Skip to content

isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo

MemorandumisiZulu FALGrade 12202228 pages

Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2022, 28 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2022

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA LE-12 ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESIBILI (P2) NOVEMBA 2022 UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA AMAMAKI: 70 Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi ayi-28. Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA:  Ohlolwayo akufanele aphendule imibuzo engaphezulu kowodwa ngohlobo olufanayo lombhalo.  Uma umfundi enikeze izimpendulo ezimbili, maka eyokuqala bese ungayinaki elandelayo.  Uma izinombolo zezimpendulo zingahleliwe ngendlela efanele, maka ngokwememo.  Uma iphutha lesipelingi liphazamisa umqondo, ayingamukelwa leyo mpendulo. Uma lingawuphazamisi umqondo, ayamukelwe impendulo.  Uma ohlolwayo engabasebenzisi onokucaphuna lapho kuthiwe akacaphune khona, ungamjezisi ngalokho.  Emibuzweni evulekile, akunganikwa mamaki ngoYEBO/CHA noma NGIYAVUMA/ ANGIVUMI. Kanjalo futhi akukho mamaki okumele anikezwe ngoYIQINISO/ AKULONA IQINISO noma UMBONO/IQINISO. Kumele kugxilwe kulokhu okwesekelwa ngakho impendulo. Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka ISIQEPHU A: INOVELI UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa ISIQESHANA A 1.1 Iphepha elibomvu.√/Imali √ (1) 1.2 Ezitimeleni zamanzi/emkhunjini eThekwini.√ (1) 1.3 Ezimbili.√ (1) 1.4 UZondiwe wathembisa ukuthi useyothi uma esehla ephindela eThekwini, adlule ngaseMpangeni abone umzawakhe uSandanezwe owayesebunzimeni.√√ (2) 1.5 Wahamba ephindela ekhaya inhliziyo yakhe ibuhlungu idangele ngomzawakhe uSandanezwe. √√ (2) 1.6 UNomgedla wafakela uNokulindela umuthi wentando ayewunikezwe nguZabalaza.√√ (2) 1.7  Umama kaSandanezwe wayebona ukuthi abelungu bazovele bamchithe bathi ubengalethwa ngani kubo esaphila.√  Wayesaba ukuthi abelungu bangahle bambophe uSandanezwe uma bethola ukuthi unjenje kanti weqa nasesibhedlela. √  Umama kaSandanezwe wayekholelwa ukuthi indodana yakhe ingaluthola usizo kubathandazi. √  Wayengabathembi odokotela ngoba bahluleka ukuthola ukuthi uSandanezwe uphethwe yini. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 1.8 Wemukeleka kahle: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UFohlela owayebhekana nabafikayo kwaMbeje waxoxisana naye wamnika ithemba lokuthi uzosinda.√/  Bamlethela ukudla bamnika nendawo yokulala.√/  Akalindanga isikhathi eside ngaphambi kokuba abonane nenyanga uNonkamfela.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 1.9 Izithuthi zomphakathi√/izimoto√/amatekisi.√ (1) 1.10 Yebo ngiyavumelana: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Umlandi kule noveli uyazi ukuthi umlingiswa ngamunye ucabangani nokuthi uzizwa kanjani.√/  Usilandisa ngezehlakalo ezenzeka ezindaweni ezehlukahlukene yena angekho kuzo. √/  Umlandi kule noveli uthathe isimo somuntu wesithathu, iso lakhe libona konke okwenzekayo endabeni ngoba phela umi eceleni, akazitholi eyingxenye yabalingiswa bendaba.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 1.11 1.11.1 Uvuthondaba lutholakala ngesikhathi uSandanezwe eselashwa kwaMbuyisa sekucaca ukuthi ngeke asinde ngoba ukugula kwakhe kwakubhebhetheka kuya phambili kunokuthi kube ngcono.√√ (2) 1.11.2 Isisusa sodweshu kwaba ukweqa kukaSandanezwe esibhedlela.√√/Ukugula kukaSandanezwe ephethwe ukufa okungaqondakali. √√ (2) KANYE ISIQESHANA B 1.12 Wayemagange efuna ukuphakamisa igama lakhe kanye nezinye izinyanga ukuthi asikho isifo esehlula izinyanga ngisho sesibehlulile odokotela.√√ (2) 1.13 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UNonkamfela utshela uSandanezwe ukuthi into esisele futhi ezoba nzima ukuthola isitho somuntu wesifazane.√/  Wayenethemba lokuthi amadlozi akubo azomelekelela ukuze athole lesi sitho somzimba.√/  USandanezwe wathi into okumele yenzeke ukuhlala ethembeni.√/  UNonkamfela wathi into engenza isiguli singalapheki ukuthi loyo muntu owelashwayo kuyenzeka abe nedlozi elibi elivalayo lingafuni elashwe.√ (2) 1.14 1.14.1 D√ 1.14.2 C√ 1.14.3 B√ 1.14.4 A√ (4) 1.15 Imiyalezo EMIBILI kwelandelayo:  Abantu kumele bakwamukele ukuthi kukhona izifo ezidanjiswa odokotela kuphela, njengoba uSandanezwe eqa esibhedlela waya enyangeni wangabanika ithuba elanele odokotela lokumsiza badambise isifo esasimphethe.√/  Abantu kumele bakubone ubumqoka bokuthi baziphathe kahle kwezothando ukuze baphephe ezifweni, uSandanezwe wayethandana nezintombi eziningi ngesikhathi esisodwa esasebenza eThekwini.√/  Izinyanga kumele zithembeke zisho uma zingeke zikwazi ukwelapha izifo ezithize, zinganikezi iziguli ithemba elingekho njengoNonkamfela okwathi noma esehlulekile ukwelapha uSandanezwe wathi akahambe ayohlabela abakubo abangasekho.√/  Sesifikile isikhathi sokuthi isenzo sobusoka singashayelwa ihlombe kodwa sibukeke njengento eyingozi emphakathini njengoba kwakuhlawumbiselwa ukuthi uSandanezwe uphethwe isifo sengculazi. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 1.16 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Ngangingamtshela ukuthi akusaphephile ukuqonywa yizintombi eziningi ngenxa yezifo zocansi esezigcwele izwe lonke.√/  Ngangingamtshela ukuthi kumele athembeke kuNokulindela, ingoduso yakhe.√/  Ukuthandana nezintombi eziningi kungamdalela izitha eziningi. √/  Ngangiyomtshela ukuthi izintombi eziningi zithanda imali ngakho-ke wayezogcina esechitha imali eningi ethokozisa abantu besifazane ahlekisana nabo.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (3) 1.17 Ngiyazwelana nabo ngoba ... Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Umndeni wakwaMchunu wethuka ngesikhathi ubona indodakazi isihhema, imemeza kuhle komuntu ohanjelwa ingqondo.√√/  Kwaze kwasa umndeni wakwaMchunu ubhekile ngenxa yesimo uNokulindela ayekuso. √√/  UMaZikalala waze waquleka ngenxa yovalo ebona ukuthi indodakazi yakhe izophelela ezandleni zakhe.√√/  Wayeyingane eyodwa kwabo. √√/  Ukwelapha kuyabiza. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) [35] NOMA Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ Mchunu ISIQESHANA C 2.1 Uxolo babengalwenzi ngaphambi kokuphindela emsebenzini.√ (1) 2.2 Epulazini likaGeorge/ eGreytown√/eMdlovana√ (1) 2.3 Ezinhlanu.√ (1) 2.4 OKUBILI kwalokhu:  Ummese  Untshumentshu  Isibhamu (2) 2.5 Wafika ekuseni sekukhona ababe sebefile, sekugcwele ezakwadalawane emagcekeni ehostela.√√ (2) 2.6 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Abantu bakwaMavundla lapho kuholwa khona impesheni babengenaso isineke sabantu abahluphekayo.√√/  Abantu ababebhalisa abantu abadinga impesheni babefuna ukuthi umuntu aqale agwaze ngaphambi kokuthi athole usizo, uManyoba wayengasenayo imali yokugwazela lezi zisebenzi ezikhohlakele.√√ (2) 2.7 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wayesaba ukuthi izigilamkhuba kungenzeka zimenzakalise ngoba zazimbonile.√/  UManyoba akazange ababone ebusweni abenzi bobubi ngoba wayesabela impilo yakhe engafuni ukuzinika isikhathi sokuthi ababukisise kahle.√/  Wayengeke akwazi uManyoba ukuba ngufakazi othembekile enkantolo ngenxa yokuthi wayengeke akwazi ukubakhomba abenzi bobubi.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 2.8 Wemukeleka kahle: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Izinsizwa zangakubo zamnikeza indawo yokufihla ikhanda.√/  Izinsizwa zangakubo zazimnika okuya ngasethunjini ngesikhathi engakawutholi umsebenzi.√/  Izinsizwa zangakubo zamtholela umsebenzi.√ (2) 2.9 Izibhamu ezingekho emthethweni.√ (1) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 2.10 Yebo ngiyavumelana: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Umlandi kule noveli uyazi ukuthi umlingiswa ngamunye ucabangani nokuthi uzizwa kanjani. √/  Usilandisa ngezehlakalo ezenzeka ezindaweni ezehlukahlukene. √/  Umlandi kule noveli uthathe isimo somuntu wesithathu, iso lakhe libona konke okwenzekayo endabeni ngoba phela umi eceleni, akazitholi eyingxenye yabalingiswa bendaba. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 2.11 2.11.1 Uvuthondaba lutholakala lapho uManyoba esethatha isinqumo (2) sokubuya ePitoli ayosebenza emakhaya.√√ 2.11.2 Isisusa sodweshu kwaba ukuhlukumezeka kwabantu ababehlala emapulazini besebenza isithupha.√√/Ukweqa kukaManyoba epulazini likaGeorge ayosebenza eGoli.√√ (2) KANYE ISIQESHANA D 2.12 Umseshi wayezothola ukuthi le ndoda yayingeyena ubaba wangempela kaCeli.√√ (2) 2.13 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wasuka umseshi ngemoto yakhe waya kubo kwentombazane. √/  Umseshi wafica ubaba thizeni ehleli emnyango efunda iphepha. √/  Babingelelana umseshi kanye nale nsizwa endala eyayihleli emnyango.√/  Umseshi wayibuza insizwa endala ukuthi ingubaba kaCeli ngempela yini.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 2.14 2.14.1 D√ 2.14.2 C√ 2.14.3 B√ 2.14.4 A√ (4) 2.15 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Umzali unesibopho sokukhulisa ingane, ayondle, ayifundise esikoleni futhi ayilungisele nendawo yokuhlala njengoba uManyoba azifundisa zonke izingane zakhe zabafana. √/  Akuwona umsebenzi womzali ukuyenzela izinto ingane noma isindala isisebenza isinawo amandla okuzenzela njengoba uManyoba alobolela amadodana akhe. √/  Kumele abantu bazibekele imali yomhlalaphansi ngesikhathi besasebenza, njengoba uManyoba ayesebenza eGoli kodwa wangazihlinzekela ngomhlalaphansi. √/  Omakoti kumele bafunde ukuphatha kahle omamezala kanye nobabezala hhayi njengoba uMaNene ayehlukumeza umamezala wakhe. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 2.16 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Ngangizomtshela ukuthi mina ngakhulela emzini okholwayo impilo yami yonke ngakho-ke kuzoba lukhuni ukuthi ngehlukane nezwi leNkosi.√/  UMthethosisekelo uyabavumela bonke abantu ukuthi bakhonze ngokukhululeka uma nje bengeke baphazamise abanye abantu.√/  Ngangizomtshela ukuthi umuzi owethu sobabili ngakho-ke akanalo ilungelo lokuthatha izinqumo ngaphandle kokubonisana nami.√/  Ngangizomtshela ukuthi ngizocela umama ehlise izwi ngesikhathi ethandaza ukuze angaphazamisi muntu.√/  Ngangiyomtshela ukuthi ngizocela umama athandaze ngenhliziyo ukuze engeke aphazamise abanye abantu. (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (3) 2.17 Ngiyazwelana naye ngoba ... Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Wonke umuntu unelungelo lokufunda ukuze akwazi ukumelana nezidingo zempilo yesimanjemanje.√√/  Waphuthelwa ithuba lokuthola umsebenzi ohloniphekile.√√/  Akakwazanga ukusiza abazali bakhe ngesikhathi sebehluphekile ngoba wayengenawo amandla.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) [35] NOMA UMBUZO 3: UMSHADO – N Zulu ISIQESHANA E 3.1 Wayeshintsha izingubo zokugqoka.√ (1) 3.2 Ingutshana elulwelwesi elula.√/ ingutshana eyayikuveza konke ayekuqgoke ngaphansi.√/ amabele engasawabophile. √ (1) 3.3 Wayengenangane.√ (1) 3.4 Wagaxa isandla phakathi kwamabele.√√ (2) 3.5 'Kukuwe mngani wami. Uma ubona ukuthi awuzukuzifaka enkingeni ngokusondelana nami, mina ngikhululekile ...' (2) 3.6 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Isenzo sikaBhekani sokuthandana noTholakele sasimcasula kakhulu umama wakhe ngoba uTholakele wayengumfelokazi. Umama KaBhekani wayefuna ukuthi uBhekani athole umfazi ohloniphekile ozomgana.√√/  Okunye okwakudina umama kaBhekani ukuthi lesi senzo sikaBhekani sokuthandana nomfelokazi sasizokwenza ukuthi ubaba kaBhekani abe nolaka kakhulu.√√/  Abantu bahlebela umama kaBhekani ukuthi uTholakele udayisa izidakamizwa.√√/  UTholakele wayengafundile, akwaziwa kahle nemvelaphi yakhe.√√/  UTholakele wayemdala kunoBhekani.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 3.7 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wayekholelwa ukuthi uPamella nguye owenza ukuthi uTholakele enze izinto ezibheke eceleni.√√/  Wababona bemuncana amabele lokhu kwamenza wabona ukuthi kuningi ukungcola okubahlanganisile. √√/  Ngolunye usuku wabafica bebala imali eningi angazange azi ukuthi bayithathephi. Ngalolu suku uBhekani wabona ukuthi ngeke kulunge ashade noTholakele uma esengumngani noPamella.√√/  Wayekholelwa ukuthi uma engaxosha uPamella uTholakele angaba umuntu. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 3.8 Wemukeleka kahle ngoba ... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Umama kaBhekani kwamjabulisa kakhulu ukufika kukaLindiwe.√/  UBhekani wakwamukela ukuxolisa kukaLindiwe.√/  Wayephatheke kahle kubo kaBhekani ngoba wahlala izinsukwana khona waze waphoxwa ukuthathwa yimoto ebomvu.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 3.9 Indawo yokuphekela. √/Isitofu. √/Emlilweni√ (1) 3.10 Yebo ngiyavumelana: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Umlandi kule noveli uyazi ukuthi umlingiswa ngamunye ucabangani nokuthi uzizwa kanjani. √/  Usilandisa ngezehlakalo ezenzeka ezindaweni ezehlukahlukene. √/  Umlandi kule noveli uthathe isimo somuntu wesithathu, iso lakhe libona konke okwenzekayo endabeni ngoba phela umi eceleni, akazitholi eyingxenye yabalingiswa bendaba. √/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 3.11 3.11.1 Uvuthondaba lutholakala ngosuku lomshado sebesesontweni ngesikhathi sekuboshwa umakoti/kulindwe umakoti esontweni.√√ (2) 3.11.2 Isisusa sodweshu kwaba iphupho likaBheki ephupha ubaba wakhe osewashona emtshela ukuthi akashade ngokushesha.√√ (2) KANYE Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka ISIQESHANA F 3.12 Ulaka lukayise kaBhekani osewashona owayengahambisani nokuthi indodana yakhe ishade nomfelokazi. √√ (2) 3.13 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UBhekani wayenamahloni okugaxana noTholakele phambi kwabantu bomphakathi.√/  UTholakele wayengayiboni inkinga ngokubambana kwakhe noBhekani.√/  UBhekani yayimxaka le ndaba yesibindi sikaTholi kodwa aziqinise. Bahambe uTholi abuye amgaxe uBheki.√/  Yize uBhekani wayesekubeke kwacaca ukuthi akathandi ukuthi babambane phambi kwabantu kodwa uTholakele waqhubeka nokumgaxa.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 3.14 3.14.1 D√ 3.14.2 C√ 3.14.3 B√ 3.14.4 A√ (4) 3.15 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Kuhle ukwethembeka kwezothando, uBhekani wayethandana noLindiwe noTholakele ngesikhathi esisodwa.√/  Kumele umazi kangcono umuntu ngaphambi kokuba ucabange ukumshada njengoba uBhekani alobola uTholakele engabazi abantu bakubo, engakaze aze aye kubo.√/  Abantu besilisa akumele bakhulelise izingane zabantu bese beyazilaxaza, uBhekani wenza into embi ngokukhulelisa uLindiwe bese emshiya nengane ashade noTholi angenangane naye.√/  Abantu uma belobola kumele balandele yonke imigudu elandelwayo ngoba uma bengakwenzi lokho bayohlangabezana nobunzima, uBhekani walobolela emjondolo, elobola umfelokazi.√/  Ubugebengu abubuyiseli futhi konke okubi umuntu akwenzayo ekugcineni kuyavela.√  (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 11 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 3.16 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Ngangiyomtshela konke engikwaziyo ngoba abangani beqiniso abafihlelani izinto, ngangiyomtshela ukuthi intombi yakhe iwumfelokazi owabalekela ukungenwa.√/  Ngangiyomtshela ukuthi intombi yakhe idayisa izidakamizwa ngakho-ke ukuqhubeka nokuthandana nayo kwakuzomfaka enkingeni.√/  Ngangiyomtshela engikwaziyo ngemvelaphi kaTholakele.√/  Ngangiyomtshela ukuthi uBhatomu uyingozi ngakho-ke kumele amqaphele ngeso lokhozi. √/  Ngangiyomtshela ngobungani phakathi kukaTholakele noPamela. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (3) 3.17. Ngiyazwelana ngoba: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Baphoxeka emphakathini ngosuku lomshado ngesikhathi kuboshwa umakoti.√√/  Umndeni wazama ukumbonisa uBhekani kodwa kwanhlanga zimuka nomoya lokhu okwaphetha ngokuthi isithunzi somndeni sidicileleke phansi.√√/  Kwamosheka imali kaBhekani elobola isigebengu esinguTholakele.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) AMAMAKI ESIQEPHU A: 35 Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 12 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka ISIQEPHU B: UMDLALO UMBUZO 4: ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi ISIQESHANA G 4.1 Ujatshuliswa ukuthi useyinkosikazi yekhansela.√/UDuma usehola imali eningi.√/UDuma useyakhulekelwa.√ Amakhosikazi endawo asembingelela sengathi uyinkosikazi yenkosi. √ (1) 4.2 “Nifana ncimishi nezingane”.√/ “Nina bafazi nijatshuliswa ubala” √ (1) 4.3 Uthi yena wakhethwa ngabantu.√√/Nguye olawula intuthuko yasendaweni. √√ (2) 4.4  Wayekhathazwa ukuthi inkosi uShandu ayeneme ngaye.√  Wathi uzwa ngabantu bethi inkosi uShandu ithi uDuma usecabanga ukuthi uyinkosi yendawo.√ (2) 4.5 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  UDlamini wayeyinduna yenkosi uShandu. √√/  Babezwana kakhulu inkosi uShandu noDlamini. √√/  UDlamini wayeyindoda ehloniphekile emphakathini.√√ (2) 4.6 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Inkosi uShandu ikholelwa ekuthini iyona yodwa okufanele ihole abantu ngoba ilungelo layo lokuzalwa. √ /  Akakholelwa ebukhoneni bamakhansela ukuthi nawo anamandla okuphatha futhi akhethwe ngentando yeningi. √/  Ukungena kwetiyela kuzobulala izinselo zezinkomo. √/  Ugesi uzoxhopha imfuyo.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 4.7 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Kwakwenziwa ukuthi bobabili babenamakhanda aqinile. √√/  UMbandlwa wayezitshela ukuthi yena wazi kangcono njengomuntu osekela ikhansela elavotelwa.√√/  Babesabambelene amagqubu. √√ (2) 4.8 Kwaba nomthelela omuhle; Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Ukushona kukaMbandlwa noDlamini, okuyibona ababengamashoshozela, kwenza ukuthi kube nokuthula nenhlalakahle phakathi kwenkosi nekhansela kanye nomphakathi wonkana.√√/  Akuzange kusabakhona iqeqebana elilandela uhlangothi lobuholi obuthile.√√ (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 13 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 4.9 OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:  Simveza njengomuntu oqotho nowethenjwa abantu, √ ngoba inkosi yakhetha yena ukuthi afunde incwadi.√/  Simveza njengomuntu onesibindi, √ ngoba wakwazi ukuhlanganisa abantu akade bengaboni ngaso linye.√/  Simveza njengomuntu oluthandayo uxolo √ ngoba wafika wenza njengoba etsheliwe, wakwazi ukwenza ukuthi abantu baxolelane.  Simveza njengomuntu okwaziyo ukuhlonipha isikhundla somunye umuntu ngoba walalela ngesikhathi ethunywa yinkosi. √ /  Simveza njengomuntu owuthandayo umphakathi wangakubo √ ngoba wayengathandi ukuwubona udicilileka phansi ngenxa yempi. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 4.10 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Ngesikhathi kufika uDuma esiteshini samaphoyisa uSayitsheni akazange amyekelele, kodwa wameluleka ukuthi akabhekane nezinkinga ayeziqalile nayesezifake kuzo.√/  Wazama ukuthi ubutha obabukhona phakathi kwenkosi uShandu noDuma buxazululeke ngokuthula.√/  Wazamela uDuma indawo ayezohlala kuyo kuze kudambe isimo.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 4.11 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Basekhona abantu emakhaya abangakafundiseki/abangakayamukeli intando yeningi.√/  Amanye amakhosi asabambelele futhi athembele ezinduneni zendawo kunokwethemba amakhansela.√/  Ezombusazwe zinawo umthelela ezindaweni zasemakhaya, abantu abawathembi amakhansela, abafuni ngisho ukuvota.√/  Zisekhona izinduna ezigqugquzela abantu ukuthi bangasebenzisani namakhansela.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) KANYE ISIQESHANA H 4.12 Wayengunobhala wekhansela uDuma. √ (1) 4.13 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Usuku lokuqala lokubamba umhlangano womphakathi obizwe yikhansela uDuma.√/  Abantu bangena ekilasini lesikole okwakubanjelwe kulo umhlangano.√/  UDuma wayezitshela ukuthi abantu bazojabula uma bezwa ngentuthuko ayezoyiletha kubo.√/  UMbandlwa wakhombisa ukumethemba uDuma ngokungalilahli ithemba.√/  UMbandlwa wavula umhlangano ngomthandazo.√ (3) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 14 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 4.14 Inkosi uShandu nekhansela uDuma bagcina besebenza ngokubambisana, njengoba inkosi uShandu yanikeza uDuma indawo ayezosebenzela kuyo.√√ (2) 4.15 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wabiza umhlangano ngesikhathi esefuna ukwethula izinhlelo zentuthuko.√/  Wayenezinhlelo ayesenazo ayezozenza ukuthuthukisa umphakathi njengoba ayezokhuluma ngendaba yamanzi, ugesi nomgwaqo.√/  Wayethumela uMbandlwa uma kukhona adinga ukukusho enkosini, engaziyeli yena ngoba azi ukuthi inkosi ayihambisani nokukhethwa kwakhe.√/  Wayenameka izaziso zomhlangano. √/  Waya eThawini eyofuna izeluleko eMnyangweni wezaMakhosi.√ (2) 4.16 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Waqale waduma emphakathini kwaba khona abamhloniphayo.√/  Waba nezwi/nesikhundla ekubusweni kwendawo.√/  Waba nyamanambana emphakathini ngokweseka uDuma.√/  Kwaholela ekutheni uMbandlwa ashaywe yinduna uDlamini.√/  Wagcina ngokuthi ashone ebulawa ngamalungu omphakathi.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 4.17 Izimpendulo ziyokwehluka. Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: Abazwelana naye bayothi:  Kwaba buhlungu ukubona abantu befa nemizi isha endaweni yakhe.√/  Inkosi uShandu yayinesikhundla esiyilungelo lakhe lokuzalwa.√/  Kunzima ukwamukela ushintsho uma usumdala.√/  Wayenza imizamo yokubiza uDuma kodwa uDuma angezi, emedelela, engamnikezi indawo yakhe.√/  Wayengazi nokuthi lolo shintsho ngabe luza nani.√/  Wayebona isithunzi sakhe sihuduleka phansi ngenxa yokungahlonishwa.√/  Wayengasakwazi ukulawula ngempumelelo indawo ayeyiphethe.√ Abangazwelani naye bayothi: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Kwakufanele alalele ukuthi ikhansela labe lihlose ukwenzani endaweni bese eleseka.√/  Kwakufanele ahambisane nezikhathi, uma kuba noshintsho ezweni, naye kwakumele azilungiselele ukushintsha.√/  Kwakufanele afune abantu asebeyihambile le ndlela ababezombonisa, hhayi ukulalela uDlamini.√/  Ukuba wayemvumelile umkakhe ukuthi asebenze, mhlawumbe kwakuzoba ngcono ngoba wayezothola ukwesekwa nasesikoleni ayezobe efundisa kuso umkakhe. √ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (3) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 15 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 4.18 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Inkulumo kaMbandlwa iyona emvezayo ukuthi ungumuntu onjani njengoba kuyiyo eyasiza ukumisa uDuma isibindi.√/  Inkulumo mpendulwano iyasiza nokusivezela isizinda njengoba sibona lapha ukuthi umhlangano wawuzoba sekilasini elalingelikhulu.√/  Inkulumo mpendulwano iyasiza nokusivezela ukuthi abantu bakusiphi isimo njengoba kuvela ukuthi abantu abeze emhlanganweni bayamhlonipha uDuma. √/  Inkulumo mpendulwano iyasiza nokuveza udweshu olwalukhona endabeni.√/  Iyasiza nokuveza izigameko ezazisazokwenzeka njengokuthi lo mhlangano wawuzoba yingqophamlando.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) [35] NOMA UMBUZO 5: ICALA KALIBOLI – VM Mbhele ISIQESHANA I 5.1 Ukungena kukaMbhele endlini.√/Ukungqongqoza kukaMthofi.√ (1) 5.2 Kanti awuyanga yini ukuyolanda uMfundisi esibhedlela?√ (1) 5.3 USonto wayesaba ukuthi uMfundisi wayezombona bese eyasho ukuthi nguye owamdubula.√√ (2) 5.4 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wayesaba ukuthi uMbhele wayengababamba ngoba wayesanda kuhamba ekhaya.√/  Wayengenayo imali yokukhokhela uMthofi.√/  Wayenolwazi lokuthi uma uMthofi efika kwakhe wayemesabisa ngesibhamu.√ (2) 5.5 Umfundisi ungumuntu ohola ibandla√ /uqotho√ /ulungile√ /ubalulekile emphakathini.√ (2) 5.6 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  USonto uyazi ukuthi uMthofi uyisigebengu esinesihluku esingenza noma yini enganeni yakhe.√/  USonto wayesaba ukuthi kuzovela amaqiniso ngokufa kukaMaNtuli.√/  UZinhle wayesezothwala izono namacala kaSonto.√/  Lokhu kwakuzokwenza ukuthi achaze kuMbhele ukuthi yini eyabe imhlanganise noMthofi.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 5.7 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  UMthofi wayesekhathele uSonto elokhu enza izethembiso zokumkhokhela kodwa angamkhokheli.√√/  UMthofi wayebona ukuthi uSonto umenza isilima.√√/ (2)  Akamvakashelanga ejele ngenkathi eboshiwe. √√ Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 16 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 5.8 Kwaba nomthelela omubi. Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Kwakuzofaka impilo yomndeni wakhe engozini ngoba uSonto kwase kufanele athola imaliyokukhokhela uMthofi ngokushesha. √√/  Impilo yomndeni kaMbhele yabe ingasaphephile ngoba uMthofi wayefika emzini wakhe ephethe isibhamu.√√/  UMbhele wagcina eshonile ebulawa nguye uMthofi. √√ (2) 5.9 OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:  Simveza njengomuntu ongathembekile √ ngoba wayazi ukuthi umfundisi uhambe nemali, uyasuka uyomngenela.√/  Simveza njengomuntu wesifazane onesibindi √ ngoba wakwazi ukudubula umuntu weNkosi.√/  Simveza njengomuntu ongalicabangeli ikusasa lakhe nelomndeni wakhe,√ ngoba isenzo sakhe sasizoba nomphumela omubi emndenini.√/  Simveza njengomuntu onezimfihlo √ ngoba inkinga eyamenza wadubula umfundisi, uMbhele wayengayazi.√/  Simveza njengomuntu ozicabangela yena yedwa, √ akazange amcabangele umfundisi ukuthi umzwisa ubuhlungu ngento ayengahlangene nayo, akamcabangelanga noMaMkhize ukuthi wayezomhluphekisa ngalesi senzo.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 5.10 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Wayesebenzisana noMthofi ekwenzeni ubugebengu, uma uMthofi engena emzini kaMbhele wayegada ngaphandle ukuthi akaqhamuki yini.√√/  UToronto nguye owayekhuluma kakhulu ngesikhathi umseshi uNhleko ebafica bezungeza umuzi kaMbhele befuna uSonto, wagcina ewaveze wonke amaqiniso ngamacala abawenza, nakhu wayedakwe yinsangu, nokuyikho okwaholela ekutheni baboshwe benoSonto.√√/  Wagcina esengufakazi wenkantolo ecaleni likaSonto.√√ (2) 5.11 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: Yebo basekhona ngoba,  Buningi ubugebengu ezweni obenziwa ngabantu abafana noMthofi njengokubulawa kwabantu basembonini yamatekisi.√/  Buningi ubugebengu obuhleliwe obenziwa ngabantu ngoba befuna imali esheshayo njengokubamba izimoto zemali.√/  Ziningi izigameko ezibikwayo zabantu abathengwayo ukubulala abantu abashade nabo ngoba begaqele amafa.√/  Baningi abantu ababulawa kungenasidingo bebulawa ngabantu abafana noMthofi abangakwesabi ukubulala.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) KANYE Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 17 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka ISIQESHANA J 5.12 NguMbhele.√/Umyeni kaSonto.√/ubaba kaZinhle√ (1) 5.13 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  UMthofi wayefonela uSonto emazisa ukuthi usembulele uMbhele.√/  Wachaza ukuthi benza kanjani ukuze bamthole kahle bambulale uMbhele.√/  Washo nokuthi imoto kaMbhele bayishisa ukuqeda ubufakazi. √/  USonto wababonga oMthofi bathi abafuni ukubongwa ngomlomo kodwa bafuna imali.√/  UMthofi watshela uSonto ukuthi akayolungisa indaba yemali yomshuwalense.√/  UMthofi wathi kuSonto uma engakhokhi bazomdubula.√/  Wamyala ngokuthi angalinge abhayize.√/ (3) 5.14 Ukuboshwa kukaSonto, uMthofi noToronto ngamacala okubulala . √√ (2) 5.15 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UNhleko waluqala ngokushesha uphenyo ngokudutshulwa koMfundisi.√/  Washeshe wabuya ukuzophenya uSonto ezombuza ukuthi wayekuphi ngobusuku okwadutshulwa ngabo umfundisi.√/  Waya kuMaMkhize eyobuza ukuthi wagcina nini uSonto ukuzobavakashela.√/  Wagada umfundisi esibhedlela ngoba wayesephapheme, enzela ukuthi owayemdubulile angakwazi ukubuya azomqedela.√/  Wasikaza ukubopha uMthofi noToronto ngesikhathi ebathola kwaMbhele, wabaphenya ngokwakubalethe kwaMbhele.√/  Wambopha ngokushesha uSonto, wawahlanganisa wonke amacala akhe kuhlanganiswa nelokubulawa kukaMaNtuli.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 5.16 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wasebenzisana noMthofi ukwenza ubugebengu.√/  Impilo yakhe yaba sengcupheni ngoba wayehlala ehamba noMthofi owayehlala ephethe isibhamu.√/  UMthofi noToronto babephuza utshwala bebhema nensangu.√/  UToronto wagcina eboshiwe kanye noMthofi.√ (2) (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) 5.17 Imibono iyokwehlukana. Abathi bayazwelana naye bayothi. Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  USonto wayengasebenzi engenayo imali yokukhokhela uMthofi√/  Umuntu akakwazi ukucabanga kahle uma ethukile, yikho okwamenza wangena kakhulu obishini.√/  Isimo ayebheke naso sagcina sesihlukumeza umndeni wakhe wonke. √/  Imali ayeseyizamile ukukhokhela uMthofi yathathwa uDlamini.√ Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 18 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka Abathi abazwelani naye bayothi: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  USonto waba nobudlelwano noMbhele ngoba ethanda izinto, akekho owayemphoqile.√/  Umuntu kumele awuhloniphe umphefumulo womunye umuntu, angahambi ebulala, njengoba ahlela ukubulala uMaNtuli, uMfundisi noMbhele.√/  Ziningi izindlela ayengazizama uSonto zokuthola imali ngaphandle kokubulala, njengokuya komashonisa.√/  Umuntu ohlakaniphile wayeyoba nemadlana ayibekile, ukuze uma kufika izikhathi ezinzima angahlupheki, wayengeke axakeke uma sekuphume uMthofi ejele.√/  Wayengeke ayifihle ngaphandle imali ngoba ziningi izindawo ayengafihla kuzo endlini.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi). (3) 5.18 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Inkulumo kaMthofi iyona emvezayo ukuthi ungumuntu onjani njengoba ezincoma ngokubulala uMbhele.√/  Inkulumo mpendulwano iyasiza ngokusivezela isizinda njengoba sibona lapha ukuthi oMthofi basendaweni engalapho kwenzeke khona isigameko sokubulala uMbhele.√/  Inkulumo mpendulwano iyasiza ngokusivezela ukuthi abantu bakusiphi isimo njengoba kuvela ukuthi uSonto wayethokozile ngomsebenzi owenziwe nguMthofi.√/  Inkulumo mpendulwano iyasiza ngokuveza udweshu olwalukhona endabeni ngoba uSonto wayesehluleka ukufeza izethembiso zakhe zokukhokhela uMthofi.√/  Iyasiza ngokuveza izigameko ezazisazokwenzeka njengokuthi uSonto wayesazokhokha enhle imali.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi). (2) [35] NOMA UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu ISIQESHANA K 6.1 Ukuhamba kukaThenjiwe.√ (1) 6.2 Kodwa ungichazile uDumisani. Wajika eduze njengenkalankala.√ (1) 6.3 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Yingoba uMaMbatha wamenqabela uThenjiwe ngesikhathi emcela ukuthi agoduke.√√/  Yingoba uThenjiwe wayengasafuni vele ukuhlala kwaZungu.√√/  Wayecasulwa ukuthi ilungelo lakhe lalingahlonishwa.√√/  UMaMbatha wayembiza ngomdlwembe okwenza uThenjiwe wangabe esamhlonipha umamezala.√√ (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 19 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 6.4 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wayengakholelwa kuleli siko lokungenwa. √/  Wayebona ukuthi licindezela yena njengomfelokazi.√/  Lincisha umuntu ithuba lokuzikhethela.√/  Lalimphoqa ukuthi avume ukugana uDumisani lo ayengamthandi.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 6.5 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Wayesola ukuthi umakoti akalazi isiko lokungenwa.√√/  Wayesola nokuthi isiko leli alichazwanga kahle kumakoti.√√/  Wayebona sengathi isiko leli kufanele libhekisiswe ukuthi aseliphelelwe yisikhathi yini.√√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 6.6 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Abazali bakhe bamhlalisa phansi bambonisa ngokubaluleka kokungena umka mfowabo.√/  UDumisani wathi ubona kungaba kubi ukuthi uThenjiwe ahambe kwaZungu.√/  UDumisani wathi kuThenjiwe akamnikeze ithuba baxoxe bobabili ngalolu daba.√/  UDumisani wayesekhombisa ukuba nesikhwele uma ebona uThenjiwe esehamba nomunye umuntu wesilisa, uSipho √/  Wayesekholelwa esikweni lokungena ayesechazeliwe ngalo.√ (2) 6.7 UMaMbatha ubona uZungu njengomuntu ocabangela kakhulu uThenjiwe (2) engabe uyamphoqelela ngaleli siko angamncengi.√√ 6.8 Kwaba nomthelela omubi ngoba, Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UMaMbatha wagcina engasathandi ukuthi uNondumiso eze emzini wakhe.√/  UMondise wagcina ethe kuNondumiso akangabe esabuya ekhaya kubo, kodwa ahlale emzini wakhe.√/  UMondise wathi kuNondumiso akangabe esaya kwaZungu ngoba wonisa uThenjiwe emzini wakhe.√/  Wahlazeka kwabasemzini ngesikhathi ubaba wakhe emthethisa.√ (2) 6.9 OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:  Simveza njengomuntu onesibindi sokubulala√ ngoba uphoyizeni awufaka etiyeni wawuzombulala uDumisani.√/  Simveza njengomuntu ongalicabangeli ikusasa lakhe √ ngoba ukuba waboshwa wayezobhadla ejele, abazali bakhe baphatheke kabi.√/  Simveza njengomuntu ongabacabangeli abazali bakaDumisani √ ngoba base bezongcwaba indodana yabo yesibili.√/  Simveza njengomuntu ongakwazi ukuzilawula √ ngoba uma ecasukile uthatha izinqumo ezinobungozi.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 20 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 6.10 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Wayekwazi ukuchithisa uThenjiwe isizungu njengoba uThenjiwe ayeseshonelwe ngumyeni wakhe.√√/  Nguye owabona uThenjiwe efakela uDumisani ushevu etiyeni, waxwayisa umfowabo ukuthi angabe esaliphuza.√√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 6.11 Basekhona ngoba, Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UMondise wayekhombisa ukungamcabangeli uThenjiwe nemizwa yakhe, ngoba efuna kugcine intando yakhe, lokhu sikubona kakhulu kobaba abangozwilakhe.√/  Maningi amadoda afana noMondise enza sengathi uvo lwamakhosikazi alubalulekile njengoba noMaMkhize ayengenalo iqhaza alibambile ezindabeni zomkhaya.√/  Akhona amadoda akhombisa ukuzicabangela asebenzisa ilobolo lezingane zawo ukuzicebisa, ngoba ukuba uMondise wahambisana noThenjiwe kwakuzodingeka aphindisele izinkomo zakwaZungu emuva, lokhu okwakubukeka kungaselula.√/  Maningi amadoda okuthi uma ehilene nengane yakhe angahlali nayo phansi ayilalele njengoba uMondise wavele waxosha uNondumiso wathi akahlale lapho egane khona angabe esabuya kubo.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) KANYE ISIQESHANA L 6.12 Kwakungumngani kaThenjiwe.√ (1) 6.13 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  UMaMbatha wafika kwaMondise ehamba ekhala ethi uDumisani ugwazwe yizigebengu/yisoka likaThenjiwe.√/  UThenjiwe wazihlangula yena wathi akanasoka.√/  UMondise wathi akangalokhu ekhuluma ngoba usebulele umuntu.√/  UThenjiwe wazama ukuchaza ukuthi uDumisani walimala ngenkathi uSipho ezama ukumvikela ngesikhathi eshaywa nguDumisani.√ (3) 6.14 UThenjiwe wagcina evuma ukushada noDumisani bahlala ngokunethezeka .√√ (2) 6.15  UMaNzuza simthola ehlangana noThenjiwe emtshela ukuthi izindaba zokungenwa bekumele zikhulunywe esekhumule inzilo.√  UMaNzuza wabonisa uMaMbatha ukuthi akangabizi umakoti ngomdlwembe kodwa akamchazele kahle ngesiko. √ (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 21 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 6.16 Kwayithinta kahle ngoba, Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UDumisani wazithola esamukelekile ngokuphelele empilweni kaThenjiwe. √/  Yashintsha ngoba baba nobudlelwane obuhle ezinhlangothini zombili. √/  UMondise wakhululeka ngoba wayengasalindelekile ukuthi abuyisele izinkomo zakwaZungu.√/  KwaZungu bakujabulela lokhu ngoba babevele bemthanda umakoti wabo bengafuni ukuhlukana naye.√/ (2)  Ababenenzondo nokuthukuthela, baxolelana. √ 6.17 Imibono iyokwehlukana. Abathi bayazwelana naye bayothi. Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  UMondise njengomzali kaThenjiwe kwakufanele aphatheke kabi uma ingane yakhe ihlangabezana nezinkinga emendweni.√/  Ukubuya kukaThenjiwe ekhaya kubo kwakusho ukubuyela kwezinkomo zabakwaZungu emuva, njengokusho kukaMaMbatha.√/  Njengomnumzane wendawo kwakumthela ngehlazo ukubuya kwendodakazi yakhe emendweni.√/  Ukuxabana kwakhe noNondumiso kwakungamdalela ingcindezi.√ Abathi abazwelani naye bayothi. Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Kufanele ahlazeke ngoba unguzwilakhe, akabonisani noMaMkhize. √/  Akazange akhombise ukuzwelana noThenjiwe ngesikhathi esebunzimeni.√/  Ilungelo likaThenjiwe lokuzikhethela akazange alishaye mkhuba. √/  Wayezicabangela yena yedwa ngoba esaba ukukhipha izinkomo esibayeni sakhe ziphindele kwaZungu.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi) (3) 6.18 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Inkulumo kaMaMbatha iyona emvezayo ukuthi ungumuntu onjani njengoba ekhuluma izinto ezingekho ngoThenjiwe.√/  Inkulumo mpendulwano iyasiza nokusivezela isizinda njengoba sibona lapha ukuthi bakwaMondise, uMaMbatha ezobika ngokugwazwa kukaDumisani.√/  Iyasiza nokusivezela ukuthi abantu bakusiphi isimo njengoba kuvela uMaMbatha ekhala ememeza ebalisa ngendodana yakhe esisele iyodwa ezofa ibulawa isoka likaThenjiwe. √/  Inkulumo mpendulwano iyasiza nokuveza udweshu olwalukhona endabeni njengoba uThenjiwe ebuye ekhaya kubo ngoba engezwani nesicelo sabantu bakwaZungu sokuthi avume ukungenwa nguDumisani.√/  Iyasiza nokuveza izigameko ezazisazokwenzeka njengokuthi uDumisani wayengase ashone kumbe uThenjiwe aboshwe.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi). (2) AMAMAKI ESIQEPHU B: 35 Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 22 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli) UMBUZO 7 7.1 'USIHAWU NESIHAWU' – NE Mbesa ISIQESHANA M 7.1.1 Wayesakazela/wayepha izinkukhu umgqakazo/ummbila. √ (1) 7.1.2 OKUBILI kwalokhu okulandelayo:  Yini Bathobile? √/  Ungasho ukuthi usuhlulwe umsebenzi? √/  Ucabanga ukuthi uzophila ngani na mame? √ (2) 7.1.3 Ngicela uvele uyeke, ngoba njengoba uthunuka amanxeba ayo nje, nakimina kubuhlungu.√√ (2) 7.1.4 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  USihawu wagijimisa uBathobile waze wamfica wambamba. √/  Wamnukubeza ngokocansi. √/  Waxolisa ngesenzo esibuhlungu ayemenze sona. √/  Wameshela. √/  Wathembisa ukuthi uyomthatha, waze wamnika newashi lakhe njengesibambiso.√ (3) 7.1.5 Umlingiswa omkhulu nguSihawu. √ Ngoba … Nguye esivezelwe yena esingenisweni sendaba enenkinga abhekene nayo yokungabatholi abantwana.√ (2) 7.1.6 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  USihawu wayehlezi phezu kwedwala ecabanga ngenkinga ayesezobhekena nayo ayekade engayazi. √/  Ucabanga ngamazwi awatshelwe ngudokotela okuthi ngeke abathole abantwana. √/  Wayecabanga ngokuphuthelwa yifa ayezolithola kuyise ngoba uyise wayebeke umbandela wokuthi ifa lakhe liyotholwa yilowo oyozala inkosana kuqala.√ (2) 7.1.7  Amantombazane kaSihawu ayenezinwele eziphothene. √  Kwakungesizona ezikaSihawu izingane, kwakungezeNdiya uBathobile benonina ababelisebenzela kwaMaqhilika.√ (2) 7.1.8 B/Akhale kakhulu futhi.√ (1) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 23 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 7.1.9 Imibono iyokwehlukana. Abazwelana naye bayothi: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Kubuhlungu ukubona ingane yakho ikhombisa ukungahloniphi emzini ngoba lokho kubeka isithombe esibi ngomndeni evela kuwo.√/  Ugogo wayezele, ngakho-ke wayenalo uzwelo ngoBathobile.√/  Ugogo ubona ukuthi kukhombisa ubulukhuni benhliziyo bukaMaZulu ukungamzweli umntwana oshonelwe ngunina. √/  Isenzo sikaMaZulu sasimhlukumeza umyeni wakhe, okwakumfakela ihlazo ugogo.√ Abangazwelani naye bayothi: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Ukuba akazange eze azohlala lapho kugane khona indodakazi yakhe, ngabe akayiboni yonke le mikhuba yendodakazi yakhe.√/  Ungumama owehlulwa ukukhulisa kahle eluleke indodakazi yakhe.√/  Usebeka umbono emzini wendodakazi yakhe, okuyinto enganambitheki.√/  Umkhwenyana ngeke esakhululeka ukukhuluma nokushaya umthetho emzini wakhe uma kukhona umkhwekazi.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (3) KANYE 7.2 'MHLA LIDUMA LADUMA' – MJ Mngadi ISIQESHANA N 7.2.1 Wayecasulwe yindaba yencence.√ (1) 7.2.2 UNomvula MaDuma owayegane kwaMkhizwana.√ (1) 7.2.3 OKUBILI kwalokhu okulandelayo:  Yafaka imithwalo yayo ngaphansi kwesihlalo eside.√/  Yahlala yazotha yasonga izandla.√/  Yalalela umculo owawuculwa.√ (2) 7.2.4 Wavele wawuhlaba inhlali, akazange aze asho lutho.√√ (2) 7.2.5 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo.  Le ndatshana ikhuluma ngoLaduma owayentshontshe amatshe ayigugu namadayimane eKhimbali.√/  Wenza ubugebengu ngokufihla amadayimane emikhwintsheni yengane, ayelokhu eyibeka endlini encane.√/  Umkakhe uMaDuma wenza ubugebengu wenza sengathi abazani kanti wayengunina wengane uLaphazima. √/  Wakhuluma iphutha enza ubugebengu ngokuthi athi umkakhe uNoziphepho useThekwini.√ (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 24 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 7.2.6 C√/Walala wabheka phezulu emise amadolo.√ (1) 7.2.7 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo.  Isingeniso sale ndaba asisheshi simveze umlingiswa omkhulu, esikhundleni salokho siveza abanye abalingiswa oNyandeni nomkakhe uMaNyambose. √/  Inkinga ebhekene nomlingiswa omkhulu ayiveli esingenisweni sendaba, wasibikela ngensizwa eyayibukeka inosizi eyayihamba nengane encane.√/  Isizinda sesikhathi nesendawo siyavela esingenisweni sale ndaba.√/  Umbhali akakwazanga ukusivezela igama lomlingiswa oqavile ngokusobala, wayelokhu embiza ngensizwa.√ (2) 7.2.8 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Umbhali wayefuna ukusikhumbuza ukuthi ingalo yomthetho yinde. ULaduma wayezame ngakho konke ukufihla ubugebengu bakhe kodwa ekugcineni wabanjwa.√√/  Amaphoyisa asebenza ezindaweni ezahlukene ayakwazi ukubamba izigebengu ngokusebenzisana.√√/  UPhakathi wasebenzisa ubuchule, wakwazi ukuhamba ezenza isidakwa kanti ungumseshi.√√/  Abantu bayakwazi ukusebenzisa ngisho izingane ezincane ukwenza ubugebengu, nakhu uLaduma wayehlezi nengane ekhalayo esitimeleni.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 7.2.9 Asamukelekile ngoba:  Ingane yayingagcina ingenwa yizifo ngokuhamba iphathwa ngabantu engabazi. √/  Kwakungayingenisela izifo ingane uma incela kumuntu ongaziwa ngesimo sakhe sempilo.√/  Ingane ingalimala uma sekufika amaphoyisa esedubula.√/  Kuyilungelo lengane ukuthi ihlale ekhaya ivikeleke/iphephe.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 7.2.10 Izimpendulo ziyokwehluka. Abavumayo bayothi: Ngiyavumelana ngoba … Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Wayebucabange kahle ubugebengu bakhe bokushushumbisa amadayimane, ngoba wayesebenzise ingane encane engeke iseshwe kalula ngamaphoyisa.√√/  Amadayimane wayewafihle emikhwintsheni yengane. √√/  Isiteshi nesiteshi amaphoyisa ayengena kukhompathimenti eyayinoLaduma, ayethola ibhakede lemikhwintsho enamadayimane selindlini encane.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 25 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka Abangavumi bayothi Angivumelani ngoba … Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Ukuba wayenobuhlakani wayengeke abanjwe. √√/  Kwakufanele asebenzise isithuthi sakhe yedwa hhayi isithuthi somphakathi. √√/  Yahlukumezeka ingane ngesikhathi ehamba nayo. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) AMAMAKI ESIQEPHU C: 35 Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 26 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka ISIQEPHU D: IZINKONDLO AMAHLOKOHLOKO/IZINKWAZI ZOTHUKELA – EJ Mhlanga no JJ Thwala UMBUZO 8 8.1 'KUYOSALA IZIBONGO' – TB Qwabe 8.1.1 Wayengathethi manga okaNdaba√ (1) 8.1.2 Imisho EMIBILI kwelandelayo:  Ezazigijima mzila munye nezingwenya ezibulalayo, √/  Zibhukuda mfula munye nezingwenya ezibulalayo, √/  Zibanga amaqele namabhubesi abulalayo, √/  Zidwanguza amahlathi nezingwe ezibulalayo.√ (2) 8.1.3 Imisho EMIBILI kwelandelayo:  Imigqa yenkondlo mide. √/  Ivalekile.√/  Isimo sokukhathazeka imbongi eyabe ikuso sinawo umthelela ekuhambeni kancane esigqini senkondlo. √/  Yindlela esebenzise ngayo amagama emigqeni yenkondlo.√/  Umyalezo wayo inkondlo uveza ukukhathazeka.√ (2) 8.1.4 Imigqa ye-14 kuya kowe-17 E… E… E… E …√√ (2) 8.1.5 C/Inzwa yokuhogela.√ (1) 8.1.6 Ukwenzasamuntu.√√/Isenzasamuntu.√√ (2) 8.1.7  Imbongi ithi amabutho awagezwanga, √  Akekho owathi shwele kuwona.√ (2) 8.1.8 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Ukuxoshiswa ngezinkomo ngomsebenzi asuke ewenzile. √/  Ukunxeshezelwa uma kukhona amabutho alimele/asekhubazekile. √/  Ukuklonyeliswa ngamanxiwa. √/  Ukubonelelwa komndeni ngumbuso uma kukhona ibutho elifele empini. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi). (3) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 27 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 8.1.9 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Ukufa/ukulimala kwabantu bomphakathi/namasotsha.√/  Ukufa/ukulimala kwengqalasizinda.√/  Imfundo yezingane iyaphazamiseka.√/  Imvamisa ngabantu besilisa abaya empini kwenza ukuthi amakhaya asale engasenazo izinhloko zamakhaya. √/  Abantu baphelelwa yimisebenzi uma sekushe izindawo zemisebenzi.√/  Ukuhlala ngokwesaba.√/  Ukukhinyabezeka kwengqondo.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi). (2) KANYE 8.2 'UNOZIDUMO' – LMMS Madondo 8.2.1 Yimpi.√ (1) 8.2.2 Impendulo EYODWA kwezilandelayo: Ngikubonile mntanomuntu uyiphaka, Ngikubonile√ nkosazana uyididiyela √  Ukuxhumana siqalo√/ Ngikuzwile mntanomfazi uyiyalela Ngikuzwile√ ngane yabantu uyikhakhabeza, √  Ukuxhumana siqalo√ (3) 8.2.3 Ukucoboshiswa. √ (1) 8.2.4 Yaqala yahlasela kuNtshebende.√ (1) 8.2.5 … mntanomuntu … … nkosazana … … mntanomfazi … … ngane yabantu … √√ (2) 8.2.6 Imbongi ikwazile ukukhetha amagama anikeza isithombe ngento eyenzekayo, njengokuthi uma imbongi ithi kwagxabhazela izisu emadodeni, isho ukuthi amadoda athuka kakhulu kwaze kwaba sengathi aphendukelwa yizisu ngenxa yovalo.√√ (2) 8.2.7 Imbongi igcizelela ukudideka ngazo zonke izinto ezenziwa nguNozidumo nezinkinga ezadalwa yile mpi ayiphaka.√√ (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 28 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 8.2.8 Ngolaka nesankahlu seluxu, Lokwahluleka kuNtshebende, Wayikhomba ngolaka oluphindiwe √√ (2) 8.2.9 Igama lokuphaka kule nkondlo lisho ukuyikhipha impi ngezigaba zayo isiyolwa/isiyohlasela.√√ (2) 8.2.10 Ngumuntu wesifazane ongenalo uzwelo okuba sengathi akazalanga, njengoNozidumo owakhipha impi ukuthi ihambe ilwa namanye amazwe.√√ (2) AMAMAKI ESIQEPHU D: 35 AMAMAKI ESEWONKE: 70 Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

Study this subject

More from Grade 12 isiZulu FAL

View all