Downloaded from hlayiso.com
GRAAD 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NOVEMBA 2018
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 80
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha angama-28.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2018 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2018 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exams 2018, 28 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2018 · isixhosa. Memorandum, 28 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC November Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 28
- File size
- 498.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 28
This exam
NSC November Exams 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA
Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi.
Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba kuqalwe
ukukorekishwa kumaziko okukorekisha.
Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo.
IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye).
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A, (imibongo
efundisiweyo), korekisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
esisincoko kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithandathu
imibuzo (kwiNoveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama), korekisha kuphela
impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa kwenzekile ukuba uphendule
umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, korekisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo.
Xa intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
mpendulo.
7. Imibuzo esisincoko.
Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi
ophezulu.
8. Imibuzo emifutshane.
Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
ecaphula.
9. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha impendulo
exhasayo.
10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
Makisha impendulo exhasayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
'UMKHOSI WEMIDAKA' – SEK Mqhayi
Sebenzisa la manqaku alandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo.
Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo umbongo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.
Umviwa angakachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Kwesi sicatshulwa sombongo imbongi yomeleza/ikhuthaza/ivuselela amandla omkhosi
wemidaka ukuze amadoda aNtsundu ancedise iBhritani kwimfazwe yokuqala
yehlabathi. UMzantsi Afrika ngeli xesha wawulithanga leBhritani, uphantsi kolawulo
lwayo.
Ayephi n' awakowethu? – Lo ngumbuzo ongafuni mpendulo koko ovuselela
izazela zamadoda omgquba ukuba aphume ngendlu yawo ukuya kuncedisa
iBhritani kwimfazwe yokuqala yehlabathi.
Zemk' iinkomo magwalandini! – Uthetha ukuthi phakamani kunyembelekile,
konakele ukuhlala, akukuhlanga, ngako oko makukhuselwe ilizwe laseBhritani
kumaJamani.
Sipheth' iintonga zobugqi! – La madoda aseMzantsi Afrika aphethe imipu
ezizixhobo zokulwa ezisetyenziswa eNtshona ukuze alwe ngazo notshaba
ukukhusela iBhritani.
Zitsho shushu ezasemoyeni, Zinemililo nemibane – Zinamandla zidubula
emoyeni ziphume umlilo zitshabalalise.
Biz' amagorh' ezilalini, Biz' amagorh' ezilokishini – Bakhona abantu bokulwa
kuzo zonke iindawo kuba akufuneki magwala.
Ivunywa ngekrwana nentshuntshe, Ivunywa ngekhaka ngegazi: Zizixhobo
ezazisetyenziswa kule mfazwe nokuphalala kwegazi.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE
'UMYOLELO WEXHEGO' – C Nqakula
2.1 Kukudala isingqisho.√√/Kukudala undindwano. √√/Ukwenza umbongo
uvakale kamnandi.√√/ Ukwenza umbongo uvakale bungoma.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
2.2 Eyokuba unyana walo akwazi ukuxhamla kubutyebi belizwe obufunyanwa
ngabanye abantu.√√ (2)
2.3 Sisikweko √ esiphuhlisa ukuba unyana weli xhego angabiyongozi kwaye
angahambeli kude kwabanye abantu.√ (2)
2.4 Umbongo ungomyolelo wexhego elixhobisa unyana walo ngobomi.√√/
Umbongo ungomyolelo wexhego elixhobisa unyana walo ngeentsikelelo,
ngendlela yokuziphatha neyokuhlala nabantu lakusweleka.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
2.5 Ixhego lixhalabile /linxubile√ kuba isigama esisetyenzisiweyo umzekelo
ukuba, ukuze, sibonisa ukungaqiniseki ngoko kuya kwenzeka kunyana walo
lakuba limkile.√ (2)
[10]
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE
'INTLIZIYO' – C Nqakula
3.1 Kukudala isingqisho.√√/Kukudala undindwano. √√/ Ukwenza umbongo
uvakale kamnandi.√√/ Ukwenza umbongo uvakale bungoma.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
3.2 Eyokuba intliziyo iyingozi ukudlula umkhonto obukhali.√√ (2)
3.3 Ngumbuzo buciko √otyhila ukubethana kwezimvo zesithethi okanye zembongi
ngenxa yamacala amabini entliziyo. √/kuba intliziyo yingxaki
efunekayo√/Sisimntwiso√siphuhlisa ukuba intliziyo iyamthobela umniniyo. √
(Nayiphi na kwezi) (2)
3.4 Umongo walo mbongo ungentliziyo emacala mabini, elibi nelihle√√/
Ungentliziyo eyingozi ikwaluncedo kumniniyo.√√ (2)
3.5 Imbongi ibonisa umoya wempixano√Imbongi imbolombini√ kuba isigama sayo
sibonisa ukulithanda icala elihle lentliziyo kwanokucaphukela icala elibi
lentliziyo√/Imbongi yonwabile√ kuba isigama sibonisa ukulivuyela icala elihle
lentliziyo.√/ Imbongi ayonwabanga√ kuba isigama sibonisa ukukhathazwa
licala elibi lentliziyo.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE
'ITHEMBA' – SEK Mqhayi
4.1 Kukudala isingqisho.√√/Kukudala undindwano. √√/ Ukwenza umbongo
uvakale kamnandi.√√/ Ukwenza umbongo uvakale bungoma.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
4.2 Eyokuba asinakufuya nemfuyo xa singenalo ithemba.√√/Asinakuphila
ngaphandle kwethemba. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
4.3 Lubabazo/Ugqithiso/Ubaxo √ ukuphuhlisa ukuba xa umntu engenalo ithemba
uya kwenzakala kakhulu ngokufana nomntu ongaphiliyo.√ (2)
4.4 Umongo walo mbongo ungendima edlalwa lithemba empilweni yoluntu kuba
xa unalo uyaphumelela ebomini ukanti xa ungenalo awuphumeleli.√√/
Umongo walo mbongo ungokubaluleka kokuba nethemba kwimpumelelo
yomntu ngamnye.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
4.5 Imbongi ixhalabile √/ Inxubile√ kuba isebenzise isigama esifana
nokukhumbuza ngezinto emaziyekwe kugcinwe ithemba ukuze siphumelele
sihlale siphilile.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE
'IMINWE' – IK Nqonqoza
5.1 Eyokuba iminwe idalwe nguMdali kwaye umnwe ngamnye unendima
oyidlalayo.√√/Eyokuba sonke sidalwe nguThixo sineziphiwo ezahlukeneyo.√√
Eyokuba umnwe okanye umntu ngamnye unendima ayidalelweyo
emhlabeni. √√ (2)
5.2 Yimvakalelo yokukhathazeka.√√ (2)
5.3 Kukudala isingqisho.√√/Kukudala undindwano. √√/ Ukwenza umbongo
uvakale kamnandi.√√/Kukwenza isantya.√√/ Ukwenza umbongo uvakale
bungoma.√√ (2)
5.4 Kukukhuthaza intsebenziswano ebantwini nokubaluleka kwegalelo lomntu
ngamnye ngokusebenzisa umzekelo weminwe√√/Kukwazisa abantu
ngokubaluleka kwendima yomnwe ngamnye kwimpumelelo
kwanokumanyana kwayo √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
5.5 Siphuhlisa ukubaluleka komanyano ekwakheni iAfrika √√/Siphuhlisa
ukubaluleka kwentsebenziswano njengoko iminwe isenza njalo. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-27 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Ngamanye amazwi isaci sithetha ukuba ukungancami okanye ukunganikezeli
kwiimeko ezinzima kuba nomvuzo. UMfezeko, lipolisa elizinikezele ekulweni ubugewu
ngeli xesha ugxa wakhe uMfuneko antywile nzulu kumkhuba wobugewu. Unikwa
umsebenzi wokuphanda ababulali bakaMsindisi ngexesha kanye uMfuneko alilaleleyo
eli tyala ukuze azuze ngalo. Ngoko nangoko kuyacaca ukuba umqobo wokuqala uza
kuba nguMfuneko lo.
UMapheza-uMfezeko igama ulithatha eli tyala uMfuneko elilalele kuba efuna
ukugquka umkhondo kakade.
Engekathathi nonyawo uMapheza ukusuka kwindawo yexhwayelo, uMfuneko sele
exelela uThantaswa ukuba amapolisa asendleleni eza kuye.
UMfuneko uyatsho ngowakhe umlomo ukuba akuzi kuba lula kuye ukuba amsele
inyongo uMfezeko kuba abakhelani mililo kakade. Kodwa amvuyise uThantaswa
ngokuthi angaxhali kuba akazi kuhamba lula uMfezeko ekho yena Mfuneko. Ngoko
nangoko uThantaswa umthembisa ngento 'eya kumenza ancume yedwa xa efike
ebhankini' uMfuneko xa enokumbambela iibreki kuMapheza.
Bayavumelana ukuba into eya kwenza liphele eli tyala kukuba uMapheza afe
ukuze yena Mfuneko azigqatsele ukuliphanda lize liphelele emoyeni ityala.
Balikhupha litsole kwincoko yabo ukuba makafe kuba kakade inkawu idliw'ilila
ngaba soze bonwabe.
Kwangoko uMfuneko uhlalela ukumana esazisa uThantaswa ngenyathelo ngalinye
likaMfezeko.
UMapheza noBhadula nesipolisa xa kuxoxwa kuvezwa iimbono ngeli tyala,
uMfuneko uvala ngelithi kuxhaphakile ukuba umfazi abekwe ityala efuna
ukubatyhafisa. De agquke umkhondo ngelithi ababulali ngabantu
abangathunywanga mntu abazizikrelemnqa ngendalo kunjalonje axoxe ngelithi
uMsindisi ubulawe kuba ebesala nemoto mhlawumbi.
Uyaqina uMapheza ngelithi ukuba bebefuna izinto zikaMsindisi bebengekhe
bayidlakaze kangaka imoto injongo ibikukubulala qwaba.
UMfuneko ude amlumkise uMapheza ukuba kufuneka achule ukunyathela ngenxa
yohlobo lwetyala aliphandayo.
Uyazifungela uMapheza de athi 'umqol'uphandle kwezo zikrelemnqa kwaye ukuba
zisahamba phakathi kwabantu azilibonanga eliwinayo'.
UMapheza ethetha noNjinga nje uMfuneko ukrobe ngefestile.
UMfuneko umembela imisele uMfezeko ngokuxokisa amanye amapolisa ngelithi
uza kumpimpa kwapolisa kwaye wamtyabeka ngokuthi ungungcothoza oyimpimpi
ekungalunganga ukusebenza naye esikhululweni.
Uxoka ngaye uMapheza kuNqoza, athi wantama uSajini Zalala owagxothwayo
ukuze aphelelwe ngumsebenzi, phofu ngemipu eyayiyawabiwe nguye lo -Mfuneko.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
Ude amthiye ukuba ulirhamba lesiziba. Ude uthenga amapolisa ukuba ahambele
kude naye.
UNqoza uyayithenga le mbono ade abibitheke ngumsindo ukuqinisekisa ukuba
intsebenziswano kuphando lweli tyala ayiyikubuya ibe kho. UMfuneko ubethelela
izikhonkwane ngokuthi makaliwe uMfezeko. UNqoza ucelwa kanye kwesi sithuba
ukuba ancedise uMapheza kuphando lweli tyala.
UNqoza uzimisele ukuba uMapheza akayi kufumana mixhaka ngenxa yakhe tu
kunjalonje uthi efuna ukungangeni kweli tyala aboniswe nguMfuneko ukuba uya
kuphosa injongo yakhe ngoMapheza ukuba akalithathi.
Akuvuma uNqoza uyalelwa ukuba adlulise konke okufunyenwe nguMfezeko
eluphandweni kuMfuneko lilonke abe nguKhala wakhe ade azincome ukuba
umdlise umgquba wehagu ngoMapheza. UNqoza akancedisi sele kumele ukuba
abuze imibuzo kuThantaswa mhla baseVulli valley.
UMapheza uneempawu azibonayo ezifana nokungcangcazela kwezandla,
ukugushugushuza, ukubila. Akafuni uNqoza ukuba benze ustop and search
ekrokra uMapheza.
UNqoza uyigalela amanzi into yokungahambelani kwentetho kayise kaMsindisi
nekaThantaswa ebonwa nguMapheza kodwa ayiqaphele loo nto uMapheza.
Umile uMapheza ekuthini lo mfazi unolwazi ngokufa kukaMsindisi kodwa
umkhondo uman'ukulahlwa nguNqoza lo kodwa yena ngezakhe iinjongo.
UNqoza umana ukuxelela uMfuneko ngeziphumo zophando ayalwe ukuba
angayivumi eyokuba uThantaswa wayamene nokufa komyeni wakhe.
UThantaswa uyabuza ukuba kanti ufa nini lo Mapheza unezothe? Ivela ngoko
nangoko ingcinga yokuba uza kumyela kwixhwele lakhe uSiphongo afune
umalingatshoni. UThantaswa umfuna ngembumbulu phakathi kwamehlo kuphele
into ebithethwa.
UMfezeko uphupha esesibhedlele enxibe iimpahla zezigulana uHlengiwe elila
ecaleni kwakhe kanti kuloko uMfuneko eza kumgalelela lo malingatshoni kwisiselo
sakhe ethumela uNqoza.
Esesibhedlele njalo ooSixaki bangena kwakhe bayogoqulula befuna nantoni na
enokuphazamisa olu phando baphuma bephaca.
Akuphuma eICU baqulunqa ukumfaka phantsi kwengubo kaqaqaqa.
Xa ethi 'ukufa ukwahlule' uNqoza akapheli mandla uze kumlobela ukuba amse
exhweleni eliza kumtshisa ngoVutha. Xa efika exhweleni kanti beviwe
nguNontsikelelo ongumkhwetha kaSiphongo ukuba bafuna ukumbulala.
Usindiswa nguNontsikelelo apho athi akuphila azimisele ukuphanda eyedwa
ngaphandle koNqoza. Uba namanakani wokuba uMfuneko unesandla kuzo zonke
iimeko angene kuzo. UNontsikelelo uyavuzwa nguMapheza ngomsebenzi wakhe
omhle.
Akubuyela emsebenzini uMapheza, uNqoza noMfuneko banqunyanyiswa
emsebenzini.
UMapheza uliphanda ityala lokufa kukaMsindisi ade abafumane ababulali
ngokubaxelelwa nguBhanqo ngoMbu emva kokubathembisa nangamabhaso
ancumisayo.
USixaki uyaloqa avele onke amanyundululu bade bagwetywe. Bayaguqulana
ooZalala noNqoza ngokuba uMapheza akenzanga nto nguMfuneko.
UThantaswa uzidubula kunye noMfuneko aphume etshaya uMapheza ebubini.
Oku kuphumelela kwakhe kungqina ukuba ngokwenene umzingisi akanashwa
kuba naku uMapheza ephumelela noxa bekuqale kwangathi akuzukulunga.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
7.1 Kungokuba wayengaphangeli. √√/ Wayengavulelwanga neaccount
nguMsindisi.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
7.2 Amtyhila njengomlinganiswa okhohlakeleyo√ kuba yinkohlakalo ukuzibona
unokuphila ubom obungcono kwakuba kufe omnye umntu. √√ (3)
7.3 Lo mxholwana wokuthanda imali ube sesona sizathu sokwenziwa
kwamayelenqe, kwagwintwa uMsindisi, kwenzelwa uMapheza amayelenqe
ngamayelenqe, kwaqhathwa uThantaswa nguMdlambila, wangena kwimigibe
yamayelenqe equka ooSiphongo wade wangumbulali owaziwayo uThantaswa
kuba nabani obesendleleni yemali ayifunayo bekuye kufuneke agawulwe,
wade wafa uThantaswa ngokuzidubula yena noMfuneko.√√ (2)
7.4 Kwesokubulawa kukaMsindisi. √√ (2)
7.5 Ukungafumani abantwana kukaThantaswa, kwenza ukuba uMsindisi acinge
ukuthatha isithembu esinguSiziwe anomntwana naye. Oku kudala inkxalabo
kuThantaswa aze agqibe ekubeni akhawulezise ambulale uMsindisi
engekasithathi isithembu kuba akayi kudla ilifa ukuba utshatile. √√ (2)
7.6 Ewe ayalingana uMfuneko yingcali kwezolwaphulo mthetho ngeli xesha
uMfezeko ayingcali kwezophando. √√/Kuba bangamapolisa bobabini. √√
Awalingani uMfuneko wenziwe womelela ekubekeni izabatha ngeli xesha
uMfezeko enziwe womelela wadlula nezabatha ezibekwe nguMfuneko. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
7.7 'Andinakuzibulala ndodwa, ndikushiye ngasemva usidla amazimba,' … √√ (2)
7.8 Sisigqebelo ukuba uMfuneko obesandul'ukudubulisa uMsindisi kanti xa
kusiza kuye akanakukunyamezela. √√/Sisigqebelo ukuba uMfuneko oyike
ukubulawa ngokudutyulwa kanti yena wayenze iyelenqe lokubulawa
kukaMsindisi ngokudutyulwa.√√/Sisigqebelo ukuxakwa kukaMfuneko
ukubamba uThantaswa xa emkhombe ngompu abe eqeqeshelwe ukubamba
imigewu nabantu abanobungozi.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
7.9 Ngumqondiso wokuba kukho into embi eza kuhla√ kuba uThantaswa
wazibulala yena noMfuneko. √√ (3)
7.10 Kusetyenziswa oonomyayi ukunxibelelana √ Kusetyenziswa imipu ukubulala
abantu. √/ Ukubhadla ejele.√/Ukusetyenziswa kwebhedi.√/Ukusetyenziswa
kwembumbulu.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
7.11 Yinoveli engolwaphulo mthetho √ kuba umxholo wayo ungolwaphulo
mthetho √ kule noveli luzinze esipoliseni apho kude kubulawe abantu kodwa
kwalapho kubekho ipolisa elintliziyontle elizilwayo ezi zenzo zingalunganga. √ (3)
[25]
UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Thamsanqa
Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-27 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Ngokweli bali kuyabonakala ngeengcinga eziziswe kubafundi bebali ngobuyomva
ngemini umfundisi owayeshumayela ecaweni kucaca ukuba ubhekisa kuye ukuba
aluthathe olu bizo ukuba yayingumnqweno kaThole kakade ukuba ngumfundisi.
Esi sithole kucaca ukuba satyalwa ebuntwaneni bakhe mini ooThole ababona
umfundisi owayenqanda abantwana besikolo besilwa, etsalwa sisinxibo sakhe nalelo
lizwi lalithetha ngokuzola lintama uxolo. Oku kutyhilwa ngamazwi awawathetha ngaloo
mini athi, – 'Nam ndakuba mdala'ndakubanje ngalo mntu. Lo mntu unalo mnqweno
ebudaleni udlule kwizinto ngezinto ukuze ade abe ungulo mfundisi anguye namhlanje.
Siqala ukumbona singabafundi bale noveli mhla alukuhlwa ngabahlobo bakhe
ooThemba bemseza utywala azibone sele eseBhayi engaqondanga. Ngoko
nangoko uzibona esisibhadubhadu de abe ufumene iqabanekazi elinguNomsa
kunye nomsebenzi kwaIrvin & Johnson kwathi de ke noko.
Kusenjalo uthando lwakhe noNomsa lujika lukrakre okwekhala mhla athi
esandwendwele uNomsa besonwabile afikelwe nguJoe okwathandana noNomsa
bambethe ade akhumbule isithembiso sakhe sokusebenzela inkosi asiphinde
ngelithi ucela usindiso ngaloo mni kuphela.
Esi sithwakumbe simenza uThole athathe isigqibo sokugoduka apho ahlangana
noThemba amthundezele ukuba akhwele inqwelo-mafutha amenze wacinga ukuba
iyagoduka. Le nqwelo isuke iphaphatheke ukuya kwicala eliya ngaseKapa
endaweni yekhaya lakhe. Suka dukalala emahlathini aseKnysna iphelelwe
ngamafutha imoto.
Kweli hlathi uhlangana nasihelegu simbi, esokuhlangana neengonyama eziqwenge
abahlobo bakhe ejongile. Nakweli hlathi usindiswa yiBhayibhile neencwadi
ezimbini awayezinikwe nguThozama.
Ukusinda kwakhe apho udubada enethemba lokuba uya kude azibone evela
emzini atsho ancedwe kukudibana namakhwenkwe amenze azibone sele ezenza
igqirha ngenxa yokuba ethe kanti ebeyibonile inkonyana afunisa ngayo.
Akufumana imali ehamba hamba njalo eKnysna edlula ngakwindlu yecawa
ubinzwa ngokwekrele ngamazwi athi 'Ndiya kusuka ndiye kubawo ndithi kuye
Bawo ndonile … Wanomfanekiso kaFikizolo ekhathazekile mhla wayeshiya
iGcuwa esiya eRhawutini. Nomfanekiso wentokazi eyayililiswa ngumntwana wayo
owayelahlekile kumfanekiso-bhanyabhanya.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
Intshumayelo ithi yakuthi … goduka ubhek'ekhaya, thengisa ngemfuyo yakho linge
libhekisa kuye eli lizwi agoduke.
Esi senzo sokuzenza igqirha asilobizo lwakhe kungoko ethatha isigqibo
sokubuyela ekhaya ukuze aqhubeke nezifundo zakhe.
Uthi akugoduka uThole kuvuye wonke ubani uyise uFikizolo kunye noMaNtuli
noNofundile.
Uthi encanyiwe nguFikizolo ukuba angaba safunda athi yena uza kufunda
awuthabathe lo mnqamlezo.
Ngokwenene akuba efikile ekhaya ubuyela esikolweni eDikeni apho abonakalisa
ukuzimisela okungumangaliso litsho negama lakhe litshintshe abe nguMangaliso.
Ungenela ubizo lobufundisi nalapho afunde ayityekeze eNgilane abuye eNgilane
sele engumpondo-zihlanjiwe womfundisi.
Inkxaso ayifumana kumfundisi uMaqoma ekunye noShepherd imenza ukuba aye
ezimisela.
Oku kubalasela kwakhe kumenza ukuba onyulwe aye kumela abafundi
kwingqungquthela eseKapa. EseKapa igama lakhe liba ngundabamlonyeni ngenxa
yobuchule bakhe ekuxoxeni.
Ukuzibalula kwakhe kule ngqungquthela kumenza awelwe ngumqa esandleni
iNusas imthembise ngokumhlawulela imali yesikolo ukuze aqhubekeke akuba
eliphumelele ibanga leMatriki de acetyiswe ngamaSebe anokuwangenela.
Akubuya uphinde onyulwe aye kumela abafundi kwingqungquthela eseNgilane
apho athi ehamba yedwa angabinantanga kwiingxoxo ezaziqhutywa de ezi ndaba
ziye kuvakala emva ekhaya.
Xa kuphela ingqungquthela ubuyela ekhaya sele ezivile iindaba zokuphumelela
ibanga leMatriki emagqabini. Kungekudala ebuyile ufumana ileta evela eNgilane
emxelela ukuba nguye ogqwesileyo kuloo ngqungquthela. Le leta yayikhatshwa
sisipho semali esingamakhulu amahlanu eeponti.
Akaphozisi maseko uMangaliso uyasamkela isicelo afunde ngokuzimisela ade
ayityekeze naku enezidanga zeM. A. nePhD. Ubuyela ekhaya engumagrazula
womfundisi. Oko ukubonakalisa ngokuphumelela ukuvusa ibandla elalisele
lincanyiwe iGeorge Goch.
Uzimanya ngeqhina lomtshato noThozama. Wakha ibandla lase Spes Bona
elalisele lincanyiwe.
Ubuciko buyagqama nakwiintshumayelo zakhe de ahlangane noyise ngenxa
yentshumayelo echukumisayo awayeyenze mhla uyise ehambele kuloo nkonzo
yakhe abe ngolo hlobo uhlangana kwakhona noyise wayengazange wayicinga
nokuyicinga ukuba angaze ambone.
Oku kuphumelela kwakhe kungqina ukuba ngokwenene umzingisi akanashwa
kuba naku uMangaliso ephumelela noxa bekuqale kwangathi akuzukulunga.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
9.1 Sesokubuya kukaThole kubomi ekubhaceni sele emdala emva kokuba
ebengaziwa likhaya iminyaka. √√/Sesokuba uFikizolo efuna uThole athathe
inkosikazi kuba embona emdala engasenakubuyela
esikolweni.√√/Sesokuxoxa ngekamva likaThole.√√ (2)
(Nayiphi na kwezi)
9.2 Amtyhila njengomlinganiswa onganikezeliyo ngeenjongo zakhe zobom√ kuba
sisenzo sokunganikezeli/sobugorha ukuba umntu athi emdala ezibona
exelelwa nokuxelelwa ngobudala bakhe kodwa, afunge angajiki alandele
iinjongo zakhe zobom. √√ (3)
9.3 Ube nefuthe ekutshintsheni ubomi bukaThole kubomi obebungenampumelelo
aze ade abe ngumfundisi ophume izandla.√√ (2)
9.4 Kwisiganeko sokuphumelela kukaThole abe ngumfundisi. √√ (2)
9.5 Babenobuhlobo obungamakhiyo uThole obamtsalela kwiindlela ezigwenxa
ezade zalibazisa nephupha lakhe lokuba ngumfundisi.√√/Ubuhlobo babo
babumbangela ukuba uThole acingisise okanye abe nesazela ade athandaze
evuselela ukholo lwakhe. √√ (2)
(Nayiphi na kwezi)
9.6 Ayalingana kuba qho bemlahlekisa uThole ooThemba ebengena
emgibeni.√√/
Awalingani kuba uThole uye waphoncula kuyo yonke imingeni ebedibana
nayo kule noveli waphumelela wangulo mfundisi uphume izandla. √√ (2)
(Nayiphi na impendulo echanekileyo)
9.7 … libindekile, lizibambe ngeenkophe iinyembezi …√√ (2)
9.8 Sisekubeni lo Thole uzimisele ukuba ngumfundisi wenkolo yobuKristu
namhlanje ebonwa ephehlelela inkolo kaNtu. √√ (2)
9.9 Ngumqondiso wokuba uya kuze ambone unyana wakhe engumfundisi
ngamini ithile.√ kuba naku ehlangana naye namhlanje enguye ngokwephupha
lakhe.√√ (3)
9.10 Ubukho benkonzo√/nabashumayeli√/ubukho bomongikazi√/ubukho
bomfundisi.√
(Nasiphi isibini kwezi) (2)
9.11 Yinoveli engentlalo/yinoveli engesishiqi sentlalo √ kuba ishukuxa imiba
yentlalo yoluNtu √ kuba itshila ngesenzo sikaThole sokufuna ukuba
ngumfundisi aze atshivele kodwa aphele ephumelela.√ (3)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-27 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Ukuzingisa kukuba nomonde kuyo nayiphi na into oyenzayo unethemba lokuba
ekugqibeleni uza kufumana umvuzo. UMfazwe uye wazingisa encame konke kuquka
ikhaya lakhe nabazali bakhe ngethemba lokufumana inkululeko nathe ekugqibeleni
wayifumana.
UMfazwe ungumlinganiswa olikhalipha nonomqolo ngoko akholelwa kuko,
ungufunga angajiki nokuba iimeko zinjani.
UMfazwe ulwela inkululeko yabantu abamnyama ekwenza oku phucukileyo
ngezifundo zembali nanjengatitshala efundisa ezembali eFunda.
UMfazwe ubanjwa ngamapolisa kuba kusithiwa unyola umbuso okanye ungcatsha
umbuso de abizwe ngokuba ngungcothoza kodwa akajika.
Amapolisa amcenga uMfazwe ukuba abe yimpimpi, emthembisa ngezulu
nomhlaba kodwa akavuma kuba eyazi injongo yakhe.
Ungcungcuthekiswa ngamapolisa ngokumbetha, amkhwelise ngemva evenini
nenja eyayimluma kuba enethemba lokuba uza kude ajike kwisigqibo sakhe kodwa
afa namthanyana.
Kutshiswa indlu yakowabo kuba kusithiwa ngungcothoza nto leyo emenze ukuba
angabinandawo yokuhlala nampahla zokunxiba. Abazali bakhe akabazi nokuba
baye kutshona phi kodwa neso isiganeko asanceda nto wazingisa.
Ukukhululwa kwakhe ejele ufika kwilali yakhe kwaQaka sele uFriday olutshaba
lwakhe esasaze iindaba zokuba uyimpimpi uMfazwe, sele elikheswa, abantu
bayacezela kuye. Akasahlonitshwa nangabantwana besikolo aba ebabafundisa.
UMfazwe uya kwintlanganiso eseholweni ngeliya kuhlamba igama lakhe lokuba
uyimpimpi phofu engenazijongo zokuliyeka idabi eli aliqalileyo waza waphuma
apho ngokubethwa ejikelwe ngabantu bakwaQaka.
Ubalekela emangcwabeni nalapho enze isigqibo sokuphindela kowabo. Uzama
ukufuna ukhuseleko kwatata uGaba ongummelwane afumanise ukuba uFriday
namahlakani akhe basezithendeni zakhe.
Uthi sele efumene igwiba lokuzimela kwimoto endala, abone ooFriday, waze
wenza isigqibo sokubhacela kwamalume wakhe eSihlahleni.
Ngabusuku buthile ubona abantu bevaleleke kwiCresida etyheli bencwina
kabuhlungu. Uzamile ukubasindisa eqonda ukuba ngumsebenzi kaFriday
namahlakani akhe.
Usuka apho wangqala kwamfundisi uHlathi nalapho acetyiswe ukuba
makalifulathele elokuzalwa kwakhe aye elubhacweni kuba ubomi bakhe
busesichengeni. Wavuma nalapho ukuncama konke wafulathela ikhaya lakhe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
Uya elubhacweni eMthontsi ngeenjongo zokulwela inkululeko nalapho athe
wazimanya nombutho olwela amalungelo abantu oyiNtsimb' ebomvu, akubanga
lula ukuya apho indlela eya khona ayilula inokufa phakathi kodwa zonke ezo zinto
azimjikanga ukuba angayi uMfazwe kuba eyona njongo ibikukukhulula abantu
abamnyama.
Kuloo ndlela iya eMthontsi ufumane ukudutyulwa wafumana izonyeliso zokuba
yimpimpi nguKhuzwayo kodwa akajika kunjalo kuba wayefuna le nto ayifunayo
exolele nokufa.
Ubhujelwa ngabazali uMfazwe eselapho elubhacweni engazukwazi nokubuya azo
kubagcwaba kuba wathabatha isigqibo sokungajiki kolu hambo lwaselubhacweni.
Ubuye apho xa kuvulwe imilomo imibutho yezopolitiko, afike kwaQaka kusithiwa
uyafuneka kwiingxoxo eziseRhawutini.
Bayakhululeka abantu uMfazwe abe yijaji kwityala likaFriday, Mfazwe lowo
awayesaziwa ngokuba yimpimpi.
UMfazwe uye wazingisa noxa indlela ebeyihamba ibinameva kodwa kuba ezixelele
ukuba ufuna ntoni wancekelela de waphumelela ekukhululeni abantu
kwingcinezelo yobukhoboka.
Oku kuphumelela kwakhe kungqina ukuba ngokwenene umzingisi akanashwa
kuba naku uMfazwe ephumelela noxa bekuqale kwangathi akuzukulunga.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
11.1 Sesokuba wayebanjiwe ngurhulumente wengcinezelo. √√ (2)
11.2 Amtyhila njengomlinganiswa onokuzithemba nonesibindi√ kuba uthetha
inyaniso engathengi buso bamntu.√√ (3)
11.3 Ukhulise ukungathembani phakathi koMfazwe noFriday.√√/Oku kuthandana
kukaNokuzola noMfazwe kwasetyenziswa nguFriday ukuze
angcungcuthekise uMfazwe de walifulathela elakowabo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
11.4 Kwesokudutyulwa kukaMfazwe emlenzeni.√√ (2)
11.5 UMfundisi uHlathi nguye owayemkhuthaza uMfazwe ukuba aye elubhacweni
emlumkisa nakwiingozi anokuthi ahlangane nazo.√√ (2)
11.6 Ayalingana kuba kuzo zonke izabatha ezizizilingo azibekayo amapolisa
uMfazwe uwa abuye avuke ekugqibeleni uyaphumelela.√√/Awalingani kuba
uMfazwe ulahlekene nobomi bokuthandana noNokuzola nokuphila nosapho
lwakhe kwanabazali bakhe abangenakuba sabuyiswa.√√ (2)
(Nayiphi na kwezi)
11.7 'Ndikubone usathi gqi kweliya qolo ukuba uyaqhwesha.'√√/ ‘Kubantu abadla
ngokuqhwesha ungowokuqala okhe wahamba ngale ntaba’.√√ (2)
(Nayiphi na kwezi)
11.8 Sisekubeni lo Mfazwe ubonwa nguFriday njengempimpi liphele ibali sele
inguye ochophela ityala likaFriday.√√/UFriday uthi uMfazwe yimpimpi kodwa
ikwanguye impimpi.√√ (2)
(Nayiphi na kwezi)
11.9 Zingumqondiso wobungozi √ kuba ubonisa imiqobo azakudibana nayo
eyingozi enokubangela ukuba angafikeleli empumelelweni.√√/
Zingumqondiso wobungozi √ kuba ubonisa imiqobo aza kudibana nayo
eyingozi enokubangela ukuba angafikeleli apho abhacela khona.√√ (imoto
etshayo/amajoni aseBathwa/ukuhlangana kwakhe noSkhotsholo/ukuhlangana
kwakhe namapolisa). (3)
(Nayiphi na kwezi)
11.10 Isenzo sikaMfazwe sokubhaca√ Ukoyika kukaMfazwe amaBhulu.√ (2)
11.11 Yinoveli engopolitiko√ kuba umxholo wayo ungempathombi yabantu
enjengokubanjwa ngexesha lengcinezelo√ apho umlinganiswa onguMfazwe
azigqatsele ukulwela inkululeko ade aphumelele axhamle kuyo naye. √ (3)
[25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-27 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Umbalisi entsomini udlala indima enkulu esebenzisa ulwimi olukhethekileyo nolunika
umfanekiso ngqondweni wabo bamameleyo. Umbalisi entsomini ikholisa ukuba
ngumakhulu kusapho olo abaphulaphuli ingabantwana ngenjongo yokonwabisa
nokufundisa.
Zisuka xa umbalisi eqala intsomi yakhe usebenzisa isivula ntsomi 'Kwathi ke
kaloku ngantsomi ' umsebenzi waso kukutsala umdla wabantwana kuba besazi
singatsho isivula ntsomi selifikile ixesha lokubaliswa kweentsomi.
Yindima yombalisi ukuba aqiniseke ukuba izilwanyana kule ntsomi ziyathetha
ngokunga zingabantu kwaye zenza imisebenzi eyenziwa ngabantu njengoko kule
ntsomi zilima zihlakula.
Indima yombalisi kufuneka iqinisekise ukuba abantwana abalali ingekapheli
intsomi ngokuthi nabo bathabathe inxaxheba njengoko intsomi iqhuba umz. xa
iqala mabathi ‘Chosi ntsomi.’ Khumbula ukuba ixesha lazo lelangokuhlwa
ngakumbi ukuba iinjongo zakhe kukuba abantwana bafumane imfundiso
equlathwe yintsomi leyo.
Ingoma entsomini sesinye sezixhobo esisetyenziswa kakhulu ngumbalisi
ukubamba umdla wabantwana bangalali, ude umbalisi abavumele bavume kunye
naye.Oku kwenza abantwana bayibambe imfundiso equlathwe yingoma.
Umzekelo ingoma evunywa nguFudwazana akugqiba ukubulala uMaginyinyathi
neempondo ethi 'Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo! Ndikwazile ukubulala
utshaba obelugqiba umbona wethu! 'Yizani nonke nize kubona isimanga!'
Umbalisi udlale indima ngokusebenzisa uphinda phindo ukugxininisa nokuphuhlisa
athetha ngako ukuze abantwana bacacelwe umz: zayilimalima, zayihlakuhlakula.
Umbalisi uphinda asebenzise ulwimi lomzimba apho ajika jika ubuso bakhe
bufanele loo meko athetha kuyo okanye awakhuphe entloko amehlo ukubonisa
ukoyika. Ukujika jikwa kwelizwi nalo libangela umntwana abe nomfanekiso
ngqondweni woko athetha ngako umbalisi umzekelo, ilizwi elithi ndim
umaginyinyathi neempondo lilizwi elikhulu elo nekufuneka umbalisi aliveze ukuze
basibone isizathu sokugqotsa koMvundla.
Yindima yombalisi ukusebenzisa amagama akhethekileyo afana nokugqotsa
endaweni yokubaleka anika umntwana umfanekiso ngqondweni wesantya abaleke
ngaso uMvundla ngenxa yokoyika. Elinye ibinzana 'warhoqoza uFudwazana' oku
kubonisa abantwana indlela ahamba ngayo uFudwazana nongazange abone abe
nomfanekiso ngqondweni wesilwanyana esihamba ngesantya esicothayo sisindwa
yindlu yaso emqolo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
Xa aphethayo umbalisi usebenzisa isiphelo esithi, ‘Phela-phela ngantsomi’
ukubonakalisa ukuba intsomi ifikelele esiphelweni.
Ikwayindima yombalisi ukuqinisekisa ukuba intsomi yakhe iyonwabisa ikwaqulethe
nemfundiso.
Isibongo
Imbongi idlala indima ephambili ngokwazisa isizwe kuquka nabantu abatsha ngale
ntaba kaNdoda nesizathu esibangela ukuba kunqulwe le ntaba sisizwe
samaRharhabe.
Kwesi sibongo imbongi isivezela ukuba le ntaba isizwe samaRharhabe siyazidla
ngayo, sinegugu neqhayiya kwaye asinantloni ngayo.
Imbongi isinika imvelaphi yokufika kwamaRharhabe kwiNtaba kaNdoda njengoko
ayeqhephuke kuGcaleka, ikwasinika nokwathi kwaqhubeka ekubeni bezabele
umhlaba kwindawo ibihlala amaLawu nto leyo ekhokhelele kwimfazwe phakathi
kwabo namaLawu.
Imbongi isizobela ngeziphumo zale mfazwe eziyinyikityha yokufa.
Imbongi ikwasizobela imeko embi yentlalo yabantu ababesindile ababephila
phantsi kwayo kuba kwakunzima nokuphefumla ngenxa yokurhaxwa livumba
lezidumbu ezazithe saa.
Imbongi ikwadlale nendima yokusichazela ukuba abona bantu babhubha
ngobuninzi ngamaLawu.
Ikwayimbongi esityhilela ukuba ekugqibeleni kubekho uxolelwano phakathi
kwamaLawu noRharhabe de wawanika iinkomo ukuze afumane umhlaba.
Imbongi iqukumbela ngokuzisa ithemba lokuba ukususela ngoku le ntaba iya kuba
yintaba yonqulo kwisizwe siphela njengoko yankcenkceshelwa ngegazi
lamakhalipha.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
13.1 Zombini ziyabalisa.√/Zombini ziqulethe iimbali.√/Zombini zisekelwe kwixesha
lamandulo.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
13.2 Utyhilwa njengomlinganiswa okholelwa kwinkolo yesiNtu√ kuba unqula
izinyanya. √√ (3)
13.3 Sisigqebelo kuba uNongqawuse wenza isiprofeto sokuba amaXhosa aza
kubazizityebi suka asazalisekiswa kwakho indlala enkulu nentlupheko. √√ (2)
13.4 Imvula ingumqondiso wokuchitha kuba umbalisi uyisebenzise ngokungathi
iyakuba sisixhobo sokugxotha abeLungu.√√ (2)
13.5 Yintsomi engembali √ kuba ibalisa ngesiganeko esenzekayo √ le ibalisa
ngesiganeko sikaNongqawuse.√ (3)
13.6 Ukuthetha uNongqawuse √ kukuthetha into engasokuze yenzeke.√ (2)
13.7 Kusetyenziswa izisele.√/Kusetyenziswa izangcozi.√/Kusetyenziswa
amahasa.√/Kusetyenziswa iziswenye.√/ Amanzi akhiwa emlanjeni.√
(Nasiphi na isibini) (2)
13.8 Eyokuba inkosi ebongwayo nguNdlambe.√√ (2)
13.9 Kukuchaza imvelaphi kankosi uNdlambe.√√/Kukunika umnombo kankosi
uNdlambe.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
13.10 A! Silimela√ Sisikhahlelo esibonisa ukunika imbeko kwinkosi.√/Ukuchazwa
komnombo wenkosi.√/Ukusetyenziswa kwesigama esingundileyo.√/
(Nasiphi na isibini kwezi) (2)
13.11 Ngumfanekiso ngqondweni weliso√ ophuhlisa indlela abeke ngayo ingcawe
okanye umrhaji egxeni.√√ (2)
13.12 Ngowokuba le nyanga yeSilimela yavela njani njengenyanga yokubala
iminyaka yobudoda kwaXhosa. √√ (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO C: IDRAMA
UMBUZO 14: UMBUZO OSINCOKO SONCWADI
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-27 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Impixano yindlela esetyenziswa ngumbhali ukukhulisa ibali lakhe. Oku uthi akwenze
ngokuvelisa ungquzulwano phakathi kwezimvo ezimbini ezithi zimelwe
ngabalinganiswa abangavumelaniyo ngezinto ezithile abazixabisileyo. Impixano indidi
mbini, kukho impixano yangaphakathi nempixano yangaphandle. Impixano
yangaphakathi yimpixano ephakathi komlinganiswa nesiqu sakhe ebangelwa zizinto
ezimngqongileyo entlalweni. Impixano yangaphandle yimpixano ephakathi
komlinganiswa nomnye umlinganiswa okanye phakathi kwamaqela amabini
angavumelaniyo ngomba othile.
Ukukhuliswa kwempixano
Umbhali kule drama ubeka izimvo ezimbini ezahlukeneyo kuvavanyo, isiko
lokubonela umfana intombi elikhatywa lulo lonke ulutsha ukuqala kuNozipho,
Gugulethu, NomaMpondomise abaziintshatsheli. Ulutsha lunoluvo lokuba luthando
eyona nto yenza umtshato abeke uGugulethu noNomaMpondomise bencama
konke ukuze lubonise ukuba eli siko litshazile alisenandawo entlalweni.
UZwilakhe uba yinkomo enotshobo efuna ukubonela unyana wakhe ngokuhlohlwa
nguMaGaba umkakhe.
Umbhali unika uZwilakhe isihlalo sokuba ngutata wekhaya ukuze nantoni na
ayithethayo ibe nendawo yokuhlala nakubani, nanjengoko yenzile aze uGugulethu
abe ngunyana omele kuthatha nantoni na ayalathelwa nguyise ngokwesithethe
sakwaNtu aze azibeke esikalini ezi mbono zombini ngolu hlobo:
UWK Tamsanqa ongumbhali wale drama ufaka uGugulethu exabisweni lokufuna
umfazi ngokweminyaka engama-30 ngokwebali.
Oku kuba yinto enokozwayo akuya emtshatweni kwaNgoqo uMagaba kuba
ebonele unyana wakhe le ntombi kaMcothama.
Isifungo asithatha ngale ntombi sinwenwa okomlilo wedobo ukuthungela
ukugrogrisa uZwilakhe ngokungabi namandla obudoda xa engena kuyithathela
unyana wakhe le ntombi.
Esi soyikiso uZwilakhe simenza abhuduzele ade enze impazamo yokuthi
kuGugulethu akanakufunzwa kuba akasengomntwana.
Intlantsi itaka kutoliko lwala mazwi athi 'akusengomntwana … awusenakufunzwa
… UGugulethu uwatolika la mazwi ngokuba athi makazifunele umfazi kanti uyise
yena uwatolika ngokuba amnika amagunya okusebenzisa isiko lokubonela.
Utshela kweli siko okwengwane uZwilakhe noko ebona ukuba unyana
uthabathekile leli lungelo.
Kwelinye icala umbhali uthela ipetula kulo mlilo ngokuthi kufikisane eli lizwi
lokungafunzwa kunye nencwadi kaNomaMpondomise eyamkela isicelo
sikaGugulethu sothando.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
Le yantlukwano phakathi kokuzibonela nokubonelwa yenza uthanda phakathi
kwamaHlubi kuba kukho ahamba noGugulethu ngembono abe uyise exela izinyo
liqaqamba eqamele ngokuba akanakulunga ukuba liwexuwexu- kungekho mntu
ubuqondayo obu buwexuwexu ukuba busuka kwisivumelwano sakhe noMaGaba.
Oku kwenza uGugulethu angene kwelinye inqanaba, elokuvala umlomo athi
kwakubuzwa nantoni athi makubuzwe kuyise- ubungqina bokuba imdla
ngaphakathi le nto. Kuyacaca ukuba lo ‘Buzani Kubawo’ yindlela yakhe
yokubhalisa unkwintsho ngokusuka atshatiswe nomntu angamaziyo.
Ukungenelela kukaMzamo ngokuya kuthethathethana noZwilakhe kumshiya
nesilumkiso uZwilakhe kuyikhulise ngakumbi inkxalabo kuba ithemba lakhe ibileli
kholwane lakhe lidla ngokumkhululela amaqhina kodwa suka eli laqanyangelwa
ukubotshwa oku.
Kuyanda ukungakhelani mililo kwabantu abadala nabatsha kuba
uNomaMpondomise naye, ngokukhulelwa luthando lukaGugulethu ukhupha
iinkomo zikaMcunukelwa kodwa yena asuke ancame akwamkele okumehlelayo.
Imini yomtshato kaGugulethu iyafika- uGugulethu obesele ekwelinye ilizwe
ngokukhathazeka osebenzisa ulwimi olunqungunqungu-obona iindudumo, imibane
etshawuzayo ngesehlo ngasinye imenze uGugulethu akubonise esidlangalaleni
ukungahambisani noyise ngokuqamangela isandla sakhe ukuze angatshatiswa
ngumfundisi. Nangoko uZwilakhe ubona kulungile ukuba amtshatele
ngokumsayinela unyana wakhe. Kodwa kukhamnqise wonke umntu oku.
Umbhali wenza imini yomtshato kaGugulethu ibe ngundabamlonyeni ngokuthi kufe
uMzamo, atsho eve uNomaMpondomise ngomtshato aqalise ukuzizonda de
azonde isidalwa esiyindoda, athathe amanyathelo asemthethweni okumangalela
uGugulethu ngokwaphula isithembiso.
Ngemini yetyala uGugulethu noNomaMpondomise bazibopha ngelabo iqhina
lomtshato, azeyelisele emlanjeni afe uNomampondimise.
Ibali lilonke ngoku linuka igazi, ulwimi oluthethwayo lunzulu, izinto ezenzekayo
ziyakhamnqisa. UGugulethu oko wemka ekhaya zange wawubeka umcondo
ekhaya. UMthetho noNyaniso bakuya kuGugulethu babuya nelizwi elithi
makubuzwe kuyise kaGugulethu.
Eyona mpazamo yeempazamo yakuphela iminyaka eli-12 uGugulethu elikhalele
ikhaya, uthunyelelwa nguyise umfazi onabantwana abathathu, ivele xa kulapho
ingqumbo kaGugulethu abagawule ngezembe bonke bafe. Nalapha ulwimi lukhala
ngezulu, ngeengqimba zamafu- inkundla yamatyala iyamgweba uGugulethu
ngesenzo sokubulala.
Uyise uZwilakhe uyazigweba ngesenzo sokunyanzelisa nokulahlekisa isizwe.Kuba
yindyikityha yokufa nanjengoko noMaGaba ezityisa ityhefu.
UGugulethu uyalela ukuba umzimba wakhe ubekwe ecaleni komzimba
kaNomaMpondomise.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
15.1 UZwilakhe uyazisola ngokufunza kwakhe uGugulethu ngomfazi kuba
ushiyeka engenanyana, enganamolokazana, engenabazukuwana namfazi
ngenxa yako.√√ (2)
15.2 Ingcinga yokuba uZwilakhe uzimisele ukumnyanzela uGugulethu ngalo
mfazi.√√/Anika ingcinga yokuba kukho apho sele ethembise khona ngoku ke
ukuba uyajika uya kuba uvukela isigqibo sale ndawo ebesele ethembise
kuyo. √√ (2)
(Nayiphi na kwezi)
15.3 Ukuxabisa kukaZwilakhe isiko ngaphezulu kothando oluxatyiswe
nguGugulethu kumenze wanyanzelisa uGugulethu ukuba atshate intombi
kaMcothana uThobeka kuba esithi lisiko kwaze oko kwadala umsantsa
phakathi kwabo ngokokude kufe abantu abangenatyala.√√ (2)
15.4 Kwinqanaba lokuyondelelana kwezinto√ kuba sifumana ukunyukela
kokuhlelana okanye ukusukuzana kwaye nempixano ithatha unyawo√/
xa uGugulethu eqalisa ukuzithethela kuyise ngalo mba wokuzekelwa
umfazi.√/xa uZwilakhe emxelela ezinkonkqeni ukuba uza kumtshata ngenkani
uThobeka√/ kuba kuvela izimo zabalinganiswa√xa kuvela isimo sikaZwilakhe
ukuba ungumlinganiswa onenkani.√ (3)
(Nayiphi na kwezi)
15.5 UMthetho ungumlinganiswa onguvalithuba√ kuba umana ukufika
ngamaxesha athile akasoloko ekho apha ebalini, usetyenziselwe ukuveza
injongo ethile.√ (2)
15.6 Ukulungele njengoko ungokutshaza kwesiko lokubonelwa komfana nentombi
ngabazali umntu aza kutshata naye isekho imingqandandana esathe gqolo
iwenza lo mkhuba, ngoko ke iyafundisa ngeendlela ezilungileyo ze ikhalimele
indlela ezigwenxa zokusombulula le ngxaki.√√/Awukulungelanga kuba
ingabenza abafundi bakope ezi zenzo zibi, bacinge ukuba isisombululo
sengxaki kukuzibulala okanye kukubulala omnye umntu. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
15.7 Abalinganiswa bazithethela ngokwabo√/imo esibhalwe ngayo
isicatshulwa√/Ukusetyenziswa kwezalathisi zeqonga.√/Kukho ingxoxo. √
(Nasiphi na isibini kwezi) (2)
15.8 Yintsingiselo yokuba akukho nto banokuyenza mabancame.√√ (2)
15.9 UNomaMpondomise wenze isenzo esingalunganga kuba isenzo sakhe
sibonakalisa ukungabahloneli abazali bakhe kunye nesiko.√√/
UNomaMpondomise wenze isenzo esilungileyo kuba akazange amthande
uMcunukelwa kwangaphambili.√√/kuba nesiko liyaphelelwa ngokuhamba
kwamaxesha.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
15.10 Ixesha ezimbalini lityhilwa ngokuba kubonakala ukwahlulelana kwexesha
lamandulo nelangoku apho abazali benyanzela abantwana ukuba batshatane
ngesiko lakudala.√√/Intombi ikhupha iinkomo ngenxa yokutshintsha
kwamaxesha ezimbalini.√√/Imo ntlalo yasezilalini ityhilwa kukusetyenziswa
kobuhlanti xa kuthethwa ngobulawu nokusetyenziswa kweenkomo xa
kulotyolwa √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
15.11 Kukulandwa kweenkomo zekhazi kwaLangeni ngooNozulu. √√ (2)
15.12 Adiza ukuba uMcunukelwa uyanikezela.√√ (2)
[25]
UMBUZO 16: UMBUZO OSINCOKO SONCWADI
INDLAL' INAMANYALA – M Lamati
Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-27 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachancatha kwezi ngongoma zilandelayo
Impixano yindlela esetyenziswa ngumbhali ukukhulisa ibali lakhe. Oku uthi akwenze
ngokuvelisa ungquzulwano phakathi kwezimvo ezimbini ezithi zimelwe
ngabalinganiswa abangavumelaniyo ngezinto ezithile abazixabisileyo. Impixano indidi
mbini, kukho impixano yangaphakathi nempixano yangaphandle. Impixano
yangaphakathi yimpixano ephakathi komlinganiswa nesiqu sakhe ebangelwa zizinto
ezimngqongileyo entlalweni. Impixano yangaphandle yimpixano ephakathi
komlinganiswa nomnye umlinganiswa okanye phakathi kwamaqela amabini
angavumelaniyo ngomba othile.
Ukukhuliswa kwempixano
Umbhali wale drama uthatha indlala ayinike igunya lokuvevula iingqondo zabantu
besithi basombulula yona. Ngale ndlala wenza kumile izimvo ezimbini eyokuba
indlala ungayisusa ngezenzo ezigwenxa ezifana nokubulala abantu
kwanokunyobisa kwiiofisi zikaRhulumente.
Umbhali uthatha abantu abahluphekayo abaxhaphazise ngabantu abakwiiofisi
zikaRhulumente umzekelo uMaqhikizane unegunya lokuqesha abantu kodwa kuye
kufuneka banyobe ukuze abaqeshe okanye ukuba ngamantombazana
abaxhaphaze ngokubapha imali baze bavume ukuba ngabafazi bakhe.
Kwezi mbono zimbini wenza izakhiwana ezibini ezinemixholwana emibini eqhuba
lo mxholo uthi indlala yenza abantu benze izimanga.
Kwesinye isakhiwana ubeka uMagrazula abe yintshatsheli esebenzisa uDlezinye
ofune uMamQhinebe, waze yena wafuna uMaGatyeni, batsho babe liqumrhu
kumba wothengiso lweentsana.
Kwesinye isakhiwana esingachasananga nesi ubeka uMaqhikizane ukuba
angquzulane nomthetho ngokunyobisa abantu abafuna umsebenzi.
Umthetho umelwa ngamapolisa kunye noSiqhiwu ehambisana nooSiphokazi
esilwa ulwaphulomthetho lokunyobisa ngemisebenzi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
Unobathana uqhawuka xa uSiqhiwu ebona ukuba abanye abafunde emva kwakhe
bayaphangela yena engaphangeli efundile de afumanise ukuba uMaqhikizane
uyanyobisa, aye ayozivela.
USiqhiwu uzimisela ukuwuncothula neengcambu lo mkhuba acenge uSiphokazi
osele engena kulo mgibe wokunikezela ngomzimba wakhe kweli xhego.
Uyichukumisa emsileni xa kucaca ukuba uMaqhikizane umthembisa ngomtshato
uSiphokazi kucace ukuba uSiphokazi akaziva kuba ebona imali.
Benza iyelenqe lokumbambisa ukuze luphanze urhwaphilizo baphumelele abanjwe
uMaqhikizane.
Kwelinye icala uDlezinye unika uMamQhinebe intlawulo ayithatha kuMagrazula
ngokuba abantwana de amse exhweleni.
UMagatyeni uyafakwa kwimpixano yangaphakathi apho kufuneka akhethe
phakathi kwebhatyi yenkonzo nendlala de athathe isigqibo sokuwaphula lo
mthetho wakhe.
Abantwana baba bafazi banezikrokro, bayabakhuza abazali ngento abangayaziyo
abayenzayo, de kumane ukubakho iimfazwana ezingephi zokuthethisana.
Xa bebhaqiwe, iphephandaba liyaxela ukuba beba ezi ntsana, bakrokre
abantwana babo.
Impixano yangaphandle ikhula ngokukhula xa uMamQhinebe engquzulana
nepolisa elifuna ukuba athule umntwana emqolo, uma entla ebeka isizathu sokuba
lo mntwana uwuthanda gqitha umqolo.
Konke kuphela umthetho uphumelela kuba bagqibela bebanjwa aba bafazi. Lilonke
ukusukuzana kule ncwadi kuphakathi komthetho nolwaphulo mthetho.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE
INDLAL' INAMANYALA – M Lamati
17.1 UMaqhikizane ibali liphela ebanjwa/ ephelelwa ngumsebenzi ngenxa
yokunyobisa oku kubizwa ngokuba yinto apha.√√ (2)
17.2 USiqhiwu uzimisele ukunganyobi okanye unento aza kuyenza
ngokukunyobisa.√√ (2)
17.3 Ukuxabisa kukaMaqhikizane isinyobo ngaphezulu kokuyisebenzela into
kwenze ukuba uSiqhiwu awulwe lo mkhuba kuba engafuni kunyoba azame
aphumelele ukumthiyisela de abanjwe nguKheneli Sibane.√√ (2)
17.4 Kwinqanaba lokuyondelelana kwezinto√ kuba sifumana ukunyukela
kokuhlelana okanye ukusukuzana kwaye nempixano ithatha unyawo√ xa
uSiqhiwu esenza isifungo sokuba akasoze anyobele ukufumana umsebenzi.√ (3)
17.5 UMalunyawana ungumlinganiswa onguvalithuba√ kuba umana ukufika
ngamaxesha athile akasoloko ekho apha ebalini, usetyenziselwe ukuveza
injongo ethile.√ (2)
17.6 Ukulungele njengoko umxholo ungendlala engunobangela wolwaphulo
mthetho, ubukho babalinganiswa abathile abakhuza imikhuba
yokurhwaphiliza nesiphelo sabo bangabenzi bobubi busisifundo kosafuna
ukuwuqala lo mkhuba √√/Awukulungelanga kuba bakho abantwana
abanokuchola bafunde kwizenzo ezibi ezenziwa ngabantu abadala.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
17.7 Abalinganiswa bazithethela ngokwabo√/Ukusetyenziswa kwezalathisi
zeqonga√/Imo esibhalwe ngayo isicatshulwa√ /Kukho ingxoxo. √
(Nasiphi na isibini) (2)
17.8 Yintsingiselo yokuba uMaqhikizane ufuna ukumphuza/ukumxhaphaza
uSiphokazi.√√ (2)
17.9 Silungile kuba ngengakhange abanjwe uMaqhikizane ukuba uSiphokazi
ebengaquqanga eofisini yakhe efuna umsebenzi√√/Asilunganga esi senzo
kuba akafanelanga ukuthi engumntwana omncinci athandane nendoda
endala ngenxa yokuba efuna umsebenzi.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
17.10 Ubukho beeofisi budiza ixesha langoku√√/Indlela abantu abahlelisene ngayo
idizwa kukuba abantu abasezikhundleni baxhaphaza abantu
abahluphekayo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
17.11 Kukubanjwa kukaMaqhikizane eofisini yakhe nguKheneli Sibane. √√ (2)
17.12 Adiza ukuba uMaqhikizane unomsindo/wothukile.√√ (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba aphendule
umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye.)
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A, (imibongo
efundisiweyo), makisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini emide
kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala kuphela umbuzo
wokuqala kwiCANDELO ngalinye.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga, elandelayo
ichanekile, makisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, makisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa intsingiselo
ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo mpendulo.
7. Imibuzo emide.
8. Xa impendulo yombuzo omde imfutshane kunoko kulindelekileyo ngokwenani
lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye ngokwakhe. Xa
impendulo yombuzo omde inde kakhulu, phicotha ngokwempendulo ayibhalileyo
wandule ukuyigqithisela kummakishi ophezulu.
9. Sebenzisa iirubriki zokuhlola ezisisihlomelo A no B kuxwebhu lwezikhokelo
zokuseta iimviwo ukumakisha imibuzo emide yabaviwa.
10. Imibuzo emifutshane.
11. Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa ecaphula.
12. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Makisha impendulo exhasayo.
13. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
14. Makishwa impendulo exhasayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2018
NSC– Isikhokelo sokumakisha
ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUMAKISHA ISINCOKO SESIHOBE
ICANDELO A: Irubriki yesincoko soncwadi: ISIHOBE [10 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
5-6 4 3 2 0–1
UMXHOLO -Isihloko sitolikwe -Ubonisa ukuqonda -Isihloko sitolikwe -Ayanelisi indlela -Akanalwazi kwaphela
ngokunzulu nokutolika kakuhle ngokwanelisayo ekutolikwe ngayo ngesihloko
Ukuhlalutywa -Iingxoxo ezinomtsalane isihloko okanye umbuzo -Akho amanqaku axhasa isihloko/umbuzo -Impendulo ayikho
kwesihloko, ubunzulu ezixhaswe -Impendulo inazo isihloko kakuhle -Anqongophele kakhulu mxholweni wesihobe
bengxoxo, indlela ngokuvokothekileyo iinkcukacha ezanelisayo -Ezinye iingxoxo amanqaku okuxhasa -Impendulo ibonisa
azakuzela ngayo kusetyenziswa isihobe -Izimvo ezibambekayo zixhasiwe nangona isihloko ukulambatha kulwazi
ingxoxo, -Impendulo ibonisa zinikiwe nangona ingezizo zonke -Impendulo ibonisa lwesihobe
ukuwulandela ulwazi olugqwesileyo ingezizo zonke nje ezixhaswe ukuqhwalela kulwazi
kakuhle umhobe lwesihobe ezixhaswe njengoko ngokwanelisayo. lwesihobe
kufanelekile -Impendulo ibonisa
-Impendulo ibonisa ulwazi olusisiseko
6 AMANQAKU ulwazi lwesihobe lwesihobe
-Isakhiwo siyathungelana -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Isakhiwo sife amanqe
ISAKHIWO -Ingxoxo ixongxwe kuhle ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo -Iziphene zolwimi
NOLWIMI kwaye zikhuliswe kakuhle -Isincoko sibonakalisa -Ingxoxo ezingamkelekanga konke
ngokugqwesileyo -Ukuthungelana ukusilela kukuthungelana ayicwangciswanga konke nesimbo
nangokucacileyo kwengxoxo nokunamathelana ngokukuko esingachanekanga
4 AMANQAKU -Ulwimi, ithoni nesimbo kuyalandeleka kwezimvo -Bukho ubungqina
sokubhala zivuthiwe, -Ulwimi, ithoni nesimbo -Iziphene zolwimi beziphene zolwimi
zinomtsalane, zichanekile sokubhala zichanekile zimbalwa, ithoni nesimbo -Ithoni nesimbo
-Igrama upelo ubukhulu becala sokubhala zichanekile sokubhala
neziphumlisi ikakhulu azichanekanga
azinaziphene kwaphela
AMANQAKU 4 3 2 1 0–1
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI – INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
-Impendulo igqwesile -Ubonisa ukuqonda -Impendulo iphakathi, -Buncinane ubungqina -Buncinci kakhulu
14–15 nokutolika kakuhle asiyiyo yonke imiba obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo
-Impendulo ebalaseleyo isihloko okanye umbuzo ekungenwe kuyo nzulu isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko
15 AMANQAKU 12-13 -Impendulo inazo -Akho amanqaku ukungena nzulu kwimiba -Iimpendulo zisilele
-Ukutolikwa okunzulu iinkcukacha ezanelisayo asixhasa ekubhalwa ngayo kakhulu ukuphendula
kwesihloko Izimvo ezibambekayo ngokufanelekileyo -Ambalwa amanqaku umbuzo
-Iingxoxo ezinomtsalane zinikiwe nangona isihloko axhasa isihloko -Izimvo zibekwe
ezixhaswe ingezizo zonke nje -Ezinye izimvo zixhasiwe -Iimpendulo ngendlela engacacanga
ngokuvokothekileyo ezixhaswe njengoko kodwa ubungqina ezichanekileyo zimbalwa konke konke
kusetyenziswa uncwadi kufanelekile abusoloko busamkeleka kakhulu -Alukho kwaphela ulwazi
-Ukuqonda -Impendulo ibonisa -Ulwazi lwejenre/netekisi -Luncinane ulwazi lwejenre netekisi
okubalaseleyo kwejenre ulwazi lwejenre netekisi alugqibelelanga ngejenre netekisi
netekisi
ISAKHIWO NOLWIMI 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
-Isakhiwo siyathungelana -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Ukungabikho koyiloo
10 AMANQAKU -Intshayelelo nesiphelo ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo kwenza ukuba
esigqwesileyo kakuhle obungagqibelelanga -Izimvo azithungelelani kungabikho
-Ingxoxo yakheke -Intshayelelo nesiphelo -Unamathelelwano kakuhle thungelelwano lwezimvo
ngokufanelekileyo yaze kunye nemihlathi nothungelelwano -Iziphene zolwimi -Iimposiso zolwimi
yakhuliswa zicwangciswe ngendlela lwezimvo lukho, kodwa ziyabonakala nesimbo sokubhala esife
ngokucacileyo edala uthungelwano kukho iziphene -Ithoni nesimbo amanqe kwenza
-Ulwimi, ithoni nesimbo -Izimvo zithungelana -Zikho iziphene zolwimi sokubhala ukungavakali
sokubhala sivuthiwe, ngokuchanekileyo ezithile, ithoni, nesimbo asichanekanga kokubhaliweyo
sinomtsalane, -Ulwimi, ithoni nesimbo sokubhala sichanekile -Imihlathi ineziphene -Ayichanekanga ithoni
sichanekile sokubhala sisetyenziswe ikakhulu nesimbo sokubhala
Ngokuchanekileyo -Imihlathi ichanekile -Ulwakhiwo lwemihlathi
ikakhulu ikakhulu ludlakadlaka
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepha lesithathu, mnike u-0.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2018
NSC – Isikhokelo sokumakisha
TOLERANCE RANGE
2018 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
DATE 25 NOVEMBER 2018
SUBJECT ISIXHOSA HL PAPER 2
QUESTION Q1 Q2 Q3 Q4 Q5 Q6 Q7 Q8 Q9 Q10 Q11 Q12 Q13 Q14 Q15 Q16 Q17
NUMBER
QUESTION TOTAL 10 10 10 10 10 25 25 25 25 25 25 25 25 25 25 25 25
FINAL TOLERANCE 1 0 0 0 0 2 0 2 0 2 0 2 0 2 0 2 2
RANGE PER
QUESTION
(Indicate sub- The tolerance range for this paper is 3 marks allocated as follows;
question or item - located in ONE or EITHER of Q6/ Q8/Q10/Q12/Q14/Q16 which are all essay questions.
level where TR is
- 1 mark is allocated for question 1 essay
applied)
FINAL TOLERANCE RANGE FOR 3 marks if Q1 plus section B or C TOTAL MARKS 80
QUESTION PAPER essay
2 marks if Section B or C essay only
SIGNED OFF BY SIGNED OFF BY
UMALUSI DBE
DATE: 25/11/2018 DATE: 25/11/2018
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Supplementary Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2015 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November Exams 2018 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC June Exams 2018 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2018 QP
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata