Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NOVEMBA 2021
AMANQAKU: 80
IXESHA: Iiyure 2½
Olu viwo lunamaphepha angama-27.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2021 papers 





View all





isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2021 QP
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC November Exams 2021, 27 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2021 · isixhosa. Question paper, 27 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2021
- Exam period
- NSC November Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 27
- File size
- 518.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 27
This exam
NSC November Exams 2021
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2021
NSC
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olusekelwe
ukufundwa kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza
kuyiphendula.
3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
ICANDELO A: ISihobe (30)
ICANDELO B: INoveli/Uncwadi Lwemveli (25)
ICANDELO C: IDrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:
Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/UNCWADI
LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).
Phendula KUPHELA imibuzo ekwiNoveli/Uncwadi Lwemveli nakwiDrama
oyifundisiweyo.
Phendula UMBUZO OSISINCOKO ube mNYE NOMFUTSHANE ube
mNYE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza
oku.
6. UBUDE BEEMPENDULO
Umbuzo osisincoko kwiSihobe kulindeleke ukuba uphendulwe
ngamagama ali-190–240.
Umbuzo osisincoko kwiNoveli/Kuncwadi Lwemveli nakwiDrama
kulindeleke ukuba uphendulwe ngamagama angama-340–390.
Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
nangokusemxholweni.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2021
NSC
7. Landela imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO NGALINYE ngocoselelo.
8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela indlela ekunonjolwe
ngayo kwiphepha loviwo.
9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:
ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2021
NSC
ITHEYIBHILE YESIQULATHO
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. 'UMfikazi uCharlotte Manyhi Umbuzo osisincoko 10 6
Maxeke' soncwadi
2. 'Iimbongi' Umbuzo omfutshane 10 8
3. 'Inyibiba' Umbuzo omfutshane 10 9
4. 'A! Ngangomhlaba' Umbuzo omfutshane 10 10
KUNYE
Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. 'Udaba lobuso' Umbuzo omfutshane 10 11
QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Xa
uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile
ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.*
6. Inkawu idliw' ilila Umbuzo osisincoko 25 12
soncwadi
7. Inkawu idliw' ilila Umbuzo omfutshane 25 12
8. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko 25 15
soncwadi
9. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 15
10. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo osisincoko 25 17
soncwadi
11. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 17
OKANYE
12. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo osisincoko 25 19
soncwadi
13. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo omfutshane 25 19
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.*
14. Buzani Kubawo Umbuzo osisincoko 25 22
soncwadi
15. Buzani Kubawo Umbuzo omfutshane 25 22
16. Indlal' Inamanyala Umbuzo osisincoko 25 25
soncwadi
17. Indlal' Inamanyala Umbuzo omfutshane 25 25
*QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko okanye imibuzo
EMIBINI emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2021
NSC
ITSHEKHLISTI
Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA
EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI
A: ISihobe
1–4 2
(ISihobe esifundisiweyo) emiselweyo)
KUNYE
A: ISihobe
5 1
(ISihobe ongafundiswanga) ongamiselwanga)
B: INoveli OKANYE Uncwadi
LweMveli
(Umbuzo osisincoko 6–13 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
C: IDrama
(Umbuzo osisincoko
14–17 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2021
NSC
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
OMNYE ongafundiswanga.
Ulindeleke ukuba uphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe kwimibongo
okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo OMNYE wombongo okanye
isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
candelo.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula umbuzo
olandelayo.
UMFIKAZI uCharlotte Manyhi Maxeke –SEK Mqhayi
('Ndesuka ndingunina kwaSirayeli' (Gwebi 5:7)
1 Shukumani bafazi;
2 Ushenxil'uMamarhixirhixi;
3 Ufinyis'amagruxu;
4 Ushenxil'okad'esakh'umzi,
5 Egutyul' iirhanga namanxila;
6 Egodus' amahilihil' agoduke;
7 Kubuy' amadungudwan' emazweni;
8 Itye lesiseko seTiyopiya!
9 Shukumani bafazi!
10 Igqibil'intomb'asemzini;
11 Igqibil' intomb'aseLusuthu;
12 Umfazi wamaNywabe kwaGatyeni;
13 Ukhe wabek' iinyawo kwelabaTswana;
14 Kusapho lukaKhama nolwabaRolweni;
15 Wabek' amabele kubaThembu;
16 Kumabandla kaNdaba kaZondwa;
17 ETyhalarha kwingcwaba likaNgangelizwe.
18 Maz' emabele made yaseAfrika;
19 Okwanyis'usapho lukaNtu luphela;
20 Azi nonyaka yaphusile nje
21 Logangwa yintokazi kabani na?
22 Menzelen' ilitye lokukhunjulwa;
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2021
NSC
23 Ze siqhayisele ngal' amavilakazi;
24 Az' angaz' alityalwe kowabo;
25 Az' angaz' alityalw' emhlabeni;
26 Az' angaz' alityalw' –eAfrika!
27 Nci! Ncincilili!
Cazulula isigama salo mbongo esityhila igalelo likaCharlotte Maxeke kwiAfrika iphela.
Impendulo yakho mayivelele okulandelayo ngesigama ngasinye osikhethileyo;
(a) Intsingiselo yemihla ngemihla yesigama.
(b) Sisetyenziswa xa kutheni?
(c) Sithi liyintoni igalelo likaCharlotte Maxeke eAfrika?
Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama ali-190–240. [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda umbongo olandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.
IIMBONGI – ZS Qangule
1 Nkedama ezaziwa ngokubhonga,
2 Mithombo ehlupha ngokubhanga,
3 Nzala yamagqirha ngokunuka,
4 Luhlobo lwamanxila ngokuthuka,
5 Ziphoxo zenkundla ukubhoxa,
6 Xholovane benkundla ukuxoxa,
7 Zazi zeembalo ukuprofithesha,
8 Makholwa endalo ukubhedesha,
9 Manyange anyanga izizwe,
10 Bavuseleli abatyala ubuzwe,
11 Zingxangxasi iingcamango zenu,
12 Yingxubevange ukugxagxaza kwenu,
13 Ndiphuma nani ngokutola,
14 Ndivuma nina ngokuhlola.
2.1 Nika zibeMBINI iindidi zabantu ezifaniswa nazo iimbongi ngokwekwatreni
yoku-1. (2)
2.2 Tyhila intsingiselo yomqolo wesi-3 ngokwalo mbongo. (2)
2.3 Chaza indlela esidalwe ngayo isingqisho kulo mbongo. (2)
2.4 Cacisa ukuba isikweko esikumqolo we-11 sisiqaqambisa njani isiphiwo
seembongi. (2)
2.5 Nika umyalezo walo mbongo. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda isicatshulwa sombongo esilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.
INYIBIBA – JJR Jolobe
1 Ndayibona izifihla
2 Enqaben' ezixhotyeni,
3 Ngaphakathi kwamalwalwa
4 Amabini, iqaqambile.
5 Hayi, obo buhle!
6 Izityalo ezithile
7 Zaye zimi zijikele;
8 Yayiphakamisa leyo
9 Ntloko yayo imhlophe-mthubi,
10 Njengetshawekazi.
11 Loo magqabi asixwexwe
12 Achokozwe busiliva,
13 Aphuphuma kukuphila,
14 Ayekratsha ngemveliso
15 Yobo bomi bawo.
16 Kwanothuli oluphantsi,
17 Nokhula' olukufuphi,
18 Lwema ngathi luyanqula
19 Loo nzwakazi yasezindle-
20 Inyibiba entle.
21 Yayibonwe ngala mehlo,
22 Yathokoza intliziyo;
23 Kwakho ukufudumala
24 Endikungekuchazi mhlana
25 Ndabona loo nzwakazi.
26 Ndev'izisebesebezo
27 Emazants'obume bami,
28 Zindityel'ukuthi yeyam
29 Phofu ingeyiy'ubuhle
30 Bonke obunjengayo.
3.1 Nika zibeziBINI iziqwengana eziyifanisa nabantu inyibiba ngokwezitanza
ezibini zokuqala. (2)
3.2 Tyhila intsingiselo yomqolo we-13 ngokwalo mbongo. (2)
3.3 Chaza indlela esidalwe ngayo isingqisho kwizitanza ezithathu zokuqala zesi
sicatshulwa sombongo. (2)
3.4 Cacisa ukuba isikweko esikumqolo we-19 sibuqaqambise njani ubuhle
benyibiba. (2)
3.5 Nika umyalezo walo mbongo. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda isicatshulwa sombongo esilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.
A! NGANGOMHLABA – SEK Mqhayi
………………………………………
1 Kulahlek' inkwenkwezi yoKumkani.
2 Kwagqum'okaNopanyaza kwaGompo,
3 Wothuk' uBusobengwe kwelikaHintsa,
4 Kwaqhuqhumb' uNosikakana phezu kweTole.
5 Yamathumb' antaka ekaLuzipho eKunene.
6 Zagidim'incwad' ukusing' eMtata;
7 Lwambox' uthul' ukubhek' eMatshona;
8 Zabuy' incwadi zisithi kwaNombor' Sikis,
9 Aph' izilonyana zodibana khona,
10 UNgangomhlaba noZweliyazuza.
11 Mhla kwahlw' emin' eDiyara;
12 Kwanuk' irhuluwa nentsimbi;
13 Kwatshixiz' umthi komny' umthi;
14 Kwaqhawuk' imbeleko nemibeleso;
15 Wathi umntu kudiben' izulu nomhlaba!
16 Bebedityaniselwa ntonin' abangaka?
17 Kusaphuk' imikhonto nje ngoku siphina?
18 Yaba kukudlula kwalo njalo
19 Malixol'ilizw' inkwenkwez' ifumanekile.
20 Mazibuy' izinto ziye ngeendawo zazo.
21 Tarhu Jikijwa, nawe nto kaRubusana
22 Kade sinixelela zinkosi
23 Sisithi wagcinen' amadun' akowenu!!
24 Ncincilili!!
4.1 Nika zibeMBINI iinkosi zamaXhosa ezakhathazekayo ngokwemiqolo
yoku-1–4. (2)
4.2 Tyhila intsingiselo yomqolo wesi-5 ngokwalo mbongo. (2)
4.3 Chaza indlela esidalwe ngayo isingqisho kwimiqolo ye-12–14 yesi
sicatshulwa sombongo. (2)
4.4 Cacisa ukuba isikweko esikumqolo we-12 ukuya kowe-15 siyiqaqambisa njani
imeko yentlanganiso eyayiseDiyara. (2)
4.5 Nika umyalezo walo mbongo. (2)
[10]
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
UDABA LOBUSO – JJR Jolobe
1 Undwendw' oluyimfundi kwilali yasemzini,
2 Lwabakho efihlweni lelunga lentokazi.
3 Ngesiko lamaphandle ukumhl' entloko umntu,
4 Lwacelwa lwenz' intetho kwinkonz' ezukileyo.
5 Lwathi, 'Imbonakalo yobuso iyincwadi.
6 Isihange sifundwa ngokubhalw' ebusweni.
7 Ufukuko lobuso obulifutyufutyu
8 Luxel' ukuthi umntu yindlamanzi yenene.'
9 Lwahambisa, 'Kobale nzwakaz' ingqengqe apha
10 Besibon' ubulali nothando maxa onke.
11 Makalale ngoxolo umfikazi. Ngale nto
12 Ufundise lukhulu.' Ancwina amanina.
13 Ekhaya umfazana ondoda yayisela
14 Wathi, 'Yise kaTutu kuthethiw' edlakeni.'
15 Encuma wahambisa, 'Yaz' uthe utitshala
16 Akuthetha ngobuso ndakhangela kobakho.'
17 Yashiya mpasalala njalo intombi yomntu.
18 Yathi kant' ifezile. Waguquka loo mfana
19 Ngokuyinkcenkceshela ngemfefa yobuchule
20 Imbewu ehlwayelwe kwintetho ngomfikazi.
5.1 Bhala ngesivakalisi esiNYE umxholo walo mbongo. (2)
5.2 Cacisa la mazwi 'imbonakalo yobuso iyincwadi' ngokomongo wesitanza
sesi-2. (2)
5.3 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukuba ngokwalo mbongo ngabantu
abangamanina abalivayo ilizwi londwendwe kumngcwabo ekuthethwa ngawo. (2)
5.4 Xela ukuba kutheni umqolo wama-20 usithi abayimbewu amazwi ondwendwe. (2)
5.5 Phawula ngendlela imbongi ewabona ngayo amabhinqa namadoda kulo
mbongo. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2021
NSC
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini noNcwadi Lwemveli.
Khetha umbuzo kwiNoveli oyifundisiweyo/ukhethe umbuzo kuNcwadi Lwemveli.
KwiNoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI,
OSISINCOKO SONCWADI NOMBUZO OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo we-6
ukuya kumbuzo we-13.
Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa ukhetha umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B
(kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwiDrama).
Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwiNoveli okanye
kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo
OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwiDrama).
UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula
Ngqina uluvo lokuba umthetho unamandla kunolwaphulomthetho ngokuthathela
ingqalelo usukuzwano oluphakathi kukaMapheza noMfuneko kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE
INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
'Kanti usandibambe ngentliziyo nangoku Msindisi!' watsho ezityikila ngeenyembezi
ebusweni uThantaswa.
'Andikubambanga ngentliziyo sithandwa sam. Musa ukulila sul'ezo nyembezi,' watsho
uMsindisi owayesandula ukufumana ifowuni evela kubhuti kaSiziwe, uMzolisi.
UMsindisi kaloku wayeza kuba nedinga nabo ngemini elandelayo ngorhatya emzini 5
kaSiziwe. UMzolisi yena wayesel'emgobile udade wabo, kushiyeke nje uSiziwe ukuba
atsho kuMsindisi ukuthi makaqhubele phambili ngomtshato nokuba uza kuba ngumfazi
wasekunene na.
'Lo sathan' ugush'izembe bendimthandazela ukuba asuke emva kwethu ngathi
usasilandela. Ufuna ukuzibona ephumelela ekusahlukaniseni nokuba kungayiphi na 10
indlela, kodw' apha kum ke akanayo indawo. Ndikhuselwe zizandla zoNyana kaThixo,'
watsho uThantaswa nokungena kukaNozizwe.
Wathelwa rhiphu luvalo uNozizwe owayeyokukhumbuza uMsindisi ukuba angalali
engayanga kulaa ndawo ebethe aze amkhumbuze ngayo. Wabulela ngokungazenziyo
uMsindisi, yaba kukuphela kwengxabano yabo ngolo hlobo. Watsho ehlaba umbuzo 15
emyenini wakhe uThantaswa ngoko nangoko.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2021
NSC
'Uza kuya phi na sekuhlwile nje?' wabuza uThantaswa emjongile uMsindisi.
Wayefikelwe sisikhwele, ecinga ukuba uza kuphuma aye kulo Siziwe wakhe.
'Sowulibele na ukuba ngomso kufuneka ndiseThekwini ngentsimbi yesixhenxe
kusasa? Kaloku la somashishini ndizama kuye ukufaka esinye sezi zigadla zam uhlala 20
eChartsworth. Uthe ke masidibane ngentsimbi yesixhenxe ngomso ukuze
azokundazisa kwabanye oosomashishini bezigadla.
7.1 Xela ukuba uthetha ukuthini uThantaswa xa athi uMsindisi usambambe
ngentliziyo. (2)
7.2 Chaza ukuba ukuzityikila ngeenyembezi kukaThantaswa ngokwesicatshulwa
kuhambelana njani nesihloko sesahluko esithi 'Ukulila okwenkawu'. (2)
7.3 Chaza ingxaki edalwe yifowuni kaMzolisi ekuthethwa ngayo kwisicatshulwa. (2)
7.4 Cacisa ukuba iingxoxo ngesithembu zilukhulise njani unxunguphalo kule
noveli. (2)
7.5 Tyhila isigqebelo esikule ntetho kaThantaswa ibhalwe ngqindilili. (2)
7.6 Xela ukuba uvalo olukuNozizwe lubengumqondiso wantoni ngokwebali lale
noveli. Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA B
'Ukuba besingasebenzi nalaa mpimpi uMapheza, nawe ngoku ngowusasebenza,
mfo kaZalala, watsho uNqoza ejonge enkosikazini yakhe.
'Hay' bo! UMapheza ngoku sengcothozela ooNjinga naye?' wabuza othukile uZalala.
'Kanti akumazi, kukudala nje wawenzayo loo msebenzi wokurhubuluza? Uthi wena
ungaphandle nje emsebenzini ngubani?' 5
'Andikayikholelwa le nto uyithethayo Nqoza,' watsho enikina intloko uZalala.
'Andithi nguMapheza kanye owaya kuxelela uNjinga ukuba mna ndiya emsebenzini
ndinxilile ebusuku? Yinyoka efuna ukucunyuzwa intloko ukuze ingaze iphinde ivuke,'
watsho ejike ebusweni uNqoza.
'Andikakuva kakuhle kuba mna ndazi inguMnenga irhamba elikhulu elirhubuluzela 10
ooNjinga. Mna lo ndabanjiswa nguye emva kokuba eqhekeze isitora weba imipu
emihlanu wayithengisela imigulukudu yakhe engooSixaki,' watsho emana ukugushuza
kancinci umfo kaZalala.
'Yinto oyithatha phi ke leyo wena Zalala kuba uMnenga uthi nguMapheza kanye
owakubambisayo?' 15
'Heyi, Nqoza! Useza kukulimaza uMfuneko ukuba umkha ngecephe leti! Akukho nto
inomntakaMapheza tu. Uyamtyhola. Akanakuze ayithethe loo nto ndikhona kuba
ndingaze ndimgqogqe iindlebe,' watsho uZalala efuna ukufudumala kancinci.
Wanqwala intloko kancinci uThembakazi owayezimamele ngomdla ezi ndaba.
'UMnenga lo kanti yimpimpi naye?' watsho ejonge phantsi uNqoza. 'Ubungamazi 20
kanti? UNjinga wandixelela ukuba weva ngoMfuneko esirhoxweni sotywala
ukuba imipu yabiwa ndim.
7.7 Ngeengongoma eziMBINI ezikwesi sicatshulwa ngqina ukuba uMfuneko
akamfuni uMapheza. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2021
NSC
7.8 Khetha kwizibiyeli injongo yokusebenzisa abalinganiswa njengejelo
lokubalisa kwesi sicatshulwa. (Kukubazoba mayana abalinganiswa
abathethayo/kukubazoba ngqo abalinganiswa abachazwayo.) Xhasa
impendulo yakho. (3)
7.9 Susela kwintetho ebhalwe ngqindilili, ube nguZalala, ubhale iingongoma
eziMBINI apho ugqogqa iindlebe zikaNqoza ngoMfuneko. (2)
7.10 Chaza isimo sikaMfuneko nebesikade singaziwa nguNqoza esivela kule
ngxoxo ikwisicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (2)
7.11 Ucinga ukuba le noveli ingaluncothula neengcambu ulwaphulomthetho
esipoliseni? Xhasa impendulo yakho. (2)
7.12 Ngqina ukuba ukunyoluka kukaThantaswa kuyikhokelele kwisiphelo
esiyintlekele le noveli. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Ngqina ngomlinganiswa onguThole ukuba ubuKrestu nesazela bube namandla
kunento zehlabathi kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA C
'Madoda ndiphenduleni ndiyabuza?' uphindile ebuza.
'Mfondini akuthanga uya eGcuwa?' wabuza umqhubi wemoto.
'Nditshilo.'
'Ke ufuna ntoni ngoku?' watsho umqhubi engamanga eyivuthela imoto.
'Ndingxamele ukungayiqondi le ndlela yakho,' watsho uThole eyekelela. 5
Kuthe besaxoxa leyo bavela komnye umbhalo, 'You are now entering the Knysna
Forests' kwaphinda kwabhalwa into eninzi ezantsi kwawo kulunyukiswa abantu ngezilo
ezilapho, aye amahlathi ethe thantalala phambi kwabo. Bagqithe njalo kulo mbhalo
baye sebengena ehlathini. Bangene nje yema imoto. Wehla umqhubi wayivula
ngaphambili wayiphathaphatha wabonakala enikina intloko esiza kubo emotweni esithi, 10
'Madoda, ndiphelelwe ngamafutha.' Watsho wangena emotweni lo mfo wee
nxokotho eqamele ngevili lokuqhuba.
'Ngoku ke kuza kuthiwani mqhubi?' wabuza uThemba.
'Ndixakwe yiloo nto ubona ndithe nxokotho nje.'
'Kulungile ke madoda ndiza kunicela nihle, nindilinde apha ndide ndibuye, ndiza kujika 15
ndikhangele apho ndinokuthi ndithele khona amafutha kuba ndiyaqonda ukuba kukude
phambili.' Ehla onke amadoda ahlala ecaleni kwendlela wayibasela umqhubi ejika.
Ngalo lonke ixesha bemi apho zamana zivakala izikhalo zeemfene, imigqumo
yeendlovu neengonyama etsho kuhambe umzimba kwezo ntsunguzi zamahlathi, phofu
zinga zitsho kude. Yayinyamezeleka yonke le migqumo kodwa oweengonyama 20
owawusithi wakutsho kunyikime nomhlaba kwakunzima ukuwunyamezela.
9.1 Xela ukuba sithetha ukuthini isenzo somqhubi sokuphendula uThole
ngemibuzo. (2)
9.2 Chaza ukuba ukusinda kukaThole kwiingonyama kuhambelana njani
nesihloko sesahluko esithi 'Vuyisanani nam'. (2)
9.3 Chaza ingxaki eziswe kukuba umqhubi engayithatheli ingqalelo imibuzo
kaThole. (2)
9.4 Cacisa ukuba ukuzenza igqirha kukaThole kuludala njani unxunguphalo
kubafundi benoveli. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2021
NSC
9.5 Tyhila isigqebelo esikwisehlo sale mini ikwisicatshulwa malunga noThemba
noSonwabo. (2)
9.6 Xela ukuba ixhala likaThole libengumqondiso wantoni ngokwebali lale noveli.
Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA D
Batsho bakroza ukuza ngaphambili beyibetha imali. Atsiba amadodana adibanisa
izitulo esenza itafile, yabethelwa kuyo imali. Hayi ke emva koko, yaphoswa nje imali
kwezo zitulo okwamatye esivivane kungekho ukhathalele ukubhalwa. Kwathi
kusenziwa ufefe yaye iyimfumba imali phambi komfundisi. Yathi yakubalwa
kwafunyaniswa ingaphaya kwamakhulu amathathu eeponti, into leyo eyabetha 5
bamangaliswa, umfundisi nenkosikazi yakhe. Emva kokuba ixeliwe imali bachithakala
abantu bethembisa beyalezana ngecawa elandelayo besithi yoba yeyokubethwa
kwemali besithi bafuna ingalibazisi indlu yecawa, kufuneka iindonga zeSpes Bona
zimile ngokukhawuleza. Wababulela abantu umfundisi ngokungazenzisiyo emthembisa
ngokuhlangabezana nabo. Kwicawa elandelayo yabethwa imali yaqabela ewakeni 10
kwelo waka wafaka iwaka uMangaliso yangamawaka amabini. Kaloku noko umfo
lo wayengalambanga kakhulu, uthi zaziphi iimali zemibuliso yokufika kwakhe? Zathi
zakufika ezi ndaba kwiintsumpa zamaWesile akalityalwa uMangaliso ngokwahlula
abantu baseGeorge Goch abanzima gqitha. Wonke umfundisi adibana naye
wayemthanda ukuqonda ukuba ubadlele mthi mni na abantu baseGeorge Goch. Kuloo 15
mawaka mabini icawa yaseWesile yafaka amanye amabini, into ke leyo eyathetha
ukuba amawaka amane aphelele, mawuqale umsebenzi. Yathi iqala inyanga yesibini
zaye zisihla zinyuka iilori zithutha izitena, amazinki nesamente zidilizela kweso siza
samaWesile bewuqalile umsebenzi abakhi.
9.7 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ezikwesi sicatshulwa ukuba wayamkelekile
uThole njengomfundisi eGeorge Goch. (2)
9.8 Khetha kwizibiyeli injongo yokusebenzisa abalinganiswa njengejelo lokubalisa
kwesi sicatshulwa. (Kukubazoba mayana abalinganiswa abathethayo/
kukubazoba ngqo abalinganiswa abachazwayo.) Xhasa impendulo yakho. (3)
9.9 Susela kwintetho ebhalwe ngqindilili ube nguThole ubhale iingongoma
eziMBINI apho ubulela abantu baseGeorge Goch kubomi bakho bobufundisi. (2)
9.10 Chaza isimo sabantu baseGeorge Goch ebesikade singaziwa ngabefundisi
abedlulileyo ngokwesicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (2)
9.11 Ucinga ukuba le ncwadi ingalinika ithemba kubantu abaphantsi koxinzelelo
lokungabi nabazali? Xhasa impendulo yakho. (2)
9.12 Ngqina ukuba ukuphindela esikolweni kukaThole kukhokelele ekubeni
isiphelo sale noveli sibesisiyoliso. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Ngqina ngokusebenzisa umlinganiswa onguMfazwe namapolisa ukuba ubuthandazwe
bube namandla kunengcinezelo kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA E
'Inengozi ke le ndawo uze kuyo. Le ntaba yindawo yamarhamncwa, iinyoka
ezinobuhlungu, izigcawu, oonomadudwane nonomanxazane, kwakunye ke nabazingeli
abanoburhalarhume. Kaloku siyayibisa le nto yokuzingela. Ukuba ndinokufunyanwa
ndingabulawelwa apha ngala mabhulu.' Ndayimamela indoda enkulu ithetha ijonge
kweziya zandla zayo, imana ukundithi tshawu nje kube kanye, ibuye ijonge phesheya. 5
Ndathi bendichophile ndabuya ndahlala ngeempundu.
'Ndiyakubona ukuba ukhaliphile, kodwa ke ukuba uva ngam amakhalipha afa kuqala
emfazweni. Andikwazi ukuba usuka phi na, ndingafuni nokuyazi loo nto kunjalo nje.
Abukhali amapolisa alapha, ukuba usindile uze undishunqule lo mnwe wam.' Watsho
lo mfo endikhombisa into exwebileyo yocikicane. 10
'Ndingasinda njani?' Ndabuza ndicuthe amehlo, ndingenwe lixhala elibangwa yile
ncoko.
'Akukho ukusinda. Le ndawo yaziwa njengezibuko labaqhweshi, ngoko ke
izabatha zamapolisa azinganganto. Andiwazi nalo mzabalazo wenu ukuba usingise
phi na. Yiyo loo nto mna ndithe ndakudla umhlala phantsi ndangumzingeli 15
weenyamakazi, ngowona mzabalazo wam ke lowo, ukuba ndihluthe apha esiswini.
Ubupolisa abuzange bundenzele nto, ngaphandle kokundenza utshaba lwabantu.
Lo mfo wasuka wathetha okomntu odliwa sisithukuthezi, kuba yonke le ntshwaqane
yakhe yayingazi kundenzela nto ngaphandle kokuba yayizama ukundithibaza kwinto
endandizimisele kuyo. Ndibuze ngobungxamo. 20
Ndingenza njani ukuze nditsibe imida?'
11.1 Xela ukuba ithetha ukuthini ngokwebali kumzingeli nakuMfazwe intetho ethi,
'Inengozi ke le ndawo'. (2)
11.2 Xela ukuba ubukhalipha bukaMfazwe buhambelana njani nesihloko
sesahluko esithi 'Ukhozi olumaphiko'. (2)
11.3 Chaza ithamsanqa eliziswe kukuhlangana kukaMfazwe nomzingeli
ekuthethwa ngaye kwisicatshulwa. (2)
11.4 Chaza ukuba amapolisa alukhulise njani unxunguphalo kule noveli. (2)
11.5 Tyhila isigqebelo esikwintetho yomzingeli engezantsi ngokwale noveli,
'…, kodwa ke ukuba uva ngam amakhalipha afa kuqala emfazweni.' (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2021
NSC
11.6 Xela ukuba libengumqondiso wantoni ixhala likaMfazwe akuba encokole
nomzingeli.Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA F
Ithe seyigqithile le ntokazi kum, yajika ndamva umfana xa ekukhalazela oko, ethetha
isiXhosa. Ijike yaza kuma phambi kwam ayagqitha. Ndaphakamisa intloko ndisiba
mhlawumbi ngumntu oxakwe yinto.
YayinguCikizwa! Andiphinda laa mehlo ukundibamba ngomnatha, sajongana ixesha
elide, kwada kwangenelela unyana wakhe ngokumtsala-tsala. 5
'Ngunyana kabani na lo mhle kangaka?' Ndibuza kuCikizwa sekukudala sihleli phantsi
egumbini lokutyela kwalapha esikhululweni seenqwelo-moya. Ngaxeshanye ndifunqule
le kwekwe yasuka yathandeka, ndiyibeka phezu kwalo mlenze ungaqhwaleliyo.
'Ngunyana wakho!' Izinto ezothusayo zingabe ziphinda ziphele na kakade?
'Hayi wena Cikizwa khawuthethe inyani. Phofu ukuba akufuni kuxela, kakade 10
ibingeyondawo yam leyo, kodwa ke unonyana omhle gqitha.' Ndatsho ndirhwaqela
ndisoyikela ukuthi kanti ndonile.
'Xa umjongile wena ufana nabani? Khangela olu siba lusebunzi, ngumfanekiso
wakho nangalaa mehlo alaqazayo. UZubuye lo ngunyana wakho, Nako ke nangoku
ubuyile.' Amehlo am ayesathe ntshoo emfaneni, engakwazi ukusuka. UCikizwa 15
wathetha ngokukhawuleza.
Kuyacaca iileta zikanina noninakhulu akukazifundi. UNokuzola wamfumana lo
mntwana ukusweleka kwakhe. Kwakufanele ukuba wayengazanga aphile naye, kodwa
uThixo akavuma, lwasinda lona usana. 'Ukuba ube lapha yimisebenzi kamfundisi
uHlathi nenkosikazi yakhe. Sendingenelele ke nam njengonina.' 20
Ndiphazanyiswe kwingcinga neziqhwaywe nguZubuye kukufika konyana kaMeva
Douglas, ndabe sendisithi makusongwe impahla.
11.7 Ngeengongoma eziMBINI kwisicatshulwa ngqina ukuba uMfazwe watsaleka
yi 'kwekwe' eyayihamba noCikizwa. (2)
11.8 Khetha kwizibiyeli injongo yokusetyenzisa kwabalinganiswa njengejelo
lokubalisa kwesi sicatshulwa. (Kukubazoba mayana abalinganiswa
abathethayo/kukubazoba ngqo abalinganiswa abachazwayo.) Xhasa
impendulo yakho. (3)
11.9 Susela kwintetho ebhalwe ngqindilili ube nguMfazwe ubhale iingongoma
eziMBINI apho uphalazela uNokuzola imbilini yakho ngalo mntwana. (2)
11.10 Chaza isimo sikaNokuzola abekade engasazi uMfazwe, esivela kule ngxoxo
ikwisicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (2)
11.11 Ucinga ukuba le ncwadi ingazivuselela izazela zobuthandazwe kubantu beli
loMzantsi Afrika? Xhasa impendulo yakho. (2)
11.12 Ngqina ukuba ubugorha bukaMfazwe bukhokelele kwisiphelo esiyolisayo sale
noveli. (2)
[25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2021
NSC
UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Ngqina uluvo lokuba umthandazo unamandla okoyisa ububi kwintsomi kaDeli
noDeliwe kananjalo ubuthandazwe bunamandla kunengcinezelo ngokubhekiselele
kwisibongo esithi, 'NguRhulumente wethu lo'.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA G
INTSOMI YEENYAMAKAZANA
Kwathi ke kaloku ngantsomi, yaziinyamakazana zonke, zalima intsimi zemka zaya
kuzingela. Zabuya zayihlakuhlakula. Zemka zaya kuzingela kwakhona. Zabuya zisiya
kuhlola. Zathi zisekude zabona umsi omkhulu phakathi entsimini. Zahlala phantsi
zacinga icebo zaza zagqiba ukuba uMvundla uye kujonga ukuba ngubani lo
usentsimini yazo. Uhambile uMvundla ngokuzithemba waza wakhwaza wathi: 5
'Ungubani na wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke; zayilimalima,
zayihlakuhlakula zemka zaya kuzingela?' Livakele ilizwi lisithi, 'Ndim uMaginy 'iinyathi
neempondo ndingasuka nawe Mvundlazana ndikuginye ndingakuhlafunanga.'
Wagqotsa kwa oko uMvundla.
Zathi iinyamakazi makukhe kuye uMfene. Naye ufike wamemeza wathi: 'Ungubani 10
wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke, zayilimalima, zayihlakuhlakula zemka
zaya kuzingela?' 'Ndim uMaginy' iinyathi neempondo, ndingakuginya ngoku.'
Yagqotsa imfene ukubuyela emva.
Zamana ukuya nganye-nganye zibuye, kwada kwacaca ukuba kushiyeke uFudwazana
yedwa. Kwathiwa makukhe kuye yena zabe ezinye zinqanda zisithi kungathi koyiswe 15
zona kobekaphi kooFudwazana abancinci. Wabonakala ezwabuluka ngokuzola zabe
ezinye zimsizela zimbuza ukuba uyaphi na kodwa eza kuzenzakalisa nje.
UFudwazana zange amamele warhoqoza wenjenjeya ukuya kuzikhangelela le nto
isentsimini yabo. Naye njengezinye wakhwaza wathi: 'Ungubani wena ukuloo ntsimi
yeenyamakazana zonke, zayilimalima zayihlakuhlakula zaya kuzingela?' Yaphendula 20
njengesiqhelo yathi, 'Ndingumaginy'iinyathi neempondo nawe lo ndingakuginya
ungabonakali.' Warhoqoza uFudwazana wabheka phambili ezama ukusondela kanye
kule nto. Wathi akuyibona izojela umbona waphinda wakhwaza njengakuqala. Yathi
xa iqala ukuphendula njengesiqhelo wakhwela kuyo uFudwazana wayikhama.
Kwajijiswana kwayiloo nto wabe uFudwazana engayiyekanga. Yada yafa waba ke 25
uFudwazana uyigqibile edelekile enjalo. Wathi akubona ukuba uyigqibile waza wacula
ingoma yakhe wathi:
'Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo!
Ndikwazile ukulubulala utshaba obelugqiba umbona wethu!
Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo! 30
Ndikwazile ukulubulala utshaba obelugqiba umbona wethu!
Yizani nonke nize kubona isimanga!'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2021
NSC
Zabuzana iinyamakazana ukuba uthini na uFudwazana. Zathi ezivileyo uthi ulubulele
utshaba. Yekoko ukubaleka zisiya entsimini. Zafika zambulela ngobugorha
abubonakalisileyo. Zamncoma zimtyibela ukumthutha oku kuba uzihlangule 35
iinyamakazana. Ukusukela ngaloo mini wahlonipheka uFudwazana naye phakathi
kwezinye izilwanyana kuba yena zange asebenzise zigalo kuba emncinci wasebenzisa
ingqondo kuba wasuka wakhwela kulo utshaba walukhama lwafa. Zambamba izandla
zimvuma ukuba ube ngoyena unengqondo kunazo zonke, zatsho zilivuma elithi.
'Ungabokuwudela umqulu iiyadi ungazibalanga.' Phela-phela ngantsomi. 40
13.1 Nika isizathu sokuba uMvundla, uFudwazana, uMfene bengathiywanga
magama, bebizwa ngeendidi zezilwanyana abazizo. (2)
13.2 Chaza ukuba intetho ebhalwe ngqindilili ilukhulise njani unxunguphalo kule
ntsomi. (2)
13.3 Susela kwisiqwengana esinomgca ngaphantsi ubhale iingongoma eziMBINI
ezigqogqa iindlebe zezilwanyana ezinqanda uFudwazana. (2)
13.4 Xela ukuba ingoma kaFudwazana yabangumqondiso wantoni kule ntsomi.
Xhasa impendulo yakho. (2)
13.5 Cacisa ukuba ukoyisa kukaFudwazana kuyitshintshe njani intlalo yakhe
nezinye izilwanyana. (2)
13.6 Ucinga ukuba le ntsomi ingabafundisa abantu ukuba bazithembe
bangazoyikiseli ebomini? Xhasa impendulo yakho. (2)
13.7 Ngqina ukuba ubugorha bukaFudwazana bukhokelele kwisiphelo esiyolisayo
sale ntsomi. (3)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2021
NSC
ISICATSHULWA H
A! ZILIMBOLA! – ISIBONGO SENKOSI – M Mbambo
---------------------------------------------------------------
1 Tshotsho unxonxothele emfundweni ukuz' ubone.
2 Sikruqukile ziimfam' ezirhuqwa nasemini.
3 Nkunz' ezagweba ngomthetho enkundleni;
4 Emadodeni iyawasakaza kangaka;
5 Kwabasetyhini' ibetha ngoyaba;
6 Kumlisela nomthinjana yalath' encwadini;
7 Mhla ngentonjana itshila ngesidanga.
8 Umponga-mponga weNkosi kumaCiskei;
9 Umth' omde ovelel' iintaba zaseGwali;
10 Nguphuncuka bemphethe ingxaki yenkosi
11 Intyulubi kwakuphath' umthetho enkundleni;
12 Inkxentsi kwakuthethwa ngesiXhosa.
13 Ngumahomba ngomnweba wezingwe mhla ngesisusa.
14 Hlabelani igwatyu mabandl' aseGwali
15 Ukuze nilil' intephelayo maXhosa ngoMqhayi.
16 X' ekho uSogwali kaNtaba uMqhayi uyaphila.
17 A! Zilimbola!
13.8 Phawula ngendima edlalwe yimfundo kulawulo lukaZilimbola. (2)
13.9 Uthetha ngabani umqolo wesi-2? (2)
13.10 Chaza okuphuhliswa sisikweko 'Nkunz' kumqolo wesi-3 (2)
13.11 Cacisa umqolo obhalwe ngqindilili. (2)
13.12 Chaza imvakalelo yembongi kwesi sibongo. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2021
NSC
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 14 ukuya
kumbuzo 17.
KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI kunye
NOMBUZO OMFUTSHANE.
Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhetha umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
(kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
akhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C
(kwiDrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
kwiCANDELO B (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli)
KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE
kwiCANDELO C (kwiDrama).
UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
'Umntwana bantwana bam ongenantlonelo kumzali wakhe imihla yakhe mifutshane
phantsi kwelanga.'
Hlalutya uluvo lukaMfundisi olungentla ngokwehle kule drama.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA I
UNOMAMPONDOMISE: Kowu bhuti Gugulethu Rhadebe, le nto akukayiyeki
nangoku? Kodwa sisizungu sani esi undimele ngaso? Uza
kundenzela amashwa ngale nto. Uza kubanga ukuba
ndingatyi kutya kuhlayo, ndingalali buthongo buhlayo yiyo
yonke le nto. 5
UGUGULETHU: Wena Jola uthi 'ndiza'. Mna akuhli ngoku ukutya
endikutyayo. Andithethi ke bona ubuthongo, ndithi
ndakucinga ngawe bumke bonke, ngoku into eseleyo
ngamashwa ukuba abe phezu kwam ngenxa yakho; kuba
NomaMpondomise, qonda kakuhle Jola, ngenxa yothando 10
le nto ingumntu iyajika ibe yinto ebingeyiyo ekuzalweni,
okanye ibe yinto ebingadalelwanga yona nguThixo. Ngenxa
yothando umntu uba ngumbulali ngoku
ebengadalelwanga kubulala.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2021
NSC
Ngenxa yothando umntu uba ngugqobha ogqobha onke 15
la mankazana eli lizwe. Yintoni unobangela? Intliziyo
ayivumi ukwanela kuba kukho lowa mntu unguyena-yena
ebesenyongweni. Ngoku seleyinto ehamba isenza nje
phantsi kwegama lokuba iyazixolisa. Ngenxa yothando
umntu uzibona selenxila ebengakhange wadalelwa 20
bunxila, umve esithi ucima iintsizi, uyazithuthuzela.
Ngani ukuba uzinyulele ixelegu elibutywala ekucimeni iintsizi
nasekuzithuthuzeleni? Kaloku oyena mthuthuzeli wenene
ngulowo usuke wakhwez'amathambeka. NomaMpondomise
Jola, Ndive xa ndithi kuwe andityi kutya kuhlayo nguwe, 25
andilali buthongo buhlayo ngenxa yakho. Ngoku
ndiyakucela, nqanda nali ilifu lelishwa, lokuba yinto
endingadalelwanga yona, ilenga-lenga phezu kwam.
15.1 Xela ngeengongoma eziNTATHU amashwa awafumeneyo
uNomaMpondomise emva kokuzinyebelela ngawo kwisicatshulwa. (3)
15.2 Khetha ingxaki ede yabe yehlele uGugulethu kwezi zibhalwe ngqindilili
kwisicatshulwa. Xhasa ngesiganeko esisencwadini. (2)
15.3 Caphula iintetha eziMBINI ezingqina ukuba zozibini izithethi uthando lwazo
aluzonwabisanga. (2)
15.4 Ineempawu zoluphi udidi lwempixano le ngxoxo ikwisicatshulwa? Xhasa
impendulo yakho. (2)
15.5 Xela inqanaba lesakhiwo ecatshulwe kulo le ngxoxo yothando ekucaca ukuba
luza kuba ngunobangela weengxaki kweli bali. Xhasa impendulo yakho. (2)
15.6 Xhasa uluvo lokuba uthando uGugulethu alucenga kuNomaMpondomise
lumkhokelele kwisiwo sakhe. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA J
(UZWILAKHE, uMTHETHO, uNYANISO, uZWENI, namanye amaHLUBI baxoxa
ngokuya kucelela uGUGULETHU.)
UNYANISO: Mawethu, njengoko besihlangene apha kwamfo wethu kuMgqibelo
ophelileyo sifikelele kwisigqibo sokuba umfana kufuneka ezeke
intombi kaMcothama. Into esingayo ke namhlanje yeyokuba 5
sinyule amadoda asisele umkhonto; ke andiboni mfuneko
yangxoxo ngaphandle kokuba sinyule loo madoda.
UMTHETHO: Phambi kokuba siqhube mawethu ndithanda ukukhe ndazi ukuba
ngaba umfana ukhe wadibana na nentombi?
UZWILAKHE: Andazi Rhadebe andikhange ndimbuze. 10
UNYANISO: Noko ngekhe abuzwe, loo ndawo ndicinga ukuba ibalulekile
kakhulu. Zweni Rhadebe khawusibizele umfana eze apha.
(UZWENI ufika uGUGULETHU engqengqile)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2021
NSC
UZWENI: Gugu! Gugu! Khawuvuke Hlubi.
UGUGULETHU: Thetha bawokazi ndimamele. (Akamjonganga) 15
UZWENI: Uyabizwa, khawuze Hlubi
UGUGULETHU: Uxolo bawokazi, andizi.
UZWENI: Kutheni na nyana ngathi akuphilanga nje?
UGUGULETHU: Andinawo nowempumlo bawokazi.
UZWENI: Phofu kwenzekeni ngathi usethunzini nje? 20
UGUGULETHU: Kwelisithoko-thoko lona ithunzi bawokazi, kwaye alikho ithemba
lokuba ndoza ndibuye ndibe sekukhanyeni.
UZWENI: Kubangwe yini na oko mfo wam?
UGUGULETHU: Buzani kubawo.
UZWENI: Khawuze ke Mthi, sinombuzo kuwe. 25
UGUGULETHU: Buzani kubawo.
UZWENI: Uyeza na Rhadebe?
UGUGULETHU: Andizi bawokazi.
UZWENI: Inene inkulu le nto, yaye iyaya apho iya khona
ndifung'amaHlubi. (Uyaphuma) 30
UMTHETHO: Uphi na umfana Yihlo wangena wedwa?
UZWENI: Madoda ndingxamele ukuyoyika ngoku le nto. Umfana ndimbizile,
uthi akezi. Ndithi ndakuthi sinombuzo kuye athi masibuze kuyise.
15.7 Xela umba wesimo sentlalo ovela kwingxoxo ezikwisicatshulwa zokucelela
uGugulethu. (2)
15.8 Khankanya iingxaki zibeMBINI ezivelele umzi wamaHlubi ngenxa yesigqibo
athetha ngaso uNyaniso kwisicatshulwa. (2)
15.9 Ngqina ukuba uZweni noNyaniso bamele iimbono ezahlukileyo ngokwakule
drama. (2)
15.10 Nika uluvo lwakho ngendlela amphendula ngayo uGugulethu uZweni.
Xhasa impendulo yakho. (2)
15.11 Cacisa ukuba aluphuphelo njani amazwi kaZweni abhalwe ngqindilili kwesi
sicatshulwa. (2)
15.12 Bonisa ukuhambelana kwentetho kaZweni ekrwelelwe umgca ngaphantsi
kunye nomxholo wale drama. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INDLAL' INAMANYALA – M Lamati
'Inene lo mhlaba uyahlaba.'
Hlalutya uluvo lukaSiphokazi olungentla, ngokwehle kule drama.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE
INDLAL' INAMANYALA – M Lamati
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA K
SIPHOKAZI: Inceba ayikho kweli hlabathi, ndincamile namhlanje.
SIQHIWU: It's the survival of the fittest; the elimination of the weakest; the
law of the jungle.
SIPHOKAZI: Umama uyakothuka ajube zezi ndaba. Kaloku sithi xa simana ukulala
ngamanzi kweli khaya, umama asithuthuzele ngelithi akusekudala 5
ndiphangele.
SIQHIWU: Sukuba ezikhanda ngenyhek'etyeni nje.
SIPHOKAZI: Xa ke ngoku imeko ikekele ngolu hlobo, ngubani onokuhlalela
ukubambelela ethembeni elingekhoyo ngolu hlobo?
SIQHIWU: Mna ke ndisuke ndacinga ukuba kubhetele nokuya kukhuthuza xa 10
kunje.
SIPHOKAZI: Ungakhe uyenze loo nto Siqhiwu. Kungcono ukulala ngesisu
esigunkcuza amanzi kunokulala uhluthi iinyembezi zamaxhego
namaxhegokazi angathathi ntweni nawo ngokwawo.
SIQHIWU: Ingathi ndiyambona nangoku umama. Ephatha kuthwalela abantu 15
imithwalo yabo edolophini. Ephatha kuthengisa neebhotile. Maxa wambi
de athengise namathambo la embala. Ndibala ntoni na? Ezama
ukufundisa mna lo.
SIPHOKAZI: Ungazidubi kakhul'umphefumlo Siqhiwu.
SIQHIWU: Wayecinga ukuba wovuzwa ndakuphumelela ibanga leshumi. 20
SIPHOKAZI: Awunakuxelela mna ngehambonzima yekhaya lakho. Kaloku Siqhiwu
indlela esifunde ngayo sobabini ifana nqwa. Ulibele na ngoku?
SIQHIWU: Ndisuka ndiphelelwe ngamandla nangoku ndakucinga ukuba oomama
bathe banyanzeleka ukuba baphindele kobuya buxelegu bokuthwala laa
mithwalo kulaa nto yala renki, kodwa thina sikho apha. Basifundisile ke 25
abo bantu …
SIPHOKAZI: Kaloku ndisakhumbula kakuhle ukuba mna nawe saqala ukuva
kwaizihlangu kwezi nyawo zethu mhla saya esinaleni.
17.1 Nika iimeko ezikule drama zibeNTATHU onokuxhasa ngazo amazwi
kaSiqhiwu abhalwe ngqindilili. (3)
17.2 Xela ukuba uSiqhiwu ude wakhuthuza na. Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2021
NSC
17.3 Caphula iintetha eziMBINI ezingqina ukuba uSiqhiwu noSiphokazi
ayibonwabisanga imeko yamakhaya abo. (2)
17.4 Xela udidi lwempixano ekule drama oluyityhilayo intetho kaSiqhiwu ebhalwe
ngqindilili. Xhasa impendulo yakho. (2)
17.5 Xela inqanaba lesakhiwo sebali ecatshulwe kulo ingxoxo yengqesho ekucaca
ukuba iza kuba ngunobangela wokruthakruthwano kweli bali. Xhasa
impendulo yakho. (2)
17.6 Xhasa uluvo lokuba ingxaki yengqesho ekwisicatshulwa ikhokelele kwisiwo
sikaMaqhikizane (2)
ISICATSHULWA L
(Kukusasa ezilalini, kungena uNoziphongo, uPixie, uMamQhinebe kunye noMaGatyeni
emzini kaNoziphongo.)
NOZIPHONGO: Pixie, uncede sisi ungamshiyi yedwa umntwana lo. Ndiza kubuya
ngoku. Ndisaya apha ngentla.
PIXIE: Kulungile sisi. 5
NOZIPHONGO: (Aphume, ehamba ethetha yedwa.) Loo nto ndinalo mbilini
undithe mbende oko kusile namhlanje. Kusuke kwangathi
ndiza kuva into embi. Kuza kufuneka khe ndiye kufowunela
uMakwedini khe ndive ukuba uphilile na yena, kungathi kanti ezi
ndaba zingaye. Hayi suka! Mandingavumeli usathana adlale ngam. 10
Yintoni enokwehlela uMakwedini esemsebenzini nje? Loo nto
ndifuna ade afike khendibone ukuba uza kuthini na xa ebona
unyana wakhe. (Aphume. Kungena uMaGatyeni noMamQhinebe
benxibe iimpahla zokonga.)
PIXIE: Tyhini! Ndabona abantu sele bengaphakathi, 15
bengankqonkqozanga?
MAMQHINEBE: Singabongikazi, njengoko nawe usibona. Sicela uxolo
ngokungankqonkqozi, sibhidwe kukungxama.
PIXIE: Nifun'usisi?
MAMQHINEBE: Ewe. Ukho? 20
PIXIE: Usandul' ukuhamba ngoku. Ubesithi usaya kule lali ingentla.
MAMQHINEBE: Phofu asifuni yena wena enyanisweni. Thina siphuma aph'
eklinikhi. Sithunywe ngugqirha ofikileyo phaya ukuba size kulanda
olu sana.
PIXIE: Niza kuthini ke ngoku,njengokuba usisi engekho nje? Niza 25
kumlinda?
MAMQHINEBE: Asizi kumlinda usisi.La gqirha akahlali ekho, ibe lincinci kakhulu
ixesha aza kulithatha apha. Siza kuhamba nalo usana olu.
PIXIE: Ayinokulunga loo nto nesi. Usisi angandingxolisa xa ndinokunikisa
ngosana lwakhe ... 30
17.7 Xela umba wesimo sentlalo ovela kwizalathisi zeqonga ezisekuqaleni
kwisicatshulwa. (2)
17.8 Khankanya zibeMBINI iingxaki ezivelele umzi kaNoziphongo ngenxa yelinge
likaMamQhinebe noMaGatyeni lokususa indlala. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2021
NSC
17.9 Ngqina ukuba uSiqhiwu noMamQhinebe bamele amacala amabini
ngokwezimvo kule drama. (2)
17.10 Nika uluvo lwakho ngendlela uMamQhinebe aqhuba ngayo incoko yakhe
noPixie kwisicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (2)
17.11 Cacisa ukuba aluphuphelo njani amazwi kaNoziphongo abhalwe ngqindilili
kwesi sicatshulwa. (2)
17.12 Bonisa ukuhambelana kweenjongo zikaMamQhinebe zokuba usana kunye
nomxholo wale drama. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2021 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2018 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 P2 2021 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2015 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2019 QP
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Memorandum