NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2023
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO
IPHEPHA LESIBINI (P2)
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 70
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-16.
Skip to contentAll 2023 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2023 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2023, 16 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2023. Memorandum, 16 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 16
- File size
- 642.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 16
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2023
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 5Uncwadi / Literature (Set Works)35 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2023)
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
1. Umfundi akavumelekanga ukuphendula ngaphezu kombuzo omnye kwijenra
enye.
2. Ukuba umfundi unike iimpendulo ezimbini apho le yokuqala ingamkelekanga,
ize le yesibini ibe yeyamkelekileyo, makisha le yokuqala ungayihoyi le yesibini
nokuba yiyo ayiphendule kakuhle.
3. Ukuba imibuzo inonjolwe ngendlela engeyiyo, makisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwimemo.
4. Ukuba impazamo yopelo inika ntsingiselo yimbi kule ibilindelwe, musa ukunika
inqaku kuloo mpendulo. Ukuba ayiyichaphazeli intsingiselo, nika inqaku
ngokufanelekileyo.
5. Ukuba umfundi akazisebenzisanga iimpawu zocaphulo apho ayalelwe ukuba
acaphule, makangohlwaywa.
6. Kwimibuzo evulelekileyo, akukho manqaku anikwa uEWE/HAYI okanye u-
NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina
yeyona nto mayinikwe ingqalelo.
7. Akukho manqaku aya kwabelwa uYINYANI/ASIYONYANI okanye
LULUVO/YINYANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina yeyona nto mayinikwe
ingqalelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 3
ICANDELO A: INOVELI
UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – K.S. BONGELA
ISICATSHULWA A
1.1 1.1.1 Sesokuba wayeve ngoNozililo ukuba uLungile unentokazi athandana
nayo azulazula nayo edolophini ✓✓/ ulala nentombi ehotele. ✓✓ (2)
1.1.2 B ✓/ B onengqumbo ✓/ onengqumbo. ✓ (1)
1.1.3 Asifanelekanga, kuba uNomakhwezi uqhutywa nje sisikhwele ukuze
afikelele kwisigqibo sokuba uLungile yinja, akazange azenze zonke
ezi zinto atyholwa ngazo uLungile. ✓✓ (2)
1.1.4 Yeyokuba uThamsanqa wafika engenaxhala lanto ✓✓/ wafika
epholile. ✓✓ (2)
1.1.5 Sesokuba uxolo lubalulekile kwaye into engalunganga imele
ukukhalinywa nokuba yenziwa ngabantu abasondeleyo kuthi ✓✓/
esihlobeneyo nabo. ✓✓ (2)
1.1.6 Bobabini baye bafumana ingozi yemoto yatsha baba
bayasweleka. ✓✓ (2)
1.1.7 Incedisile, kuba kule dolophu kuye kwaba lula kuNozililo ukuba
aqeshe ootsotsi ukuba baqhube izenzo zobugebenga egameni
lakhe. ✓✓ (2)
1.1.8 Kukusukuzana kosapho lwakwaNtsibande nolwakwaMakhwetshu
ngevenkile abakholelwa abakwaMakhwetshu ukuba yeyabo, ililifa
labo ngoko ke ayinakuwela ezandleni zabakwaNtsibande. ✓✓ (2)
1.1.9 Isihloko sale noveli esithi ‘Kusa kusihlwa’ sibhekiselele kwiimeko
ezithe ngoku beziqale zaba krakra kodwa zijike kukhanye. ✓ Lo
mlinganiswa unguMpumelelo uye wehlelwa zizinto ezibuhlungu
ebomini eswelekelwa ngabazali bakhe bobabini ashiyeke
echaphazelekile engqondweni kodwa anyamezele ade aphumelele
ebomini kujike kukhanye xa esiba ngugqirha ophume izandla
kwingingqi yakhe eLusikisiki. ✓✓ (3)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2023)
ISICATSHULWA B
1.2 1.2.1 Wayevela esikolweni ✓/ wayevela esinaleni. ✓ (1)
1.2.2 Ivenkile yakowabo yayandiswe yankulu ✓
Ivenkile yahonjiswa ukwenzela ukuba ibe nombizane ✓
UThamsanqa wayesefumene nemvume yesilarha naso sesiqalile ✓
Urhwebo jikelele lwaluqhuba ngendlela eyanelisayo kakhulu kuba
phezu kweveni, kwakusekufunwe neloli yokuthutha impahla. ✓
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
1.2.3 Kwinqanaba lokuyondelelana kwezinto ✓/ kwinqanaba lokujiya
kwezinto.✓ (1)
1.2.4 Kukujonga usapho namashishini athathe indima yokuba nguyise
kaMpumelelo. ✓✓ (2)
1.2.5 Wafezekiseka, ✓ kuba oko wathi washiywa ngabazali bakhe
uMpumelelo akuzange kubekho sikhalazo de waphuma uMpumelelo
waya kuba ngugqirha eLusikisiki ngentando yakhe kodwa evene
noThamsanqa. ✓✓ (3)
1.2.6 (Ongqukuva ✓ kuba ekuqaleni ebengumntwana ongabonakalisi
bundlongondlongo kodwa ekuhambeni kwexesha wabonakala engena
kumlo nendlavini enguZet esilwa naye ngenxa yentombi emdanisweni.
Ngoko ke isimo sakhe sibonakala siguqu-guquka ebalini. ✓✓ (3)
1.2.7 Ngumlinganiswa ongummeli-ntlobo. ✓ (1)
1.2.8 Ngumbhali. ✓ (1)
1.2.9 Kunjalo, kuba zonke iziganeko zebali zingqonge yena ukuqala
ekuqaleni de kuye ekugqibeleni ✓/ isihloko sebali sibhekiselele
kuye ✓/ unabachasi abangabakwaMakhwetshu kunye nabaxhasi
abalusapho lwakhe ✓/ unenjongo afuna ukuyiphumeza, ekukufunda
nokugcina umzi.
[Nasiphi isithathu kwezi.] (3)
[35]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 5
UMBUZO 2: UMQOL’UPHANDLE – P.M. NGANI
ISICATSHULWA C
2.1 2.1.1 Sesokuba wayebizelwe yona ukuba ayimamele ngoko ke wayefuna
ukuqinisekisa ukuba akayilahli ingcombolo yayo nento eyizeleyo apho
esikhululweni samapolisa. ✓✓ (2)
2.1.2 B ✓/ B onomothuko ✓/ onomothuko. ✓ (1)
2.1.3 Akufanelekanga, kuba le nkosikazi ayihlwempuzekanga koko izenza
ihlwempu kuba ize ngeqhinga lokufuna ukubambisa uLinda Monti, igquka
umkhondo. ✓✓ (2)
2.1.4 Yeyokuba uHlobo wayiyeka ixesha elide ilila engayithuthuzeli. ✓✓ (2)
2.1.5 Sesokuba umntu owuthandayo nowaziyo umsebenzi awenzayo
uneendlela zokuhlangabezana neengxaki athi adibane nazo kuwo ✓✓/
kukuba nomonde nokunyamezela kuba ejonge ukufumana inyani. ✓✓ (2)
2.1.6 Kukudutyulwa kwakhe asweleke ngenxa yembumbulu eyangena
elukhakayini lwentloko ehamba noLulama Zuma. ✓✓ (2)
2.1.7 Incedisile, kuba umbutho iMoonglow Night Club yasekelwa kule dolophu
ukuze abantu bachithe kuyo isithukuthezi kanti nezenzo zobugebenga
kube lula ukuba ziqhubeke ngenxa yefuthe ledolophu. ✓✓ (2)
2.1.8 Kukuba ulwaphulo-mthetho olumelwe ngamalungu aseMoonglow Night
Club lumi endleleni yobulungisa obumelwe nguHlobo. Loo nto ibangele
ungquzulwano phakathi kwala macala mabini. ✓✓ (2)
2.1.9 Isihloko sale noveli sithi, ‘Umqol’uphandle, oko kuthetha ukuba into
ebekucingwa ifihlakele ivelile okanye iyaziwa. ✓ Amalungu aseMoonglow
ebesenza ubuqhophololo ade abulala uEddie ngethemba lokuba ityala
aza kulosulela kuLinda kanti umthetho uza kubafumana de babanjwe
bagwetywe ekugqibeleni. ✓✓ (3)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2023)
ISICATSHULWA D
2.1 2.2.1 Wayese-ofisini yakhe. ✓ (1)
2.2.2 Kusemfuleni weNgcabanga ✓
Kuse-Cemetery. ✓ (2)
2.2.3 Kwinqanaba lokuyondelelana kwezinto✓/ kwinqanaba lokujiya
kwezinto. ✓ (1)
2.2.4 Kukuqhuba uphando ukuze kufumaneke kubanjwe ababulali
bakaEddie Maga noLulama Zuma✓✓/ yeyokucupha ekhangela
ubungqina obunokukhokelela ekubanjweni kwababulali. ✓✓ (2)
2.2.5 Awuzange ufezekiseke, ✓ kuba wathi akufika kwiphempe akabona
mntu wasuka wonda ngomnyango waseholweni eMoonglow Night
Club. ✓✓ (3)
2.2.6 Ongqukuva ✓ kuba ekuqaleni ngumlinganiswa ongabonakalisi
bundlongondlongo kodwa ekuhambeni kwexesha wabonakala
eshwabula esongela uEddie ngokungade amtshate wada waya
kwaMamKhey esirhoxweni apho wanxila akazazi nento ayenzileyo
kanti uza kutyholwa ngokubulala uEddie. Ngoko ke isimo sakhe
sibonakala siguqu-guquka ebalini. ✓✓ (3)
2.2.7 Ngumlinganiswa ongummeli-ntlobo. ✓ (1)
2.2.8 Ngumbhali. ✓ (1)
2.2.9 Kunjalo, kuba nguye umcuphi ophanda ityala ✓/kuba zonke iziganeko
zebali zingqonge yena ukuqala ekuqaleni de kuye ekugqibeleni ✓ /
unabachasi abakwiqela laseMoonglow kunye nabaxhasi, uLizzie,
uSajini Ngqondi noJoe Bumba ✓/unenjongo afuna ukuyiphumeza
yokufumana abona babulali bakaEddie Maga noLulama Zuma. ✓
[Nasiphi isithathu kwezi.] (3)
[35]
AMANQAKU EWONKE: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 7
UMBUZO 3
UMONWABISI: ZAMA A. JAPHTA
ISICATSHULWA E
3.1 3.1.1 Sesokuba wayengumntwana ongazelwanga nguye ngoko ke
wayembona njengesicaka emzini wakhe. ✓✓ (2)
3.1.2 B ✓/ B abanentiyo / abanentiyo. ✓ (1)
3.1.3 Ayifanelekanga, kuba uMonwabisi wabonakalisa ukukhalipha
okukhulu kwengqondo kuba kwasebuntwaneni bakhe wayekufundile
ukujonga ivenkile kaThandabantu waze waba ngoyena mntu
uwajonge onke amashishini kaThandabantu ekupheleni kwebali ✓✓/
kuba yaba nguye obonisa ubukrelekrele ngokuvela namacebo
okusindisa amashishini kaThandabantu sele esecicini lokubhanga. (2)
3.1.4 Yeyokuba iititshala zazisebenzisa onke amacebo azo ✓✓/ zimzama
ngandlela zonke. ✓✓ (2)
3.1.5 Sesokuba amangomso awaziwa ngoko ke akakho umntu
oqinisekileyo ukuba ingomso limphathele ntoni kuba emva
kokuphatha kakubi uMonwabisi abantwana bakaMamTolo baphela
beqoqoshwa nguMonwabisi ebomini babo ✓✓/ baphela
bengaphumelelanga ebomini nangona bebeneentsiba zokwenza oko,
uMonwabisi yena wagqwesa. ✓✓ (2)
3.1.6 Kukusweleka kwakhe kwingozi yebhasi eyayikhwele abantwana
besikolo bevela emidlalweni. ✓✓ (2)
3.1.7 Incedisile, kuba kukule venkile apho uMonwabisi wathi wafumana
khona isakhono sokujonga amashishini ekuthe ekugqibeleni
wongamela amashishini kaThandabantu. ✓✓ (2)
3.1.8 UThandabantu ungquzulana neenkolelo zobugqwirha ezibathe
mbende abantu ngexesha lokuhluma kukaThandabantu
njengosomashishini oNtsundu ✓✓/ kukungquzulana
kukaThandabantu nabanye oosomashishini abanenkolo yokuba
impumelelo yakhe uyifumene ngenxa yenyoka yakhe athwele
ngayo. ✓✓ (2)
3.1.9 Isihloko sale noveli sithi, ‘UMonwabisi’, oko kuthetha umntu ozisa
ulonwabo kubantu akunye nabo. ✓ Lo mlinganiswa unguMonwabisi
naye uze nolonwabo olungummangaliso kwikhaya
lakwaThandabantu ngenxa yokukhuthala nokuthembeka kwakhe
kumashishini eli khaya ✓✓/ ubuyise nosapho lwakwaSihlunu, iintombi
zakhe ezazishiye ikhaya. ✓✓ (3)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2023)
ISICATSHULWA F
3.2 3.2.1 Wayevela edolophini kuTsolo ✓/ wayevela evenkileni kaThandabantu ✓/
wayevela kwaThandabantu ✓/ wayevela emzini kaThandabantu
noMamTolo. ✓
[Nayiphi kwezi.] (1)
3.2.2 Wamnika amaphepha apho makenze intsayino-gama lakhe. ✓
Wamnika amaphepha apho uThandabantu wayemnikezela isixa-mali
esingamawaka angamakhulu amathandathu, ukuze akhe ngaso ezo
zakhiwo zintsha. ✓ (2)
3.2.3 Kwinqanaba lokuyondelelana kwezinto ✓/ kwinqanaba lokujiya
kwezinto. ✓ (1)
3.2.4 Kukumela uThandabantu njengegqwetha elijongene nokukhusela
amashishini kaThandabantu. ✓✓ (2)
3.2.5 Wafezekiseka, ✓kuba wathi akunikela kuMonwabisi ulawulo
lwamashishini akhe akhiwa ngokutsha avuseleleka amashishini
kaThandabantu. ✓✓ (3)
3.2.6 Ongqukuva ✓kuba ekuqaleni ebengamthandi uMonwabisi engamboni
njengomntwana wakhe kodwa ekupheleni kwebali uyaguquka ambone
njengonyana wakhe uMonwabisi. Ngoko ke isimo sakhe sibonakala
siguqu-guquka ebalini. ✓✓ (3)
3.2.7 Ngumlinganiswa ongummeli-ntlobo. ✓ (1)
3.2.8 Ngumbhali. ✓ (1)
3.2.9 Kunjalo, kuba zonke iziganeko zebali zingqonge yena ukuqala ekuqaleni
de kuye ekugqibeleni ✓/unabachasi abangabantu abamtyhola
ngokuthwala kunye nabaxhasi, uMamTolo, uMonwabisi ✓/unenjongo
afuna ukuyiphumeza yokuphucula ubomi babanye oosomashishini
abantsundu ✓
[Nasiphi isithathu kwezi.] (3)
[35]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 9
ICANDELO B: IDRAMA
UMBUZO 4: NDIYEKENI: D.M. JONGILANGA
ISICATSHULWA G
4.1 4.1.1 Sesokuba wayethandana naye ngoko ke ethanda ukuchitha ixesha
ehleli naye. ✓✓ (2)
4.1.2 B✓/ B zaseqongeni ✓/ zaseqongeni. ✓ (1)
4.1.3 Akufanelekanga, kuba uZanele uwathetha nje la mazwi kuba efuna
imali kaMawonga kuba ekupheleni kwebali uyamlahla kuba
engasatsitsi nto ephelelwe ngumsebenzi. ✓✓ (2)
4.1.4 (b) Indlu yam ayinafenitshala/ Indawo endilala kuyo ayinampahla
ziyifaneleyo ✓✓ (2)
4.1.5 Sesokuba umntu otya iimali zabantu ngamaqhinga uphela engena
engxakini kuba nangoku uZanele waphela ebanjwa ngenxa yesenzo
sikaMawonga sokuzibulala kuba elahliwe nguye akungabi namali ✓✓/
umntu uyabhatala ngesenzo esibi asenze kwabanye. ✓✓ (2)
4.1.6 Ngethuba ebezama ukuthethelela uMawonga Loni kwintlanganiso
yamalungu ekomiti akaphumelela. ✓✓ (2)
4.1.7 Sincedisile, kuba kukwesi sikolo apho kwabhaqwa uNdila ethuma
abantwana besikolo utywala ekwasela anxile kwalapha esikolweni,
kukwakwesi sikolo apho kuphekwa khona amayelenqe okugxothisana
emsebenzini nguMaziko ✓✓/ kukwesi sikolo apho uMawonga Loni
ebeyinqununu ebalaseleyo atshintsha isimo abe linxila
elingenasidima aphele egxothwa. ✓✓ (2)
4.1.8 Ngokuthi kuvele uMaziko othe kanti ehleli nje ebefuna isikhundla
sobunqununu eNobutho. ✓✓ (2)
4.1.9 Isihloko sale noveli sithi, ‘Ndiyekeni’, oko kukunqanda abantu ukuba
bakuyeke wenze loo nto uzimisele ukuyenza. ✓ Lo mlinganiswa
unguMawonga naye uvakele enqanda usapho lwakhe mhla
lwalumcebisa ukuba ayeke ukunxila ngolu hlobo, wathi makayekwe
kanti oko kumyeka kumsondeza kwantshabalalo nasekufeni. ✓✓ (3)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2023)
ISICATSHULWA H
4.2 4.2.1 Kusendlwini kaFuneka ✓/ kukwa NU.3 eMdantsane. ✓ (1)
4.2.2 Uthi amadoda adalelwe ukondla. ✓
Uthi ukholwa ziintaka ezibekayo yena endlwini yakhe. ✓ (2)
4.2.3 Kwinqanaba lokuyondelelana kwezinto/ kwinqanaba lokujiya
kwezinto. ✓ (1)
4.2.4 Kukusondeza uMawonga ukuze athandane noZanele njengoko
eceliwe nguFuneka ✓✓/ kukusebenzisana noFuneka kwiyelenqe
lokuphalaza uMawonga encedisa uNdila kwimpindezelo anayo
kuLoni. ✓✓ (2)
4.2.5 Awuzange ufezekiseke, ✓ kuba uFuneka waphuma kunye noMawonga
waza wangena kwindlu ekufuphi wabuyela endlwini apho wafika
uZanele sele ephumile kwindawo ebezimele kuyo bahlekisa
ngoMawonga. ✓✓ (3)
4.2.6 Osicaba ✓ kuba ekuqaleni kwebali ubonakala eyinkosikazi
eyithobeleyo indoda yayo de kuye esiphelweni sebali. Ngoko ke
uhlala eyinto enye asiguquki isimo sakhe ebalini. ✓✓ (3)
4.2.7 Ngumlinganiswa ongummeli-ntlobo. ✓ (1)
4.2.8 Abalinganiswa bayazithethela. ✓ (1)
4.2.9 Kunjalo, kuba zonke iziganeko zebali zingqonge yena ✓/ unezinto
ezimenza athandeke ✓/ ukwindawo ebalulekileyo ebomini bakhe
njengoko eyinqununu yesikolo ✓/ ube nesikhwasilima sokusela esithe
samkhokelela kwisiwo sakhe ✓/impixano ijikeleze yena ✓/ube
nokuzisola kanye xa kuza kuphela ibali ✓/akufa ibali liye laphela. ✓
[Nasiphi isithathu kwezi.] (3)
[35]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 11
UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA: M. MLOKOTI
ISICATSHULWA I
5.1 5.1.1 Sesokuba uZanoxolo uvela ezifownini ebefownele unina uMatshezi
ngoko ke uyisemncinci unomdla wokuva iindaba ezivela ekhaya. ✓✓ (2)
5.1.2 ‘...B ✓/ B zaseqongeni ✓/ zaseqongeni. ✓ (1)
5.1.3 Ifanelekile, kuba uDina wangena nzulu kwiziyobisi de waba likhoboka
lokuxhatshazwa kwaThambolenyoka ✓✓/ wagxothwa emsebenzini
akukhulelwa wancedwa kukufunxwa intshongo yeziyobisi esibhedlele. (2)
5.1.4 Yeyokuba iziyobisi zatsalwa egazini lakhe ✓✓/ zakhutshwa. ✓✓ (2)
5.1.5 Sesokuba umntwana makahlonele imithetho yekhaya nabazali bakhe
angahendeki lula kuba oko kumfaka engxakini ✓✓/ umntwana
makoyike ukuzidibanisa nabantu angabaziyo ngaphandle kwemvume
yabazali. ✓✓ (2)
5.1.6 Kukubanjwa kwakhe ade agwetywe iminyaka engama-25 ethothoza
entolongweni. ✓✓ (2)
5.1.7 Incedisile, kuba kukule hotele apho izenzo zenkohlakalo
beziqhutyelwa khona egameni lokuba yindawo yokufikela iindwendwe
✓✓/ kukule hotele apho bekutshatyalaliswa Ikamva lomntwana
ngelithi uze kungxungxa kuba ilishishini elifanelwe kukuba luncedo
kubantwana besikolo. ✓✓ (2)
5.1.8 Kukungquzulana komthetho nobulungisa (ezimelwe ngumthetho
kunye noDina) kunye nezenzo zobubi, zenkohlakalo nokuxhatshazwa
kwabantwana abangamantombazana (ezimelwe
nguThambolenyoka.) ✓✓ (2)
5.1.9 Isihloko sale noveli sithi, ‘Inzala yamaRhamba’, oko kuthetha
amantshontsho enyoka enobungozi. ✓ aba balinganiswa
bangabasebenzi bakaThambolenyoka nabo bayinzala yerhamba
elinguThambolenyoka kuba benza kanye yonke into ayenzayo
ukubulala Ikamva labantwana abangamantombazana. ✓✓ (3)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
12 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2023)
ISICATSHULWA J
5.2 5.2.1 Usesikhululweni samapolisa ✓/ usesikhululweni samapolisa
eNgcobo. ✓ (1)
5.2.2 Kukuthenga isixhobo esiyincula ngenjongo yokufuna ukuhlaba
uThambolenyoka. ✓
Uye emapoliseni waya kuthetha noSajini uGxalaba ngezenzo
zikaThambolenyoka. ✓ (2)
5.2.3 Kwinqanaba lokuyondelelana kwezinto√/ kwinqanaba lokujiya
kwezinto. ✓ (1)
5.2.4 Kukulobela uThambolenyoka abantwana abangamantombazana
ukuze bathengisiswe imizimba, batshayiswe neziyobisi. ✓✓ (2)
5.2.5 Wafezekiseka, ✓ kuba icebo likaDina noSajini Gxalaba lasebenza
kuba abasebenzi bakhe bamjikela baba ngamangqina enkundla ze
wabanjwa uThambolenyoka wagwetywa. ✓✓ (3)
5.2.6 Ongqukuva ✓ kuba ekuqaleni kwebali ubonakala emthobela
uThambolenyoka esenza konke amthuma kona kodwa ekupheleni
kwebali uyamjikela amgqebhe ngebhotile ade amshiye. Ngoko ke
isimo sakhe siyaguquka ebalini. ✓✓ (3)
5.2.7 Ngumlinganiswa ongummeli-ntlobo. ✓ (1)
5.2.8 Abalinganiswa bayazithethela. ✓ (1)
5.2.9 Kunjalo, kuba zonke iziganeko zebali zingqonge
yena ✓/unabaxhasi, abasebenzi bakhe kunye nabachasi, uDina
nengalo yomthetho ✓/ unenjongo afuna ukuyifezekisa ekukwenza
ubutyebi ngokuxhaphaza abantwana abangamantombazana ✓/
isihloko sencwadi sithiywe ngaye ✓/ liyaphela ibali akubanjwa
agwetywe. ✓
[Nasiphi isithathu kwezi.] (3)
[35]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 13
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
UMBUZO 6: NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL NGEWU & E.Z GUQA
ISICATSHULWA K
IZIBHOVUBHOVU ZASEBHAYI – EZ GUQA
6.1 6.1.1 Sesokuba izikrelemnqa zazidume ngokuwanyoba amadokethi loo nto
yenze ukuba bulahleke ubungqina lingaze liye phambili ityala ✓✓/
abaqeqeshelwe ukulwa nobundlobongela babesithi abazifumani ezi
ndlobongela ✓✓/ kwakulahleka uxwebhu oluneenkcukacha. ✓✓ (2)
6.1.2 B ✓/ B abadikiweyo ✓/ abadikiweyo. ✓ (1)
6.1.3 Akufanelekanga, kuba zihamba ngokuzithemba phakathi kwekhaya
lomntu ezimmoshileyo ngokuthatha impahla yendlu yakhe ngoko ke
azinalungelo lakuhamba ngokukhululekileyo ngokungathi
azenzanga nto ityhulu ✓✓/ kuba zahamba ngokupholileyo, zibonisa
indelelo kulo mntu zimthathele izinto ngokungathi zezabo. ✓✓ (2)
6.1.4 Yeyokuba wadubula ngompu. ✓✓ (2)
6.1.5 Sesokuba iimini azifani, isikhuni sibuya nomkhwezeli kwaye izenzo
zobubi ziyafikelela esiphelweni ✓✓/ negwala liyazincama
ngentsebenzo yalo nokukhusela isidima salo. ✓✓ (2)
6.1.6 Kukulala kwaso esibhedlele de kucace ukuba asisayi kuze siphinde
sikwazi ukuhamba ngenxa yomonzakalo esiwufumene xa
besidutyulwe eqatheni nguMaqhazolo. ✓✓ (2)
6.1.7 Incedisile, kuba kukule dolophu apho izifundiswa zaseFort Hare
beziphuma zihlale khona ze kube lula ukuba izibhovubhovu
zizingenele kuba zisithi abantu abafundileyo bangamagwala. ✓✓ (2)
6.1.8 Ulwaphulo-mthetho olumelwe zizikrelemnqa lungquzulana
nobulungisa kunye nomthetho. ✓✓ (2)
6.1.9 Isihloko seli bali sithi, ‘Izibhovubhovu zaseBhayi’, oko kuthetha
izikrelemnqa ezazisuka kwidolophu yaseBhayi. ✓ izikrelemnqa
ekuthethwa ngazo kweli bali zazisuka eBhayi kwaye zazithatha
impahla yendlu yomntu ngenkani ✓✓/ izikrelemnqa zaseBhayi
zazinesibindi sokungena emzini womntu ekhona zizithathele
kwintsebenzo yakhe. ✓✓ (3)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
14 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2023)
ISICATSHULWA L
‘THATH’IZINTO ZAKHO MTHAKATHINDINI’ – LL NGEWU
6.2 6.2.1 Lalihlala kwilali yakuKhothana. ✓ (1)
6.2.2 NguKhuthala. ✓
NguNgqavula. ✓ (2)
6.2.3 Kwinqanaba lokuyondelelana kwezinto ✓/ kwinqanaba lokujiya
kwezinto. ✓ (1)
6.2.4 Kukuwisa umthetho ukuze abantu bafunde ukuba ubungqina
bubalulekile xa kuxoxwa ityala ✓✓/ kukufundisa abantu
ngokubaluleka kokwahlula phakathi kwenkolo yesiNtu kunye
neyobuKrestu. ✓
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
6.2.5 Awuzange ufezekiseke, ✓ kuba zaqengqeleka iinyanga kungekho
nto akwaziyo ukuyenza amagqirha awayebathembise ukuba aza
kubavusa abafana baseGqaqhala de urhulumente wanyanzelisa
ukuba loo mizimba mayingcwatywe. ✓✓ (3)
6.2.6 Osicaba ✓ kuba ekuqaleni kwebali ubonakala ebambelele kwinkolo
yakhe yobuKrestu engafuni ukusa uKhuthala koosiyazi xa
engaphilanga de wayokusweleka enjalo. Ngoko ke isimo sakhe
asiguquki ebalini. ✓✓ (3)
6.2.7 Ngumlinganiswa ongummeli-ntlobo. ✓ (1)
6.2.8 Ngumbhali. ✓ (1)
6.2.9 Kunjalo, kuba zonke iziganeko zebali zingqonge
yena ✓/unabaxhasi, uNgqavula nabahlali baseGqaqhala
ababeswelekelwe ngabantwana kunye nabachasi, iimeko
ezingavumelaniyo naye ✓/ unenjongo afuna ukuyifezekisa
ekukuba ligqirha eliphume izandla kuKhothana. ✓
[Nasiphi isithathu kwezi.] (3)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 15
ICANDELO D: ISIHOBE
UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maputi nabanye
7.1 ENXUKHWEBE – T. MABEQA
7.1.1 Emathafeni. ✓
Ezintlanjeni zomlambo✓/ ezintlanjeni. ✓ (2)
7.1.2 Iilali ezikhankanyiweyo zifumene lukhulu kwesi sikolo. ✓✓ (2)
7.1.3 Namankazana. ✓ (1)
7.1.4 Kubantu abaMhlophe ✓✓/ kubeLungu. ✓✓ (2)
7.1.5 Ukuba wayengumfundi ozigoca-gocayo ngemibuzo iititshala
engamkeli yonke into ayifundiswayo njengenyaniso
engenakuphikiswa ✓✓/ ukuba wayengumfundi opolitikayo. ✓✓
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
7.1.6 (a) Ngoweliso/ ngowokubona. ✓ (1)
(b) Wokuhamba ngokuzidla nokuzithemba komntu. ✓✓ (2)
7.1.7 KuNelson Mandela. ✓ (1)
7.1.8 Kukufika kwembongi engumntu oNtsundu inxibe isiXhosa phakathi
kwabafundisi-ntsapho abaMhlophe ✓✓/ kukuba imbongi eNtsundu
ifike esikolweni ibonge ivuselele ubuntu nobuzwe babantu
abaNtsundu. ✓✓ (2)
7.1.9 Ngumbongo-mbaliso ✓kuba kubaliswa ngesiganeko sokufika
kwembongiyaseNtab’ozuko uSEK Mqhayi kwisikolo
saseNxukhwebe apho kwaakufunda khona uNelson Mandela. ✓✓ (3)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
16 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2023)
UMBUZO 7.2: KONAKELE PHI NA MZ’ONTSUNDU? - T. YAWA
7.2 7.2.1 Kubemi abaNtsundu baseMzantsi Afrika. ✓✓ (2)
7.2.2 (a) Sisikweko. ✓ (1)
(b) Ukudlakazeka kwentlalo yabantu baseMzantsi Afrika. ✓✓ (2)
7.2.3 (a) Yimvano-siphelo. ✓
(b) Kukudala isingqisho. ✓ (2)
7.2.4 Ukuba akusekho kuphilisana kakuhle phakathi kwabantu. ✓✓ (2)
7.2.5 Oomabonakude. ✓
Oonomathotholo. ✓ (2)
7.2.6 Luxwesiso ✓ (1)
7.2.7 Sesokuvuselela izazela zabantu ukuba bakhumbule ukuba uMadiba
wayetyale uxolo kwilizwe lonke loMzantsi Afrika. ✓✓ (2)
7.2.8 Ngowokuba abantu babuyise unyawo kwizenzo zobubi
nokuzibhubhisa bakhumbule intlalo entle eyayiphilwa phambi
kokufika kwenkululeko eMzantsi Afrika. ✓✓✓ (3)
[35]
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2019 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2017 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2016 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata