Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
2022
AMAMAKI: 80
ISIKHATHI: Amahora ama-2½
TableMountain
Leli phepha linamakhasi angama-36.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Skip to contentAll 2022 papers 





View all
%20June%202025%20Possible%20Answers--fb8e2fe1-962f-4ce7-8ece-e8248a6089c9/v1-2e81dcce6aebb4d1e1c1/card.webp)




isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2022 Question Paper
Grade 12 isiZulu HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2022, 36 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isizulu Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2022 · isizulu. Question paper, 36 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiZulu HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isizulu
- Document type
- Question paper
- Year
- 2022
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 36
- File size
- 517.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 36
This exam
NSC June Exam 2022
- Paper 1Question paper
- Paper 2Question paper
- Paper 3Question paper
Questions in this paper
- Question 2Ubuciko / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Ubuciko / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Ubuciko / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Ubuciko / Literature (Set Works)20 marks
- Question 7Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
Show all 12 questions
- Question 11Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 13Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 15Ubuciko / Literature (Set Works)50 marks
- Question 17Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 19Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 21Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2022
SC/NSC
IMIYALELO KANYE NOLWAZI KWABAHLOLWAYO
1. Fundisisa kahle imiyalelo ngaphambi kokuba uqale ukuphendula imibuzo.
2. Ungafundi imibuzo yonke yephepha. Qala ubheke uhla lokuqukethwe
olukhonjisiwe bese ukhetha imibhalo oyifundile kulo nyaka. Emuva kwalokho,
funda imibuzo yaleyo mibhalo bese ukhetha imibuzo ozoyiphendula.
3. Leli phepha LINEZIQEPHU EZINTATHU:
ISIQEPHU A: Izinkondlo (30)
ISIQEPHU B: Inoveli/Ubuciko bomlomo (25)
ISIQEPHU C: Umdlalo (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU isiyonke: ISIQEPHU A: Imibuzo EMITHATHU,
ISIQEPHU B: Umbuzo OWODWA, ISIQEPHU C: Umbuzo OWODWA
njengoba kukhonjisiwe ngezansi.
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
IZINKONDLO EZIMISELWE – Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI.
INKONDLO ENGAMISELWE – UPHOQELEKILE ukuphendula lo mbuzo.
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
Phendula umbuzo OWODWA.
ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA.
5. INDLELA YOKUPHENDULA IMIBUZO YESIQEPHU B (INOVELI/UBUCIKO
BOMLOMO) KANYE NEYESIQEPHU C (UMDLALO).
Phendula KUPHELA umbuzo wenoveli/ubuciko bomlomo kanye nomdlalo
owufundile.
Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA
OMFUSHANE. Uma ukhetha ukuphendula umbuzo omude
ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo omfushane ESIQESHINI C.
Uma ukhetha ukuphendula umbuzo omfushane ESIQESHINI B, kufanele
uphendule umbuzo omude ESIQESHINI C. Sebenzisa uhla oluyinkomba
lokuphendulwa kwemibuzo ukuze lukwelekelele ekukhetheni imibuzo.
6. UBUDE OBULINDELEKILE BEZIMPENDULO
Impendulo yombuzo omude ezinkondlweni mayibe ngamagama ayi-190
kuya kwangama-240.
Izimpendulo zemibuzo emide enovelini/ebucikweni bomlomo kanye
nasemdlalweni mazibe ngamagama angama-340 kuya kwangama-390.
Ubude bezimpendulo zemibuzo emifushane buyolekelelwa amamaki
anikeziwe okuyiwona ayolawula ohlolwayo ukuthi kumele aphendule
kangakanani. Abafundi mabaqaphele ukuthi bangathemelezi kodwa
baphendule okubuziwe.
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2022
SC/NSC
7. Landela ngokucophelela imiyalelo oyinikeziwe ekuqaleni kwaleso naleso
siqephu.
8. Qaphela ukuthi izinombolo ozisebenzise ezimpendulweni zakho
ziyahambisana nalezo ezisetshenziswe abahlolayo emibuzweni.
9. Qalisa isiqephu NGASINYE ekhasini ELISHA.
10. Ukusetshenziswa kwesikhathi kungahlelwa ngale ndlela:
ISIQEPHU A: Imizuzu engama-40
ISIQEPHU B: Imizuzu engama-55
ISIQEPHU C: Imizuzu engama-55
11. Bhala ngobunono nangesandla esibonakalayo.
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2022
SC/NSC
OKUQUKETHWE
Leli khasi liyolekelela abahlolwayo ukuba bakhethe imibuzo abazoyiphendula
ngaphandle kokufunda imibuzo yephepha lonke.
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
Izinkondlo ezimiselwe: Phendula noma ngabe yimiphi imibuzo EMIBILI.
INOMBOLO YOMBUZO UMBUZO AMAMAKI INOMBOLO
YEKHASI
1. 'Ngizw' uthando' Umbuzo omude 10 6
2. 'Akasekho' Umbuzo omfushane 10 8
3. 'Uthando' Umbuzo omfushane 10 9
4. 'Thumela uzamcolo Nkosi!' Umbuzo omfushane 10 10
KANYE
Nenkondlo engamiselwe: Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo.
5. 'Umzuzwana Owodwa Nje' Umbuzo omfushane 10 12
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE. Uma
ukhetha ukuphendula umbuzo omude ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo
omfushane ESIQESHINI C. Phendula umbuzo OWODWA ESIQESHINI B kanye
nowodwa ESIQESHINI C.
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
INOVELI: Phendula umbuzo OWODWA.
6. Bengithi Lizokuna Umbuzo omude 25 13
7. Bengithi Lizokuna Umbuzo omfushane 25 13
8. Usumenyezelwe-ke Umcebo Umbuzo omude 25 16
9. Usumenyezelwe-ke Umcebo Umbuzo omfushane 25 16
10. Kunjalo-ke Umbuzo omude 25 19
11. Kunjalo-ke Umbuzo omfushane 25 19
12. Impi Yabomdabu Isethunjini Umbuzo omude 25 22
13. Impi Yabomdabu Isethunjini Umbuzo omfushane 25 22
NOMA
UBUCIKO BOMLOMO: Phendula umbuzo OWODWA.
14. Uju Lwezizukulwane Umbuzo omude 25 24
15. Uju Lwezizukulwane Umbuzo omfushane 25 24
ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA.
16. Kudela Owaziyo Umbuzo omude 25 29
17. Kudela Owaziyo Umbuzo omfushane 25 29
18. Awuwelwa UMngeni Umbuzo omude 25 31
19. Awuwelwa UMngeni Umbuzo omfushane 25 31
20. Ubhuku Lwamanqe Umbuzo omude 25 34
21. Ubhuku Lwamanqe Umbuzo omfushane 25 34
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE
ESIQESHINI B kanye NASESIQESHINI C. Akuvumelekile ukuphendula imibuzo
EMIBILI emide noma EMIBILI emifushane.
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2022
SC/NSC
Uhla oluyinkomba yokuphendulwa kwemibuzo.
Emuva kokuphendula imibuzo yaleli phepha sebenzisa lolu hla oluyinkomba
yokuphendulwa kwemibuzo ukuze ube nesiqiniseko sokuthi uyikhethe ngokufanele
imibuzo okulindeleke uyiphendule.
ISIQEPHU INOMBOLO INANI THIKA
YEMIBUZO LEMIBUZO
EPHENDULIWE
A: IZINKONDLO
(Ezimiselwe) 1–4 2
A: INKONDLO
(Engamiselwe) 5 1
B: INOVELI
(Umbuzo omude NOMA 6–13 1
omfushane)
B: UBUCIKO BOMLOMO
(Umbuzo omude NOMA 14–15 1
omfushane)
C: UMDLALO
(Umbuzo omude NOMA 16–21 1
omfushane)
QAPHELA: ESIQESHINI B no C, qinisekisa ukuthi uphendule umbuzo OWODWA
OMUDE kanye nombuzo OWODWA OMFUSHANE. Awuvumelekile
ukuphendula imibuzo EMIBILI emide noma imibuzo EMIBILI
emifushane.
ESIQESHINI B, khetha phakathi kwenoveli nobuciko bomlomo,
uphendule UMBUZO OWODWA, ungaphenduli ngazo zombili lezi
zinhlobo zemibhalo.
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2022
SC/NSC
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
IZINKONDLO EZIMISELWE
Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI kulena emine ebuziwe elandelayo.
UMBUZO 1: UMBUZO OMUDE
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.
NGIZW' UTHANDO – JM Sikakane
1 Ngizw' uthand' olujulileyo,
2 Lungisa kwezidephil' iziziba,
3 Lungisibekela ngenkung' ethe khuhle,
4 Ngimfom' izithukuthuk' ezipholileyo.
5 Ngizw' uthand' olunzonzobele,
6 Lungidoba lungiqhwebaqhweba,
7 Ngizibe nje ngingazibe lutho,
8 Ngithule nje ngingathule cwaka.
9 Ngizw' uthand' oluntofontofo,
10 Lungintofoza lunginwayanwaya,
11 Ngizwe ngiswakama wonk' umzimba,
12 Ngijuluk' ungiyojuluka.
13 Ngizw' uthando lungiphenduphendula,
14 Ngibe ngiyathe ngiyalala ngingalali,
15 Ngibe ngiyathe ngiyazumeka ngingazumeki,
16 Ngiqwash' ungiyoqwasha.
17 Ngizw' uthando solokhu lungibelesele,
18 Lungiphendul' isiduphunga sansondo,
19 Lungiphaphathekisa lungiphuphuthekisa,
20 Ngizul' izinkalo nezinkangala.
21 Ngizw' uthando lungithi nsi fumbe,
22 Ngomthwal' engingenakuwuthwala;
23 Ngisho ngisebenza ungisind' ungisithibeze,
24 Imicabango yami izul' unozulane.
25 Ngizw' uthand' olungumzwangedwa,
26 Lunginakile ludlala ngami,
27 Lungiphehl' enhliziyweni,
28 Ngingawuthi mbibi ngisho nowami nje.
29 Ngizw' uthand' olusanganisayo
30 Lungiphonsa la lungiphonse le,
31 Lungihlome phezulu lungihlome phansi,
32 Lungimise ngekhanda ngizululeke.
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2022
SC/NSC
33 Yebo, yebo, ngiyazisa luthando?
34 Ngiyayivum' eyakh' induku,
35 Ngiyazinikela Kuwe, ngiyathela,
36 Phinde ngithi ngiyaKubalekela;
37 Ngingeze neze neze ngenz' enjalo.
38 Maye! Maye! Kant' unje luthando?
39 Usungigolele kowakh' umgodi' ojulileyo,
40 Umgod' oyisimuk' esifuthelene!
41 Akusenani, usungahlule singalwanga!
Xoxa ngokukhethwa kwamagama asetshenziswe yimbongi ukugqamisa umoya wale
nkondlo.
Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ibe namagama ayi-190 kuya
kwangama-240. [10]
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2022
SC/NSC
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUSHANE
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.
AKASEKHO – LTL Mabuya
1 Besinaye MANJE-
2 Ngokuphazima kwehl' akasekho;
3 Unyamalele!
4 Kuthiw' akagoduke,
5 UGODUKILE!
6 Akasekho …
7 Besinaye MANJE;
8 Uhambile.
9 Kazi ngizomtholaphi?
10 Kazi ngizomthungathaphi?
11 AKASEKH' UKUB' ENGEKHO!
12 Besinaye MANJE;
13 Ngokunyazima kweso
14 AKASEKHO:
15 UHAMBILE,
16 Kodwa besinaye MANJE!
17 HAMBA, Mbalenhle:
18 Ungakhohlwa YIMI!
19 Hamba Ntombenhle;
20 Ungikhumbul' emsingeni,
21 Emsingeni wamagagas' ezinhliziyo;
22 Nasemgugweni wothando lwezinhliziyo,
23 Laph' umkhumbi wothando ngiwugwedla;
24 Siphothana sipilingana sishwilingana
25 Kuyimin' umgwedli sipilingana!
26 AKASEKHO
27 Goduka Gugw' elihle:
28 Nami ngilapha nje
29 KANGISEKHO! Angikho nhlobo;
30 Ngithathekile; Ngithathekile
31 SENGIYALANDELA
32 Angisekho ngempela:
33 Lutho! KANGISEKHO!
2.1 Gagula uhlobo lwesifengqo esitholakala ebinzeni loku-1 bese usibhala
phansi. (2)
2.2 Chaza kafushane okushiwo yimbongi emgqeni wesi-9 kuya kowe-10. (2)
2.3 Chaza umoya oqukethwe umugqa we-17 kuya kowama-21 kule nkondlo. (2)
2.4 Iyini inhloso yembongi yokusebenzisa ifanamsindo u-'s' elisemgqeni
wama-24? Sekela impendulo yakho. (2)
2.5 Phawula ngempumelelo yembongi ekusebenziseni impindamqondo kule
nkondlo? (2)
[10]
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2022
SC/NSC
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUSHANE
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.
UTHANDO – KNN Gcumisa
1 Abasha badume nezothando,
2 Okwalolu thando kuyadumaza,
3 Ngalolu thando sebeyaziqhenya,
4 Abasaluhloniphi nokuluhlonipha
5 Sekungumdlalo wamagendo.
6 Laph' abantu abasha, bethi banothando,
7 Ibhungu linothando lwetshitshi,
8 Bahlulwa yini ukuzihlonipha?
9 Kungani bekhohlisana?
10 Bayaziqhayisa ngalo
11 Omunye ethi ungowomunye?
12 Izimbali zanamuhla zilahlekelwa
13 Ubumbali bazo ngokuphang' umdaka.
14 Ongaphangi mdaka ubukelwa phansi,
15 Akhishwe inyumbazane anyundelwe,
16 Ngokuqinisel' umvuzo uyakuwuzuza,
17 Ekugcineni ebuhlanzweni bayo iyabuyela.
18 Nalapho umzali eqhamuka,
19 Abantu abasha abasamazisi,
20 Kugcwala imigwaqo kungaziwa nanyaka,
21 Kumelwe emakhoneni, nasezigxotsheni,
22 Wena mzali awusenasithunzi.
23 Wo, yeka kusadliwa ngoludala!
24 Kusadliwa ngoludala
25 Lwaluhlonishw' uthando.
26 Uthando kwakungolweqiniso,
27 Uthando lwalungaqhayiswa,
28 Abantu abadala babehlonishwa.
29 Kungabe lolu thando
30 Intsha edume ngalo
31 Olweqiniso na?
3.1 Tomula ukuxhumana okutholakala ebinzeni loku-1 bese usho nohlobo
lwakho. Bhekisa impendulo yakho emgqeni wesi-2 kuya kowesi-5. (2)
3.2 Chaza kafushane uhlobo lwesifengqo esigqanyiswe umugqa wesi-9
nowe-11. (2)
3.3 Yini inhloso yembongi yokusebenzisa isimo sokukhuluma esidwetshelwe
esitholakala emgqeni wa-13 kule nkondlo? Sekela impendulo yakho. (2)
3.4 Chaza ukusetshenziswa kwesizura (isikhawu) etholakala emgqeni wama-23. (2)
3.5 Phawula ngempumelelo yembongi ekusebenziseni ithoni emgqeni wama-24
kuya kowama-28 kule nkondlo. (2)
[10]
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2022
SC/NSC
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUSHANE
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.
THUMELA UZAMCOLO NKOSI! – BT Msimang
1 Wena wedwa ojuba amazulu
2 Ukuba asifafaze ngemikhemezelo;
3 Wena wedwa oyalela ilanga
4 Ukuba lisibusise ngenkazimulo;
5 Nguwena wedwa - nguwena wedwa!
6 Inile yakhemezela,
7 Kulo mhlabathi olugagadu! ogwadule,
8 Phinde ukuzwela kule nkundla
9 Yesishingishane, lapho kuke kusuke
10 Ifu lezintuli zikhuhle khuhle;
11 Baxhoshwe zinsunsu bacikic' amehlo,
12 Kube mnyama bhuqe.
13 Wena wedwa
14 Odala ubugqikolo bedwala;
15 Wena wedwa
16 Olola ukucija kwameva;
17 Nguwena wedwa - nguwena wedwa!
18 Lidumile langqangqazela,
19 Leza nezihlambi layidliva,
20 Kube manzi wena tshe wena dwala,
21 Zamuncamunca izimpande ngethemba
22 Lokusimama. Yaphuma inhlamvu
23 Yakhotha konke, idwala eliyimi lasala
24 Lome geqe.
25 Nguwena wedwa
26 Ongaqhekeza ubutshe bedwala;
27 Nguwena wedwa
28 Ongathuntubeza izinciji zameva;
29 Wena wedwa - wena wedwa!
30 Thumela uzamcolo, Baba,
31 Amadwala amatiswe amanziswe
32 Ubulukhuni bukhunyuzwe;
33 Kuqhekeke nezimfa ukuze
34 Izwele imvula yempilo;
35 Aphile amatshe namadwala,
36 Alimemeze igama longabonwayo!
4.1 Tomula isifengqo esisetshenziswe emgqeni wesi-4 bese usho uhlobo lwaso. (2)
4.2 Chaza kafushane umqondo osobala otholakala ebinzeni lesi-2. (2)
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2022
SC/NSC
4.3 Ngabe umfanekisomqondo oqukethwe umugqa wesi-16 welekelele kanjani
ukugqamisa umoya waleli binza? Sekela impendulo yakho. (2)
4.4 Yini inhloso yembongi yokusebenzisa isizura (isikhawu) emgqeni
wama-30? Sekela impendulo yakho. (2)
4.5 Phawula ngempumelelo yembongi ekusebenziseni impindwa kule nkondlo. (2)
[10]
KANYE
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2022
SC/NSC
NENKONDLO ENGAMISELWE (Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo)
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUSHANE
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.
UMZUZWANA OWODWA NJE – EJ Mhlanga
1 Nkosi ngisize, ngiqinise,
2 Ngiph' umzuzwana owodwa nje,
3 Nom' umzuzwana kuwena
4 Uyiminyakanyak' engabalwa,
5 Ngenyule kuleli fokozana
6 Elifuswa yisisi senzondo,
7 Ngiqinis' ungiph' amandla
8 Nanxa sebengivukel' abakwethu,
9 Bengigenca ngezimbemba zomona,
10 Bengisunduzel' eweni lokufa:
11 Ngifez' owangijubela khona,
12 Lokh' umngenandlini uyafuneka,
13 Sengibhekene nesihlalo sakho sokwahlulela,
14 Ungahlulela ngemisebenzi yami.
[Amayesi Ayewukela, MSS Gcumisa]
5.1 Nikeza ukuxhumana okutholakala emigqeni emi-4 yokuqala yale nkondlo
bese usho uhlobo lwakho. (2)
5.2 Chaza kafushane umoya otholakala emgqeni wesi-5 kuya kowesi-6. (2)
5.3 Ngabe ukusetshenziswa kwe-enjambamenti emgqeni wesi-7 kuya kowesi-8
kukwelekelele kanjani ukuqonda le migqa? (2)
5.4 Chaza ukusetshenziswa kwemvumelwano emgqeni wesi-9 kuya kowe-10. (2)
5.5 Xoxa ngempumelelo yembongi ekugqamiseni indikimba yale nkondlo. (2)
[10]
AMAMAKI ESIQEPHU A: 30
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2022
SC/NSC
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
Khetha uhlobo OLULODWA lombhalo phakathi KWENOVELI NOBUCIKO BOMLOMO,
uphendule ngokulandela imiyalelo engezansi.
INOVELI
Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.
UMBUZO 6: UMBUZO OMUDE
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
Abalingiswa benoveli bayaye benze izinto/bathathe izinqumo ezithile eziveza ubunjalo
babo.
Xoxa ngokuvezwa kwabalingiswa ngezenzo zabo kule noveli. Bhekisa impendulo
yakho kulaba balingiswa abalandelayo: UMhlengi/uMahlengi, uNontobeko, uXolani
noNdumiso.
Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390. [25]
UMBUZO 7: UMBUZO OMFUSHANE
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA A
Kabuzange buvume ukufika ubuthongo kuXolani. Wayethi uzama ukucimeza kuvele
kugqame isithombe sikaMahlengi nje engqondweni yakhe. Wayeze azethuke esequma
manje, ngenhliziyo ebalisa ngokuthi uyaqala ukusanganiswa ngumuntu kanje.
'Kawulele ngani, ucabangani kangaka?' kubuza umkakhe ngokunganaki nje.
'Eyi, yindaba yomsebenzi, ingqondo kayikutholi ukuphumula,' enkwankwaza 5
ezinxaphisa ubala.
'Uthi kusewumsebenzi wodwa nje lona okuqwashisile?' ebuza sakubhuqa.
'Uchaza ukuthini?' ebuza ngolakana oluxube ukwethuka.
'Hhayi, bengizibuzela nje mntanomuntu,' kuphendula umkakhe, edonsa umoya,
ephenduka emfulathela. 10
Wakuziba ukukhononda okwakuzwakala ekuphawuleni komkakhe. Wazama ukulala.
Nakho-ke esezithela kuMahlengi. Bahlangana olwandle seliyozilahla kunina, kuheleza
umoya opholile, amagagasi alokhu eduma laphaya ezansi sengathi abashayela
ihlombe njengoba bebingelelana bevule izingalo bebambana.
'Mahlengi, Mahlengi …' kubingelela uXolani ngenjabulo embamba ngesandla 15
uMahlengi emdonsa ngengalo, bexhakana, becothoza kancane ezihlabathini
zolwandle ezithofozelayo, bephenduka begqolozelana ngamehlo alanguka uthando.
'Mahlengi, Mahle …' Embambisisa, enamathela esifubeni sakhe esincanyana,
esithaphuka amakha awunqambothi, esihlotshiswe ngamabele amancanyana,
esifudumele, okulenga kuso umgexo obenyezeliswa yimisebe yelanga seliyoshona. 20
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2022
SC/NSC
Akabange esaqeda ukumemeza.
'Ngivelelwa yini? Ngubani lo Mahlengi olokhu ubalisa ngaye?' kubhoka umkakhe
ngolaka egubhuka ezingutsheni, ekhanyisa ilambu likagesi elilapha eceleni kombhede
wabo omkhulukazi.
'Bengiphupha,' kuchaza uXolani kuduma ikhanda, esho elenwaya nalo ikhanda, 25
ecikica amehlo, emshalazela umkakhe oseqhaqhazela ngenxa yokucasuka.
'Kangiphiki ukuthi ubuphupha. Engikubuzayo ngukuthi ngubani lo Mahlengi
omphuphayo?' embuza emgqolozele emehlweni. Ishalaze indoda.
'Kangimazi. Uyawazi nje nawe amawongowongo amaphupho ukuthi …' eneka izandla,
etshekisa ikhanda sengathi ucela ukuba umkakhe avumelane naye ekuthini 30
amaphupho kuyenzeka umuntu amphuphise amawongowongo nje angaqondakali.
'Hhayi njalo Xolani. Ngiyakukhuza njalo …' emhlaba ngeso elibi qede enikina
ikhanda.
'Khululeka s'thandwa. Yiphupho nje elibi. Ngiyabona kufanele ngikhiphe inyongo.'
'Kakukho nyongo okufanele uyikhiphe. Kufanele ukhiphe lo Mahlengi engqondweni 35
yakho nje kwaphela.'
'Okunye-ke, ngifuna ukulala manje,' isho ifulathela futhi intokazi, yelula ingalo icisha
ugesi, imshiya ebakaza emnyameni uXolani, esalokhu elinikine njalo ikhanda
elisalokhu lidume lokho nje.
Yake yandwaza eside isikhathi ezingutsheni insizwa, ikhanda liduma. 40
'Mahlengi, ungenzani kodwa bakithi?' kubalisa uXolani ngenhliziyo edonsa umoya
ezama ukulala, engasazi noma usafisa yini ukuphinde ambone kwelamaphupho
uMahlengi.
Wayebalisa kanjena nje uXolani noMahlengi naye wayengalele ethatha ebeka
ebukeza konke obekwenzeka ngenkathi behleli kamnandi noXolani, bexoxa, 45
beqhumisa amahlaya sengathi sekuyiminyaka bazana, ungaphika ukuthi kakukapheli
nosuku olulodwa lolu bazene.
[Isahluko sesi-3: Ikhasi 52–53]
7.1 Shono izizathu EZIMBILI ezenza umlingiswa onguXolani aqwashe ngokwalesi
siqeshana. (2)
7.2 Yimuphi umoya otholakala kulesi siqeshana? Bhekisa impendulo yakho
kumlingiswa onguLungile bese usekela impendulo yakho. (2)
7.3 Chaza kafushane ukuthi lesi siqeshana siyigqamisa kanjani indikimba
yothando kule noveli. (3)
7.4 Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguXolani kanye
nomlingiswa onguNontobeko mayelana nothando lwabo
lukaMhlengi/lukaMahlengi. (3)
7.5 Iyini inhloso yombhali yokuveza ubudlelwano phakathi komlingiswa
onguMhlengi kanye nomlingiswa onguMandla kule noveli? Sekela impendulo
yakho. (2)
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2022
SC/NSC
7.6 Chaza ukubikezela okutholakala emazwini kaNontobeko athi:
'Uyangethembisa ukuthi ngeke ungilwise uma ngehluleka endleleni' awasho
kuNkululeko ngenkathi enquma ukuthandana naye.' (2)
7.7 Chaza ukulandelana kwezehlakalo/kwezigameko ezaholela ekutheni
uNkululeko azibulale. (3)
7.8 Ucabanga ukuthi wawuzoba njani umphumela ukube umlingiswa onguXolani
wawalalela la magama abhalwe ngokugqamile kulesi siqeshana?
Nikeza isizathu sempendulo yakho. (3)
7.9 Uyavumelana yini nokuthi udweshu phakathi kukaZakithi noNomthi yilona
olwaholela ekuboshweni masinyane kukaNdumiso? Sekela impendulo yakho. (2)
7.10 Phawula ngempumelelo yombhali ekusebenziseni isihloko esithi 'Ngaphambi
Kwendaba' ekwethuleni isingeniso sale noveli. (3)
[25]
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2022
SC/NSC
UMBUZO 8: UMBUZO OMUDE
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
Abalingiswa benoveli bayaye benze izinto/bathathe izinqumo ezithile eziveza ubunjalo
babo.
Xoxa ngokuvezwa kwabalingiswa ngezenzo zabo kule noveli. Bhekisa impendulo
yakho kulaba balingiswa abalandelayo: UNomvula/uMirriam, uChule, uDaffo
noMaHadebe.
Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390. [25]
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUSHANE
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA B
Simphethe isibibithwane uMirriam wambuka ngayesebomvu eswakeme.
'Kwenzenjani manje Nzim' omuhle? Ngathi ngikuthokozele ngizokulanda ngakuthola
uqhatha umunyu?' Wasukuma wahlala embhedeni eduze kwakhe, wakhipha iduku
wamesula izinyembezi.
'Sekwenzenjani Themba lamathemba ami?' 5
'Hhi! Hhi! Hhi! Ziqathaka ethi uyazithiba. Akukho lutho olunye Chule olonakele. Yiyonje
le ndaba yomfowethu esangiphethe kabi.'
'Kufanele. Uma usenesifiso sokumbona okokugcina umfowenu singahlela sesisekhaya
ngikuphuthumise eMangwaneni. Sukuma-ke mntwana wasekhaya silayishe impahla
angaze asiphazamise umfana kaNtshangase.' 10
'NoNtshangase lowo akasekho,' ephihlika futhi ekhala.
Wethuka uChule wathi, 'Sekwenzenjani? Useshonile naye?'
'Uboshiwe Chule.'
'Eboshelwani manje?'
'Usanda kuboshwa wumseshi othi wena nabanye nimmangalele.' 15
'Hhawu!' Ekhamisa. 'Okunye-ke lokhu. Umuntu engammangalela kudalo yilapho
bembopha namhlanje?'
'Nami ngimangaliswa yikhona ukuqondana kokuboshwa kwakhe nosuku
ozongilanda ngalo.'
'Wo, mtakaMazibuko, ngeke sazi ukuthi amathongo akwenu nawakwethu, noMdali 20
bahlele su lini lokuba sithuthane ngokuthula nangoxolo. Futhi nawe uyazi ukuthi ayikho
indoda engajabulela ukuba ithi ilande umuntu imfice ekhalela isoka elidala. Nawe
ngeke ukuthokozele neze ukuthi uthi ufika laphaya kwami ungithole ngibambe isihlathi
ngikhalela umkami osewashona.'
'Cha Chule,' ehefuzeliswa yisibibithwane. 'Angikhaleli soka, ngililela umfowethu.' 25
'Siyezwelana kulokho Mwelase. Qoqa sihambe. Sizohlela sesisekhaya.'
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2022
SC/NSC
UMirriam sengathi wayebethelwe kwaDicey. Wake wahlala wathula kungavumi nokuba
asukume.
'Akusavumi yini ukuba uphume lapha ekhaya?' ebuza ejabhile.
'Hhayi sengizosukuma. Uyazi nawe ukuthi akulubala ukushiya indlu osuyihlale 30
iminyaka ethi ayibe yishumi nesithupha.'
'Okusho ukuthi kubuhlungu nokubushiya ubugqila uma ukhulele kubo?'
'Kunjalo Chule uma kunjengoba ngizwa.' Wasukuma ngokuzidela wakhomba
amapulasitiki namapotimenjana akhathele. UChule wakweya. Ngokubona kwakhe
uMirriam kwakufanele ayishiye le mithwalo, aphume ngayekugqokile kuphela 35
ayothenga okusha okungafanelana nezinga lomuzi wakhe.
'Bengizothi kushiyele umfana kaNtshangase konke lokhu kokwendlula umbhede ukuba
angesabi ukuthi angahle akuphephethe ngezinsila zakho.'
'Kanti ngeke akwenze lokho.'
'Ungamphikeli. Ukhala nje, kulukhuni kuyitshe nokuba uphume lapha endlini, awazi 40
wakwenzani.'
Imithwalo yaphuma, wabelekelela uHlulintombi bayilayisha emotweni.
'Sizomtshela uGenyeza ukuthi wena phixiphixana ubuwelekelela kulayishwa
izimpahla.' Esho sengathi akanakile uRose ezedlulela ngendlela.
Wema khimilili uHlulintombi enamahlonyana. 45
Waqhubeka nokho ngoba egqugquzelwa uChule ngokuba asale eseqhubeka ukuze
ashayelwe isenzo asaziyo.
Balayisha koma. Kwasala umbhede, iwodilobhu netafula elalinomsakazwana omncane
uChule athi awushiyele ukududuza uGenyeza. OChule noHlulintombi besaxhawulana
ngasemotweni, bebongana ngemali, uChule embonga ngosizo ayebe nalo 50
ekunqotshweni kukaMirriam, uMirriam wasala wathatha ipheshana wabhalela
uGenyeza.
[Isahluko se-15: Ikhasi 148–149]
9.1 Shono izizathu EZIMBILI ezibangela ukuthi umlingiswa onguMirriam akhale
ngokwalesi siqeshana. (2)
9.2 Yimuphi umoya otholakala kulesi siqeshana? Bhekisa impendulo yakho
kumlingiswa onguChule bese usekela impendulo yakho. (2)
9.3 Chaza kafushane ukuthi lesi siqeshana siyigqamisa kanjani indikimba
yomcebo kule noveli. (3)
9.4 Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguMirriam kanye
nomlingiswa onguMaDludla mayelana nothando lwabo ngoChule. (3)
9.5 Iyini inhloso yombhali yokuveza ubudlelwano phakathi komlingiswa
onguMaHadebe kanye nomlingiswa onguMaNdelu kule noveli?
Sekela impendulo yakho. (2)
9.6 Chaza ukubikezela okutholakala emazwini omculo kaGenyeza othi,
'Ngakutshela ukuthi angihambile: Ngiyolanda igala lakwethu elinhloko'
ngenkathi uChule noNomvula belalele umsakazo. (2)
9.7 Chaza ukulandelana kwezehlakalo/kwezigameko ezaholela ekushoneni
kukaMahuzu. (3)
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2022
SC/NSC
9.8 Ucabanga ukuthi wawuzoba njani umphumela empilweni kaMirriam ukube
wazilalela lezi zinsolo ayenazo ngoChule ezibhalwe ngamagama agqamile
kulesi siqeshana? Nikeza isizathu sempendulo yakho. (3)
9.9 Uyavumelana yini nokuthi udweshu phakathi kukaChule noNomvula yilona
olwaholela ekuboshweni kwesibili kukaDaffo? Sekela impendulo yakho. (2)
9.10 Phawula ngempumelelo yombhali ekwethuleni isingeniso sale noveli. (3)
[25]
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2022
SC/NSC
UMBUZO 10: UMBUZO OMUDE
KUNJALO-KE – ME Wanda
Abalingiswa benoveli bayaye benze izinto/bathathe izinqumo ezithile eziveza ubunjalo
babo.
Xoxa ngokuvezwa kwabalingiswa ngezenzo zabo kule noveli. Bhekisa impendulo
yakho kulaba balingiswa abalandelayo: UDumazile, uSithole, uMaNzimande noMoloi.
Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390. [25]
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUSHANE
KUNJALO-KE – ME Wanda
Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA C
'Ngithe ngiseMkhobeni izolo kusihlwa, imoto yakhunyukelwa ngushafu, yagijima phansi
nge-enkapleti. Cishe yangibulala. Ngenhlanhla enkulu ngikwazile ukuyibamba, yama.
Ngihlale lapho-ke kwaze kwasa ngikhanda.' Kwavele kwala kuMaNzimande ukuba
aqhubeke nokulalela leyo mbude.
'Bewuyaphi eMkhobeni yise kaMpisendlini?' 5
'EMkhobeni phela kusendleleni ebheke eMzimkhulu. Bengihambisa uDumazile kubo
njengesicelo sakho. Ngiyethemba ukuthi usakhumbula ukuthi wathi angimphindisele
lapho ngamthatha khona. Ingozi-ke ingehlele ngisohambweni olunjalo.'
'Pho bewukhanda kanjani ukilini kanjena?' Aphinde asikhihle futhi isililo uMaNzimande.
USithole wezwa ecikeka nje ukutetenyelwa ngumuntu omdala kangaka, futhi olokhu 10
embuza ipasi nesipesheli. Wadumisa imoto, watshela umkakhe ukuthi sebeyobonana
ntambama, wakhala wemuka.
UMaNzimande wasala nentshidi wasala nesidanga sevondwe. Wazibuza, ezifuna
ngaphakathi:
'Nkosi yami, lesi sichitho esingaka sivela kuphi phakathi komuzi wami? USithole 15
ubengenje! Selokhu ngakhuluma noLizy angibange ngisakuthola ukuthula phakathi
komuzi wami. Ukuba uLizy akangifikelanga nezindaba, ngabe ngisahlezi kahle
nomyeni wami. Mh …, ngaze ngazibhidlizela umendo wami! Kuzofanela ngifunde
manje ukuba ngingaqophisani noyise kaMpisendlini. Kuzothi uma ebuya ntambama,
angifice sengiwumama omuhle wekhaya onesizotha. Ngeke ngisamqulisa amacala 20
umyeni wami. Ngizomphekela ukudla okuhle, akuthandayo ngimenzele netiye, aphuze.
Ehhe, kusukela namhlanjena ngizomphatha kahle umyeni wami.'
USithole wafika esitolo abantu sebazi ukuthi ubekade engalalanga ekhaya ngayizolo.
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/2022
SC/NSC
UMaNzimande wayeseyichele yonke indawo indaba. Isimo sasingasesihle neze
esitolo. Abasebenzi base behlukene phakathi. Nabantu nje abangabathengi base 25
bekhombisa uqhekeko. Abanye babemdabukela uMaNzimande, kanti abanye
babesimze bathi:
'Uyalunga futhi uyaqhuqheka! Sengathi uDumazile angayithatha unomphela le ndoda
yakhe. Ehhe, khona ezoyeka ukuba wumedemu lokhu.'
Kwasetshenzwa-ke ngaleyo ndlela kwaze kwavalwa ntambama. Kwathi angathi Kixi 30
izihluthulelo esitolo ntambama uSithole, wangena emotweni yakhe, yaduma, zaya
esephikelele khona eMafezini eMlazi.
Ngemuva kwezinsuku ezimbili, uSithole wafikelwa ngomunye umcabango:
'Ngeke ngishiye umfazi nomuzi wami. Lo muzi ngawakha kanzima kabi. Kuzofanele
aphume aphele aphindele kubo. Ukuthi akusekho muntu kubo, akudokwe ligayelwe 35
mina lelo.' USithole wayifaka-ke incwadi yesehlukaniso phakathi kwakhe nomkakhe.
Wazibeka izizathu ezimenza angakwazi ukumbekezelela umkakhe. Inkantolo yambiza
noMaNzimande ukuba azoziphendulela. Ngemuva kokulalelisisa macala onke,
inkantolo yabeluleka ukuba bangehlukanisi, kodwa babekezelelane emshadweni
wabo. Basukuma, bavalelisa, baphuma. USithole akalubhadanga unyawo emzini 40
wakhe e-Adams, kodwa washaya imoto waqonda eMafezini eMlazi.
[Isahluko sesi-5: Ikhasi 94–95]
11.1 Shono izizathu EZIMBILI umlingiswa onguSithole azethula kuMaNzimande
eziyimbangela yokungabuyi kwakhe ekhaya ngokwalesi siqeshana. (2)
11.2 Yimuphi umoya otholakala kulesi siqeshana? Bhekisa impendulo yakho
kumlingiswa onguMaNzimande bese usekela impendulo yakho. (2)
11.3 Chaza kafushane ukuthi lesi siqeshana siyigqamisa kanjani indikimba
yesimilo esingesihle kule noveli. (3)
11.4 Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguSithole kanye
nomlingiswa onguMtalaselwa mayelana nothando lwabo ngoDumazile. (3)
11.5 Iyini inhloso yombhali yokuveza ubudlelwano phakathi komlingiswa
onguMaNdovela kanye nomlingiswa onguMaJwara kule noveli?
Sekela impendulo yakho. (2)
11.6 Chaza ukubikezela okutholakala emazwini kaDumazile athi, 'Ngeke
ngihlukane nothisha uMoloi.' (2)
11.7 Chaza ukulandelana kwezehlakalo/kwezigameko ezaholela ekuphelelweni
kukaMoloi umsebenzi eZenzele High School. (3)
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/2022
SC/NSC
11.8 Ucabanga ukuthi wawuzoba njani umphumela empilweni kaSithole ukube la
magama abhalwe ngokugqamile ashiwo nguSithole kulesi siqeshana
afezeka? Nikeza isizathu sempendulo yakho. (3)
11.9 Uyavumelana yini nokuthi udweshu phakathi kukaMoloi noSithole yilona
olwaholela ekuphumeni kukaLerato esikoleni? Sekela impendulo yakho. (2)
11.10 Phawula ngempumelelo yombhali ekwethuleni isingeniso sale noveli. (3)
[25]
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/2022
SC/NSC
UMBUZO 12: UMBUZO OMUDE
IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
Abalingiswa benoveli bayaye benze izinto/bathathe izinqumo ezithile eziveza ubunjalo
babo.
Xoxa ngokuvezwa kwabalingiswa ngezenzo zabo kule noveli. Bhekisa impendulo
yakho kulaba balingiswa abalandelayo: UBafana, uCele, uPoppie, no-Euthenasia.
Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390. [25]
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUSHANE
IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA D
'Sawubona Poppie. Ngiyaphila mina, wena unjani?'
'Sawubona bani? Mina ngithe sawubona myeni wami. Wena uthi sawubona bani?'
'Ngithe sawubona Poppie.'
'Angiyena uPoppie mina. Ngingumkakho.'
'Angikwazi lokho mina.' 5
'Ungathini ukuthi awukwazi lokho Ngubane?'
'Phela thina nawe sihlale iminyaka edlule emashumini amabili singoPoppie noBafana.
Kungeke kuthi namuhla sesihlukene, bese ngibangumyeni wakho nawe ube
ngumkami. Thina nawe singoPoppie noBafana kwaphela nje. Angiboni ukuthi uze
lapha ukuzongibuza ukuthi mina ngithi wena ungubani. Kunganjani ukuba ungene 10
odabeni ngoba ngimatasatasa kabi Poppie. Izinto zingimele kabi lapha emsebenzini.'
Wathi ukusondeza isitulo sakhe uPoppie wasethi, 'Manje Bafana ngize lapha ukuzothi
masiyeke le nto yethu yokuziphathisa okwezingane sibadala kangaka. Angiboni ukuthi
kukhona into engalungiswa ngokuduba. Khona ngiyazi ukuthi nina kwaNgubane nihlala
ngokuduba. Izinto zoniwa ngumlomo, zilungiswa ngumlomo futhi. Kuhle thina nawe 15
sihlale phansi, sibonisane, silungise lokho okonakele. Awukwazi ukuvele udube
uphume ngomnyango ungishiye nendlu nezingane.'
'Akukho esingakuxoxa nawe Poppie.'
'Singahlulwa yini myeni wami?'
'Singahlulwa ukuthi mina nawe siyizingane. Asivuthiwe neze.' 20
'Yini esikwenze ukuba ubone ukuthi asivuthiwe ngemuva kweminyaka engamashumi
amabili nanhlanu.'
'Kuningi kabi Poppie.'
'Akusho nje okumbalwa ngizwe ukuthi kuyini.'
'Ukube wawuvuthiwe ngabe awulishiyanga eMlazi iBhayibheli owaliphiwa ngumama.' 25
'Awu kahle myeni wami. Wasuvusa indaba endala kangaka. Mina angisalazi ukuthi
lasalaphi iBhayibheli likamama wakho.'
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/2022
SC/NSC
'Akungimangalisi ukuthi awazi lasalaphi leli Bhayibheli ngoba ngelikamama wami,
hhayi umama wethu. Eqinisweni thina nawe asikaze sibe yinto eyodwa. Angazi nje
ukuthi uyaphi lapha ngoba phela lokwehlukana kwethu yinto owawukade uyibumba 30
Poppie.'
'Singaba yinto eyodwa kanjani wena ungikhunga kule milando yakini
nakumaBhayibheli akini? Singaba yinto eyodwa kanjani wena uhlala ngokuduba uma
kukhona ongakuboni kahle? Nakhu manje awusahlali ekhaya ngoba ngithengele
izingane imoto, uma ungayifuni imoto, buya ekhaya sizokhuluma siyithengise 35
imoto.'
'Sihambile isikhathi manje Poppie. Ngisho ungaze uyithengise imoto ngeke iwusule lo
monakalo osewenzekile ezinganeni zethu laphaya ekhaya. Zingeke ziphinde zilunge
lezi zingane zethu.'
'Manje uthi masenzenjani manje myeni wami?' 40
'Ngithi masiyeke zilime ziye etsheni. Phela igeja libanjwe yisiphukuphuku.'
'Noma ngonile ngathengela izingane imoto, angisona isiphukuphuku Bafana.'
'Lixhoshwa libhekile Ngubane. Angiboni ukuthi uma mina ngenze iphutha, kufanele
ungibize ngesiphukuphuku.'
'Angizange ngithi wena uyisiphukuphuku. Mina ngithe igeja libanjwe yisiphukuphuku. 45
Uma likulingana leli kepisi, ligqoke Poppie. Uyabona …'
[Isahluko se-11: Ikhasi 192–193]
13.1 Shono izizathu EZIMBILI ezibangela ukuthi umlingiswa onguBafana enqabe
ukubiza uPoppie ngomkakhe kulesi siqeshana. (2)
13.2 Yimuphi umoya otholakala kulesi siqeshana? Bhekisa impendulo yakho
kumlingiswa onguPoppie bese usekela impendulo yakho. (2)
13.3 Chaza kafushane ukuthi lesi siqeshana siyigqamisa kanjani indikimba yokuba
nobuntu/nokungabi nobuntu kule noveli. (3)
13.4 Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguMaMsibi kanye
nomlingiswa onguMaMthunzi mayelana nothando lwabo ngoNgubane. (3)
13.5 Iyini inhloso yombhali yokuveza ubudlelwano phakathi komlingiswa
onguMaXakushe kanye noPoppie kule noveli? Sekela impendulo yakho. (2)
13.6 Chaza ukubikezela okutholakala emazwini ka-Euthenasia athi, 'Sengathi
ngingahlala nawe njalo' awasho kuCele ngenkathi uCele efike kwaNgubane
ngemuva kokumkhulekela. (2)
13.7 Chaza ukulandelana kwezehlakalo/kwezigameko ezaholela ekuhambeni
kukaJonny (Bafana) eMadadeni. (3)
13.8 Ucabanga ukuthi wawuzoba njani umphumela empilweni kaBafana ukube la
magama abhalwe ngokugqamile kulesi siqeshana uNgubane wawalalela?
Nikeza isizathu sempendulo yakho. (3)
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/2022
SC/NSC
13.9 Uyavumelana yini nokuthi udweshu phakathi kukaBafana noPoppie yilona
olwaholela ekweqeni kuka-Euthenesia? Sekela impendulo yakho. (2)
13.10 Phawula ngempumelelo yombhali ekwethuleni isingeniso sale noveli. (3)
[25]
NOMA
UBUCIKO BOMLOMO: UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba
Phendula umbuzo OWODWA.
UMBUZO 14: UMBUZO OMUDE
Abalingiswa bobuciko bomlomo bayaye benze izinto/bathathe izinqumo eziveza
ubunjalo babo.
Xoxa ngokuvezwa kwabalingiswa ngezenzo zabo kulobu buciko bomlomo. Bhekisa
impendulo yakho kulaba balingiswa abalandelayo:
Inganekwane: Unwabu nentulo: uMdali nonwabu
Izibongo: Izibongo zeNkosi u-Dkt. Sibongile Zungu: uDkt. Sibongile Zungu
Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390 sekuhlangene impendulo
yenganekwane nezibongo. [25]
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUSHANE
INGANEKWANE: IMPISI EYISIMINZI
Fundisisa lezi ziqeshana ezilandelayo zezinganekwane bese uphendula imibuzo
ehambisana nazo.
ISIQESHANA E
Umxoxi: Kwesukasukela …
Abalaleli: Cosu!
Izinto zazingamhambeli kahle uMazinyo, ingwenya endala eyayihlala echibini.
Umashayandawonye wawudlala ngaye. Inkinga yakhe kwakungukuthi zonke izilwane
zazingasayingeni eyokuphuza echibini. Ichibi leli kwakuyindawo lapho uMazinyo 5
ayezibambela khona izinyamazane zakhe uma zithi ziphuza manzi.
Engabe zase ziphuza kuphi lezi zilwane? Izilwane ndini zase ziphuza emakhaya azo,
sezinompompi bamanzi ngenxa yempucuzeko. Izinkawu kuphela ezase zifika
ziyophuza echibini kodwa nazo zazingasondeli eduze. Zazifika ziphonse ipayipi bese
zimunca amanzi zibuqamama. 10
'Yimihlola!' Wakhononda uMazinyo. 'Kanti impucuzeko injena? Yindlala yodwa?'
wazibuza ezamula kabili, kathathu, kwaze kwakhala izikelemu esiswini sakhe.
Yazamula yaze yaphathwa yisiyezi into kaMazinyo.
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/2022
SC/NSC
Kwaqhamuka okuyinkawana kwafike kwaphonsa ipayipi, kwamunca amanzi.
Kwathi makaqhume ukudinwa uMazinyo, kodwa wazibamba. 15
'Kodwa Nkawana sewungaze ube yivaka kangaka ngikwethembile!' kwabubula
uMazinyo.
'Uhambe kabi Mazinyo, ngeke ungithole. Ukube nginguwe ngabe ngizidlela
utshani,' yasho inkawu yashaya isishwapha sayo yasithela ezihlahleni.
UMazinyo waphuma echibini wathi ukulula imicondo yakhe. Wathi uma ephonsa 20
amehlo ngaphesheya wayibona impala ikha amanzi empompini.
Wakhumbula amazwi enkawu. 'Ukube nginguwe ngabe ngizidlela utshani.'
Ngokuphazima kweso, uMazinyo wacabanga isu. Wamemeza, 'We mngani wami
Mpala! Uyayibona ukuthi imnandi kanjani impucuzeko? Awusadingi ngisho
ukuyophuza echibini elingcolile. Mina impucuzeko ingisize kabi. Angisayilokothi 25
inyama. Asisekho isidingo sokucathamela izilwane zeNkosi. Ngiyincwasimende manje.
Sengiphucuzekile, sengidla utshani nemifino!'
Impala yamisa amadlebe ukuze izwisise kahle. 'Awuphinde, uthini?' yasho ibuza.
'Mina nenyama asisatholani,' kwaphinda ingwenya. 'Inyama ngeyamaqaba futhi
ibanga ukunona nomkhaba. Mina ngidla utshani, obuwukudla okunomsoco,' washo 30
enqantula isikhonko esihlafuna noma sibaba nje.
Impala yanyakazisa umsila ithakasela elokunconywa kotshani, ukudla kwayo
kwemihla ngemihla. Ibingazi ukuthi lobu sebungadliwa nayizingwenya, amakhosi
echibi.
'Ngijabula kabi uma usukhanyiselwe Mazinyo,' yasho impala imamatheka. 35
'Kodwa-ke akubona utshani bodwa obunomsoco, ubodla namaqabunga emithi.'
Iqili elinguMazinyo lacabanga ngokushesha, layibona intuba lapho ingakhona.
'Ngifisa kabi ukuhlafuna amacembe emithi anomsoco, kodwa angiwatholi kahle.
Nawe uyazi ukuthi ngimfishane angikwazi ukufinyelela emagatsheni emithi,'
yaphendula iqhubeka nokuhlafuna isikhonko ingwenya noma sasehla kabuhlungwana 40
nje empinjeni. 'Kodwa ungengikhele igatsha libe linye-ke ngizwe umuzwa,' yacela
kumpala ingwenya. Impala yaya imagange esihlahleni esasiseduze nengwenya.
UMazinyo waconsa amathe esebona inyama iziletha. Wayelinde ukuthi ithi uma impala
isiletha igatsha lelo bese eyibhudukeza.
Impala yathi lapho isathi isalidonsa igatsha yezwa ngezwi lenkawu esihlahleni lithi, 45
'Sale usuyeka mpala, yimina umnikazi wezihlahla, ngizoyijikijelela ingwenya.'
Inkawu yaphonsa igatsha lomsilinga engwenyeni uMazinyo. Kwabe lonakele
iqhinga lengwenya. Wezwakala ebubula ngokukhononda uMazinyo ethi, 'Wena
Nkawana mhla sahlangana, kuyoba inkawu nesikhwebu!'
15.1 Nikeza OKUKODWA okwakukhombisa ukuthi kwase kunempucuko kule
nganekwane. (1)
15.2 Chaza kafushane ngokusetshenziswa kwengwijikhwebu etholakala kulesi
siqeshana senganekwane. (2)
15.3 Iyini inhloso yomxoxi ngokusixoxela le nganekwane? Sekela impendulo
yakho. (2)
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/2022
SC/NSC
15.4 Uyazwelana yini nomlingiswa oyimpala ngesimo acishe azithola ngaphansi
kwaso sokudliwa yingwenya? Sekela impendulo yakho. (1)
15.5 Xoxa ngesu lomlingiswa oyingwenya alisebenzisile lokujeqeza emuva kule
nganekwane. (2)
KANYE NE
NENGANEKWANE: 'AMAHLAYA ALALA INSILA'
Fundisisa lesi siqeshana esilandelayo senganekwane esihambisana nesisho, ihubo
nesithakazelo bese uphendula imibuzo ezolandela.
Kudala ngezikhathi zeNkosi uShaka, kuthiwa kwakukhona indoda yakwaNzimande
eyayihlekisa nangento engafanele. Igama layo kwakunguVelaphansi. UVelaphansi
wayehola abantu bakwaNzimande ngalezo zikhathi zikaShaka. Abantu
bakwaNzimande badume ngezithakazelo zoGwala kanye noMphephethe.
AMaphephethe ayengasebenzi. Ayenekhono lokukhetha usawoti esihlabathini. 5
Isithakazelo sikaMphephethe savela ngoba babephephetha isihlabathi solwandle
kusawoti. Uma-ke usawoti sebewunekile waze woma, babewuthatha bawusonge
ngezikhumba bawuyise eNdlunkulu.
ISilo uShaka wayebathanda abantu bakwaNzimande ngenxa yokuthi
wayekhonze uVelaphansi. Phela uVelaphansi wayehola aMaphephethe futhi 10
edume ngokuba noteku. UShaka wayezifela ngomuntu otekulayo. ISilo sagcina
sesikwenza kwaba wumthetho ukuthi uVelaphansi abe ngusomahlaya
waseNdlunkulu. UVelaphansi wayesholo isilo amahlaya njalo uma siphumulile
noma kukhona izivakashi. Sesiyohleka-ke iSilo kujabule wonke umuntu. Akekho
ongeke ajabule uma ebona okaNdaba emoyizela. 15
Langa limbe uVelaphansi wacabanga ukuthi uzosihlekisa ngani iSilo uma
esebizwa ukuzokwenza amahlaya. Wacabanga wacabanga, do ukufika ihlaya
elisha. Akufuneki phela ukuthi asho ihlaya elidala futhi elaziwayo eNdlunkulu. Kubi
kakhulu uma lelo hlaya selake lashiwo nguyena. Akafuneki ukuthi adlale
ngezindlebe zeSilo. Wafika umcabango ngokushesha. Wahlala yedwa umfo 20
kaMphephethe. Wayesephumile osizini ngoba ihlaya elisha seliqhamukile.
Wadumela amaqaqa amabili azifele wawasonga ngesikhumba esikhulu
sengwe. Safika ngaleso sikhathi isithunywa esivela eNkosini uShaka. INkosi
yayifuna ukuthi uVelaphansi enze adume ngakho.
'Hlanga Lezwe! Ngiphathele iNkosi yami engiyithandayo futhi engiziqhenya 25
ngayo isipho esihle kabi,' washo uVelaphansi evula isikhumba sengwe kuthaphuka
umsanka odabula ukhakhayi.
Phela amaqaqa ayesedlulele ngokubola. Lavimbanisa iququ endlini kwavakasha
izimpethu ngokushesha. ISilo sahleka inhlinini ngesenzo sikaVelaphansi. Izinduna
zesaba ukwenanela ngokuhleka ngoba zabona ukuthi uMphephethe 30
unamagangangozi. Kwahlukwana esephelile amahlaya.
Kukhona abaluma uVelaphansi indlebe ukuthi iSilo sidinwe sithelwa ngamanzi
ngalesi senzo asenzile. Basho bengananazi ukuthi uzulelwa ngamanqe uma
engabaleki.
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/2022
SC/NSC
15.6 Chaza imbangela yodweshu lwangaphakathi lukaVelaphansi olutholakala
kulesi siqeshana. (1)
15.7 Chaza kafushane ubudlelwano phakathi kwehlaya likaVelaphansi nesisho
esilandelayo. (2)
ISISHO
UKUNGENA NENJA ESONTWENI
INCAZELO: Ukudelela
15.8 Qhathanisa okufanayo kule nganekwane ethi, 'Amahlaya Alala Insila' kanye
nehubo elilandelayo: (3)
Nkonyane kaNdaba
Induna: We Nkonyane kaNdaba!
Ibutho: Kwanyakaz' umkhonto, we Nkonyane kaNdaba
Induna: We Nkonyane kaNdaba!
Ibutho: Kwanyakaz' umkhonto, we Nkonyane kaNdaba.
15.9 Uyavumelana nombono wokuthi bukhona ubudlelwano phakathi kwale
nganekwane nesithakazelo sakwaZulu? Sekela impendulo yakho. (1)
Zulu!
Zulu!
Mageba!
Nkosinkulu!
Nina bakaMjokwane kaNdaba!
Nina bakaPhunga noMageba
Sizukulwane sikaNtombela,
Malandela!
KANYE NE
NEZIBONGO:
IZIBONGO ZIKAGCINA MHLOPHE
1 Isihlahla somdlebe esimayikayika,
2 Esiyikazela ngenhlobonhlobo zezithelo,
3 Ngoba siyikazele ngobuhle be-Afrika.
4 Usihlahla esigabe ngezithelo zaso,
5 Umkhiwane omuhle ongenazimpethu
6 Eminye yoniwa zibungu.
7 Abadla kuso abadeli,
8 Nezithelo zaso azipheli.
9 Usihlahla abaphumula kuso
10 Bamila izimpande.
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/2022
SC/NSC
11 Isihlahla esikhulise
12 Safukamel' izinyoni zase-Afrika,
13 Saye safukamela nezinyoni
14 Zamajalimane namaNtaliyane,
15 Abadala nabancane bethi sixolele.
16 Isihlahla abasibone eLandane basichelela,
17 NaseNyuvesi yaseThekwini basivukuzela
18 Isihlahla esimpande zaso zisabalele
19 Zinabele kwejulile
20 Imithombo.
21 Amaqabunga aso
22 Akhephuzela uthando,
23 Sithe singesakwaMhlophe
24 Samane sabamhlophe,
25 Siphethe okumhlophe!
15.10 Gagula isifengqo esitholakala emgqeni woku-1 bese usho uhlobo lwaso. (2)
15.11 Chaza kafushane umqondo osobala oshiwo yimbongi kusukela emgqeni
wesi-7 kuya kowe-10. (2)
15.12 Iyini inhloso yembongi yokusebenzisa imvumelwano sigcino emgqeni we-16
kuya kowe-17 ezibongweni zikaGcina Mhlophe? Sekela impendulo yakho. (2)
15.13 Ngabe umugqa wama-23 kuya kowama-25 iwugqamise kanjani umoya
walezi zibongo? Sekela impendulo yakho. (2)
15.14 Phawula ngekhono lembongi ekusebenziseni isaga esibhalwe
ngokugqamile emgqeni wesi-5 ezibongweni. (2)
[25]
AMAMAKI ESIQEPHU B: 25
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 29 DBE/2022
SC/NSC
ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.
UMBUZO 16: UMBUZO OMUDE
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
Umbhali uyaye asebenzise isakhiwo ukukhulisa indaba yakhe.
Xoxa ngamabanga esakhiwo kulo mdlalo okwenza indaba ikholakale.
Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokomgomo wokubhalwa kwe-eseyi
ibe namagama angama-340 kuya kwangama-390. [25]
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUSHANE
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
Fundisisa lesi siqeshana somdlalo bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA F
(Ehlathini laseMphekandlubu maqondana nehlanze lasoThukela, uChivenga unqamula
ezindleleni zesintu ulibangise eMangethe. Ethi engazelele lutho avukelwe
isigubhukane nguMdaluli lona obekade emlalele unyendle efokozini lotshani obude.)
MDALULI: (ngezwi eliphuma ngomfutho nelethusayo.) Qhu! Zasha! Washa
mqhuqhumbe nantu uqhomfane. Yaze yahlangana-ke idabuli 5
namhlanje. Ehhe! Ayaphela amaphupho. Kade ngangivele
nginesifiso sokuba sihlangane esikhaleni kwaNtombela, ngakho-ke
zibambe ziqine ndodamphini. Yizinkani zabababili-ke namhlanje.
Ngithi usufike eMphelandaba.
CHIVENGA: (wethukile, useze waqethuka waphakamisa izandla samuntu 10
ovikayo.) Yehheni we bantu! Nansi imihlola ingehlela bakithi.
Ngavinjezelwa isiqhwaga ehlathini nje, ngabe ngisikweleta malini?
MDALULI: (ngezwi eliphakeme.) Sengiyabathe ngiyakuzama ngenkwayindane
kanye nangedelamagugu, lutho angikutholi kwerekwere ndini,
kodwa-ke namhlanje ngikutholile. Ngikuthole endaweni efanele 15
nangesikhathi esifanele. Libuke uligcine-ke namhlanje.
Uya kwaGoqanyawo.
CHIVENGA: (wexwayile, ngezwi elidabukisayo, usikhuluma ubukwerekwere
isiZulu.) Ngoba sengenzeni? Ngoneni kuwe mnumzane wami?
MDALULI: (ngokufutheka, useze wamqwebulela amehlo.) Kanti usabuza wena 20
ekubeni vele nje unayo impendulo? Usuka lena kwelakini
eMozambikhwi uzongephuca isinkwa sami kuleli, ucabanga ukuthi
ngizoyishayela ihlombe-ke mina into efana naleyo?
CHIVENGA: (usemcwebisele amehlo, usikhuluma ubukwerekwere isiZulu.) Phela
akusimina engimela abantu empambanamigwaqo ngicele 25
ukubakhela izindlu, kepha yibona abazisukela emakhaya abo bafike
ekhaya lami bazocela usizo kumbe bangifonele. Wena kumele ube
nekhono eledlula elami emsebenzini wobumeselandi ukuze ube
newozawoza kubantu.
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 30 DBE/2022
SC/NSC
MDALULI: (uhleka inhlinini.) Ehhe! Ingani ukhuluma kahle nje? Njengoba 30
senginekhono lokukubhonya nje ngenxa yokungephuca
amakhasimende ami ngoba ugabe ngokuthi unekhono lokwakha
eledlula elami …
(ugwabula imolontshisi ngokushesha yona lena elenga enqulwini
nebikade ilokhu ibanjwe ibhande lokhalo. Umbhokla ngayo emhlane.) 35
MDALULI: (uze akhanule khathi egadla ephindelela.) Ehhe! Awungizwe!
E-(egalela.) E-(egalela.) Awungizwe lapho ngihamba khona
kwerekwere ndini. Yikhona uzophindela kwelakini lapho wavela
khona ngoba sewucacelwe okwangempela ukuthi ngeke siphinde
sizwane … (Athi noma ezama ukumhesha ngethilofolo likasemende 40
uChivenga, avele abuyele eceleni uMdaluli maqedane aqhubeke
nokumgokloza umhlane uMdaluli. Aphelelwe ngamandla umlisa lona
adiyazele abonakale esewa phansi.)
CHIVENGA: (uyamemeza, usikhuluma ubukwerekwere isiZulu.) Ngelekeleleni bo!
Nakhu ngidikadikwa ichalaha ngingaphethe mbhulanja. 45
MDALULI: (ngezwi eliphezulu elinesankahlu.) Kanti usaqhubeka ngempela
nokungeyisa namanje wena mlisa? Yimina njalo wonke lona ombiza
ngechalaha? (amgqeme ikhanda.) Nakho! (amphinde.) Nakhu-ya!
Yikho lokhu! Tha-tha!
CHIVENGA: (uyakhala, uyadazuluka.) Maye babo! 50
[Inkundla Yesi-5, Isigcawu Soku-1: Ikhasi 92–94]
17.1 Shono umsebenzi womlandi ngokuzokwenzeka enkundleni yokudlalela kulesi
siqeshana. (2)
17.2 Nikeza umyalezo odluliswa yilesi siqeshana bese usekela impendulo yakho. (2)
17.3 Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU udweshu oluphakathi kukaMdaluli
noChivenga olutholakala kulesi siqeshana. (3)
17.4 Xoxa kafushane ngephupho lokuqala likaMdaluli elitholakala kulo mdlalo. (3)
17.5 Qhathanisa ukuvezwa komlingiswa onguZenyezile nomlingiswa
onguHeshane ngezenzo zabo kulo mdlalo. (3)
17.6 Ucabanga ukuthi wawuzoba njani umphumela empilweni kaLondiwe ukuba
akazange ambophise ubaba wakhe uMdaluli? Sekela impendulo yakho. (2)
17.7 Yini inhloso yombhali yokwethula indikimba yodlame kulo mdlalo? Sekela
impendulo yakho. (2)
17.8 Chaza ithoni etholakala kulesi siqeshane. Bhekisa emagameni adwetshelwe. (3)
17.9 Ngabe isenzo sikaMbhebhezeli sokuvakashela uChivenga esibhedlela
samukelekile yini kuwe? Sekela impendulo yakho. (2)
17.10 Uyazwelana nomlingiswa onguMaMlanduli ngesimo ayebhekene naso
sokuhlukunyezwa uMdaluli? Sekela impendulo yakho bese usho ukuthi
yikuphi owawungakwenza ukube kwakunguwe obhekene nalesi simo. (3)
[25]
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 31 DBE/2022
SC/NSC
UMBUZO 18: UMBUZO OMUDE
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
Umbhali uyaye asebenzise isakhiwo ukukhulisa indaba yakhe.
Xoxa ngamabanga esakhiwo kulo mdlalo okwenza indaba ikholakale.
Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokomgomo wokubhalwa kwe-eseyi
ibe namagama angama-340 kuya kwangama-390. [25]
UMBUZO 19: UMBUZO OMFUSHANE
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
Fundisisa lesi siqeshana somdlalo bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA G
(KukwaVimbingwenya, kwaMcondo enkundleni yamcala. Amabutho nabantu
bakwaVimbingwenya babuya embizweni eTsheni. Inyanga ibhananazile phezulu.
Kuphakathi kwamabili. Amabutho ahleli phansi ayahuba. Izinkamba ziyaqhuqha
kuphuzwa utshwala obebusale ngenkathi kuhanjiswa obebusiwe embizweni komkhulu.
UNomehlo noSikhova bakhona. Babuye noMcondo ukuzomelekelela ekudingideni 5
udaba lomthakathi okwakuthiwa uhlala emhhumeni phezu koMngeni, kuthiwa
usebaqedile abantu. Bazoqoqela inkosi ubufakazi ngalolu daba.)
NOMEHLO: (uyahuba.) Zikude … Salimani …
Zikude … (Uyawahola amabutho uwafundisa amahubo esizwe
ngokwesicelo sawo.) 10
AMABUTHO: ZiseSamvula
Wadondolozela
Ngehhash' elimhlophe!
NOMEHLO: Zikude … Salimani …
Zikude … (Uyawahola amabutho.) 15
AMABUTHO: ZiseSamvula
Wadondolezela
Ngehhash'elimhlophe!
(Aya lena nalena evumela ihubo ngamakhanda. Kushisa phansi.)
ABANTU (bamane bathi nje memfu enkundleni behlome bephelele.) 20
BASEMAPULAZINI: (Kwakhala amacilongo kwaba ubupopopo.)
Kula! Kula! Kula!
Kula! Kula! Kula!
(bakhuza isaga maqedane babathelekela.)
IBUTHO: Sebephakathi! Isingene …! 25
AMABUTHO: (asukuma agxuma izithonto awezinsizwa ahlala ezikhalini zawo
Kanti awezintombi aswacela ngemuva kwawezinsizwa yase
idumelene! Ibhambabulana ngezinduku, ingqimuzana
ngamawisa, igemezana ngezizenze, ibhoxana nangemikhonto.)
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 32 DBE/2022
SC/NSC
IBUTHO: Ngizwe! Uyangizwa! Nangu unyoko! (Ibutho uShaqa kaSalimani 30
akasabagwazi usebabhokoda ngazo zombili ebadicilela phansi.
Usekhwifwa amathe ngapha nangapha.)
ABANTU (abanye bayazidela sebelwisa okwezilo. Abanye bacela
BASEMAPULAZINI: empunzini bathi galo yephuka. Abanye bayabeqela laba
abasubathayo bababhula ngamahawu balinga ukubabuyisela 35
khona.)
MPHILIPHILI: (uyalamula. Umi ngakubantu bakaMgqabula. Uvimba amabutho
kaSalimani acoboshisa abantu bakaMgqabula abalinga
ukubaleka.)
NOMEHLO: (uvimba nhlangothi zombili. Uyakhuza.) Hheyi wena Mphilphili! 40
Hheyi wena mbuka ndini! UsungakuMgqabula manje?
(Uyamshekelela.) Kanti awubonakali nje usungapha?
IBUTHO: (lithi lingezwa lelo likaNomehlo liphenduke libheke ngalapho
uNomehlo esho kanjalo ngakhona. Liyambona uMphiliphili
ehlehla nyovane, ehlehlela ngakwabaMgqabula. Liqonda kuyena 45
ngqo seliphaphatheka.)
MPHILIPHILI: (uyabaleka.)
NOMEHLO: (ulinga ukunqanda ibutho.)
IBUTHO: (ligalela uMphiliphili esithendeni ngezizenze.) Uyangizwa mbuka
ndini? 50
MPHILIPHILI: (uyanyongaza uyosithela.)
AMABUTHO: (ayawashaya amuka nawo akaMgqabula.)
ABANTU (bayahlakazeka.) Hhawu! Ngiyazisa! Saze safa kabi kangaka
BASEMAPULAZINI: (Bezikhalela.)
AMABUTHO: (ayabaxosha. Bathi uma besithela laba bakaMgqabula, 55
ayabuya.Akhuza izaga.)
NOMEHLO: Kula! Kula! Kula! (Ekhuza isaga sabo.)
AMABUTHO: Kula! Kula! Kula!
NOMEHLO: He … be!
AMABUTHO: Wusuthu! 60
NOMEHLO: Hebe!
AMABUTHO: Wusuthu!
NOMEHLO: Zikude; Salimani …! (Uhlaba ihubo.)
AMABUTHO: (Avuma ihubo.) ZiseSamvula!
NOMEHLO: Zikude …! 65
AMABUTHO: Wadondolozela ngehhash' elimhlophe!
NOMEHLO: Zikude; Salimani!
AMABUTHO: ZiseSamvula
NOMEHLO: Zikude! (Ushaya phansi ngonyawo ukhomba phansi ngesizenze.)
(ayasina alingisa uNomehlo.) 70
AMABUTHO: Wadondolozela
Ngehhash' elimhlophe!
NOMEHLO: Zikude Sali … (Uyasina. Ukhomba ngaphesheya koMngeni.)
AMABUTHO: Zisesa. (Akhomba lapho kusithela ngakhona abakaMgqabula.)
Zisesa … (Enza njengoNomehlo.) 75
(Kungazelelwe amabutho ezibusela kwamane kwathi nje memfu
Onogqayi bawakaka.)
[Inkundla Yesi-3, Isigcawu Sesi-2, Ikhasi 82–84]
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 33 DBE/2022
SC/NSC
19.1 Shono umsebenzi womlandi ngokuzokwenzeka enkundleni yokudlalela kulesi
siqeshana. (2)
19.2 Nikeza umyalezo odluliswa yilesi siqeshana bese usekela impendulo yakho. (2)
19.3 Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU udweshu olutholakala phakathi
kwamabutho kaSalimani nabantu bakaMgqabuli kulesi siqeshana. (3)
19.4 Chaza kafushane indlela abelungu abathatha ngayo izwe lamaZulu enkosini
uCetshwayo njengoba kuchaza uSalimane kulo mdlalo. (3)
19.5 Qhathanisa indlela yokuvezwa komlingiswa onguSalimani kanye
neyabafowabo mayelana nokujeziswa kukaMphiliphili. (3)
19.6 Ucabanga ukuthi wawuzoba njani umphumela empilweni kaSalimani ukuba
icala laseMgungundlovu alimthethanga? Sekela impendulo yakho. (2)
19.7 Yini inhloso yombhali yokwethula indikimba yombangazwe kulo mdlalo?
Sekela impendulo yakho. (2)
19.8 Chaza ithoni etholakale kulesi siqeshane. Bhekisa emagameni adwetshelwe. (3)
19.9 Ngabe isenzo sikaMphiliphili sokuhambisana noHulumeni kaZithulele
samukelekile yini kuwe? Sekela impendulo yakho. (2)
19.10 Uyazwelana nomlingiswa onguZithulele ngokulahlwa icala enkantolo
yaseMgungundlovu? Sekela impendulo yakho bese usho ukuthi yikuphi
owawungakwenza ukube kwakunguwe obhekene nalesi simo. (3)
[25]
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 34 DBE/2022
SC/NSC
UMBUZO 20: UMBUZO OMUDE
UBHUKU LWAMANQE – EJ Mhlanga
Umbhali uyaye asebenzise isakhiwo ukukhulisa indaba yakhe.
Xoxa ngamabanga esakhiwo kulo mdlalo okwenza indaba ikholakale.
Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokomgomo wokubhalwa kwe-eseyi
ibe namagama angama-340 kuya kwangama-390. [25]
UMBUZO 21: UMBUZO OMFUSHANE
UBHUKU LWAMANQE – EJ Mhlanga
Fundisisa lesi siqeshana somdlalo bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA H
(Kusebhange. Angene uPhindisiwe emnyango wokuqala elandelwa nguNkululeko.
Omunye asale emnyango eqaphile.)
PHINDISIWE: Sondela nesibhamu usibeke okhalweni lwami okungathi
uyangiphusha ngoba kunekhamera. Kufanele ngiyocima i-alamu
kuqala. 5
NKULULEKO: (Ezibamba ukhalo.) Ungangitsheli insambatheka wena
Phindisiwe. Angithi ikhamera nayo iyacinywa?
PHINDISIWE: Kayikho enye indlela Nkululeko njengoba simi lapha siqondene
nayo.
NKULULEKO: (Ngokucasuka.) Ubungasho ngani sonke lesi sikhathi ukuthi 10
ikhamera ikhona emnyango?
PHINDISIWE: (Ngokufutheka.) Akuwona umbuzo ongabuza mina lowo. Angithi
nihlale nibamba inkunzi emabhange kanti nenza kanjani ngoba
yinto yokuqala okufanele uyazi emqondweni wakho leyo.
Phuma-ke kimina. (Aqhubeke afake ukhiye kuze kuvuleke 15
umnyango.)
NKULULEKO: Kahle! Ingakuluphi uhlangothi leyo khamera ngoba kangiyiboni
mina? Ngifuna ukuphonsa leli jezi ngiyivale uma kungenjalo
ngiyihlaba ngenhlamvu.
PHINDISIWE: Cha phela ubulima obuphindiwe lobo ngoba umsindo wesibhamu 20
yiwona-ke oyokudonsela amehlo. Imenenja yaseSuphamakethe
isikhona isole ibize amaphoyisa.
NKULULEKO: Ungalokothi ungibize ngesilima wena.
PHINDISIWE: Esathunywa ugwayi sabuya neboza angikuncengi phela mina.
NKULULEKO: Ungangicasuli wena vula lapha sekuyobonakala khona. 25
PHINDISIWE: (Ngesibindi avule umnyango.) Phakathi! (Emgquba.)
NKULULEKO: (Eqalaza.) Sikuphi isisefo semali? (Ebheke ngakuPhindisiwe
osefile wuvalo.)
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 35 DBE/2022
SC/NSC
PHINDISIWE: (Eqonda kusona. Avule amkhombise amasaka email.) Yiyona-ke
lena kayisekho enye. 30
NKULULEKO: (Embheka ngamehlo agcwele ulaka.) Hheyi ungazodlala wena.
Yincane kabi le mali.
PHINDISIWE: Kangisazi-ke ukuthi enye ngiyithathephi mina?
NKULULEKO: Phindisiwe ngishilo uma siza lapha ukuthi kasizodlala. Ngeke
ungitshele ukuthi le nkeshezana yiyona mali ibhange enalo lena. 35
(Akhiphe isibhamu) Uyayibona le nto. Ngicela ukuthi sizwane
ingagcini isisebenza kuwena kungafanele.
PHINDISIWE: Ungangidubula Nkululeko? (Esegcwele izinyembezi emehlweni.)
NKULULEKO: Akulutho lokho. Yekela ukulokhu uchitha isikhathi ngemibuzo
engasizi ngalutho. Khipha imali wena bo! Akuyona eyakho le mali. 40
(Emhlohloloza ngesibhamu.) Akulutho lokho. Yekela ukulokhu
uchitha isikhathi ngemibuzo engasizi ngalutho. Khipha imali wena
bo! Akuyona eyakho le mali. (Emhlohloloza ngesibhamu.)
PHINDISIWE: Kahle Nkululeko uyangilimaza.
NKULULEKO: Ufuna ukwenziwa ngale ndlela ngoba ulibele ukukhuluma. 45
Isikhathi siyahamba singaze siboshwe. Phangisa-ke!
PHINDISIWE: (Useyaqhaqhazela manje. Avule kwesinye isisefo esithe
ukucasha.) Shesha-ke nawe.
NKULULEKO: Isiphelele? Indawo enifaka kuyo imali ye-ATM ikuphi?
PHINDISIWE: (Eyovula omunye umnyango lapho bengena khona uma befaka 50
imali ku-ATM.)
NKULULEKO: Kuxhuxhuma injabulo ebona izizumbulu zemali zilele
kumakhasethi ehlukahlukene. Ngadla mina kababa ngingasaqali.
(Ayitape samuntu enwampela uju lwezinyosi. Usejatshuliswa
ngumgodla asewuthwele emahlombe.) Cha sekunesisindo 55
esibonakalayo. (Ezwe umsinjwana wabantu ngaphandle.)
Ake uthule ngizwe.
[Inkundla Yesi-4, Isigcawu Sesi-5, Ikhasi 93–94]
21.1 Shono umsebenzi womlandi ngokuzokwenzeka enkundleni yokudlalela kulesi
siqeshana. (2)
21.2 Nikeza umyalezo odluliswa yilesi siqeshana bese usekela impendulo yakho. (2)
21.3 Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU udweshu olutholakala phakathi
kukaPhindisiwe noNkululeko kulesi siqeshana. (3)
21.4 Chaza kafushane iphupho likaMaMhlongo elitholakala kulo mdlalo. (3)
21.5 Qhathanisa ukuvezwa komlingiswa onguNkululeko nomlingiswa
onguThamsanqa ngothando ababenalo ngoPhindisiwe. (3)
21.6 Ucabanga ukuthi wawuzoba njani umphumela empilweni kaKholekile ukuba
uNkululeko akagwetshwanga? Sekela impendulo yakho. (2)
21.7 Yini inhloso yombhali yokwethula indikimba yobugebengu kulo mdlalo?
Sekela impendulo yakho. (2)
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 36 DBE/2022
SC/NSC
21.8 Chaza ithoni etholakale kulesi siqeshane. Bhekisa emagameni adwetshelwe. (3)
21.9 Ngabe isenzo sikaSikela sokusiza uNkululeko samukelekile yini kuwe?
Sekela impendulo yakho. (2)
21.10 Uyazwelana nomlingiswa onguMakhangela ngesimo ayebhekene naso
sokudelela uThamsanqa ngenkathi uThamsanqa ekwakhe ezolanda izinkomo
zakhe zamalobolo? Sekela impendulo yakho bese usho ukuthi yikuphi
owawungakwenza ukube kwakunguwe obhekene nalesi simo. (3)
[25]
AMAMAKI ESIQEPHU C: 25
AMAMAKI ESEWONKE: 80
TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2022 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2019 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Question Paper
More from Grade 12 isiZulu HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Possible%20Answers--fb8e2fe1-962f-4ce7-8ece-e8248a6089c9/v1-2e81dcce6aebb4d1e1c1/card.webp)
Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 Gauteng June 2025 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Memorandum