Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2023 Memo

MemorandumisiXhosa HLGrade 12202317 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2023, 17 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA 12 SEPTEMBA 2023 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 100 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-17.
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023) IMIYALELO YOKUMAKISHA Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, mayithathelwe ingqalelo le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola: • Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuyila, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela. • Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo sokubhala nethoni – ingakumbi kwiCANDELO B. • Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo. • Izakhi zolwimi kubandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi. • Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe. • Ukubunjwa kwezivakalisi. • Ukubhalwa kwemihlathi. • Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 3 IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA ICANDELO A: ISINCOKO Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le-15 nele-16 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO NOCWANGCISO 30 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15 ISAKHIWO 5 AMANQAKU EWONKE 50 1. Funda isincoko sonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO noCWANGCISO. 2. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI, ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA. 3. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo leSAKHIWO. ICANDELO B: IMIHLATHI Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-17 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10 AMANQAKU EWONKE 25 1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO neFOMATHI. 2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI, ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA. QAPHELA: • Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi. • Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo. • Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023) QAPHELA: • Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi. • Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika ngayo ummakishi. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 5 ICANDELO A: IZINCOKO Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala nangaluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esicamngcayo, esixoxayo, esivelela amacala omabini, okanye naziphina ezidityanisiweyo kwezi. Isincoko esibalisayo: • Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo. • Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu. • Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo. • Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo, mazibonakale. • Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela. • Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha. • Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa. • Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda isincoko, lungekrwada phofu. Isincoko esichazayo: • Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku. • Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo. • Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso. • Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi. • Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho. • Sivakalisa iimvakalelo zombhali. Isincoko esicamngcayo: • Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe. • Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo. • Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu. • Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.) • Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka. Isincoko esixoxayo: • Umviwa uthatha icala ngomba othile. • Uthotho lweengxoxo oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma ezithile. • Ukubethelela isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile lokuvula. • Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani. • Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo. • Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023) Isincoko esivelela amacala omabini: • Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili. • Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo. • Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo. • Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo, luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa makalunike olwakhe uluvo xa evala. • Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani obuxhasayo. • Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso. • Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 7 UMBUZO 1 1.1 Kwakuqubisene ezazizondana kolo khuphiswano. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini /leemini/ lesiganeko/ lemeko engokhuphiswano/ engomdlalo/engengxoxompikiswano. • Lingangomba phakathi kwabantu okanye amaqela amabini apho bekukho ujijiswano. • Angabalisa ngesiganeko/ngeeziganeko ezikhokelele kula mazwi. • Angabhala nangefuthe lale ndibano neemvakalelo zayo. • Angabhala neziphumo zale ndibano. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.2 Iintlanga ezohlukeneyo zoMzantsi Afrika Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/lesiganeko/lemeko/leziganeko/leemeko.edulisa ukohluka kweentlanga eMzantsi Afrika • Bangachaza ukuba ziintoni iintlanga baze bachaze nendima edlalwa ziintlanga ezohlukeneyo elizweni • Bangaxela bachaze ukohluka ngolwimi/ngesinxibo/ngamasiko • Bangabonisa ulwazi ngesihloko ngokwenza imizekelo. • Banganika neengcebiso zokusombulula iingxaki ezinokubakho ngenxa yokohluka kweentlanga. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023) Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.3 Ndisazisola nanamhlanje ngaloo mpazamo. Isincoko singacamngca/ chaza/ balisa/ xoxela amacala omabini/ xoxela icala elinye Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo • Ibali lingalibali lemini enye/ lesiganeko/ lemeko eveza ukuzisola ngenxa yokuphazama. • Angatsho nokuba yintoni isizathu sempazamo leyo neemvakalelo ezidalwe kukuphazama okanye iziphumo zempazamo. • Mayibengumviwa ocamngca ngesehlo sempazamo aze abonise ukuzisola. • Angabhala ngefuthe neziphumo zempazamo neemvakalelo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.4 Umtya nethunga. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/ isiganeko/ imeko egxile ekuboniseni abantu ababini abavanayo/abantu abasoloko bekunye/ukuvana kwabantu. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 9 1.5 Ukufunda ningamaqela kunganceda. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/ isiganeko/ imeko engendima edlalwa kukufunda bengamaqela. • Ukufunda ningamaqela kungakuhle/ kungakubi/kungayindibanisela yobubi nobuhle. • Bangachaza neziphumo eziziswa kukufunda bengamaqela. • Bangakhuthaza okanye banike iingcebiso ngokufunda bengamaqela. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.6 Ifuthe labahlobo kuxinzelelo lwengqondo. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/ isiganeko/imeko engefuthe labahlobo kuxinzelelo lwengqondo. • Angabalisa ibali elizoba ifuthe labahlobo kuxinzelelo lwengqondo • Iziphumo zefuthe labahlobo kuxinzelelo lwengqondo • Ifuthe lingalihle/lingalibi. • Mabaxoxe ngokuvakalayo nangokuvokothileyo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023) 1.7 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo • Ingalibali lokutshintsha kwezinto /kwetekhnoloji okuza nempumelelo • Ingalibali elinokuthi iincwadi neekhompyutha zisa empumelelweni. • Ingalibali lokubhala/lemfundo ephunyezwe ziincwadi netekhnoloji • Angachaza ifuthe lotshintsho oluze netekhnoloji. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.8 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engexabiso lombane eluntwini/Eskom eluntwini /ubungozi bombane/ukuxabisa kakhulu kombane/ ucimi cimi wombane/ezinye iindlela zokonga umbane. • Angachaza ifuthe lotshintsho oluze nombane. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] AMANQAKU ECANDELO A: 50 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 11 ICANDELO B: IMIHLATHI UMBUZO 2 Kulindeleke ukuba abaviwa bakhethe imihlathi ibe MIBINI kule ibuziweyo. Ubude bempendulo nganye mabube li-100−120 amagama ngomhlathi ngamnye. Oku kubhekisa kumxholo kuphela. Ulwimi, irejista isimbo sokubhala nethoni masifanelane nenjongo yobhalo. 2.1 IMEYILE Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Kunyanzelekile ivele idilesi yombhalelwa ibe neempawu zejelo alisebenzisayo. • Kolandelayo umgca kukho imigcana /imiqolwana equlethe isizathu sokubhalwa. • Inesibuliso esidiza ukuba kubhalelwa umzala. • Umxholo ungokubulela umzala ngamacebo akunike wona ezifundweni zakho. • Makusetyenziswe isimbo nefonti efundeka lula. • Mayingabhalwa ngoonobumba abakhulu bodwa, iifonti mazingaxutywa. • Mayibhalwe ngemibala engaphandliyo. Ulwimi/Isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ithoni nerejista mazibesesikweni. • Ulwimi malubelolusesikweni lusulungeke. • Ubhalo maluvakale luyondelelane lucace lubesemxholweni. [25] 2.2 ILETA ESESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Iidilesi zimbini. • Eyombhali idilesi nomhla zibhalwa ngokupheleleyo ngasekunene. • Idilesi yombhalelwa ibhalwa ithi nca kumgca ohlayo ngasekhohlo. • Isebe/isikhundla sombhalelwa masikhankanywe. • Isibuliso masihambelane nomxholo weleta. • Umcimbi ukrwelelwa umgca ngaphantsi/ubhalwa ngoonobumba abakhulu, uze ushiye umgca. • Isizathu sobhalo lweleta sibhalwa kumhlathi wokuqala. • Isiphelo sibe seseleta esesikweni size silandelwe yifani nonobumba magama ombhali. • Ileta mayibe malunga nokukhalazela ucingo oluwileyo esikolweni. Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ithoni nerejista mazibe sesikweni. • Malubelolusesikweni lusulungeke. • Maluvakale luyondelelane lucace lubesemxholweni. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023) 2.3 INGXOXO YABABINI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Intshayelelo mayibhalwe kwizibiyeli. • Kwisiqu mayibhalwe kusetyenziswa intetho ngqo ngaphandle kweempawu zocaphulo. • Isithethi masithiywe igama size sibhalwe ngasekhohlo ephepheni silandelwe yikholoni. • Makushiywe umgca phakathi kwezithethi. • Ingcaciso engenye mayibhalwe kwizibiyeli. • Mayingafikeleli esiphelweni ingafezekisanga injongo yengxoxo engeembono zokunyanzelisa abafundi bathabathe inxaxheba kwezemidlalo. • Kwisiphelo ingxoxo mayisongwe ngokuba ifikelele esiphelweni. • Mazivalalelisane izithethi iseso sinelizwi lokubulela, ukuba ngabantu abaqheleneyo banokuphela ngendlela ebonisa oko. Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ulwimi malubesesikweni. • Ithoni nerejista mayibesesikweni. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 13 2.4 I-OBHITSHUWARI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Makwenziwe amagqabantshintshi obomi bomntu ongasekhoyo obengugqirha ongumakhwekhwetha ekunyangeni iKhorona. • Mayibhalwe kumntu wesithathu. • Makubhalwe iinkcukacha malunga negama lomfi, umhla wokuzalwa nowokusweleka kwakhe, indawo azalelwe kuyo, umnombo (abazali), indawo abhubhele kuyo nonobangela wokubhubha angafakwa. • Makubhalwe imfundo yakhe kumabanga aphantsi kunye naphakamileyo. • Makubhalwe amava kwezomsebenzi, iziphiwo zakhe emsebenzini/ekuhlaleni nasemibuthweni ebezibandakanye nayo. • Makubhalwe igalelo lakhe ekuhlaleni, izinto ebekholelwa kuzo, ebezibalule ngazo nezinto aya kukhunjulwa ngazo. • Makubhalwe iinkumbulo abanazo abantu befemeli. • Makubhalwe amazwi okukhapha. • Makudluliswe amazwi ovelwano kusapho/kwabalahlekelweyo ngokuhambelana nombuzo. Ulwimi/Isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ulwimi nesimbo luhambelana nodidi lomhlathi. • Kusetyenziswa ulwimi oluchukumisayo/olunondileko/oluhloniphayo noluncomayo. • Ithoni yesesikweni. [25] 2.5 INTETHO ESESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Isakhiwo masibe yimihlathi, eyakhiwe ngomxube wezivakalisi ukusuka kwezifutshane ukuya kwezide. • Mayibe nesihloko esibhalwe ngoonobumba abakhulu. • Intshayelelo edlwengul'umxhelo nesiphelo esiqiqiweyo luphawu locwangciso. • Ucwangciso malubonise ukuqonda isihloko/abantu ekujoliswe kubo/ indawo/ixesha kwanenjongo yentetho. • Amanqaku emiba aza kuthetha ngayo mawaphuhle. • Ukunqumama makubonakaliswe ngeempawu ezifana ne-elipsisi. • Ucaphulo malubonakaliswe ngeempawu zocaphulo. • Isiphelo masibesesincamisa umxhelo nesiza kwenza ukuba abaphulaphuli bahlale beyikhumbula le ntetho. • Intetho mayibe ngemakuqwalaselwe ngumfundi xa ekhetha abahlobo. Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Izidibanisi zonamathelwano mazihambelane nodidi lomhlathi olukhethiweyo, umzekelo: okokuqala, okwesibini. • Isimbo sokuthetha masihambe neengcebiso zokukhetha abahlobo. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2023) 2.6 I-AJENDA NEMIZUZU YENTLANGANISO Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Kwi-ajenda makuvele Igama lekomiti yabahlali, umhla, indawo nexesha neengongoma ze-ajenda. • Imizuzu mayibhalwe ilandele iingongoma ze-ajenda. • Imibandela ekuza kuxoxwa ngayo mayinonjolwe. • Makudweliswe amagama abantu abakhoyo namagama abangxengxezileyo. • Makuvele iziggqibo ezithatyathwe kwintlanganiso ngokwesihloko esimalunga nokwakhiwa kwebhlorho. • Makusetyenziswe izenzi ezikwixesha elidlulileyo. • Makubhalwe isaziso sentlanganiso eza kulandela. • Makuvele ixesha ephume ngalo intlanganiso. • Makubhalwe umqulunqi wemizuzu onguNobhala wekomiti nomhla ekuqulunqwe ngayo imizuzu. Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ulwimi malubesesikweni. • Ithoni nerejista mayibesesikweni. • Ulwimi oluchukumisayo malusetyenziswe. • Inqaku malibhalwe kumntu wesithathu. [25] AMANQAKU ECANDELO B (25 x 2): 50 AMANQAKU EWONKE: 100 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBER 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 15 QAPHELA: o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, ICANDELO A) o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu. o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye. o Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi. ISIHLOMELELO A: IRUBRIKHI YOKUHLOLA ISINCOKO ULWIMI LWASEKHAYA [50 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo ayihambelani Inqwanqwa eliphakamileyo inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano nomxholo kwaphela. (Impendulo nezimvo) koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana gingci noko ziyaqinisekisa lungqinelanayo. -Izimvo ziyabhidisa kwaye Uyondelelwaniso -Izimvo eziqiqisisiweyo, nomxholo kwaye zinomdla ngokuse-mxholweni. -Izimvo azicacanga azingqamananga lwezimvo ezixhokonxa iingcinga zinobungqina bokuvuthwa. - Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaphela nomxholo. nezivuthiweyo. -Ilungelelaniswe kakuhle kwaye iyathungelana ezomfundi. -Azicacanga kwaye kwaye ngokucwangcisa. -Impendulo kakhulu kwaye kuquka intshayelelo, -Buncinci ubungqina ziphindaphindiwe. Ukuqonda injongo, elungelelaniswe kakuhle iyathungelana isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso -Azilungelelaniswanga abantu ekujoliswe ngokugqwesileyo (inonamathelwano) kuquka nesiphelo. nothungelwano kwaye azithungelani kubo kunye nesimo enothungelwano intshayelelo, isiqu lweengcamango. sentlalo. (enonamathelwano) ukuqukumbela/nesiphelo. ukuquka intshayelelo, isiqu, ukuqukumbela/nesiphelo. 30 AMANQAKU 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Impendulo egqwesileyo -Impendulo ixongxwe -Impendulo eyanelisayo -Ubukhulu becala -Akukho linge kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana kubakho impendulo lokuphendula isihloko. Inqwanqwa elingezantsi kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana izikhewu kwingcaciso. ayihambelani -Ayihambelani kwaphela ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. -Izimvo ziyanamathelana nomxholo. nomxholo kwaye wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle ngokwanelisayo kwaye -Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga. phambili. iyathungelana ziyaqinisekisa. ukungahlangani -Ayingqamananga -Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) kuquka -Kukho ulungelelaniso nokubhidisa. nomxholo kwaphela neziqiqisisiweyo. intshayelelo, isiqu olufumanekayo -Phantse bungabikho kwaye inobubhu- -Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo.. nothungelwano ubungqina tyubhutyu. ngobugcisa kwintshayelelo, isiqu bolungelelwaniso zinothungelwano nesiphelo. nothungelwano. (zinonamathelwano) kuquka intshayelelo, isiqu kunye nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBER 2023) ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ulwimi alunantsingiselo. Inqwanqwa eliphakamileyo NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala kunye nesigama sokubhala nesigama sokubhala nesigama -Ithoni, irejista, isimbo Ithoni, irejista, isimbo sokubhala, kakhulu kwinjongo, abantu ziqaqambe kakhulu zifanelekile kwinjongo, azihambelani nenjongo, sokubhala nesigama isigama esifanelenenenjongo/nesimo ekujoliswe kubo nakwisimo kwinjongo, abantu ekujoliswe abantu ekujoliswe kubo abantu ekujoliswe kubo azihambelani mpela sentlalo. sentlalo. kubo nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. nenjongo, abantu Uchongo magama. -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile kwaye -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi lusetyenziswa ekujoliswe kubo nesimo Ukusetyenziswa kolwimi ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ngokufanelekileyo ngendlela ebuthathaka. sentlalo. nemigaqo, luyachukumisa ngokufanelekile ukudlulisa umyalezo. -Ithoni nochongo -Ukusetyenziswa Iimpawu zokubhala, igrama, upelo. ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo kwisincoko magama -Ithoni ifanelekile. kwisigama -Ithoni edlwengula umxhelo siphela. -Izixhobo zolwimi azifanelekanga. kunqongophele 15 AMANQAKU nenobuciko. -Ubukhulu becala akukho -Isigama zisetyenzisiwe ngokubaxekileyo de -Akukho nasinye isiphene ziphene kwigrama nopelo. ukuphuhlisa nokuphucula sinqongophele ungakwazi ukuqonda segrama nopelo. -Sixongxwe kakuhle umxholo. kakhulu. okubhaliweyo. -Sixonkxwe ngobugcisa kakhulu. obukhulu. 13 10 7 4 -Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ukusetyenziswa kolwimi -Ukusetyenziswa kolwimi kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala ngokwanelisayo kodwa ngokungafanelekanga. Inqwan zolwimi ezibonakalisa ubuciko luchanekile. kusekho ukungangqinelani -Kuncinci okanye akukho qwa ngokufanelekileyo. -Ithoni iqaqambile kwaye apha naphaya. ukohluka – hlukana elingez antsi -Akukho nasinye isiphene ichanekile. -Ubukhulu becala ithoni kwezivakalisi. segrama nopelo. -Zimbalwa iziphene ifanelekile kodwa -Isigama -Sixonkxwe ngobugcisa. zegrama nopelo. usetyenziso zixhobo sinqongophele -Sixongxwe kakuhle. zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo. ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 Iimpawu zodidi lwesincoko -Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha zakhiwe -Ukuphuhliswa -Kukho amanqaku -Amanqaku asemxholweni Ukuphuhliswa kwemihlathi ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. awakho. nokubunjwa kwezivakalisi. -Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxhlolweni. -Izivakalisi nemihlathi -Ulwakhiwo lwezivakalisi -Izivakalisi, imihlathi zakhiwe -Ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi 5 AMANQAKU ngokugqwesileyo. -Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. -Isincoko lunobubhutyu-bhutyu. nemihlathi kuyahambelana, -Isincoko sisesemxholweni -Isincoko siphume kwahlukahlukene. sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni. iziphene. AMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 17 ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo esemagqabini -Impendulo eyanelisayo -Kubonakala ubunzima -Impendulo ibonakalisa NEFOMATHI ngaphezu koko ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi bekulindelekile ngeempawu zodidi lomhlathi. ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi ngeempawu zodidi -Impendulo nezimvo. -Izimvo eziqiqisisiweyo -Ubhalo lusemxholweni. lomhlathi. lwetekisi. lomhlathi. nezivuthiweyo. -Ukuthungelana komxholo -Ayikho semxholweni -Kukho ukungqamana -Intsingiselo ilahlekile -Ulungelelwaniso lwezimvo -Ulwazi olunzulu ngeempawu nezimvo, kucaciswe kakuhle ngokupheleleyo. okungephi kwaye akakho nokucwangcisa. zohlobo lomhlathi kakhulu kwaye neenkcukacha -Kukho ukuphambuka okusemxholweni kodwa semxholweni kwaphela. -Injongo, abantu ekujoliswe obhaliweyo. zixhasa isihloko. okungephi emxholweni. ukuphambuka kubhalo. -Ayithungelani kumxholo kubo, iimpawu/ imigaqo -Ubhalo lusemxholweni -Ifomathi efanelekileyo -Ubukhulu becala -Akusoloko kukho nezimvo. nesimo sentlalo. ncakasana. eneziphene ezingephi. uyathungelana umxholo uthungelwano phakathi -Zimbalwa kakhulu -Ukuthungelana komxholo nezimvo. komxholo nezimvo. iinkcukacha ezixhasa nezimvo. -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha isihloko. -Icaciswe nzulu kwaye zonke ziyasixhasa isihloko. ezixhasa isihloko. -Ayisetyenziswanga iinkcukacha ziyasixhasa -Ubukhulu becala -Imigaqo eyimfuneko imigaqo eyimfuneko isihloko. ifomathi ifanelekile yefomathi isetyenziswe yefomathi. -Ifomathi yamkelekile kwaye kodwa kukho iziphene ngokungacacanga. ichanekile. ezingephi. -Imigaqo engundoqo 15 AMANQAKU yefomathi yetekisi ityeshelwe. ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama Ithoni, irejista, isimbo ngokukodwa kwinjongo, kakhulu kwinjongo, abantu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani nenjongo, sokubhala, injongo/imeko, abantu ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo kunye abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo abantu ekujoliswe kubo abantu ekujoliswe kubo nakwesimo sentlalo. nakwisimo sentlalo. kunye nesimo sentlalo. kwinjongo, abantu nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe -Ubukhulu becala ulwimi -Kukho iziphene ekujoliswe kubo kunye -Izele ziziphene yaye ngokuchanekileyo kwaye lusetyenziswe ngokukuko ezimbalwa zolwimi nesimo sentlalo. iyabhidisa. Ukusetyenziswa kolwimi lwakhiwe ngokukuko. nangokuchanekileyo. -Isigama esaneleyo. -Ukusetyenziswa kolwimi -Isigama asihambelani nemigaqo yalo. -Akukho ziphene konke -Isigama sichaneke kakuhle. -Iziphene ngokungachanekanga nenjongo. Uchongo magama. konke. -Ubukhulu becala akukho aziyichaphazeli kubangela iziphene -Intsingiselo Iimpawu zokubhala ziphene. intsingiselo. ezibaxekileyo. ichaphazeleke nopelo. -Intsingiselo ilahlekile. ngokukodwa. 10 AMANQAKU AMANQAKU 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all