ISINCOKO ULWIMI LWASEKHAYA [50 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo ayihambelani
Inqwanqwa eliphakamileyo
inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano nomxholo kwaphela.
(Impendulo nezimvo) koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana gingci noko ziyaqinisekisa lungqinelanayo. -Izimvo ziyabhidisa kwaye
Uyondelelwaniso -Izimvo eziqiqisisiweyo, nomxholo kwaye zinomdla ngokuse-mxholweni. -Izimvo azicacanga azingqamananga
lwezimvo ezixhokonxa iingcinga zinobungqina bokuvuthwa. - Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaphela nomxholo.
nezivuthiweyo. -Ilungelelaniswe kakuhle kwaye iyathungelana ezomfundi. -Azicacanga kwaye kwaye
ngokucwangcisa.
-Impendulo kakhulu kwaye kuquka intshayelelo, -Buncinci ubungqina ziphindaphindiwe.
Ukuqonda injongo, elungelelaniswe kakuhle iyathungelana isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso -Azilungelelaniswanga
abantu ekujoliswe ngokugqwesileyo (inonamathelwano) kuquka nesiphelo. nothungelwano kwaye azithungelani
kubo kunye nesimo enothungelwano intshayelelo, isiqu lweengcamango.
sentlalo. (enonamathelwano) ukuqukumbela/nesiphelo.
ukuquka intshayelelo, isiqu,
ukuqukumbela/nesiphelo.
30 AMANQAKU 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Impendulo egqwesileyo -Impendulo ixongxwe -Impendulo eyanelisayo -Ubukhulu becala -Akukho linge
kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana kubakho impendulo lokuphendula isihloko.
Inqwanqwa elingezantsi
kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana izikhewu kwingcaciso. ayihambelani -Ayihambelani kwaphela
ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. -Izimvo ziyanamathelana nomxholo. nomxholo kwaye
wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle ngokwanelisayo kwaye -Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga.
phambili. iyathungelana ziyaqinisekisa. ukungahlangani -Ayingqamananga
-Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) kuquka -Kukho ulungelelaniso nokubhidisa. nomxholo kwaphela
neziqiqisisiweyo. intshayelelo, isiqu olufumanekayo -Phantse bungabikho kwaye inobubhu-
-Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo.. nothungelwano ubungqina tyubhutyu.
ngobugcisa kwintshayelelo, isiqu bolungelelwaniso
zinothungelwano nesiphelo. nothungelwano.
(zinonamathelwano)
kuquka intshayelelo, isiqu
kunye nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBER 2023)
ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ulwimi alunantsingiselo.
Inqwanqwa eliphakamileyo
NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala kunye nesigama sokubhala nesigama sokubhala nesigama -Ithoni, irejista, isimbo
Ithoni, irejista, isimbo sokubhala, kakhulu kwinjongo, abantu ziqaqambe kakhulu zifanelekile kwinjongo, azihambelani nenjongo, sokubhala nesigama
isigama esifanelenenenjongo/nesimo ekujoliswe kubo nakwisimo kwinjongo, abantu ekujoliswe abantu ekujoliswe kubo abantu ekujoliswe kubo azihambelani mpela
sentlalo. sentlalo. kubo nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. nenjongo, abantu
Uchongo magama. -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile kwaye -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi lusetyenziswa ekujoliswe kubo nesimo
Ukusetyenziswa kolwimi ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ngokufanelekileyo ngendlela ebuthathaka. sentlalo.
nemigaqo, luyachukumisa ngokufanelekile ukudlulisa umyalezo. -Ithoni nochongo -Ukusetyenziswa
Iimpawu zokubhala, igrama, upelo. ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo kwisincoko magama
-Ithoni ifanelekile. kwisigama
-Ithoni edlwengula umxhelo siphela. -Izixhobo zolwimi azifanelekanga. kunqongophele
15 AMANQAKU nenobuciko. -Ubukhulu becala akukho -Isigama
zisetyenzisiwe ngokubaxekileyo de
-Akukho nasinye isiphene ziphene kwigrama nopelo. ukuphuhlisa nokuphucula sinqongophele ungakwazi ukuqonda
segrama nopelo. -Sixongxwe kakuhle umxholo. kakhulu. okubhaliweyo.
-Sixonkxwe ngobugcisa kakhulu.
obukhulu.
13 10 7 4
-Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ukusetyenziswa kolwimi -Ukusetyenziswa kolwimi
kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala ngokwanelisayo kodwa ngokungafanelekanga.
Inqwan zolwimi ezibonakalisa ubuciko luchanekile. kusekho ukungangqinelani -Kuncinci okanye akukho
qwa ngokufanelekileyo. -Ithoni iqaqambile kwaye apha naphaya. ukohluka – hlukana
elingez
antsi -Akukho nasinye isiphene ichanekile. -Ubukhulu becala ithoni kwezivakalisi.
segrama nopelo. -Zimbalwa iziphene ifanelekile kodwa -Isigama
-Sixonkxwe ngobugcisa. zegrama nopelo. usetyenziso zixhobo sinqongophele
-Sixongxwe kakuhle. zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo.
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
Iimpawu zodidi lwesincoko -Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha zakhiwe -Ukuphuhliswa -Kukho amanqaku -Amanqaku asemxholweni
Ukuphuhliswa kwemihlathi ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. awakho.
nokubunjwa kwezivakalisi. -Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxhlolweni. -Izivakalisi nemihlathi -Ulwakhiwo lwezivakalisi
-Izivakalisi, imihlathi zakhiwe -Ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi
5 AMANQAKU ngokugqwesileyo. -Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. -Isincoko lunobubhutyu-bhutyu.
nemihlathi kuyahambelana, -Isincoko sisesemxholweni -Isincoko siphume
kwahlukahlukene. sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni.
iziphene.
AMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 17
ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo esemagqabini -Impendulo eyanelisayo -Kubonakala ubunzima -Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI ngaphezu koko ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi
bekulindelekile ngeempawu zodidi lomhlathi. ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi ngeempawu zodidi
-Impendulo nezimvo. -Izimvo eziqiqisisiweyo -Ubhalo lusemxholweni. lomhlathi. lwetekisi. lomhlathi.
nezivuthiweyo. -Ukuthungelana komxholo -Ayikho semxholweni -Kukho ukungqamana -Intsingiselo ilahlekile
-Ulungelelwaniso lwezimvo
-Ulwazi olunzulu ngeempawu nezimvo, kucaciswe kakuhle ngokupheleleyo. okungephi kwaye akakho
nokucwangcisa. zohlobo lomhlathi kakhulu kwaye neenkcukacha -Kukho ukuphambuka okusemxholweni kodwa semxholweni kwaphela.
-Injongo, abantu ekujoliswe obhaliweyo. zixhasa isihloko. okungephi emxholweni. ukuphambuka kubhalo. -Ayithungelani kumxholo
kubo, iimpawu/ imigaqo -Ubhalo lusemxholweni -Ifomathi efanelekileyo -Ubukhulu becala -Akusoloko kukho nezimvo.
nesimo sentlalo. ncakasana. eneziphene ezingephi. uyathungelana umxholo uthungelwano phakathi -Zimbalwa kakhulu
-Ukuthungelana komxholo nezimvo. komxholo nezimvo. iinkcukacha ezixhasa
nezimvo. -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha isihloko.
-Icaciswe nzulu kwaye zonke ziyasixhasa isihloko. ezixhasa isihloko. -Ayisetyenziswanga
iinkcukacha ziyasixhasa -Ubukhulu becala -Imigaqo eyimfuneko imigaqo eyimfuneko
isihloko. ifomathi ifanelekile yefomathi isetyenziswe yefomathi.
-Ifomathi yamkelekile kwaye kodwa kukho iziphene ngokungacacanga.
ichanekile. ezingephi. -Imigaqo engundoqo
15 AMANQAKU yefomathi yetekisi
ityeshelwe.
ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo
NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama
Ithoni, irejista, isimbo ngokukodwa kwinjongo, kakhulu kwinjongo, abantu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani nenjongo,
sokubhala, injongo/imeko, abantu ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo kunye abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo abantu ekujoliswe kubo
abantu ekujoliswe kubo nakwesimo sentlalo. nakwisimo sentlalo. kunye nesimo sentlalo. kwinjongo, abantu nesimo sentlalo.
nesimo sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe -Ubukhulu becala ulwimi -Kukho iziphene ekujoliswe kubo kunye -Izele ziziphene yaye
ngokuchanekileyo kwaye lusetyenziswe ngokukuko ezimbalwa zolwimi nesimo sentlalo. iyabhidisa.
Ukusetyenziswa kolwimi
lwakhiwe ngokukuko. nangokuchanekileyo. -Isigama esaneleyo. -Ukusetyenziswa kolwimi -Isigama asihambelani
nemigaqo yalo. -Akukho ziphene konke -Isigama sichaneke kakuhle. -Iziphene ngokungachanekanga nenjongo.
Uchongo magama. konke. -Ubukhulu becala akukho aziyichaphazeli kubangela iziphene -Intsingiselo
Iimpawu zokubhala ziphene. intsingiselo. ezibaxekileyo. ichaphazeleke
nopelo. -Intsingiselo ilahlekile. ngokukodwa.
10 AMANQAKU
AMANQAKU 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 Eastern Cape Mock 2023 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2017 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata