Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2021 QP

Question paperisiXhosa HLGrade 12202127 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC November Exams 2021, 27 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exams 2021

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA 12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBINI (P2) NOVEMBA 2021 AMANQAKU: 80 IXESHA: Iiyure 2½ Olu viwo lunamaphepha angama-27. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2021 NSC IMIYALELO NENGCACISO 1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo. 2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olusekelwe ukufundwa kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula. 3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU: ICANDELO A: ISihobe (30) ICANDELO B: INoveli/Uncwadi Lwemveli (25) ICANDELO C: IDrama (25) 4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke: Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo: ICANDELO A: ISIHOBE IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI. UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo. ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI Phendula umbuzo OMNYE. ICANDELO C: IDRAMA Phendula umbuzo OMNYE. 5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/UNCWADI LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).  Phendula KUPHELA imibuzo ekwiNoveli/Uncwadi Lwemveli nakwiDrama oyifundisiweyo.  Phendula UMBUZO OSISINCOKO ube mNYE NOMFUTSHANE ube mNYE. Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku. 6. UBUDE BEEMPENDULO  Umbuzo osisincoko kwiSihobe kulindeleke ukuba uphendulwe ngamagama ali-190–240.  Umbuzo osisincoko kwiNoveli/Kuncwadi Lwemveli nakwiDrama kulindeleke ukuba uphendulwe ngamagama angama-340–390.  Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo nangokusemxholweni. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2021 NSC 7. Landela imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO NGALINYE ngocoselelo. 8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela indlela ekunonjolwe ngayo kwiphepha loviwo. 9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA. 10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo: ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu 11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2021 NSC ITHEYIBHILE YESIQULATHO ICANDELO A: ISIHOBE Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI. INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO YEPHEPHA 1. 'UMfikazi uCharlotte Manyhi Umbuzo osisincoko 10 6 Maxeke' soncwadi 2. 'Iimbongi' Umbuzo omfutshane 10 8 3. 'Inyibiba' Umbuzo omfutshane 10 9 4. 'A! Ngangomhlaba' Umbuzo omfutshane 10 10 KUNYE Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile 5. 'Udaba lobuso' Umbuzo omfutshane 10 11 QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI Phendula umbuzo OMNYE.* 6. Inkawu idliw' ilila Umbuzo osisincoko 25 12 soncwadi 7. Inkawu idliw' ilila Umbuzo omfutshane 25 12 8. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko 25 15 soncwadi 9. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 15 10. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo osisincoko 25 17 soncwadi 11. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 17 OKANYE 12. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo osisincoko 25 19 soncwadi 13. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo omfutshane 25 19 ICANDELO C: IDRAMA Phendula umbuzo OMNYE.* 14. Buzani Kubawo Umbuzo osisincoko 25 22 soncwadi 15. Buzani Kubawo Umbuzo omfutshane 25 22 16. Indlal' Inamanyala Umbuzo osisincoko 25 25 soncwadi 17. Indlal' Inamanyala Umbuzo omfutshane 25 25 *QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko okanye imibuzo EMIBINI emifutshane. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2021 NSC ITSHEKHLISTI Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo. ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI A: ISihobe 1–4 2 (ISihobe esifundisiweyo) emiselweyo) KUNYE A: ISihobe 5 1 (ISihobe ongafundiswanga) ongamiselwanga) B: INoveli OKANYE Uncwadi LweMveli (Umbuzo osisincoko 6–13 1 soncwadi OKANYE umbuzo omfutshane) C: IDrama (Umbuzo osisincoko 14–17 1 soncwadi OKANYE umbuzo omfutshane) QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI emifutshane. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2021 NSC ICANDELO A: ISIHOBE IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane IMIYALELO  Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo OMNYE ongafundiswanga.  Ulindeleke ukuba uphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo OMNYE wombongo okanye isibongo esingafundiswanga. QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli candelo. IMIBONGO EFUNDISIWEYO Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI. UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula umbuzo olandelayo. UMFIKAZI uCharlotte Manyhi Maxeke –SEK Mqhayi ('Ndesuka ndingunina kwaSirayeli' (Gwebi 5:7) 1 Shukumani bafazi; 2 Ushenxil'uMamarhixirhixi; 3 Ufinyis'amagruxu; 4 Ushenxil'okad'esakh'umzi, 5 Egutyul' iirhanga namanxila; 6 Egodus' amahilihil' agoduke; 7 Kubuy' amadungudwan' emazweni; 8 Itye lesiseko seTiyopiya! 9 Shukumani bafazi! 10 Igqibil'intomb'asemzini; 11 Igqibil' intomb'aseLusuthu; 12 Umfazi wamaNywabe kwaGatyeni; 13 Ukhe wabek' iinyawo kwelabaTswana; 14 Kusapho lukaKhama nolwabaRolweni; 15 Wabek' amabele kubaThembu; 16 Kumabandla kaNdaba kaZondwa; 17 ETyhalarha kwingcwaba likaNgangelizwe. 18 Maz' emabele made yaseAfrika; 19 Okwanyis'usapho lukaNtu luphela; 20 Azi nonyaka yaphusile nje 21 Logangwa yintokazi kabani na? 22 Menzelen' ilitye lokukhunjulwa; Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2021 NSC 23 Ze siqhayisele ngal' amavilakazi; 24 Az' angaz' alityalwe kowabo; 25 Az' angaz' alityalw' emhlabeni; 26 Az' angaz' alityalw' –eAfrika! 27 Nci! Ncincilili! Cazulula isigama salo mbongo esityhila igalelo likaCharlotte Maxeke kwiAfrika iphela. Impendulo yakho mayivelele okulandelayo ngesigama ngasinye osikhethileyo; (a) Intsingiselo yemihla ngemihla yesigama. (b) Sisetyenziswa xa kutheni? (c) Sithi liyintoni igalelo likaCharlotte Maxeke eAfrika? Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama ali-190–240. [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2021 NSC UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE Funda umbongo olandelayo, wandule ukuphendula imibuzo. IIMBONGI – ZS Qangule 1 Nkedama ezaziwa ngokubhonga, 2 Mithombo ehlupha ngokubhanga, 3 Nzala yamagqirha ngokunuka, 4 Luhlobo lwamanxila ngokuthuka, 5 Ziphoxo zenkundla ukubhoxa, 6 Xholovane benkundla ukuxoxa, 7 Zazi zeembalo ukuprofithesha, 8 Makholwa endalo ukubhedesha, 9 Manyange anyanga izizwe, 10 Bavuseleli abatyala ubuzwe, 11 Zingxangxasi iingcamango zenu, 12 Yingxubevange ukugxagxaza kwenu, 13 Ndiphuma nani ngokutola, 14 Ndivuma nina ngokuhlola. 2.1 Nika zibeMBINI iindidi zabantu ezifaniswa nazo iimbongi ngokwekwatreni yoku-1. (2) 2.2 Tyhila intsingiselo yomqolo wesi-3 ngokwalo mbongo. (2) 2.3 Chaza indlela esidalwe ngayo isingqisho kulo mbongo. (2) 2.4 Cacisa ukuba isikweko esikumqolo we-11 sisiqaqambisa njani isiphiwo seembongi. (2) 2.5 Nika umyalezo walo mbongo. (2) [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2021 NSC UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE Funda isicatshulwa sombongo esilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo. INYIBIBA – JJR Jolobe 1 Ndayibona izifihla 2 Enqaben' ezixhotyeni, 3 Ngaphakathi kwamalwalwa 4 Amabini, iqaqambile. 5 Hayi, obo buhle! 6 Izityalo ezithile 7 Zaye zimi zijikele; 8 Yayiphakamisa leyo 9 Ntloko yayo imhlophe-mthubi, 10 Njengetshawekazi. 11 Loo magqabi asixwexwe 12 Achokozwe busiliva, 13 Aphuphuma kukuphila, 14 Ayekratsha ngemveliso 15 Yobo bomi bawo. 16 Kwanothuli oluphantsi, 17 Nokhula' olukufuphi, 18 Lwema ngathi luyanqula 19 Loo nzwakazi yasezindle- 20 Inyibiba entle. 21 Yayibonwe ngala mehlo, 22 Yathokoza intliziyo; 23 Kwakho ukufudumala 24 Endikungekuchazi mhlana 25 Ndabona loo nzwakazi. 26 Ndev'izisebesebezo 27 Emazants'obume bami, 28 Zindityel'ukuthi yeyam 29 Phofu ingeyiy'ubuhle 30 Bonke obunjengayo. 3.1 Nika zibeziBINI iziqwengana eziyifanisa nabantu inyibiba ngokwezitanza ezibini zokuqala. (2) 3.2 Tyhila intsingiselo yomqolo we-13 ngokwalo mbongo. (2) 3.3 Chaza indlela esidalwe ngayo isingqisho kwizitanza ezithathu zokuqala zesi sicatshulwa sombongo. (2) 3.4 Cacisa ukuba isikweko esikumqolo we-19 sibuqaqambise njani ubuhle benyibiba. (2) 3.5 Nika umyalezo walo mbongo. (2) [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2021 NSC UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE Funda isicatshulwa sombongo esilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo. A! NGANGOMHLABA – SEK Mqhayi ……………………………………… 1 Kulahlek' inkwenkwezi yoKumkani. 2 Kwagqum'okaNopanyaza kwaGompo, 3 Wothuk' uBusobengwe kwelikaHintsa, 4 Kwaqhuqhumb' uNosikakana phezu kweTole. 5 Yamathumb' antaka ekaLuzipho eKunene. 6 Zagidim'incwad' ukusing' eMtata; 7 Lwambox' uthul' ukubhek' eMatshona; 8 Zabuy' incwadi zisithi kwaNombor' Sikis, 9 Aph' izilonyana zodibana khona, 10 UNgangomhlaba noZweliyazuza. 11 Mhla kwahlw' emin' eDiyara; 12 Kwanuk' irhuluwa nentsimbi; 13 Kwatshixiz' umthi komny' umthi; 14 Kwaqhawuk' imbeleko nemibeleso; 15 Wathi umntu kudiben' izulu nomhlaba! 16 Bebedityaniselwa ntonin' abangaka? 17 Kusaphuk' imikhonto nje ngoku siphina? 18 Yaba kukudlula kwalo njalo 19 Malixol'ilizw' inkwenkwez' ifumanekile. 20 Mazibuy' izinto ziye ngeendawo zazo. 21 Tarhu Jikijwa, nawe nto kaRubusana 22 Kade sinixelela zinkosi 23 Sisithi wagcinen' amadun' akowenu!! 24 Ncincilili!! 4.1 Nika zibeMBINI iinkosi zamaXhosa ezakhathazekayo ngokwemiqolo yoku-1–4. (2) 4.2 Tyhila intsingiselo yomqolo wesi-5 ngokwalo mbongo. (2) 4.3 Chaza indlela esidalwe ngayo isingqisho kwimiqolo ye-12–14 yesi sicatshulwa sombongo. (2) 4.4 Cacisa ukuba isikweko esikumqolo we-12 ukuya kowe-15 siyiqaqambisa njani imeko yentlanganiso eyayiseDiyara. (2) 4.5 Nika umyalezo walo mbongo. (2) [10] KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2021 NSC UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE) UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. UDABA LOBUSO – JJR Jolobe 1 Undwendw' oluyimfundi kwilali yasemzini, 2 Lwabakho efihlweni lelunga lentokazi. 3 Ngesiko lamaphandle ukumhl' entloko umntu, 4 Lwacelwa lwenz' intetho kwinkonz' ezukileyo. 5 Lwathi, 'Imbonakalo yobuso iyincwadi. 6 Isihange sifundwa ngokubhalw' ebusweni. 7 Ufukuko lobuso obulifutyufutyu 8 Luxel' ukuthi umntu yindlamanzi yenene.' 9 Lwahambisa, 'Kobale nzwakaz' ingqengqe apha 10 Besibon' ubulali nothando maxa onke. 11 Makalale ngoxolo umfikazi. Ngale nto 12 Ufundise lukhulu.' Ancwina amanina. 13 Ekhaya umfazana ondoda yayisela 14 Wathi, 'Yise kaTutu kuthethiw' edlakeni.' 15 Encuma wahambisa, 'Yaz' uthe utitshala 16 Akuthetha ngobuso ndakhangela kobakho.' 17 Yashiya mpasalala njalo intombi yomntu. 18 Yathi kant' ifezile. Waguquka loo mfana 19 Ngokuyinkcenkceshela ngemfefa yobuchule 20 Imbewu ehlwayelwe kwintetho ngomfikazi. 5.1 Bhala ngesivakalisi esiNYE umxholo walo mbongo. (2) 5.2 Cacisa la mazwi 'imbonakalo yobuso iyincwadi' ngokomongo wesitanza sesi-2. (2) 5.3 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukuba ngokwalo mbongo ngabantu abangamanina abalivayo ilizwi londwendwe kumngcwabo ekuthethwa ngawo. (2) 5.4 Xela ukuba kutheni umqolo wama-20 usithi abayimbewu amazwi ondwendwe. (2) 5.5 Phawula ngendlela imbongi ewabona ngayo amabhinqa namadoda kulo mbongo. (2) [10] AMANQAKU ECANDELO A: 30 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2021 NSC ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI IMIYALELO  Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini noNcwadi Lwemveli.  Khetha umbuzo kwiNoveli oyifundisiweyo/ukhethe umbuzo kuNcwadi Lwemveli.  KwiNoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI NOMBUZO OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo we-6 ukuya kumbuzo we-13.  Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule. QAPHELA: Xa ukhetha umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwiDrama). Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwiDrama). UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula Ngqina uluvo lokuba umthetho unamandla kunolwaphulomthetho ngokuthathela ingqalelo usukuzwano oluphakathi kukaMapheza noMfuneko kule noveli. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA A 'Kanti usandibambe ngentliziyo nangoku Msindisi!' watsho ezityikila ngeenyembezi ebusweni uThantaswa. 'Andikubambanga ngentliziyo sithandwa sam. Musa ukulila sul'ezo nyembezi,' watsho uMsindisi owayesandula ukufumana ifowuni evela kubhuti kaSiziwe, uMzolisi. UMsindisi kaloku wayeza kuba nedinga nabo ngemini elandelayo ngorhatya emzini 5 kaSiziwe. UMzolisi yena wayesel'emgobile udade wabo, kushiyeke nje uSiziwe ukuba atsho kuMsindisi ukuthi makaqhubele phambili ngomtshato nokuba uza kuba ngumfazi wasekunene na. 'Lo sathan' ugush'izembe bendimthandazela ukuba asuke emva kwethu ngathi usasilandela. Ufuna ukuzibona ephumelela ekusahlukaniseni nokuba kungayiphi na 10 indlela, kodw' apha kum ke akanayo indawo. Ndikhuselwe zizandla zoNyana kaThixo,' watsho uThantaswa nokungena kukaNozizwe. Wathelwa rhiphu luvalo uNozizwe owayeyokukhumbuza uMsindisi ukuba angalali engayanga kulaa ndawo ebethe aze amkhumbuze ngayo. Wabulela ngokungazenziyo uMsindisi, yaba kukuphela kwengxabano yabo ngolo hlobo. Watsho ehlaba umbuzo 15 emyenini wakhe uThantaswa ngoko nangoko. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2021 NSC 'Uza kuya phi na sekuhlwile nje?' wabuza uThantaswa emjongile uMsindisi. Wayefikelwe sisikhwele, ecinga ukuba uza kuphuma aye kulo Siziwe wakhe. 'Sowulibele na ukuba ngomso kufuneka ndiseThekwini ngentsimbi yesixhenxe kusasa? Kaloku la somashishini ndizama kuye ukufaka esinye sezi zigadla zam uhlala 20 eChartsworth. Uthe ke masidibane ngentsimbi yesixhenxe ngomso ukuze azokundazisa kwabanye oosomashishini bezigadla. 7.1 Xela ukuba uthetha ukuthini uThantaswa xa athi uMsindisi usambambe ngentliziyo. (2) 7.2 Chaza ukuba ukuzityikila ngeenyembezi kukaThantaswa ngokwesicatshulwa kuhambelana njani nesihloko sesahluko esithi 'Ukulila okwenkawu'. (2) 7.3 Chaza ingxaki edalwe yifowuni kaMzolisi ekuthethwa ngayo kwisicatshulwa. (2) 7.4 Cacisa ukuba iingxoxo ngesithembu zilukhulise njani unxunguphalo kule noveli. (2) 7.5 Tyhila isigqebelo esikule ntetho kaThantaswa ibhalwe ngqindilili. (2) 7.6 Xela ukuba uvalo olukuNozizwe lubengumqondiso wantoni ngokwebali lale noveli. Xhasa impendulo yakho. (2) KUNYE ISICATSHULWA B 'Ukuba besingasebenzi nalaa mpimpi uMapheza, nawe ngoku ngowusasebenza, mfo kaZalala, watsho uNqoza ejonge enkosikazini yakhe. 'Hay' bo! UMapheza ngoku sengcothozela ooNjinga naye?' wabuza othukile uZalala. 'Kanti akumazi, kukudala nje wawenzayo loo msebenzi wokurhubuluza? Uthi wena ungaphandle nje emsebenzini ngubani?' 5 'Andikayikholelwa le nto uyithethayo Nqoza,' watsho enikina intloko uZalala. 'Andithi nguMapheza kanye owaya kuxelela uNjinga ukuba mna ndiya emsebenzini ndinxilile ebusuku? Yinyoka efuna ukucunyuzwa intloko ukuze ingaze iphinde ivuke,' watsho ejike ebusweni uNqoza. 'Andikakuva kakuhle kuba mna ndazi inguMnenga irhamba elikhulu elirhubuluzela 10 ooNjinga. Mna lo ndabanjiswa nguye emva kokuba eqhekeze isitora weba imipu emihlanu wayithengisela imigulukudu yakhe engooSixaki,' watsho emana ukugushuza kancinci umfo kaZalala. 'Yinto oyithatha phi ke leyo wena Zalala kuba uMnenga uthi nguMapheza kanye owakubambisayo?' 15 'Heyi, Nqoza! Useza kukulimaza uMfuneko ukuba umkha ngecephe leti! Akukho nto inomntakaMapheza tu. Uyamtyhola. Akanakuze ayithethe loo nto ndikhona kuba ndingaze ndimgqogqe iindlebe,' watsho uZalala efuna ukufudumala kancinci. Wanqwala intloko kancinci uThembakazi owayezimamele ngomdla ezi ndaba. 'UMnenga lo kanti yimpimpi naye?' watsho ejonge phantsi uNqoza. 'Ubungamazi 20 kanti? UNjinga wandixelela ukuba weva ngoMfuneko esirhoxweni sotywala ukuba imipu yabiwa ndim. 7.7 Ngeengongoma eziMBINI ezikwesi sicatshulwa ngqina ukuba uMfuneko akamfuni uMapheza. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2021 NSC 7.8 Khetha kwizibiyeli injongo yokusebenzisa abalinganiswa njengejelo lokubalisa kwesi sicatshulwa. (Kukubazoba mayana abalinganiswa abathethayo/kukubazoba ngqo abalinganiswa abachazwayo.) Xhasa impendulo yakho. (3) 7.9 Susela kwintetho ebhalwe ngqindilili, ube nguZalala, ubhale iingongoma eziMBINI apho ugqogqa iindlebe zikaNqoza ngoMfuneko. (2) 7.10 Chaza isimo sikaMfuneko nebesikade singaziwa nguNqoza esivela kule ngxoxo ikwisicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (2) 7.11 Ucinga ukuba le noveli ingaluncothula neengcambu ulwaphulomthetho esipoliseni? Xhasa impendulo yakho. (2) 7.12 Ngqina ukuba ukunyoluka kukaThantaswa kuyikhokelele kwisiphelo esiyintlekele le noveli. (2) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2021 NSC UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa Ngqina ngomlinganiswa onguThole ukuba ubuKrestu nesazela bube namandla kunento zehlabathi kule noveli. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA C 'Madoda ndiphenduleni ndiyabuza?' uphindile ebuza. 'Mfondini akuthanga uya eGcuwa?' wabuza umqhubi wemoto. 'Nditshilo.' 'Ke ufuna ntoni ngoku?' watsho umqhubi engamanga eyivuthela imoto. 'Ndingxamele ukungayiqondi le ndlela yakho,' watsho uThole eyekelela. 5 Kuthe besaxoxa leyo bavela komnye umbhalo, 'You are now entering the Knysna Forests' kwaphinda kwabhalwa into eninzi ezantsi kwawo kulunyukiswa abantu ngezilo ezilapho, aye amahlathi ethe thantalala phambi kwabo. Bagqithe njalo kulo mbhalo baye sebengena ehlathini. Bangene nje yema imoto. Wehla umqhubi wayivula ngaphambili wayiphathaphatha wabonakala enikina intloko esiza kubo emotweni esithi, 10 'Madoda, ndiphelelwe ngamafutha.' Watsho wangena emotweni lo mfo wee nxokotho eqamele ngevili lokuqhuba. 'Ngoku ke kuza kuthiwani mqhubi?' wabuza uThemba. 'Ndixakwe yiloo nto ubona ndithe nxokotho nje.' 'Kulungile ke madoda ndiza kunicela nihle, nindilinde apha ndide ndibuye, ndiza kujika 15 ndikhangele apho ndinokuthi ndithele khona amafutha kuba ndiyaqonda ukuba kukude phambili.' Ehla onke amadoda ahlala ecaleni kwendlela wayibasela umqhubi ejika. Ngalo lonke ixesha bemi apho zamana zivakala izikhalo zeemfene, imigqumo yeendlovu neengonyama etsho kuhambe umzimba kwezo ntsunguzi zamahlathi, phofu zinga zitsho kude. Yayinyamezeleka yonke le migqumo kodwa oweengonyama 20 owawusithi wakutsho kunyikime nomhlaba kwakunzima ukuwunyamezela. 9.1 Xela ukuba sithetha ukuthini isenzo somqhubi sokuphendula uThole ngemibuzo. (2) 9.2 Chaza ukuba ukusinda kukaThole kwiingonyama kuhambelana njani nesihloko sesahluko esithi 'Vuyisanani nam'. (2) 9.3 Chaza ingxaki eziswe kukuba umqhubi engayithatheli ingqalelo imibuzo kaThole. (2) 9.4 Cacisa ukuba ukuzenza igqirha kukaThole kuludala njani unxunguphalo kubafundi benoveli. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2021 NSC 9.5 Tyhila isigqebelo esikwisehlo sale mini ikwisicatshulwa malunga noThemba noSonwabo. (2) 9.6 Xela ukuba ixhala likaThole libengumqondiso wantoni ngokwebali lale noveli. Xhasa impendulo yakho. (2) KUNYE ISICATSHULWA D Batsho bakroza ukuza ngaphambili beyibetha imali. Atsiba amadodana adibanisa izitulo esenza itafile, yabethelwa kuyo imali. Hayi ke emva koko, yaphoswa nje imali kwezo zitulo okwamatye esivivane kungekho ukhathalele ukubhalwa. Kwathi kusenziwa ufefe yaye iyimfumba imali phambi komfundisi. Yathi yakubalwa kwafunyaniswa ingaphaya kwamakhulu amathathu eeponti, into leyo eyabetha 5 bamangaliswa, umfundisi nenkosikazi yakhe. Emva kokuba ixeliwe imali bachithakala abantu bethembisa beyalezana ngecawa elandelayo besithi yoba yeyokubethwa kwemali besithi bafuna ingalibazisi indlu yecawa, kufuneka iindonga zeSpes Bona zimile ngokukhawuleza. Wababulela abantu umfundisi ngokungazenzisiyo emthembisa ngokuhlangabezana nabo. Kwicawa elandelayo yabethwa imali yaqabela ewakeni 10 kwelo waka wafaka iwaka uMangaliso yangamawaka amabini. Kaloku noko umfo lo wayengalambanga kakhulu, uthi zaziphi iimali zemibuliso yokufika kwakhe? Zathi zakufika ezi ndaba kwiintsumpa zamaWesile akalityalwa uMangaliso ngokwahlula abantu baseGeorge Goch abanzima gqitha. Wonke umfundisi adibana naye wayemthanda ukuqonda ukuba ubadlele mthi mni na abantu baseGeorge Goch. Kuloo 15 mawaka mabini icawa yaseWesile yafaka amanye amabini, into ke leyo eyathetha ukuba amawaka amane aphelele, mawuqale umsebenzi. Yathi iqala inyanga yesibini zaye zisihla zinyuka iilori zithutha izitena, amazinki nesamente zidilizela kweso siza samaWesile bewuqalile umsebenzi abakhi. 9.7 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ezikwesi sicatshulwa ukuba wayamkelekile uThole njengomfundisi eGeorge Goch. (2) 9.8 Khetha kwizibiyeli injongo yokusebenzisa abalinganiswa njengejelo lokubalisa kwesi sicatshulwa. (Kukubazoba mayana abalinganiswa abathethayo/ kukubazoba ngqo abalinganiswa abachazwayo.) Xhasa impendulo yakho. (3) 9.9 Susela kwintetho ebhalwe ngqindilili ube nguThole ubhale iingongoma eziMBINI apho ubulela abantu baseGeorge Goch kubomi bakho bobufundisi. (2) 9.10 Chaza isimo sabantu baseGeorge Goch ebesikade singaziwa ngabefundisi abedlulileyo ngokwesicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (2) 9.11 Ucinga ukuba le ncwadi ingalinika ithemba kubantu abaphantsi koxinzelelo lokungabi nabazali? Xhasa impendulo yakho. (2) 9.12 Ngqina ukuba ukuphindela esikolweni kukaThole kukhokelele ekubeni isiphelo sale noveli sibesisiyoliso. (2) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2021 NSC UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule Ngqina ngokusebenzisa umlinganiswa onguMfazwe namapolisa ukuba ubuthandazwe bube namandla kunengcinezelo kule noveli. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA E 'Inengozi ke le ndawo uze kuyo. Le ntaba yindawo yamarhamncwa, iinyoka ezinobuhlungu, izigcawu, oonomadudwane nonomanxazane, kwakunye ke nabazingeli abanoburhalarhume. Kaloku siyayibisa le nto yokuzingela. Ukuba ndinokufunyanwa ndingabulawelwa apha ngala mabhulu.' Ndayimamela indoda enkulu ithetha ijonge kweziya zandla zayo, imana ukundithi tshawu nje kube kanye, ibuye ijonge phesheya. 5 Ndathi bendichophile ndabuya ndahlala ngeempundu. 'Ndiyakubona ukuba ukhaliphile, kodwa ke ukuba uva ngam amakhalipha afa kuqala emfazweni. Andikwazi ukuba usuka phi na, ndingafuni nokuyazi loo nto kunjalo nje. Abukhali amapolisa alapha, ukuba usindile uze undishunqule lo mnwe wam.' Watsho lo mfo endikhombisa into exwebileyo yocikicane. 10 'Ndingasinda njani?' Ndabuza ndicuthe amehlo, ndingenwe lixhala elibangwa yile ncoko. 'Akukho ukusinda. Le ndawo yaziwa njengezibuko labaqhweshi, ngoko ke izabatha zamapolisa azinganganto. Andiwazi nalo mzabalazo wenu ukuba usingise phi na. Yiyo loo nto mna ndithe ndakudla umhlala phantsi ndangumzingeli 15 weenyamakazi, ngowona mzabalazo wam ke lowo, ukuba ndihluthe apha esiswini. Ubupolisa abuzange bundenzele nto, ngaphandle kokundenza utshaba lwabantu. Lo mfo wasuka wathetha okomntu odliwa sisithukuthezi, kuba yonke le ntshwaqane yakhe yayingazi kundenzela nto ngaphandle kokuba yayizama ukundithibaza kwinto endandizimisele kuyo. Ndibuze ngobungxamo. 20 Ndingenza njani ukuze nditsibe imida?' 11.1 Xela ukuba ithetha ukuthini ngokwebali kumzingeli nakuMfazwe intetho ethi, 'Inengozi ke le ndawo'. (2) 11.2 Xela ukuba ubukhalipha bukaMfazwe buhambelana njani nesihloko sesahluko esithi 'Ukhozi olumaphiko'. (2) 11.3 Chaza ithamsanqa eliziswe kukuhlangana kukaMfazwe nomzingeli ekuthethwa ngaye kwisicatshulwa. (2) 11.4 Chaza ukuba amapolisa alukhulise njani unxunguphalo kule noveli. (2) 11.5 Tyhila isigqebelo esikwintetho yomzingeli engezantsi ngokwale noveli, '…, kodwa ke ukuba uva ngam amakhalipha afa kuqala emfazweni.' (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2021 NSC 11.6 Xela ukuba libengumqondiso wantoni ixhala likaMfazwe akuba encokole nomzingeli.Xhasa impendulo yakho. (2) KUNYE ISICATSHULWA F Ithe seyigqithile le ntokazi kum, yajika ndamva umfana xa ekukhalazela oko, ethetha isiXhosa. Ijike yaza kuma phambi kwam ayagqitha. Ndaphakamisa intloko ndisiba mhlawumbi ngumntu oxakwe yinto. YayinguCikizwa! Andiphinda laa mehlo ukundibamba ngomnatha, sajongana ixesha elide, kwada kwangenelela unyana wakhe ngokumtsala-tsala. 5 'Ngunyana kabani na lo mhle kangaka?' Ndibuza kuCikizwa sekukudala sihleli phantsi egumbini lokutyela kwalapha esikhululweni seenqwelo-moya. Ngaxeshanye ndifunqule le kwekwe yasuka yathandeka, ndiyibeka phezu kwalo mlenze ungaqhwaleliyo. 'Ngunyana wakho!' Izinto ezothusayo zingabe ziphinda ziphele na kakade? 'Hayi wena Cikizwa khawuthethe inyani. Phofu ukuba akufuni kuxela, kakade 10 ibingeyondawo yam leyo, kodwa ke unonyana omhle gqitha.' Ndatsho ndirhwaqela ndisoyikela ukuthi kanti ndonile. 'Xa umjongile wena ufana nabani? Khangela olu siba lusebunzi, ngumfanekiso wakho nangalaa mehlo alaqazayo. UZubuye lo ngunyana wakho, Nako ke nangoku ubuyile.' Amehlo am ayesathe ntshoo emfaneni, engakwazi ukusuka. UCikizwa 15 wathetha ngokukhawuleza. Kuyacaca iileta zikanina noninakhulu akukazifundi. UNokuzola wamfumana lo mntwana ukusweleka kwakhe. Kwakufanele ukuba wayengazanga aphile naye, kodwa uThixo akavuma, lwasinda lona usana. 'Ukuba ube lapha yimisebenzi kamfundisi uHlathi nenkosikazi yakhe. Sendingenelele ke nam njengonina.' 20 Ndiphazanyiswe kwingcinga neziqhwaywe nguZubuye kukufika konyana kaMeva Douglas, ndabe sendisithi makusongwe impahla. 11.7 Ngeengongoma eziMBINI kwisicatshulwa ngqina ukuba uMfazwe watsaleka yi 'kwekwe' eyayihamba noCikizwa. (2) 11.8 Khetha kwizibiyeli injongo yokusetyenzisa kwabalinganiswa njengejelo lokubalisa kwesi sicatshulwa. (Kukubazoba mayana abalinganiswa abathethayo/kukubazoba ngqo abalinganiswa abachazwayo.) Xhasa impendulo yakho. (3) 11.9 Susela kwintetho ebhalwe ngqindilili ube nguMfazwe ubhale iingongoma eziMBINI apho uphalazela uNokuzola imbilini yakho ngalo mntwana. (2) 11.10 Chaza isimo sikaNokuzola abekade engasazi uMfazwe, esivela kule ngxoxo ikwisicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (2) 11.11 Ucinga ukuba le ncwadi ingazivuselela izazela zobuthandazwe kubantu beli loMzantsi Afrika? Xhasa impendulo yakho. (2) 11.12 Ngqina ukuba ubugorha bukaMfazwe bukhokelele kwisiphelo esiyolisayo sale noveli. (2) [25] OKANYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2021 NSC UNCWADI LWEMVELI UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye Ngqina uluvo lokuba umthandazo unamandla okoyisa ububi kwintsomi kaDeli noDeliwe kananjalo ubuthandazwe bunamandla kunengcinezelo ngokubhekiselele kwisibongo esithi, 'NguRhulumente wethu lo'. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA G INTSOMI YEENYAMAKAZANA Kwathi ke kaloku ngantsomi, yaziinyamakazana zonke, zalima intsimi zemka zaya kuzingela. Zabuya zayihlakuhlakula. Zemka zaya kuzingela kwakhona. Zabuya zisiya kuhlola. Zathi zisekude zabona umsi omkhulu phakathi entsimini. Zahlala phantsi zacinga icebo zaza zagqiba ukuba uMvundla uye kujonga ukuba ngubani lo usentsimini yazo. Uhambile uMvundla ngokuzithemba waza wakhwaza wathi: 5 'Ungubani na wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke; zayilimalima, zayihlakuhlakula zemka zaya kuzingela?' Livakele ilizwi lisithi, 'Ndim uMaginy 'iinyathi neempondo ndingasuka nawe Mvundlazana ndikuginye ndingakuhlafunanga.' Wagqotsa kwa oko uMvundla. Zathi iinyamakazi makukhe kuye uMfene. Naye ufike wamemeza wathi: 'Ungubani 10 wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke, zayilimalima, zayihlakuhlakula zemka zaya kuzingela?' 'Ndim uMaginy' iinyathi neempondo, ndingakuginya ngoku.' Yagqotsa imfene ukubuyela emva. Zamana ukuya nganye-nganye zibuye, kwada kwacaca ukuba kushiyeke uFudwazana yedwa. Kwathiwa makukhe kuye yena zabe ezinye zinqanda zisithi kungathi koyiswe 15 zona kobekaphi kooFudwazana abancinci. Wabonakala ezwabuluka ngokuzola zabe ezinye zimsizela zimbuza ukuba uyaphi na kodwa eza kuzenzakalisa nje. UFudwazana zange amamele warhoqoza wenjenjeya ukuya kuzikhangelela le nto isentsimini yabo. Naye njengezinye wakhwaza wathi: 'Ungubani wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke, zayilimalima zayihlakuhlakula zaya kuzingela?' Yaphendula 20 njengesiqhelo yathi, 'Ndingumaginy'iinyathi neempondo nawe lo ndingakuginya ungabonakali.' Warhoqoza uFudwazana wabheka phambili ezama ukusondela kanye kule nto. Wathi akuyibona izojela umbona waphinda wakhwaza njengakuqala. Yathi xa iqala ukuphendula njengesiqhelo wakhwela kuyo uFudwazana wayikhama. Kwajijiswana kwayiloo nto wabe uFudwazana engayiyekanga. Yada yafa waba ke 25 uFudwazana uyigqibile edelekile enjalo. Wathi akubona ukuba uyigqibile waza wacula ingoma yakhe wathi: 'Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo! Ndikwazile ukulubulala utshaba obelugqiba umbona wethu! Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo! 30 Ndikwazile ukulubulala utshaba obelugqiba umbona wethu! Yizani nonke nize kubona isimanga!' Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2021 NSC Zabuzana iinyamakazana ukuba uthini na uFudwazana. Zathi ezivileyo uthi ulubulele utshaba. Yekoko ukubaleka zisiya entsimini. Zafika zambulela ngobugorha abubonakalisileyo. Zamncoma zimtyibela ukumthutha oku kuba uzihlangule 35 iinyamakazana. Ukusukela ngaloo mini wahlonipheka uFudwazana naye phakathi kwezinye izilwanyana kuba yena zange asebenzise zigalo kuba emncinci wasebenzisa ingqondo kuba wasuka wakhwela kulo utshaba walukhama lwafa. Zambamba izandla zimvuma ukuba ube ngoyena unengqondo kunazo zonke, zatsho zilivuma elithi. 'Ungabokuwudela umqulu iiyadi ungazibalanga.' Phela-phela ngantsomi. 40 13.1 Nika isizathu sokuba uMvundla, uFudwazana, uMfene bengathiywanga magama, bebizwa ngeendidi zezilwanyana abazizo. (2) 13.2 Chaza ukuba intetho ebhalwe ngqindilili ilukhulise njani unxunguphalo kule ntsomi. (2) 13.3 Susela kwisiqwengana esinomgca ngaphantsi ubhale iingongoma eziMBINI ezigqogqa iindlebe zezilwanyana ezinqanda uFudwazana. (2) 13.4 Xela ukuba ingoma kaFudwazana yabangumqondiso wantoni kule ntsomi. Xhasa impendulo yakho. (2) 13.5 Cacisa ukuba ukoyisa kukaFudwazana kuyitshintshe njani intlalo yakhe nezinye izilwanyana. (2) 13.6 Ucinga ukuba le ntsomi ingabafundisa abantu ukuba bazithembe bangazoyikiseli ebomini? Xhasa impendulo yakho. (2) 13.7 Ngqina ukuba ubugorha bukaFudwazana bukhokelele kwisiphelo esiyolisayo sale ntsomi. (3) KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2021 NSC ISICATSHULWA H A! ZILIMBOLA! – ISIBONGO SENKOSI – M Mbambo --------------------------------------------------------------- 1 Tshotsho unxonxothele emfundweni ukuz' ubone. 2 Sikruqukile ziimfam' ezirhuqwa nasemini. 3 Nkunz' ezagweba ngomthetho enkundleni; 4 Emadodeni iyawasakaza kangaka; 5 Kwabasetyhini' ibetha ngoyaba; 6 Kumlisela nomthinjana yalath' encwadini; 7 Mhla ngentonjana itshila ngesidanga. 8 Umponga-mponga weNkosi kumaCiskei; 9 Umth' omde ovelel' iintaba zaseGwali; 10 Nguphuncuka bemphethe ingxaki yenkosi 11 Intyulubi kwakuphath' umthetho enkundleni; 12 Inkxentsi kwakuthethwa ngesiXhosa. 13 Ngumahomba ngomnweba wezingwe mhla ngesisusa. 14 Hlabelani igwatyu mabandl' aseGwali 15 Ukuze nilil' intephelayo maXhosa ngoMqhayi. 16 X' ekho uSogwali kaNtaba uMqhayi uyaphila. 17 A! Zilimbola! 13.8 Phawula ngendima edlalwe yimfundo kulawulo lukaZilimbola. (2) 13.9 Uthetha ngabani umqolo wesi-2? (2) 13.10 Chaza okuphuhliswa sisikweko 'Nkunz' kumqolo wesi-3 (2) 13.11 Cacisa umqolo obhalwe ngqindilili. (2) 13.12 Chaza imvakalelo yembongi kwesi sibongo. (2) [25] AMANQAKU ECANDELO B: 25 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2021 NSC ICANDELO C: IDRAMA IMIYALELO  Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 14 ukuya kumbuzo 17.  KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI kunye NOMBUZO OMFUTSHANE.  Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule. QAPHELA: Xa umviwa ekhetha umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwiDrama). Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama). UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa 'Umntwana bantwana bam ongenantlonelo kumzali wakhe imihla yakhe mifutshane phantsi kwelanga.' Hlalutya uluvo lukaMfundisi olungentla ngokwehle kule drama. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA I UNOMAMPONDOMISE: Kowu bhuti Gugulethu Rhadebe, le nto akukayiyeki nangoku? Kodwa sisizungu sani esi undimele ngaso? Uza kundenzela amashwa ngale nto. Uza kubanga ukuba ndingatyi kutya kuhlayo, ndingalali buthongo buhlayo yiyo yonke le nto. 5 UGUGULETHU: Wena Jola uthi 'ndiza'. Mna akuhli ngoku ukutya endikutyayo. Andithethi ke bona ubuthongo, ndithi ndakucinga ngawe bumke bonke, ngoku into eseleyo ngamashwa ukuba abe phezu kwam ngenxa yakho; kuba NomaMpondomise, qonda kakuhle Jola, ngenxa yothando 10 le nto ingumntu iyajika ibe yinto ebingeyiyo ekuzalweni, okanye ibe yinto ebingadalelwanga yona nguThixo. Ngenxa yothando umntu uba ngumbulali ngoku ebengadalelwanga kubulala. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2021 NSC Ngenxa yothando umntu uba ngugqobha ogqobha onke 15 la mankazana eli lizwe. Yintoni unobangela? Intliziyo ayivumi ukwanela kuba kukho lowa mntu unguyena-yena ebesenyongweni. Ngoku seleyinto ehamba isenza nje phantsi kwegama lokuba iyazixolisa. Ngenxa yothando umntu uzibona selenxila ebengakhange wadalelwa 20 bunxila, umve esithi ucima iintsizi, uyazithuthuzela. Ngani ukuba uzinyulele ixelegu elibutywala ekucimeni iintsizi nasekuzithuthuzeleni? Kaloku oyena mthuthuzeli wenene ngulowo usuke wakhwez'amathambeka. NomaMpondomise Jola, Ndive xa ndithi kuwe andityi kutya kuhlayo nguwe, 25 andilali buthongo buhlayo ngenxa yakho. Ngoku ndiyakucela, nqanda nali ilifu lelishwa, lokuba yinto endingadalelwanga yona, ilenga-lenga phezu kwam. 15.1 Xela ngeengongoma eziNTATHU amashwa awafumeneyo uNomaMpondomise emva kokuzinyebelela ngawo kwisicatshulwa. (3) 15.2 Khetha ingxaki ede yabe yehlele uGugulethu kwezi zibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa. Xhasa ngesiganeko esisencwadini. (2) 15.3 Caphula iintetha eziMBINI ezingqina ukuba zozibini izithethi uthando lwazo aluzonwabisanga. (2) 15.4 Ineempawu zoluphi udidi lwempixano le ngxoxo ikwisicatshulwa? Xhasa impendulo yakho. (2) 15.5 Xela inqanaba lesakhiwo ecatshulwe kulo le ngxoxo yothando ekucaca ukuba luza kuba ngunobangela weengxaki kweli bali. Xhasa impendulo yakho. (2) 15.6 Xhasa uluvo lokuba uthando uGugulethu alucenga kuNomaMpondomise lumkhokelele kwisiwo sakhe. (2) KUNYE ISICATSHULWA J (UZWILAKHE, uMTHETHO, uNYANISO, uZWENI, namanye amaHLUBI baxoxa ngokuya kucelela uGUGULETHU.) UNYANISO: Mawethu, njengoko besihlangene apha kwamfo wethu kuMgqibelo ophelileyo sifikelele kwisigqibo sokuba umfana kufuneka ezeke intombi kaMcothama. Into esingayo ke namhlanje yeyokuba 5 sinyule amadoda asisele umkhonto; ke andiboni mfuneko yangxoxo ngaphandle kokuba sinyule loo madoda. UMTHETHO: Phambi kokuba siqhube mawethu ndithanda ukukhe ndazi ukuba ngaba umfana ukhe wadibana na nentombi? UZWILAKHE: Andazi Rhadebe andikhange ndimbuze. 10 UNYANISO: Noko ngekhe abuzwe, loo ndawo ndicinga ukuba ibalulekile kakhulu. Zweni Rhadebe khawusibizele umfana eze apha. (UZWENI ufika uGUGULETHU engqengqile) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2021 NSC UZWENI: Gugu! Gugu! Khawuvuke Hlubi. UGUGULETHU: Thetha bawokazi ndimamele. (Akamjonganga) 15 UZWENI: Uyabizwa, khawuze Hlubi UGUGULETHU: Uxolo bawokazi, andizi. UZWENI: Kutheni na nyana ngathi akuphilanga nje? UGUGULETHU: Andinawo nowempumlo bawokazi. UZWENI: Phofu kwenzekeni ngathi usethunzini nje? 20 UGUGULETHU: Kwelisithoko-thoko lona ithunzi bawokazi, kwaye alikho ithemba lokuba ndoza ndibuye ndibe sekukhanyeni. UZWENI: Kubangwe yini na oko mfo wam? UGUGULETHU: Buzani kubawo. UZWENI: Khawuze ke Mthi, sinombuzo kuwe. 25 UGUGULETHU: Buzani kubawo. UZWENI: Uyeza na Rhadebe? UGUGULETHU: Andizi bawokazi. UZWENI: Inene inkulu le nto, yaye iyaya apho iya khona ndifung'amaHlubi. (Uyaphuma) 30 UMTHETHO: Uphi na umfana Yihlo wangena wedwa? UZWENI: Madoda ndingxamele ukuyoyika ngoku le nto. Umfana ndimbizile, uthi akezi. Ndithi ndakuthi sinombuzo kuye athi masibuze kuyise. 15.7 Xela umba wesimo sentlalo ovela kwingxoxo ezikwisicatshulwa zokucelela uGugulethu. (2) 15.8 Khankanya iingxaki zibeMBINI ezivelele umzi wamaHlubi ngenxa yesigqibo athetha ngaso uNyaniso kwisicatshulwa. (2) 15.9 Ngqina ukuba uZweni noNyaniso bamele iimbono ezahlukileyo ngokwakule drama. (2) 15.10 Nika uluvo lwakho ngendlela amphendula ngayo uGugulethu uZweni. Xhasa impendulo yakho. (2) 15.11 Cacisa ukuba aluphuphelo njani amazwi kaZweni abhalwe ngqindilili kwesi sicatshulwa. (2) 15.12 Bonisa ukuhambelana kwentetho kaZweni ekrwelelwe umgca ngaphantsi kunye nomxholo wale drama. (2) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2021 NSC UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI INDLAL' INAMANYALA – M Lamati 'Inene lo mhlaba uyahlaba.' Hlalutya uluvo lukaSiphokazi olungentla, ngokwehle kule drama. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE INDLAL' INAMANYALA – M Lamati Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA K SIPHOKAZI: Inceba ayikho kweli hlabathi, ndincamile namhlanje. SIQHIWU: It's the survival of the fittest; the elimination of the weakest; the law of the jungle. SIPHOKAZI: Umama uyakothuka ajube zezi ndaba. Kaloku sithi xa simana ukulala ngamanzi kweli khaya, umama asithuthuzele ngelithi akusekudala 5 ndiphangele. SIQHIWU: Sukuba ezikhanda ngenyhek'etyeni nje. SIPHOKAZI: Xa ke ngoku imeko ikekele ngolu hlobo, ngubani onokuhlalela ukubambelela ethembeni elingekhoyo ngolu hlobo? SIQHIWU: Mna ke ndisuke ndacinga ukuba kubhetele nokuya kukhuthuza xa 10 kunje. SIPHOKAZI: Ungakhe uyenze loo nto Siqhiwu. Kungcono ukulala ngesisu esigunkcuza amanzi kunokulala uhluthi iinyembezi zamaxhego namaxhegokazi angathathi ntweni nawo ngokwawo. SIQHIWU: Ingathi ndiyambona nangoku umama. Ephatha kuthwalela abantu 15 imithwalo yabo edolophini. Ephatha kuthengisa neebhotile. Maxa wambi de athengise namathambo la embala. Ndibala ntoni na? Ezama ukufundisa mna lo. SIPHOKAZI: Ungazidubi kakhul'umphefumlo Siqhiwu. SIQHIWU: Wayecinga ukuba wovuzwa ndakuphumelela ibanga leshumi. 20 SIPHOKAZI: Awunakuxelela mna ngehambonzima yekhaya lakho. Kaloku Siqhiwu indlela esifunde ngayo sobabini ifana nqwa. Ulibele na ngoku? SIQHIWU: Ndisuka ndiphelelwe ngamandla nangoku ndakucinga ukuba oomama bathe banyanzeleka ukuba baphindele kobuya buxelegu bokuthwala laa mithwalo kulaa nto yala renki, kodwa thina sikho apha. Basifundisile ke 25 abo bantu … SIPHOKAZI: Kaloku ndisakhumbula kakuhle ukuba mna nawe saqala ukuva kwaizihlangu kwezi nyawo zethu mhla saya esinaleni. 17.1 Nika iimeko ezikule drama zibeNTATHU onokuxhasa ngazo amazwi kaSiqhiwu abhalwe ngqindilili. (3) 17.2 Xela ukuba uSiqhiwu ude wakhuthuza na. Xhasa impendulo yakho. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2021 NSC 17.3 Caphula iintetha eziMBINI ezingqina ukuba uSiqhiwu noSiphokazi ayibonwabisanga imeko yamakhaya abo. (2) 17.4 Xela udidi lwempixano ekule drama oluyityhilayo intetho kaSiqhiwu ebhalwe ngqindilili. Xhasa impendulo yakho. (2) 17.5 Xela inqanaba lesakhiwo sebali ecatshulwe kulo ingxoxo yengqesho ekucaca ukuba iza kuba ngunobangela wokruthakruthwano kweli bali. Xhasa impendulo yakho. (2) 17.6 Xhasa uluvo lokuba ingxaki yengqesho ekwisicatshulwa ikhokelele kwisiwo sikaMaqhikizane (2) ISICATSHULWA L (Kukusasa ezilalini, kungena uNoziphongo, uPixie, uMamQhinebe kunye noMaGatyeni emzini kaNoziphongo.) NOZIPHONGO: Pixie, uncede sisi ungamshiyi yedwa umntwana lo. Ndiza kubuya ngoku. Ndisaya apha ngentla. PIXIE: Kulungile sisi. 5 NOZIPHONGO: (Aphume, ehamba ethetha yedwa.) Loo nto ndinalo mbilini undithe mbende oko kusile namhlanje. Kusuke kwangathi ndiza kuva into embi. Kuza kufuneka khe ndiye kufowunela uMakwedini khe ndive ukuba uphilile na yena, kungathi kanti ezi ndaba zingaye. Hayi suka! Mandingavumeli usathana adlale ngam. 10 Yintoni enokwehlela uMakwedini esemsebenzini nje? Loo nto ndifuna ade afike khendibone ukuba uza kuthini na xa ebona unyana wakhe. (Aphume. Kungena uMaGatyeni noMamQhinebe benxibe iimpahla zokonga.) PIXIE: Tyhini! Ndabona abantu sele bengaphakathi, 15 bengankqonkqozanga? MAMQHINEBE: Singabongikazi, njengoko nawe usibona. Sicela uxolo ngokungankqonkqozi, sibhidwe kukungxama. PIXIE: Nifun'usisi? MAMQHINEBE: Ewe. Ukho? 20 PIXIE: Usandul' ukuhamba ngoku. Ubesithi usaya kule lali ingentla. MAMQHINEBE: Phofu asifuni yena wena enyanisweni. Thina siphuma aph' eklinikhi. Sithunywe ngugqirha ofikileyo phaya ukuba size kulanda olu sana. PIXIE: Niza kuthini ke ngoku,njengokuba usisi engekho nje? Niza 25 kumlinda? MAMQHINEBE: Asizi kumlinda usisi.La gqirha akahlali ekho, ibe lincinci kakhulu ixesha aza kulithatha apha. Siza kuhamba nalo usana olu. PIXIE: Ayinokulunga loo nto nesi. Usisi angandingxolisa xa ndinokunikisa ngosana lwakhe ... 30 17.7 Xela umba wesimo sentlalo ovela kwizalathisi zeqonga ezisekuqaleni kwisicatshulwa. (2) 17.8 Khankanya zibeMBINI iingxaki ezivelele umzi kaNoziphongo ngenxa yelinge likaMamQhinebe noMaGatyeni lokususa indlala. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2021 NSC 17.9 Ngqina ukuba uSiqhiwu noMamQhinebe bamele amacala amabini ngokwezimvo kule drama. (2) 17.10 Nika uluvo lwakho ngendlela uMamQhinebe aqhuba ngayo incoko yakhe noPixie kwisicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (2) 17.11 Cacisa ukuba aluphuphelo njani amazwi kaNoziphongo abhalwe ngqindilili kwesi sicatshulwa. (2) 17.12 Bonisa ukuhambelana kweenjongo zikaMamQhinebe zokuba usana kunye nomxholo wale drama. (2) [25] AMANQAKU ECANDELO C: 25 AMANQAKU EWONKE: 80 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all