Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NOVEMBA 2018
AMANQAKU: 80
IXESHA: Iiyure 2½
Olu viwo lunamaphepha angama-25.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2018 QP
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC November Exams 2018, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2018 · isixhosa. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC November Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 25
- File size
- 438.9 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 25
This exam
NSC November Exams 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2018
NSC
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olufundisiweyo
kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula.
3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
ICANDELO A: ISihobe (30)
ICANDELO B: Inoveli/Uncwadi Lwemveli (25)
ICANDELO C: IDrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:
Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/NONCWADI
LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).
• Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli/uncwadi lwemveli nakwidrama
oyifundisiweyo.
• Phendula UMBUZO OSISINCOKO ube mNYE NOMFUTSHANE ube
mNYE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza
oku.
6. UBUDE BEEMPENDULO
• Umbuzo osisincoko kwiSihobe kulindeleke ukuba uphendulwe
ngamagama ali-190–240.
• Umbuzo osisincoko kwiNoveli/Kuncwadi Lwemveli nakwiDrama
kulindeleke ukuba uphendulwe ngamagama angama-340–390.
• Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
nangokusemxholweni.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2018
NSC
7. Landela imiyalelo ebhalwe ekuqaleni KWECANDELO NGALINYE
ngocoselelo.
8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela indlela ekunonjolwe
ngayo kwiphepha loviwo.
9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:
ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2018
NSC
ITHEYIBHILE YESIQULATHO
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. 'Umkhosi wemidaka' Umbuzo osisincoko 10 6
soncwadi
2. 'Umyolelo wexhego' Umbuzo omfutshane 10 7
3. 'Intliziyo yam' Umbuzo omfutshane 10 8
4. 'Ithemba' Umbuzo omfutshane 10 9
KUNYE
Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. 'Iminwe' Umbuzo omfutshane 10 10
QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Xa
uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile
ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.*
6. Inkawu idliw' ilila Umbuzo osisincoko 25 11
soncwadi
7. Inkawu idliw' ilila Umbuzo omfutshane 25 11
8. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko 25 14
soncwadi
9. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 14
10. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo osisincoko 25 16
soncwadi
11. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 16
OKANYE
12. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo osisincoko 25 18
soncwadi
13. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo omfutshane 25 18
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.*
14. Buzani Kubawo Umbuzo osisincoko 25 20
soncwadi
15. Buzani Kubawo Umbuzo omfutshane 25 20
16. Indlal' Inamanyala Umbuzo osisincoko 25 23
soncwadi
17. Indlal' Inamanyala Umbuzo omfutshane 25 23
*QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko okanye imibuzo
EMIBINI emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2018
NSC
ITSHEKHLISTI
Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA
EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI
A: ISihobe
1–4 2
(ISihobe esifundisiweyo)
KUNYE
A: ISihobe
5 1
(ISihobe esingafundiswanga)
B: INoveli OKANYE Uncwadi
LweMveli
(Umbuzo osisincoko 6–13 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
C: IDrama
(Umbuzo osisincoko
14–17 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2018
NSC
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
OMNYE ongafundiswanga.
• Ulindeleke ukuba uphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe kwimibongo
okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye wombongo okanye
isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
candelo.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula umbuzo
olandelayo.
UMKHOSI WEMIDAKA – SEK Mqhayi
1 Aye phi na!
2 Ayephi na!
3 Aye phi n' awakowethu?
4 Zemk' iinkomo magwalandini!
5 Sipheth' iintonga zobugqi!
6 Zitsho shushu ezasemoyeni,
7 Zinemililo nemibane,
8 Ziduduma zigqekreza
9 Midondosholo ye-Afrika,
10 SingamaBhritani thina,
11 Phindela kwakhona!
12 Phindela kwakhona!
13 Biz' amagorh' ezilalini
14 Biz' amagorh' ezilokishini;
15 Bangasali ngemv' abeBhulasi
16 Ing' amadod' afikile.
17 Ivunywa ngekrwana nentshuntshe
18 Ivunywa ngekhaka negazi.
19 SingamaBhritani thina,
20 Ngenene singamaBhritani!
.................................................
Phicotha intsingiselo yemiqolo ebhalwe ngqindilili ngokwenjongo yembongi
ekukukhuthaza.
Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama ali-190–240. [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2018
NSC
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
UMYOLELO WEXHEGO – C Nqakula
1 Nyana wam namhla ndiyakushiya,
2 Apho akhoyo unyoko nam sendiya;
3 Ndikushiya emhlabeni nezi ntsikelelo,
4 Ukuze nawe wambeswe ngamathamsanqa empumelelo.
5 Selikufuphi ilixa, ke ngoko mamela:
6 Phulaphula nyana wam, phulaphula Xhamela,
7 Ukuze ilizwe lingakuhambisi ze,
8 Koko kwakwabelwana ngalo nawe uzuze.
9 Phulaphula qobo lwesi sizalo,
10 Ukuze ndakumka wenze njalo
11 Ukuwazalisekisa amazwi ale milebe yam;
12 Phulaphula ngenyameko, nyana wam.
13 Wena uphakathi kwabantu abaya kwamkela
14 Ukuba uya kusoloko nawe ubamamela.
15 Ngephanyazo uya kuzibona unenkumbula yabazali;
16 Xa ndisitsho, nyana wam andidlali.
............................................................
17 Z'ungemi ezimbobeni ubethe imilozi
18 'Z'ungabiyongcuka iqwengayo, ungabi lulo nokhozi.
19 Nyana wam, 'zube ngumkhonzi onyanisekileyo.
20 Ohlakaniphileyo, othobileyo, intsika ethembekileyo.
2.1 Chaza injongo yokusetyenziswa kwemvano siphelo kumqolo woku-1
nowesi-2. (2)
2.2 Tyhila intsingiselo yomqolo wesi-7 nowesi-8. (2)
2.3 Xela isafobe esigqamileyo kumqolo we-18 wandule ukuchaza ukuba
siphuhlisa ntoni. (2)
2.4 Nika umongo walo mbongo. (2)
2.5 Unjani umoya weli xhego kumbongo uwonke? Xhasa impendulo yakho. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2018
NSC
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
INTLIZIYO YAM – C Nqakula
1 Intliziyo yam indityhilela izinto ezininzi;
2 Iyandityhola yakuthanda, indisindise kananjalo.
3 Hayi madoda! Unzima lo mthwalo!
4 Umkhonto ololwe walubengu, awubinzi
5 Udale amanxeba afana nawale ntliziyo,
6 Mhla izanyazanyiswe yadutywa zizilingo,
7 Eziza ngongcwalazi, ezinzulwini zobusuku nangesifingo
8 Okanye ndityholwa ngezinto endingazaziyo.
9 Intliziyo yam lusindiso lwam;
10 Intliziyo yam kukutshabalala kwam;
11 Indikhaphela ezindleleni zobulungisa;
12 Kanti nakwezingendawo iyandisa.
13 Mandiyithini ke le ntliziyo,
14 Xa imkhonza ngolu hlobo umniniyo?
3.1 Chaza injongo yokusetyenziswa kwemvano siphelo kumqolo wesi-2
nowesi-3. (2)
3.2 Tyhila intsingiselo yomqolo wesi-4 nowesi-5. (2)
3.3 Xela isafobe esisetyenziswe kumqolo we-14 wandule ukuchaza ukuba
siphuhlisa ntoni. (2)
3.4 Nika umongo walo mbongo. (2)
3.5 Unjani umoya wembongi kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2018
NSC
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ITHEMBA – SEK Mqhayi
1 Singenzani n'emhlabeni,
2 Sizuzeni n'elizweni,
3 Xa singenalo ithemba,
4 Intsusa yokusebenza?
5 Singakwenza n'ukulima,
6 Sikuyeke ukulila,
7 Singayifuya n'imfuyo,
8 Xa ithemba lingekhoyo!
....……………………………..
9 Makafundiswe ithemba,
10 Aphakanyiswe lithemba,
11 Limhambisele phambili,
12 Limngenise ezulwini.
13 Le nt'ithemba iyinzulu,
14 Kwezomhlaba kwezezulu;
15 Ongenathemba ufile;-
16 Siph'ithemba ze siphile.
4.1 Chaza injongo yokusetyenziswa kwemvano siphelo kumqolo woku-1
nowesi-2. (2)
4.2 Tyhila intsingiselo yomqolo wesi-7 nowesi-8. (2)
4.3 Xela isafobe esisetyenziswe kumqolo we-15 wandule ukuchaza ukuba
siphuhlisa ntoni. (2)
4.4 Nika umongo walo mbongo. (2)
4.5 Unjani umoya wembongi kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho. (2)
[10]
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2018
NSC
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
IMINWE – IK Nqonqoza
1 Yomihlanu iqingqiwe ngoPhezulu,
2 Ngamnye unomsebenzi wawo.
3 Ubungakanani bawo buxel' into,
4 Indawo omiliselwe kuyo kukwanjalo
5 Wakuphulukana nomnye kuba nzima,
6 Umsebenzi ungabi njengakuqala.
7 I-Afrika iyakufuna nobungakanani bakho!
8 Masifunde Bantu endalweni,
9 Sibamb' umanyan' oluqilima,
10 Ingulow' umnt' abamb' eyakh' indawo,
11 Sisengele sonk' ethungen' elinye,
12 Koba nzima kwakusilel' omnye,
13 Kungafikwa apho kuyiwa khona.
14 Masibumbane okweminwe sakhe iAfrika!
5.1 Tyhila intsingiselo yomqolo woku-1 nowesi-2. (2)
5.2 Yiyiphi imvakalelo evuselelwa yimbongi kumqolo wesi-5 nowesi-6? (2)
5.3 Chaza umsebenzi wophawu loshiyelelo kumqolo we-9 ukuya kowe-11. (2)
5.4 Nika injongo yembongi ngalo mbongo. (2)
5.5 Cacisa okuphuhliswa sisafobe esibhalwe ngqindilili esikumqolo we-14. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2018
NSC
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini noNcwadi Lwemveli.
• Khetha umbuzo kwiNoveli oyifundisiweyo/ukhethe umbuzo kuNcwadi Lwemveli.
• KwiNoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI,
OSISINCOKO SONCWADI NOMBUZO OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo 6
ukuya kumbuzo 13.
• Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhetha umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B
(kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwidrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwinoveli
okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwidrama).
INOVELI
Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7 (UMBUZO
OMFUTSHANE).
UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula
Umzingisi akanashwa. Ngqina lo mxholo ngeziganeko ezingqonge uMfezeko kule
noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
Kufuneka ndicele imali kuye yonke le mihla yeNkosi. 'Ndakuyithwala kube nini into
yokukhongozwa imadlana ngathi ndingumntwana wesikolo? Uyabona ke lo yena aza
kumthatha, ngokuqinisekileyo aza kubhaliswa ngegama lakhe la mashishini. Mna
ndiza kuba sisithunzela sakhe,' watsho uThantaswa efixiza eyeke nokutya. 'Nyamezela
Thanti, kuza kulunga,' waphosa elo uMfuneko ecaphukela nje ukungathethi. 5
'Ndinyamezele ukungcungcuthekiswa ndijongile! Nakanye! Ukuba uMsindisi angafa
ayisayi kuba khona into yesithembu kwaye ndingatsho ndibe ngumfazi
okhululekileyo ezimbandezelweni zomhlaba nonemali eyeyakhe yedwa,'
wagqabhuka okwethumba watsho uThantaswa. Wathi qwa intloko kancinci uMfuneko
akuthetha loo mazwi uThantaswa. Wamjonga ntshoo emehlweni. Wathi akucinga 10
ngemali angayifumana yena Mfuneko xa uThantaswa adla ilifa lomyeni wakhe, waziva
efikelwa ngusathana naye. 'Phofu ke Thanti, bangaphi abafazi abancinda ibhotolo
emva kokufumana amafa abayeni babo?'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2018
NSC
'Inene ndiza kukhe ndizame icebo nokuba linjani na elingenza ukuba ndifumane lonke
ilifa likaMsindisi engekamthathi lo mfazanyana wakhe. Ukumthanda kona 15
andisamthandi. Naba ooMpumi bethe gcobho emashishinini abo, abadingi nto,' watsho
esithi qhuzu qhuzu ehleka uThantaswa. 'Abadingi nto?' wabuza buphoxa uMfuneko.
'Badinga ntoni ke?' wabuza ebumangala uThantaswa. 'Bading'amadoda,' watsho
ehleka uMfuneko. 'Ukufumana indoda yinto elula leyo, nendingayifumana
kungaphelanga nomzuzu omnye. Nanku noMpumi nangoku akadingi ndoda nangona 20
eyakhe yaswelekayo nje,' waqhayisa ngelo uThantaswa.
7.1 Nika isizathu esibangela ukuba kufuneke uThantaswa acele imali kuMsindisi
yonke imihla. (2)
7.2 Amtyhila njengomlinganiswa onjani uThantaswa la mazwi abhalwe ngqindilili
kwesi sicatshulwa? Xhasa impendulo yakho. (3)
7.3 Cacisa ifuthe lomxholwana wokuthanda imali kumxholo wale noveli. (2)
7.4 Xela ukuba isikrobisa kwesiphi isiganeko esiseza kuhla ebalini le ncoko
ingoMpumi kwesi sicatshulwa. (2)
7.5 Chaza ukuba unxulumano olwaluphakathi kukaMsindisi noSiziwe
lwakuchaphazela njani ukufa kukaMsindisi. (2)
7.6 Ingaba ayalingana amandla kaMfezeko nakaMfuneko kule noveli?
Xhasa impendulo yakho ngeengongoma eziMBINI. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA B
'Andinakuzibulala ndodwa, ndikushiye ngasemva usidla amazimba,' watsho
uThantaswa elungisa indawo yeembumbulu, efaka umnwe wakhe kuyo. Kukhale
unomyayi wakhe ngelo thuba kanye. Akawuhoyanga, wawujonga nje uhlahlamba
phezu kwebhedi emva koMfuneko. Yayingumama wakhe lowo efuna ukuthetha naye
shushu malunga nale ngcinga yakhe yokuzibulala. Ukhale ebuyelela unomyayi kodwa 5
intoni na, uThantaswa wabe ezixelela ukuthi ukuba uyakwazi ukufikelela kwelemimoya
unomyayi, uya kuwuphendula akufika kwelo zwe kungayi lubuyayo kulo. Wathi
akumjonga uMfuneko owayesamangalisekile ukuba kuqhubeka ntoni na, wafika
ebebezelisa umlomo, iinyembezi ziphokoka emehlweni macala omabini.
Wayengaqhwanyazi emjonge ntshoo, engundiyalwa nje wonke, iinwele zimile nkqo 10
okweentsiba zencanda elwa nezinja. Nangona uMfuneko wayekuqeqeshelwe nje
ukubamba umntu ophethe umkhono wekati, ngaloo mzuzu wasuka waliqhitala.
Wayekhohlwe okwenja imi nenkovu. 'Thanti, Thanti, khawume kancinci, sithandwa
sam! Beka lo mpu phantsi, sithethe kuqala phambi kokuba sife,' wacenga ephelelwe
licebo uMfuneko. Wayeduduzela kukoyika, ecinga ngobuhlungu bokufa 15
ngokudutyulwa. 'Mfuneko, ubutyebi ebesizithembise ngabo bumke namanzi. Into
eshiyekileyo ngoku inye, kukubhadla ejele ubomi bethu bonke,' watsho umpu
ewubambe ngezandla zozibini ewukhombe kuMfuneko. 'Khawume kancinci kaloku,
Thanti! Yonke le nto iza kulunga! Asizokuya entolongweni,' watsho engcucalaza phezu
kwebhedi uMfuneko, iliso lakhe libona intunjana emnyama yeembumbulu ijonge kuye 20
okweliso lekhamera. 'Amathunzi obumnyama awile.'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2018
NSC
7.7 Caphula amazwi kwesi sicatshulwa anika intsingiselo yokuba isigqibo sokufa
uThantaswa usithathele yena noMfuneko. (2)
7.8 Tyhila isigqebelo esikwisenzo sikaMfuneko esikrwelelwe umgca ngaphantsi. (2)
7.9 Chaza ukuba amathunzi obumnyama angumqondiso wantoni. Xhasa
impendulo yakho ngokwaqhubeka kule noveli. (3)
7.10 Ngqina ngezizathu EZIBINI ezikwesi sicatshulwa ukuba eli bali liqhubeka
kwixesha lale mihla. (2)
7.11 Xela udidi lwale noveli. Xhasa impendulo yakho. (3)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2018
NSC
UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Thamsanqa
Umzingisi akanashwa. Ngqina lo mxholo ngeziganeko ezingqonge uThole (Mangaliso)
kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA C
'Mayela nokuba ukweli xabiso ukulo. Qonda le nto Mangaliso mfo wam, ndandizimisele
ukuba ufunde, ndinethemba elikhulu ngawe lokuba kothi kuzezi mini ube uyinto
ebomini, walala ke elo thamsanqa wasibaleka isikolo, lawa phantsi ke ithemba lam
namabhongo am ngawe ndaba ngodanileyo. Oko ndingazanga ndife mfo wam ukumka
kwakho ngenene le nto ingumntu ayifi kukuhliwa yinto embi. Kulungile ke akusenani 5
igqithile, masiyithathe ngokuba imfundo ibingelulo ubizo lwakho ebomini, sikhangele
kumgca ongezantsi. Ungaka ngoku, ke ndithanda ukuqonda ukuba ujonge phi na?'
'Andikulandeli bawo, lityebise,' watsho uThole exoka eyiva intsingiselo yentetho
kaFikizolo.
'Xa ithemba lam liwile ngasemfundweni mfo wam bendinqwena ukuba ufune umfazi, 10
ndithi ndisifa ube unendawo yakho.'
'Musa ukuqala ulilahle ithemba bawo. Ngakwicala lomfazi ndifuna ukucela uxolo kuwe
bendingekabi nanjongo, nto ndizimisele kuyo kukufeza umnqweno wakho ndiphindele
esikolweni.'
Amothusa la mazwi uFikizolo, akazi nokuba makavuye okanye nokuba makathini na, 15
akakholwa nokuba unyanisile na nokuba uyambhanxa, 'Uthini na ngoku Mangaliso?'
'Ndithi ndizimisele ukuphindela esikolweni bawo.'
'Uyinyanisile le nto uyithethayo?'
'Ndiyinyanisile bawo.'
'Njengokuba unyaka sowuphelile nje ucinga ukuba indawo uya kuyifumana phi? 20
Khona ingathi sowumdala nje ucinga ukuba wobasafunda into eyiyo?'
9.1 Nika isizathu sale ncoko kaFikizolo noThole ngale mini. (2)
9.2 'Musa ukuqala ulilahle ithemba bawo.'
Ingaba amtyhila njengomlinganiswa onjani uMangaliso la mazwi angentla?
Xhasa impendulo yakho. (3)
9.3 Cacisa ifuthe lomxholwana wokufunda sele umdala kumxholo wale noveli. (2)
9.4 Xela ukuba isikrobisa kwesiphi isiganeko esiseza kuhla ebalini le ncoko
ikwesi sicatshulwa. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2018
NSC
9.5 Chaza ukuba unxulumano olwaluphakathi kukaThole nooThemba
lwayichaphazela njani impumelelo kaThole eya ebufundisini. (2)
9.6 Ingaba ayalingana amandla kaThole nawemingeni awahlangana nayo kule
noveli? Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA D
Wathi ukuqwela wayihombisa intshumayelo yakhe ngokwenza ibali ngethemba,
ebalisa ngomfo wasemaXhoseni ekwakuthiwa nguZenzile igama. Umfo owashiywa
ngumfazi wakhe nomntwana awayemthanda kakhulu ngokutshiselwa nendlu. Wathi
ukuba athethe ngomfazi nomntwana owehlukana noyise lazibaza iindlebe ixhego
lasemaKwayini libindekile, lizibambe ngeenkophe iinyembezi livukelwe ziinkumbulo. 5
Laqhuba ibali ekuchaza ukukhathazeka kukaZenzile ngenxa yokutsha kukaJujuju
unyana wakhe nonina kungabonakali nethambo babe luthuthu awathi ekuloo ntlungu
waza wadibana nomfundisi uSoga waseRhabe wamthuthuzela embeka ethembeni
lokuba kusenokwenzeka ukuba unyana wakhe nomfazi wakhe basaphila. Okunene
ebudaleni bakhe uZenzile wabona ngonyana wakhe uJujuju selesithi gaxa nonina 10
seleyindoda. 'Linjalo ke ithemba. Ukuba uZenzile wayephelelwe lithemba ngewasuka
wazibulala. Kodwa ngenxa yethemba, waphila wada wambona unyana wakhe
nomkakhe besaphila.'
Wathi xa akuloo mazwi umfundisi lasothula isikhalo ixhego lasemaKwayini lidanduluka
lisithi, 'Yho-o-o! Ingaba ingenzeka na into yokuba umntwana wam nonina basaphila 15
na?' latsho ngesikrakra isililo esasinganyamezeleki ezindlebeni zabantu, esatsho
wonke umntu waphazamiseka.
Batsiba abantu balibamba, belibambile njalo kwacaca ukuba liyayoba liyaphela.
Lathwalwa lakhutshwa phandle, wabayalela ababelithwele umkamfundisi ukuba balise
kuloo ndlu yemishini babehlala kuyo. Apho wafika waliphatha-phatha ngolwazi lwakhe, 20
njengomongikazi, walilalisa.
Emva kweso sikhalo ayizanga ibe saqhubela phambili inkonzo, kwacaca ukuba
mayiphume.
9.7 Caphula intetho kwimigca yesi-4 ukuya kowesi-6 enika intsingiselo yokuba
uMkwayi wayevakalelwa kabuhlungu. (2)
9.8 Tyhila isigqebelo esikwisenzo sikaThole sokuba ligqirha eKnysna. (2)
9.9 Chaza ukuba eli phupha lidala likaZanenkanyamba oligqirha awayeliphupha
rhoqo uMkwayi kwathi kanti lingumqondiso wantoni. Xhasa impendulo yakho
ngokwaqhubeka kule noveli. (3)
9.10 Ngqina ngezizathu EZIBINI ezikwesi sicatshulwa ukuba eli bali liqhubeka
kwixesha lale mihla. (2)
9.11 Xela udidi lwale noveli. Xhasa impendulo yakho. (3)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2018
NSC
UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Umzingisi akanashwa. Ngqina lo mxholo ngeziganeko ezingqonge uMfazwe kule
noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA E
Kusasa ngaloo mini ndeva ndingabuzanga ngegwangqa elalize kuthabatha
iinkcukacha esiseleni sam ukuba 'obesenza isimbonono sokukhumbula unina
ngephezolo, uzixhome ngomlenze webhrukhwe lahlanza iselwa. 'Ndibuze bungxamo
ndikhondoza ndifuna ukuqonda ukuba belwenzeni na olo sizana, yathi impendulo
'ngumntu obecinga ukuba unolwazi oluninzi.' Ngesibindi endingasaziyo ukuba 5
ndandisithatha phi na, ndathi ndakuthi uyaxoka ubulewe ngokubethwa ngamapolisa,
lathi igwangqa lingandijonganga, 'nguwe olandelayo', ndashiyeka ndithe nkamalala,
ndikhamisile. Eso simo seli polisa sandicingisa nzulu, ndatsho ndakhumbula amazwi
eqobokazana endandichithe nalo imva kwemini engaphambili kwale yokubanjwa.
Akukho nto ndandingayincokoli noNokuzola, ingakumbi ubomi bam baseyunivesithi 10
njengokuba yena engazange aye nje. Kaloku yena umfokazi lo wayesebenza
njengomongikazi kuloo dolophu yethu iBholo. Wayedla ngokuyiphulaphula ngomdla
yonke intshwaqane yam, kodwa kuthi kwakufika kwezopolitiko athi, 'ungaleqi endala
uba lithole, umzabalazo kudala wabakho, kwaye uhamba ushiya izigede
neengxwelerha endleleni, ungabi lelinye lamaxhoba ke mfo.' Lathi xa lisithi ndim 15
olandelayo igwangqa, ndamcinga uZo, intokazi efanelwe ngumhlantla wayo
ongaphambili, ibunzi elityhilekileyo, amehlo athe qabavu, intombi ekumila
kunomfaneleko emzimba usakhulayo. Xa sizincokolela sonwabile, wayedla ngokuthi
akanakuze yena abe nomyeni ongunotrongo, kuba ngokokubona kwakhe indlela yam
yayisiya apho, ndibe mna ndiqinisekile ukuba udlala nje ngokuthetha, ... 20
11.1 Nika isizathu sokuba uMfazwe abe sesiseleni. (2)
11.2 '… ndathi ndakuthi uyaxoka ubulewe ngokubethwa ngamapolisa, …'
Ingaba amtyhila njengomlinganiswa onjani uMfazwe la mazwi angentla?
Xhasa impendulo yakho. (3)
11.3 Cacisa ukuba lo mxholwana wokuthandana kukaNokuzola noMfazwe ube
nafuthe lini kumxholo wale noveli. (2)
11.4 Xela ukuba isikrobisa kwesiphi isiganeko esiseza kuhla ebalini le ntetho
ibhalwe ngqindilili kwesi sicatshulwa. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2018
NSC
11.5 Chaza ukuba unxulumano olwaluphakathi kukaMfazwe nomfundisi uHlathi
lwayichaphazela njani impumelelo kaMfazwe. (2)
11.6 Ingaba ayalingana amandla kaMfazwe nawamapolisa engcinezelo kule
noveli? Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA F
'Ndingumzingeli mna. Ndibamba ndibambise ezi mbila uzibonayo. Ndayeka kudala
ukubamba iinyamakazi ezifana nawe lo. Kanti ke ukuba ulisela, andizi kukusindisa
nawe,' kwathi gogololo akuthetha ngolu hlobo lo mzingeli, ndakhuthazeka.
'Hayi andilosela, ndiyabhaca, ndizama ukuwelela kweliya laBathwa ngezobupolitika ke
phofu.' 5
'Ndikubone usathi gqi kweliya qolo ukuba uyaqhwesha. Ndimangaliswe nje yile ndlela
uyithabathayo. Okoko uthe gqi kweliya qolo, ndikubukele, uhamba kanye okomntu
ozimelayo. Kubantu abadla ngokuqhwesha eThongo ungowokuqala okhe wahamba
ngale ntaba. Bonke basuke bayokubanjwa phaya edolophini ngamapolisa. Inengozi ke
le ndawo uze kuyo. Le ntaba yindawo yamarhamncwa, iinyoka ezinobuhlungu, 10
izigcawu, oonomadudwana noonomanxazane, kwakunye ke nabazingeli
abanoburhalarhume. Kaloku siyayibisa le nto yokuzingela. Ukuba ndingafunyanwa,
ndingabulawelwa apha ngala mabhulu,' ndayimamela indoda ithetha ijonge kweziya
zandla zayo, imana ukundithi tshawu nje kube kanye, ibuye ijonge phesheya.
Ndathi bendichophile, ndahlala ngeempundu. 15
'Ndiyakholwa ukuba ukhaliphile, kodwa ke ukuba uva ngam, amakhalipha afa kuqala
emfazweni. Andikwazi ukuba usuka phi na, ndingafuni nokuyazi loo nto kunjalo nje.
Abukhali amapolisa alapha, ukuba usindile uze undishunqule lo mnwe wam.'
Watsho lo mfo endikhombisa into exwebileyo yocikicane.
'Ndingasinda njani? Ndabuza ndicuthe amehlo, ndingenwa lixhala elibangwa yile 20
ncoko.'
11.7 Caphula intetho kwimigca yesi-6 ukuya kowe-9 enika intsingiselo yokuba
uMfazwe wayebhaca. (2)
11.8 Tyhila isigqebelo esivezwa kukuba uFriday ambone njengempimpi uMfazwe. (2)
11.9 Le ntaba yindawo yamarhamncwa, iinyoka ezinobuhlungu, izigcawu,
oonomadudwana noonomanxazane, kwakunye ke nabazingeli
abanoburhalarhume.
Chaza ukuba ezi zilwanyana zikhankanywe kulo mgca ungentla
zingumqondiso wantoni. Xhasa impendulo yakho ngokwaqhubeka kule noveli. (3)
11.10 Ngqina ngezizathu EZIBINI ezikwesi sicatshulwa ukuba eli bali liqhubeka
kwixesha lengcinezelo. (2)
11.11 Xela udidi lwale noveli. Xhasa impendulo yakho. (3)
[25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2018
NSC
UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Xoxa ngendima edlalwa ngumbalisi okanye imbongi usebenzisa umongo wentsomi
ethi, Intsomi yeenyamakazana kunye nowesibongo esithi, Intaba kaNdoda-Intaba
yodumo YamaRharhabe.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA G
UKUTHETHA UNONGQAWUSE
Wafika uNongqawuse emlanjeni. Wathi xa aza kukha wabona aba bantu emanzini.
Njengomprofethi, wacinga ukuba ubona izinyanya. Wacamagusha enqula ethethela
phezulu kwaye kungekho nto ayishiyayo. Wayephatha kuguqa ngamadolo, axhentse
esombela, ahlasimle kuvakale isandi esitsho kunge kunyikima umhlaba. Emva koko
wathula wee cwaka, wavakala esithi, 'Ndimile ke ngoku ndilindele kuni bantu abadala.' 5
Intoni! Wayesitsho koobani! Baqalisa abeLungu sebeqonda ukuba ithuba lelabo kwaye
kufuneka xa bewubeka umcimbi bangaphosi nanye into aza kuyikholelwa
uNongqawuse. Kwakuthetha omnye emva komnye.
Zathetha izinyanya (ngeli lakhe) zimxelela ukuba makathini na ebantwini. Wamamela
ngomonde uNongqawuse. Sithini isiprofetho? AmaXhosa aza kuba zizityebi, akukho 10
namnye oya kuhlupheka. Iza kuba yindyebo kwisizwe samaGcaleka. Obu butyebi buza
kunwenwela kulo lonke eli lizwe laseMzantsi-Afrika. Izisele ziza kuzala zizangcozi
namahasa. Iintungo ziza kuzala iziswenye. Inyama namasi ziza kudlala abantwana.
Izityalo ziza kuzalisa umhlaba kungabikho nendawo yokuhamba. Iinkosi ziza kuphatha
zilawule ngolonwabo.Yonke le nto iza kuzenzekela kungakhange kusetyenzwe 15
kubilwe. Njengokuba nilima nibile ukuze nitye, siyaliphelisa elo xesha.Niza kulala
nivuke lihlabe umhlaba ilanga, nipheke oko sekukho ukutya nizibethe zibe bomvu izisu
zenu.
Into esikhathazayo neyona isenza umsindo ngaba siswana-sibomvana bangamaBhulu
basuka eYurophu bazokusihlutha umhlaba wethu. Siyijonge sayijonga le nto 20
sanomsindo! Kuza kufika imvula enkulu ibadudule bonke abeLungu bayokutshona
elwandle. Abantu abasayi kuguga kwaye abasayi kugula. Le nto ayizi kusuka
izenzekele, kufuneka nibile okokugqibela, emva koko nakonwaba umlibe. Kufuneka
nenze ntoni ke ngoko: ukuze kuzaliseke esi siprofetho, bonke abantu mababulale
zonke iinkomo zabo, nayo yonke imfuyo, batshise zonke izityalo nembewu yazo. 25
Akusayi kuphinda kubekho obu bukhoboka bokubila kangaka phambi kokuba kutyiwe.
Yakuba yenziwe le ndyikityha yokufa kwemfuyo maze abantu bajonge empumalanga
iintsuku ezintathu bangayeki. Emva kweentsuku ezintathu baya kuyibona indyebo isiza
ivela empumalanga.UNongqawuse washiya loo emele kuloo mlambo uMbhashe
waleqa enkosini. 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2018
NSC
13.1 Nika indlela ezifana ngayo intsomi nembali. (1)
13.2 Wacamagusha enqula ethethela phezulu kwaye kungekho nto ayishiyayo.
Ingaba simtyhila njengomlinganiswa onjani uNongqawuse esi sivakalisi
singentla? Xhasa impendulo yakho. (3)
13.3 Tyhila isigqebelo esikwesi siprofeto sale ntsomi. (2)
13.4 Kuza kufika imvula enkulu ibadudule bonke.
Chaza ukuba imvula enkulu ingumqondiso wantoni kule ntetho ingentla.
Xhasa impendulo yakho ngokwaqhubeka kule ntsomi. (2)
13.5 Xela udidi lwale ntsomi. Xhasa impendulo yakho. (3)
13.6 Nika isaci esavelayo ngoNongqawuse, unike nentsingiselo yaso. (2)
13.7 Ngqina ngezizathu EZIBINI ezikwesi sicatshulwa ukuba esi siganeko
saqhubeka kwixesha lamandulo. (2)
ISICATSHULWA H
USILIMELA – INYANGA YOKUBALA IMINYAKA YOBUDODA
1 A! Silimela
2 AmaNdlamb'amatsha!
3 Hay'amaNdlamb'amatsha!
4 Hay'amaNdlamb'amatsha!
5 Inkos'am ngumtakaNdluzodaka,
6 Yindod'ezalwa ngabantwana ababini:
7 Izalwa nguMakinana noNopasi.
8 UNopasi yintombi kaMon'umhlophe kaNtshunqe,
9 Umhlophe kaNtshunqe kwaBomvana,
10 NguLuhad'igama lakhe,
11 Umbambo zemka zabuyelela:
12 Ngaphantsi kwelitye kuyoyikeka,
13 Kuba zilaph'iinzwana namadikazi.
14 Kulapho yaqala khon' ukugagana.
15 Yatshay'impampile yasemLungwini;
16 Yatshay'impampile yasemaXhoseni.
17 Yaw'imikhuthukan'amacal'omabini.
18 Yarhox'ekaNtsasana yasinga kwaseQumrha.
19 Wee tyuu uNdluzodaka
20 Waya kutsho kuNdada kooVece kuXesimagqagala.
13.8 Nika intsingiselo eziswa luphindaphindo kwimiqolo ebhalwe ngqindilili kwesi
sicatshulwa. (2)
13.9 Chaza injongo yokusetyenziswa koxwesiso kumqolo wesi-7 ukuya kowe-9. (2)
13.10 Khankanya iimpawu zibeMBINI zesibongo ezikulo mhobe. (2)
13.11 Xela umfanekiso-ngqondweni otyhilwa ngumqolo we-19 kwesi sicatshulwa,
wandule ukuchaza ukuba uphuhlisa ntoni. (2)
13.12 Nika umxholo walo bongo. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2018
NSC
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 14 ukuya
kumbuzo 15.
• KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI kunye
NOMBUZO OMFUTSHANE.
• Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhetha umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B (kwiNoveli
okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo
OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwidrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B
(kwinoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwidrama).
UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Bonisa indlela iziganeko eziyikhulise ngayo impixano kule drama.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA I
UGUGULETHU: Akundifunzi ekubeni wena uzigwebile wathi andintanga yakufunzwa?
UZWILAKHE: Mfana wam ndimdala, ndimdala nje andizanga ndaxoka.
Ndingazanga ndaxoka nje andizanga ndaba yiyo le nto kuthiwa
liwexuwexu, nto ethetha apha, ithethe phaya.Musa ukufuna
ukundenza loo nto ngoku ndigugayo. Ukuba ndiyajika ngoku kule 5
nto ndoba ndizenza ixoki newexuwexu.
UGUGULETHU: Ixoki lona sowuzenze lona Rhadebe ngokuthi andintanga
yakufunzwa utsho undimele ngecephe undifunza. Uyabona ke
mandikuphe le nyaniso. Nosana olu sewulufunza, ukuba ukutya
alukufuni, alukufuni. Woda usuke ulukakaze, lukuginye nzima 10
lujambalaza lungenakunceda kuba lusoyiswa ngamandla. Womana
uluvingca iimpumlo ulufuthanisela usithini, lungenakunceda. Kanti ke
yingozi leyo kuba usana losuka lurhaxwe, ukutya kuhle ngandlela
zimbi kuba alukuginyi ngakuthanda. Kuza kuba njalo ke apha kum.
Ndithe andiyifuni nje laa ntombi andiyifuni, ndaye andisayi kuze 15
ndiphinde ndithi ndiyayifuna. Ungayithatha ke ngokubona kwakho,
kodwa akuyithatheli uGugulethu, uGugulethu yena uza kubuye
umthathele owakhe umfazi amthandayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2018
NSC
UMTHETHO: Uxolo mfo wethu khendisabele apha kuwe. Uthi akufuni kuzenza ixoki
ngokungathi ungumntu lo os'elezimanye ngentetho ethile komnye 20
umntu.
UZWILAKHE: Mawethu andikho kuyo yonke le njikeleza yokube ndixoxa. Ndithe
umfana makazekelwe intombi kaMcothama. Ndigqibile ke, masithethe
kuloo mihlaba ke ngoku.
UNYANISO: Utsho ke uyihlo mfana, ungaba unento oyiphikisayo? 25
15.1 Tyhila indima edlalwe koku 'kufunza' kwisiphelo sikaZwilakhe kweli bali. (2)
15.2 Nika ingcinga evuselelwa ngamazwi kaZwilakhe abhalwe ngqindilili. (2)
15.3 Cacisa ukuba oku kuxabisa isiko ngaphezu kothando kukaZwilakhe
kuyiphembelele njani impixano kule drama. (2)
15.4 Sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa. Xhasa
impendulo yakho. (3)
15.5 Loluphi udidi lomlinganiswa uMthetho? Xhasa impendulo yakho. (2)
15.6 Ngokoluvo lwakho chaza ukuba umxholo wale drama ukulungele na
ukufundwa kule mihla. Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA J
(UMCUNUKELWA ufika ekhaya abike udaba lokwaliwa kwakhe,ayalele ukuba
makuphuthunywe iinkomo kwaLANGENI. Kubizwa ooyisekazi bakaMCUNUKELWA
kuxoxwe le ndaba. Ooyisekazi nguMRHAJI, uMSIKELWA, uMCHITHWA noQAVILE
uyise kaMCUNUKELWA izinto zikaDUMALITSHONA.)
UMCUNUKELWA: Bawo, intombi kaLangeni iyandala. 5
UQAVILE: Uthini na Mcunukelwa?
UMCUNUKELWA: Ndithi intombi kaLangeni iyandala.
UQAVILE: Awu! Ithi yintoni isizathu?
UMCUNUKELWA: Ithi ayizanga yandithanda.
UQAVILE: Kuphela kwento eyithethayo leyo? 10
UMCUNUKELWA: Ayixeli yimbi.
UQAVILE: Iyaxoka ikhona into.
UMCUNUKELWA: Asazi ke.
UQAVILE: Ke kuza kuthiwani?
UMCUNUKELWA: Andiboni nto yimbi ngaphandle kokuba kuphuthunywe iinkomo. 15
UQAVILE: Uyixelele ke phofu ukuba iinkomo ezo kufuneka zibuyile?
UMCUNUKELWA: Yiyona nto ibindibizela yona kaloku leyo.
UQAVILE: Hayi akukho nto mfo wam, ziinto zakhona ezo. Ukufa
kwebhokhwe uyiseza asinto inokuncedwa sithi leyo. Biza
uMrhaji noMsikelwa noMchithwa beze apha ngoku. 20
(Bafikile)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2018
NSC
UMRHAJI: Kutheni mfo kabawo wasibizela ebuhlanti xa litshonayo ilanga,
kukho egulayo na?
UQAVILE: Hayi mfo kabawo akukho igulayo, nto nje kukho mcimbi wumbi
ndifuna ukunazisa wona. 25
UMRHAJI: Kwek! Ndothukile mfondini. Kaloku ithi ingca yakuba nje ukuba
luhlaza iinkomo zingemi kakuhle.
UQAVILE: Nantsi le ndawo mawethu, phofu ningaxhalabi akukho nto imbi.
Apha ndibona kufika umfana lo ebika udaba lokuba uyaliwa
yintombi kaLangeni, ithi makalande iinkomo zakhe. Phofu ke mna 30
loo nto ndiyothuke ndingayothuki njengoko kakade le ndlu
ibisekwa sithi bazali kucaca ukuba intombi iqhawula iintambo.
15.7 Nika iimpawu zedrama EZIMBINI ezifumaneka kwesi sicatshulwa. (2)
15.8 Xela intsingiselo evezwa ngamazwi kaQavile abhalwe ngqindilili. (2)
15.9 Phawula ngokulunga okanye ukungalungi kwesenzo sikaNomaMpondomise
sokukhupha iinkomo zikaMcunukelwa. (2)
15.10 Chaza isimo sentlalo esityhilwa kwesi sicatshulwa. (2)
15.11 Khankanya isiganeko esilandela emva kwale ndibano yooNozulu. (2)
15.12 Xela ukuba adiza luphi uvakalelo amazwi kaMcunukelwa akrwelelwe umgca
ngaphantsi. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2018
NSC
UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INDLAL' INAMANYALA – M Lamati
Bonisa indlela iziganeko eziyikhulise ngayo impixano kule drama.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE
INDLAL' INAMANYALA – M Lamati
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA K
SIQHIWU: Ngendikuva ngcono kodwa mama ukuba ubusithi: nkqi kona ukufuna
umsebenzi. Kaloku ndingayenza yonke into, kodwa andingekhe
ndiziqeshe.
MAMQHINEBE: Kakade Siqhiwu, uthi aba mabhalane baqeshayo kule nto yale joyini
yenu, abafuni kwenzelwa nto mhlawumbi? 5
SIQHIWU: Andazi. Ndaye andifuni nokwazi nokuba bayayifuna na okanye hayi,
kuba apha kuSiqhiwu abasayi kuze bayifumane nokuba bangade
bayifune ngamehlo abomvu.
MAMQHINEBE: Uthini na ngoku Siqhiwu kum'apha?
SIQHIWU: Soze! Ndinyobe umntu, ndimnyobela amandla nengqondo yam! 10
Yilibale leyo into yona Qhinebe.
MAMQHINEBE: Hayi ke ngoku ndiza kungakuqondi nokuba akuphungulekanga na.
SIQHIWU: Xa ndiphungulwa yintoni?
MAMQHINEBE: Xa abanye abantu bewufumana umsebenzi ngokunyoba, yintoni
enokubangela ukuba wena unganyobi? 15
SIQHIWU: Khumbula mama ukuba wandifundisa kabuhlungu, ubopha
amabande. Ngoku uza kuphinda ubophe amabande, uzama iimali
zokunyoba umsebenzi?
MAMQHINEBE: Ewe tyhini! Abanye abantu aba beyenza nje loo nto, kungokuba mna
ndiza kungayenzi kuba ndiqatywe ntoni? 20
SIQHIWU: Hayi mama, ndicela siyiyeke le ngxoxo, kuba eyokunyoba yona into,
andisayi kuze ndiyenze naphakade. Amen.
MAMQHINEBE: Into enzima ke yile yokuba undiqweqwedisele ekubeni siyiyeke le
ngxoxo, ndibe mna ndingekacacelwa ukuba yintoni kanye le
ungayifuniyo ekunyobeni apha. 25
SIQHIWU: Ukuba awukacacelwa ngoku, awusayi kuze uphinde ucacelwe.
MAMQHINEBE: Kha uthethe into ndiyive Siqhiwu torho.
SIQHIWU: Utheth'ukuba mama awazi ukuba umntu okuqeshileyo nguye
okuxhaphazayo?
17.1 '... abafuni kwenzelwa nto mhlawumbi?'
Tyhila indima edlalwe yile 'nto' kuthethwa ngayo kwisiphelo sikaMaqhikizane
kweli bali. (2)
17.2 Nika ingcinga evuselelwa ngamazwi asisifungo abhalwe ngqindilili kwintetho
kaSiqhiwu kwesi sicatshulwa. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2018
NSC
17.3 Cacisa ukuba ukuxabisa isinyobo ngaphezu kokuyisebenzela into
kuyiphembelele njani impixano phakathi koSiqhiwu noMaqhikizane kule
drama. (2)
17.4 Sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa. Xhasa
impendulo yakho? (3)
17.5 Loluphi udidi lomlinganiswa uMalunyawana? Xhasa impendulo yakho. (2)
17.6 Ngokoluvo lwakho chaza ukuba umxholo wale drama ukulungele na
ukufundwa kule mihla. Xhasa impendulo yakho. (2)
ISICATSHULWA L
SIPHOKAZI: Ukuba siyamkeleka daddy, ndiza kuwufumana ngoko nangoko
umsebenzi?
MAQHIKIZANE: Isithuba sakho sikulindile ngoku ndithethayo.
SIPHOKAZI: Kulungile daddy ndiyavuma.
MAQHIKIZANE: Khawuze ke sana lwam khe ndithi mathu-mathu. 5
SIPHOKAZI: Hayi kaloku daddy. Siya kuthini xa kungena umntu sisancamisana
e-ofisini karhulumente?
MAQHIKIZANE: Ndingurhulumente ngokwam maan. Kutheni ingathi akuyiqondi nje
loo nto?
SIPHOKAZI: Nokuba sowungurhulumente ngokwakho, kodwa abantu bona 10
bayangena kule ofisi yakho. Beka indawo emasidibane kuyo wena
qha emva komsebenzi.
MAQHIKIZANE: Kulungile ke, masidibane ngentsimbi yesibini phaya ngasetshajofisi.
SIPHOKAZI: Khawundiphe imali kaloku daddy, ndifuna ukuzithengela izinto
zokunxiba ukuze ndingabi yinto yokuhlekisa emsebenzini ngomso. 15
MAQHIKIZANE: Andinamali yoneleyo apha kum. Ndiza kukusayinela itsheki. Ufuna
malini?
SIPHOKAZI: Andazi kaloku daddy. Andinayo neyokuqala into yokunxiba.
MAQHIKIZANE: Thatha ke nantsi itsheki yamawaka amabini eerandi. Ndifuna
ukukubonisa ukuba ndandingaxoki xa ndandisithi imali asiyingxaki 20
yam, ingxaki yam kukuba mandiyisebenzise njani na.
SIPHOKAZI: Yiyhuu! Imali engaka daddy! Andazi ukuba ndingakubulela ngantoni
na.
MAQHIKIZANE: Ugqibile xa undibulela ngothando lwakho nkosazana.
SIPHOKAZI: (Asinge emnyango) Usale kakuhle Mhlekazi. Undibulisele apho uya 25
kulala khona namhlanje. Undibulisele apho ezintwaleni xa uqamele
ngenqindi!
MAQHIKIZANE: (Aphakame amlandele.) Uthini na Siphokazi?
Yiz'apha! Ndingathi ndakugqiba ukukunika imali yam engaka uthethe
into endingayivayo? (Emnyango ee mandla ngoKheneli Sibane.) 30
SIBANE: NdinguKheneli Sibane, uMphathi wesiKhululo saMapolisa aseMtata,
khawuphakamise izandla ndikusetshe.
17.7 Nika iimpawu zedrama EZIMBINI ezifumaneka kwesi sicatshulwa. (2)
17.8 Xela intsingiselo evezwa ngamazwi kaMaqhikizane abhalwe ngqindilili. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2018
NSC
17.9 Phawula ngokulunga okanye ukungalungi kwesenzo sikaSiphokazi sokuquqa
ebuyelela e-ofisini kaMaqhikizane. (2)
17.10 Chaza isimo sentlalo esityhilwa kwesi sicatshulwa. (2)
17.11 Khankanya isiganeko esilandela emva kwale ngxoxo kaSiphokazi
noMaqhikizane. (2)
17.12 Xela ukuba adiza luphi uvakalelo amazwi kaMaqhikizane akrwelelwe umgca
gaphantsi. (2)
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November Exams 2018 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC June Exams 2018 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2018 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2021 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Supplementary Exams 2018 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Memorandum