Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA LE-12
ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
NOVEMBA 2019
UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA
AMAMAKI: 80
Lo mhlahladlela wokumaka unamakhasi angama-32.
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Skip to contentAll 2019 papers 





View all
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)




isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Memo
Grade 12 isiZulu HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2019, 32 pages. Read online or download the free PDF.
Isizulu Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · isizulu. Memorandum, 32 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiZulu HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isizulu
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2019
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 32
- File size
- 499.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 32
This exam
NSC November Exam 2019
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Ulimi: izakhiwo nemithetho / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 3Ulimi: izakhiwo nemithetho / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 4Ulimi: izakhiwo nemithetho / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 5Ubuciko / Literature (Set Works)35 marks
- Question 7Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
Show all 12 questions
- Question 11Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 13Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 15Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 17Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 19Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 21Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
Imiyalelo yokumaka leli iphepha
1. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo engaphezulu kwalena ebekumele
ayiphendule, maka kuphela impendulo yokuqala/okokuqala okuphenduliwe.
(Ohlolwayo akumele aphendule umbuzo omude kanye nombuzo
omfushane encwadini eyodwa/efanayo)
2. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine esiqeshini A, (izinkondlo
ezimiselwe), maka kuphela ezimbili zokuqala.
3. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili emifushane noma emibili emide
esiqeshini B no C, maka impendulo yokuqala ngesiqephu bese uyayiyeka
impendulo yesibili. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine, maka
impendulo yokuqala kuphela isiqephu ngasinye, uma kuya ngokuthi umbuzo
omfushane kanye nomude uphenduliwe.
4. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili bese impendulo yokuqala
ingashayi emhlolweni kanti eyesibili ishaya emhlolweni, maka eyokuqala bese
uyayiyeka eyesibili.
5. Uma ohlolwayo ebhale izinombolo zemibuzo ngokungeyikho, maka njengoba
izinombolo zikhonjiswe kumhlahlandlela wokumaka.
6. Uma isipelingi siguqule umqondo wempendulo, makanganikwa amamaki
ohlolwayo. Uma isipelingi sinamaphutha kodwa singawuguquli umqondo
wempendulo, makanikwe amamaki agcwele ohlolwayo.
7. Imibuzo emide
Uma ohlolwayo ephendule umbuzo omude waba mfushane kunenani
lamagama anikeziwe ungamphuci amamaki ngoba vele useziphuce yena.
Uma impendulo iyinde kakhulu maka ubheke umqondo oqukethwe impendulo
bese uxoxisana nalowo ophethe iqembu labamakayo (Senior marker).
Sebenzisa irubhriki eyisingezelelo A no B ukumaka nokunikeza amaphuzu
ombuzo omude walowo ohlolwayo.
8. Imibuzo emifushane
Uma ohlolwayo engasebenzisi omacaphuna (inverted commas) uma ecelwe
ukuba acaphune, ungamphuci amamaki.
9. Imibuzo evulekile, awekho amamaki anikezwa u-YEBO/QHA noma
NGIYAVUMA/ANGIVUMELANI. Isizathu/ukwesekela/ukwenaba yikhona
okunikezwa amamaki.
10. Awekho amamaki atholwayo ngo-YIQINISO/AKULONA IQINISO noma
UMBONO/IQINISO. Isizathu, ukwesekela/ukwenaba yikhona okunikezwa
amamaki.
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
UMBUZO 1: UMBUZO OMUDE
'UTHANDO' – KNN Gcumisa
• Ungasebenzisa la maphuzu kanye namanye njengomhlahlandlela wokumaka lo
mbuzo. Izimpendulo zingahluka ngokuthi umfundi uyiqonde kanjani inkondlo.
• Sebenzisa irubhrikhi yokuhlola lo mbuzo esekhasini lama-31.
ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi uyawuqonda umoya,
imifanekisomqondo/izithombemagama kanye nokukhethwa kwamagama.
Imbongi ikhathazekile/igxeka ukuziphatha kwentsha yamanje uma isingene
kwezothando yize ingakakulungeli.
UMZIMBA
Ukukhethwa kwamagama
• Sekungumdlalo wamagendo – (isingathekiso) – Imbongi ikhathazwa/igxeka
intsha esiphendule uthando lwaba umdlalo wokuqeda/wokuchitha isizungu.
• Izimbali zanamuhla – (isingathekiso) umfanekisomqondo wokubonakalayo
Imbongi igxeka/ikhathazwa amantombazanyana athi esakhula aphelelwe ubuhle
bobuntombi bawo.
• Ongaphangi mdaka ubukelwa phansi (isisho) – Imbongi iveza ukucasukela
intsha edelela enye intsha engajahi ukuzibandakanya kwezothando isikhathi
singakafiki njengalabo abajaha uthando besebancane.
• Akhishwe inyumbazane anyundelwe (isisho) – Imbongi igxeka/ikhathazwa ilaba
asebelahlekelwe isimilo ukuthi sebefuna ukudonsela laba abasaziphethe kahle
ukuthi bazibandakanye ezenzweni ezingamukelekile baphinde bakhulume kabi
ngabo.
• Kugcwalwa imigwaqo kungaziwa nanyaka (ihaba) – Imbongi igqamisa
ukungahlonishwa kwabantu abadala, intsha ayinandaba ima kuzo zonke izindawo,
ayicashi nokucasha.
• Wo! Kusadliwa ngoludala (isisho) – Imbongi ibalisa ngokuguquka kwesikhathi
nokwenzeka kwezinto lapho intsha ingazihloniphi. Imbongi imangele njengoba
kudala umuntu omdala wayaziswa/ehlonishwa kanjalo nentsha yayithandana
ngokwangempela.
• Olweqiniso na? (umbuzombumbulu) – Imbongi imangele ize izibuze ukuthi
ngabe lolu thando intsha ethatheke ngalo luyilona na?
ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Imbongi ikhethe kahle
amagama anembayo/anjengemifanekisomqondo ukuveza umoya wale nkondlo.
[Makunikezwe amamaki aphelele ngempendulo esekelwe kahle.]
[Impendulo eyi-eseyi ehleleke kahle ngokwemigomo yokubhalwa kwe-eseyi. Mayibe
namagama ayi-190 kuya kwangama-240] [10]
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUSHANE
'NGIZW' UTHANDO' – JM Sikakane
2.1 Ngimfom' izithukuthuk' ezipholileyo. (1)
2.2 • Imbongi izwa uthando olujulile, eluzwa ngaso sonke isikhathi.
• Lolu thando eluzwayo lulokhu luyibelesele luyibiza njalo njengoba
ingakwazi nakuluziba.
• Ayinakho ngisho ukuthula emphefumulweni nasenhliziyweni ngenxa
yokubeleselwa yilolu thando.
[Nikeza amamaki amathathu uma ewuvezile umqondo webinza.] (3)
2.3 Imbongi isebenzise ifanangwaqa u 'Ng …' ngoba ihlose ukugcizelela kanye
nokuletha umgqumo omnandi enkondlweni lapho iveza ukuthi yimbongi
uqobo lwayo engasakwazi ukuthola ubuthongo ngenxa yothando eluzwayo.
[Nikeza amamaki amabili uma ekhombise ukuqonda inhloso yokusebenza
kwefanagwaqa nokusekela.] (2)
2.4 Imbongi isebenzisu u 'Lu ...' ukuletha umgqumo oveza/ogcizelela ukuthi lolu
thando lugcina luyenza ibukeke njengesilima, luphinde luyiyise kude
ezindaweni ezingafanele ukuba kuzo ngenxa yokulandela umuntu
emthandayo.
[Nikeza amamaki amabili uma echaze ukusetshenziswa kwemvumelwano.] (2)
2.5 Imbongi iphumelele ukusebenzisa isizura/isikhawu ukukhombisa ukubala/
ukuhlukanisa imiqondo emibili yokuhlulwa wuthando/ukuzibophezela
nokuvuma ukuthi ngeke iphinde iphikisane nalo uthando.
[Nikeza amamaki amabili uma eveze impumelelo yembongi ekusebenziseni
isizura/isikhawu.] (2)
[10]
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)
'THUMELA UZAMCOLO NKOSI!' – BT Msimang
3.1 Isenzukuthi. (1)
3.2 Umqondo osobala
• Izulu like lakhiza/linile imvula enganele.
• Imvula/umkhizo awenzanga mehluko ngoba bese lomise kakhulu.
• Emuva komkhizo kusuke umoya onamandla osuse izintuli ezixhophe
abantu.
Umqondo ocashile
• Izwi leNkosi lifikile kubantu ngezindlela ezahlukene emhlabeni.
• Abantu bakhombise ukuba lukhuni/abaphendukanga ezenzweni zabo
ezimbi.
• Lokhu kudalwa izinto ezimbi ezigcwele emhlabeni ezihlukumeza abantu
kakhulu.
[Nikeza amamaki amathathu uma ewuvezile umqondo waleli binza
ngamaphuzu amathathu.] (3)
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
3.3 Inhloso yembongi ekusebenziseni ukuphindaphinda 'Nguwena wedwa-
nguwena wedwa!' ukugcizelela kanye nokuletha umgqumo okhombisa
ukudumisa ukuthi nguMdali kuphela onamadla okulawula imvelo/isidalwa
esingumuntu.
[Nikeza amamaki amabili uma ekhombise ukuqonda ukuphindaphinda
nokusekela.] (2)
3.4 Imbongi isebenzise imvumelwanosiqalo u 'a ...' emgqeni wama-35 kuya
kowama-36 ukuletha umgqumo nomsindo onobumnandi kule migqa ukuthi
emuva kokwehla koMoya Oyingcwele unethemba lokuthi baningi abantu
abayophenduka, bakholwe, badumise uNkulunkulu.
[Nikeza amamaki amabili uma echazile ukusetshenziswa kwemvumelwano.] (2)
3.5 Imbongi iphumelele ukusebenzisa isizura/isikhawu ukukhombisa ukuzithoba/
ukunxusa uNkulunkulu onguMenzi wezimangaliso njengoba kunguye
okwaziyo ukuguqula izinhliziyo ezilukhuni.
[Nikeza amamaki amabili uma eveze ukusetshenziswa kwesizura/isikhawu.] (2)
[10]
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUSHANE
'UNOXOLO/UNOLUXOLO' – KNN Gcumisa
4.1 Isifaniso. (1)
4.2 • Uxolo luletha ukuzwana phakathi kwabantu noma ngabe bayabulalana
nsukuzonke.
• Lwenza abantu ababengakhulumisani behlebana bakuyeke lokho.
• Uxolo luba khona ngisho ngabe isimo besisibi kakhulu kunokudideka
ukuthi kuzoqalwaphi kugcinwephi.
[Nikeza amamaki amathathu uma ewuvezile umqondo webinza.] (3)
4.3 Inhloso yembongi ekusebenziseni ifanankamisa u 'e'/'i' ukuletha umgqumo
nokugcizelela ukuthi abantu bakhala njalo ngenxa yenzondo nokubulalana.
[Nikeza amamaki amabili uma ekhombise inhloso yembongi yokusebenzisa
ifanankamisa.] (2)
4.4 Imbongi isebenzise imvumelwanosiqalo u 'o' eyenza umgqumo onobumnandi
kule nkondlo, ukuveza ukugcizelela ukuthi uma sekufike uxolo ukungezwani
kuyaphela nya. Abazondanayo baguquka bathandane bahlale njalo
ngokuzwana.
[Nikeza amamaki amabili uma echaze ukusetshenziswa kwemvumelwano
siqalo.] (2)
4.5 Imbongi iphumelele ukusebenzisa isizura/isikhawu emgqeni we-19
ukugqamisa/ukubala imisebenzi elethwa uxolo nokuphetha umqondo osukela
emgqeni we-17 kuya kowe-19. Lo mqondo uveza ukuthi lapho kunokuthokoza
kukhona uthando, umusa noxolo.
[Nikeza amamaki amabili uma echaza ngokusetshenziswa kwesizura/
isikhawu.] (2)
[10]
KANYE
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUSHANE
'UTHANDO LUKABABA' – Flora FS Sibisi
5.1 Imvumelwanosigcino. Isebenze ukuletha umgqumo osamculo nobumnandi
kule migqa.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile imvumelwano nemaki lomsebenzi
wemvumelwano.] (2)
5.2 Umugqa uqukethe ithoni yokunxusa/yokucela/yokuzithoba, yasebenzisa
usonhlamvukazi u'M' ukukhombisa ukuhlonipha uMenzi. Ifisa ukuthi
uNkulunkulu ayilekelele ngezikhathi zonke ingahlukani naye/imkhonze njalo.
[Nikeza amamaki amabili uma egagule ithoni kanye nokusekela.] (2)
5.3 Imbongi ihlose ukuzwakalisa ukubonga yize ingenawo amagama anele/ayazi
ukuthi izoqala kuphi ukubonga ngenxa yokwenzelwa okuhle empilweni
nguNkulunkulu.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile inhloso yokusetshenziswa
kombuzombumbulu.] (2)
5.4 Imbongi iyigqamise indikimba yothando lukaNkulunkulu ngokuncenga
njengoba iveza ukuthi uma ucela kuNkulunkulu uyakusiza kuzo zonke izinto
ozicelayo, nguyena ohlala nawe ngezikhathi zonke kuze kube sekugcineni
kwempilo.
[Nikeza amamaki amabili uma ekuvezile ukuthi leli gama liyigqamise kanjani
indikimba yothando.] (2)
5.5 Le nkondlo inesigqi esinensayo. Ukusetshenziswa kwezimpawu zokuloba,
ukukhethwa kwamagama, ubude bemigqa konke kusetshenziswe ukunxusa/
ukutusa umusa kaNkulunkulu empilweni yomuntu.
[Nikeza amamaki amabili uma esihlaziyile isigqi ngokunelisayo.] (2)
[10]
AMAMAKI ESIQEPHU A: 30
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
INOVELI
UMBUZO 6: UMBUZO OMUDE
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
• Ungasebenzisa la maphuzu alandelayo njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
• Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
• Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-32 ukumaka i-eseyi.
ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi ngamasu asetshenziswa
ngumbhali ukuveza abalingiswa ngobunjalo babo. Umbhali angabaveza abalingiswa
ngezenzo zabo, ukuchazwa kwabo, indlela abagqoka ngayo kanye nokukhuluma.
UMZIMBA
uNontobeko
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Onothando - Uthanda isoka lakhe okunguMhlengi akanelisekile noma esethole
umuntu omthandayo ngokweqiniso onguNkululeko uyahamba uyofuna uMhlengi
kubo eGcilima yize amala.
• Oneqiniso - Akamfihlelanga uNkululeko ukuthi inhliziyo yakhe isanamathele
kuMhlengi ngenkathi ecela ukuba bathandane wamtshela nokuthi angahle
ashintshe umqondo wakhe emuva kwesikhathi.
• Onesibindi - Ufika ngokuzithoba kuNgidi ezofuna uMhlengi owayeyisoka lakhe
ebe engamazi nakumazi uNgidi.
uNgidi
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Onothando - Uthanda indodana yakhe uMhlengi uze ayabele namafa akhe.
• Onolaka - Uxosha uMhlengi lapho emtshela ukuthi uyi-gay.
• Onozwelo - Ukufika kukaNontobeko kwenza wamzwela waba nethemba lokuthi
hleze amthole uMhlengi abuyelana noNontobeko.
• Onezimfihlo – Akakwazanga ukutshela uNontobeko iqiniso lokuthi kungani
uMhlengi engamazi ukuthi washonaphi nokuthi kungani uMhlengi amala
uNontobeko.
uNkululeko
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Oneqiniso nobuntu - Ukwazile ukuma aphuthumise uNontobeko esibhedlela
emuva kokumshayisa ngemoto.
• Onothando - Uthe emuva kokuqonywa nguNontobeko wala onke amantombazane
ayethandana nawo, wabe esethumela abakhongi ukuze bashade.
• Othathela izinto phezulu - Akaziniki isikhathi esanele sokwazana noNontobeko
uphuthuma ukumlobola esathandane naye isikhashana.
uMahlengi/uMhlengi
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Ozithandayo – Uyazicwala, uthanda ukuzibuka uma egqoka.
• Oyiqili - Uma eseKapa wakwazi ukuthola ipasi elisha ngendlela enobuqili elase
libhalwe ukuthi unguMahlengi Ngidi.
• Onesibindi - Uqonda uNontobeko umtshela ukuthi abahlukane yize azi ukuthi
uNontobeko umthanda kakhulu aqhubeke atshele uyise ukuthi 'I am gay'.
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Umbhali usebenzise
kahle amasu ahlukahlukene okuveza abalingiswa ngobunjalo babo.
[Ohlolwayo anganika nezinye izibonelo ezinembayo zokuvezwa kwabalingiswa
ngobunjalo babo. Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo
ezinembayo/izimpendulo ezinganikeziwe lapha] [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUSHANE)
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
7.1 Umoya wokudabuka/wosizi njengoba uNontobeko ejabhile ngokubona
uMhlengi esaba ngumuntu wesifazane kanjalo noNgidi uyadumala uma
ebona ukuthi uMhlengi waqhubeka nesinqumo sakhe.
[Nikeza amamaki amabili uma ewuchazile umoya ngokwenelisayo esusela
esingenisweni salesi siqeshana.] (2)
7.2 Umyalezo otholakala kulesi siqeshana uthi ithemba alibulali. UNgidi
nonoNtobeko bebenethemba lokuthi bazomthola uMhlengi, abemukele
ngothando. UNgidi wayenethemba lokuthi hleze uMhlengi wayesiguqulile
isinqumo sakhe sokuba i-'gay' kanti noNontobeko wayenethemba lokuthi
babezoxoxisana noMhlengi bese beqhubeka nothando lwabo kodwa konke
lokho akwenzekanga.
[Nikeza amamaki amabili uma ewugagulile umyalezo ngokwenzeka kulesi
siqeshana] (2)
7.3 Umlandi usitshela ngemizwa yabalingiswa njengoba kuvela amaqiniso
ebebengawalindele. UNontobeko umangele uyakhala, kugobhoza
izinyembezi kuNgidi. Aphinde asitshele ngoMhlengi/Mahlengi okhalayo
ngesikhathi ebatshela ngempilo ayiphilayo. Usitshela ngemicabango
kaNomalanga njengoba ebona bonke bekhala engazi ukuthi uzoduduza bani.
[Nikeza amamaki amathathu uma eyivezile imisebenzi emithathu yomlandi
wayisekela.] (3)
7.4 • UXolani ushiya izingane zodwa endlini azikhiyele ngoba uLungile
esebenza ebusuku.
• UXolani ulanda uMahlengi efulethini baxoxe nangezingane zikaXolani.
• Bayahamba bayodla e-restorenti, bahlale isikhathi eside. Aphindele
kwakhe afice sekushe umuzi kanye nezingane zabo noLungile.
[Nikeza amamaki amathathu uma ezivezile izehlakalo ezintathu ezithinta
uXolani.] (3)
7.5 Isizathu ukuthi uNgidi wayesebonile ukuthi akulula ukuzenzela umsebenzi
ongawufundele wokuphenya. Wayesezamile ukuzithungathela uMhlengi
kwaMashu naseMlazi kodwa wangamthola ngakho-ke kwabalula kuShezi
ukuthola uMhlengi ngaphandle kokuthatha isikhathi eside njengoba
wayewufundele lo msebenzi.
[Nikeza amamaki amabili uma esichaze ngokwenelisayo isizathu.] (2)
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
7.6 Inhloso kwakuwukuveza indlela yokuthi kuhlatshwe umkhosi, kukhululwe
oNgidi no-Anti. Izindaba zokubanjwa kwenkunzi ziphume emsakazweni bese
kuboshwa uNdumiso.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile inhloso wayisekela.] (2)
7.7 Umthelelela waba mubi kubo bobathathu abalingiswa.
• UNontobeko wagcina engashadanga noNkululeko njengoba amala
ngosuku olwandulela olomshado kanjalo wangakwazi ukubuyelana
noMhlengi wamfica esephila njengomuntu wesifazane.
• UXolani wabuyela ekuphuzeni utshwala kwaphela ukunakekela umuzi
wakhe, washelwa umuzi wakhe nezingane okungenzeka ukuthi wagcina
ehlukanisile noLungile.
• UNdumiso wabuyela ebugebengwini okwakuyimpilo yakhe, wabamba
uNgidi inkunzi, wabulala uNyambose wagcina ngokuboshwa.
[Nikeza amamaki amathathu uma ewuvezile umthelela kumlingiswa
nomlingiswa.] (3)
7.8 Bobabili banothando lweqiniso. UNontobeko unquma ukwala uNkululeko aye
kofuna uMhlengi kanjalo noNdumiso unquma ukubamba inkunzi ukuze
alobole uMahlengi masishane njengoba ayebona ukuthi sengathi kukhona
owayesenyonyobela uMahlengi.
[Nikeza amamaki amathathu uma eqhathanisile wabe eseyasekela
umlingiswa ngamunye.] (3)
7.9 Samukelekile ngoba uNgidi wayekhulise uMhlengi azi ukuthi uyingane
yomfana. Wayedele konke wamkhulisa kahle, wangathatha ngisho enye
inkosikazi evikela yena kepha uMhlengi ushabalalisa onke amathemba akhe
okumfisela ukuthi aganwe athole nefa ayembekele lona.
NOMA
Asamukelekile ngoba umzali kumele asekele ingane yakhe kulokho esuke
iyikho. UMhlengi wayesamukele isimo adalwe naso futhi akangamfihlela
uyise, waya komtshela njengoba wayesenqume ukuphila impilo yokuba
ngumuntu wesifazane futhi kwakuyilungelo likaMhlengi lokuzikhethela impilo
ayeyifisa ukuyiphila.
[Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umbono wakhe ngokwenelisayo.] (2)
7.10 Le ndaba iphethwe kahle ngovuthondaba ngoba umbhali usishiye nemibuzo
lapho sifuna ukwazi ukuthi kwenzekani emuveni kwalesi sigameko. UXolani
uthola ukuthi uMahlengi wayengumuntu wesilisa uMhlengi. Amathemba
ekusasa eliqhakazile enoMahlengi ayashabalala kuXolani. UXolani unquma
ukushiya uMahlengi engashongo lutho wabona ukuthi impilo yakhe iphelile.
[Nikeza amamaki amathathu uma ekwazile ukuphawula wasekela
ngokwenelisayo.] (3)
[25]
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 8: UMBUZO OMUDE
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
• Ungasebenzisa la maphuzu alandelayo njengomhlahlandlela wokumaka lo
mbuzo.
• Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni
• Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-32 ukumaka i-eseyi.
ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi ngamasu asetshenziswa
ngumbhali ukuveza abalingiswa ngobunjalo babo. Umbhali angabaveza abalingiswa
ngezenzo zabo, ukuchazwa kwabo, indlela abagqoka ngayo kanye nokukhuluma.
UMZIMBA:
UNomvula (uMirriam)
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Okhohliseka kalula – Ukhohliswa uSkiti ukuthi akaphose imali phansi ukuze
ayikhiphe amabhadi nangempela wakwenza lokho uNomvula ngaphandle
kokunanaza.
• Onomoya omuhle – Upha abakubo imali nezimpahla nakuba esazi ukuthi
uMaHadebe akamfiseli okuhle.
• Onoxolo – Nakuba uMaHadebe wayefuna ukumbulala kodwa wabaxolela waze
wabakhela umuzi wesitini wawufaka nefenisha.
UChule
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Oyigovu – Uqola abafelokazi izimali zabayeni babo.
• Onamanga – Ukhohlisa uNomvula ngokuthi inkosikazi yakhe yashona emva
kokubeletha umntwana wesithathu nabantabakhe abanye bashayiswa yimoto.
• Onesikhwele – Akafuni uNomvula alalele umculo kaGenyeza, umyalela ukuba
avale umsakazo ukuze angalokhu elalela imbangi yakhe kanjalo akafuni nokuthi
ambuke umabonakude ngoba njalo uma bewuvula babona uGenyeza.
• Onothando – Yize ekuqaleni injongo yakhe ngoNomvula kwakungukumgebenga,
kodwa ngokuhamba kwesikhathi wayesemthanda ngokweqiniso.
uMeyili
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Onolaka uyathetha – Uthethisa uMaNdelu unina kaNomvula embangisa ukuthi
uNomvula umbhalele incwadi emazisa ngodaba lwe-pick-six.
• Onomona – Ufuna imali kaNomvula idliwe nguye kuphela, hhayi amahuzu
aseThekwini.
• Oyiqili – Ubiza umhlangano womndeni, uhlela ukuba kulandwe uNomvula ukuze
kutholakale le mali ayiwinile ukuze kube eyakhe yonke nomndeni wakhe.
• Onozwelo – Umbono kaMaHadebe akahambisani nawo wokuba kubulawe
uNomvula ukuze bathole imali.
• Onenhliziyo embi – Uxosha uNomvula kwakhe emva kokukhulelwa, agcine
uNomvula esebenza emajalidini.
• Oyazisola – Emva kokuba esebonile ukuthi izenzo zakhe zokufuna ukubulala
uNomvula ukuze afinyelele emcebeni wakhe aziphumeleli wabe esezisola wacela
uxolo kuNomvula, wabonga ngakho konke abenzele kona nokubakhela isitolo.
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
uMaHadebe
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Onenhliziyo embi – Uthumela uMahuzu ukuthi ayodlisa uNomvula umuthi kugcine
kufe uMaHuzu engozini yemoto.Uzama ukubulala uMaNdelu ukuze athole umcebo
kaNomvula.Uzama nokuyenga uNomvula ukuba alethe ingane yakhe ukuze
ayibulale.
• Ozisolayo – Ubiza umndeni axolise, awazise ukuthi ngeke aphinde azame
ukubulala umuntu njengoba wayesindiswe uMaNdelu ngokulokhu emphuzise ubisi.
ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Umbhali usebenzise
kahle amasu ahlukahlukene okuveza abalingiswa ngobunjalo babo.
[Ohlolwayo anganika nezinye izibonelo ezinembayo zokuvezwa kwabalingiswa
ngobunjalo babo. Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo
ezinembayo/izimpendulo ezinganikeziwe lapha] [25]
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUSHANE
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
9.1 Umoya wokudabuka/wosizi njengoba amadoda amabili ezemboze ubuso
ekhakhabisa kabi uNomvula, ephethe imimese efuna ukumbulala. UChule
uyazenzisa uma ebona la madoda wenza sengathathi uzwela uNomvula.
[Nikeza amamaki amabili uma ewuchazile umoya ngokwenelisayo esusela
esingenisweni salesi siqeshana.] (2)
9.2 Umyalezo otholakale kulesi siqeshana uthi akukho qili lazikhotha emhlane.
UChule uhlele iholidimbumbulu ngethemba lokuthi uzobulala uNomvula bese
imali yonke kaNomvula ibuyela kuyena. Ekugcineni ucindezelwa imoto, uyafa
kufa noJamu kuboshwe uDaffo./Ungabomethemba umuntu ngoba uNomvula
wayecabanga ukuthi leli bekuyiholidi langempela kanti uChule uhlose
ukumbulala.
[Nikeza amamaki amabili uma ewunikezile umyalezo ngokwenzeka kulesi
siqeshana] (2)
9.3 Umlandi usichazela indlela yokubukeka kwezigebengu njengoba zizemboze
ubuso njengoba asitshele ngokwenzekayo ngenkathi uNomvula ecosha
amatshana ewajikejela ezigebengwini ukuze aziphephise ekubulaweni.
Uphinde asitshele ngomuzwa wokuthuka lapho uDaffo ekhamisa ngenkathi
uNomvula emjikijela ngetshe.
[Nikeza amamaki amathathu uma eyivezile imisebenzi emithathu yomlandi
wayisekela.] (3)
9.4 • Ukubuya kukaMahuzu eGoli ebizwe uMaHadebe ukuba azohamba aye
kuNomvula ayothatha incwadi yocingo, bese emdlisa umuthi
wokumhlanyisa.
• UMsonteni noMchitheni bahluleka ukudlisa uNomvula umuthi/nokuthola
incwadi yocingo ababeyifuna bagcina beshaywa uNomvula esizwa
uChule.
• Bobathathu bashayiswa iloli bashona ngenkathi benza sengathi
balungisa imoto kanti bashintsha inombolo puleti yemoto ebabehamba
ngayo.
[Nikeza amamaki amathathu uma ezivezile izehlakalo ezintathu ezithinta
uMahuzu.] (3)
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
9.5 Isizathu ukuthi abakwaDicey babengabacwasi abantu ababasebenzelayo
njengoba uMirriam wayesebasebenzele isikhathi eside ngokwethembeka futhi
bemthanda./Babekhombisa ukuthembeka futhi beyazi imvelaphi kaNomvula.
[Nikeza amamaki amabili uma esichazile isizathu ngokwenelisayo.] (2)
9.6 Inhloso ukugqamisa ukuthi uGenyeza wayenesikhwele esinjani nokuthi
wayengenza noma yini ukuthi angatholwa amanketshane uNomvula,
njengoba emsola ngokuvuma ukukhuluma nabantu bomshwalensi.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile inhloso wayisekela.] (2)
9.7 • Umthelela waba muhle empilweni kaGenyeza ngoba ikhono lakhe
lomculo ladlondlobala waziwa naphesheya kwezilwandle, wabonwa
uNomvula kumabonakude, wagcina eshade noNomvula emuva
kokushona kukaChule.
• Umthelela awubanga muhle empilweni kaChule. UChule nakuba
wayemthanda uNomvula wawusasele umhobholo wokufuna yonke imali
kaNomvula wahlela ukumbulala kodwa wehluleka, kwagcina kufe yena.
• Umthelela awubanga muhle kuDaffo ngoba naye wayeyifuna le mali
kaNomvula okwaba nzima ukuthi afinyelele kuyona njengoba
wayesehlala eMlazi. Wangaba nayo imali, wavuma ukusetshenziswa
nguChule ukuyobulala uNomvula wagcina ngokuboshwa.
[Nikeza amamaki amathathu uma ewuvezile umthelela kumlingiswa
nomlingiswa.] (3)
9.8 Bobabili banothando olunesikhwele esikhulu. UGenyeza wayengafuni muntu
osondela kuNomvula, wayebashaya bonke abantu, wafisa nokumlobola
uNomvula ngokuphuthuma kanjalo noChule waphuthuma ukulobola
uNomvula, kodwa waqhubeka waba nesikhwele uma uNomvula ebuka noma
elalele umculo kaGenyeza. Wayemphoqelela ukuba akacime umsakazo
ngoba esaba ukuthi hleze uNomvula aphindele kuGenyeza.
[Nikeza amamaki amathathu uma eqhathanisile wabe eseyasekela
umlingiswa ngamunye.] (3)
9.9 Samukelekile ngoba ngokwesintu ubaba uyinhloko yekhaya, kuyilungelo
lakhe uMeyili njengenhloko ukuvula incwadi.
NOMA
Asamukelekile ngoba incwadi yayibhalelwe uMaNdelu ngqo hhayi umndeni
kaMeyili. Okwakubhaliwe kwakuqondene ngqo noMaNdelu kanjalo nemali
eyayiphakathi yayizokwenza uMaNdelu afeze izidingo zakhe kepha uMeyili
wagcina eseyiqhwaga.
[Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umbono wakhe ngokwenelisayo.] (2)
9.10 Le ndaba iphetha ngopholavuthondaba ngoba kuba nokuxolelana
nokubuyisana. UNomvula ushada noGenyeza bathenga umuzi omkhulu
eThusini. Abenzi bobubi bayajeza, uChule uyafa, uDaffo uyagwetshwa
ngesenzo sokuzama ukubulala uNomvula.
[Nikeza amamaki amathathu uma ekwazile ukuphawula wasekela
ngokwenelisayo.] (3)
[25]
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 10: UMBUZO OMUDE
KUNJALO-KE – ME Wanda
• Ungasebenzisa la maphuzu alandelayo njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
• Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
• Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-32 ukumaka i-eseyi.
ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi ngamasu asetshenziswa
ngumbhali ukuveza abalingiswa ngobunjalo babo. Umbhali angabaveza abalingiswa
ngezenzo zabo, ukuchazwa kwabo, indlela abagqoka ngayo kanye nokukhuluma.
UMZIMBA:
uDumazile
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Ongenaso isimilo – Uqoma uthisha uMoloi efika esikoleni iZenzele. Ukhuleliswa
uthisha, waxoshwa esikoleni wazala nengane engashadile.
• Ongahloniphi – Uphendulana noMisi Hlophe ngenkathi embuza ngokuthandana
kwakhe noMoloi.
• Ongathembekile/unamanga – Utshela ugogo kanye nabazali bakhe ukuthi
kutelekiwe esikoleni kanti uxoshiwe ngoba ekhulelwe.
• Unobugebengu – Wenze isu lokushiswa kwesitolo sikaSithole ehlangene
noMkhize ukuze bathole imali.
• Unesihluku – Uxosha uSithole emzini wakhe ngoba eseyimpabanga ekubeni lo
muzi wawuthengwe nguye uSithole.
uSithole
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Ongathembekile – Uqonywe uDumazile ebe eganwe uMaNzimande.
• Unguthathekile – Uthengela uDumazile izimpahla zokugqoka, imoto kanye
nomuzi ukuze athenge uthando lwakhe.
uMoloi (uZitike)
• Onobudedengu ngempilo yakhe – Uya ocansini olungaphephile noDumazile.
• Ongathembekile – Uthandana noDumazile ebe eyingane yesikole efana nomzali
kuye.
uMisi Hlophe
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Onenhliziyo encane – Utshela othisha abanye ukuthi ngeke amfundise
uDumazile ngenxa yodaba anganasiqiniseko salo uma ezwa omemu bekhuluma
ngoDumazile ukuthi usethandana nesoka lakhe uthisha uMoloi.
• Othathela izinto phezulu – Akaziniki isikhathi sokucubungulisisa udaba aluzwayo
uvele nje uqonda kuDumazile umbuze ngodaba lwakhe lokuthandana nothisha
uMoloi.
• Ongaxoli/Onamagqubu – Ugijima uyobikela abanye othisha uma ezwa nje ukuthi
uDumazile ukhulelwe lokho okwenza waxoshwa esikoleni uDumazile.
ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Umbhali usebenzise
kahle amasu ahlukahlukene okuveza abalingiswa ngobunjalo babo.
[Ohlolwayo anganika nezinye izibonelo ezinembayo zokuvezwa kwabalingiswa
ngobunjalo babo. Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo
ezinembayo/izimpendulo ezinganikeziwe lapha] [25]
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUSHANE
KUNJALO-KE – ME Wanda
11.1 Umoya wentukuthelo/wokuthukuthela njengoba uMaNzimande ephuma
eshiya uSithole ekhishini, ungena endlini yabo yokulala afise nokukhiya
isicabha kepha agcine ehleli ekamelweni labo lokulala.
[Nikeza amamaki amabili uma ewuchazile umoya ngokwenelisayo esusela
esingenisweni salesi siqeshana.] (2)
11.2 Umyalezo otholakala kulesi siqeshana uthi ungabothathela izinto phezulu.
UMaNzimande akakhombisi ukuba nenhlonipho kuSithole ngoba akahlali
phansi noSithole ambikele izinsolo anazo ngokuthandana kwakhe
noDumazile kepha ukhwela adilike. Umthembisa ukuthi uma engayenzi into
ayishoyo yokumxosha uzokwenza yena lokho.
[Nikeza amamaki amabili uma ewunikezile umyalezo ngokwenzeka kulesi
siqeshana] (2)
11.3 Umlandi usitshela ngemizwa yokuphatheka kabi kwabalingiswa njengoba
uMaNzimande ethukuthelele uSithole enxapha ngenxa yokuvela kwezindaba
ngoDumazile noSithole.
Umlandi usitshela ngomcabango kaDumazile njengoba enquma ukuba enze
akutshelwa nguSithole nakuba emangala ukuthola umyalelo wokuthi akaqoqe
izimpahla zakhe kepha akangayinikwa incazelo yalokho. Umlandi usitshela
ngemicabango kaSithole njengoba ezisola ukuthi wamshadelani
uMaNzimande okhulumela safuthi.
[Nikeza amamaki amathathu uma eyivezile imisebenzi emithathu yomlandi
wayisekela.] (3)
11.4 • UMaNzimande umqulisa icala lokuthi kungani uDumazile aqhubeke
ahlale kwakhe esitolo.
• UMaNzimande wenqaba ukumenzela enye inkomishi yetiye umbuza
ukuthi kanti uDumazile akamenzelanga yini.
• USithole uthenga umuzi, uhambisa uDumazile kuwo.UMaNzimande
uphinda uyamdelela uma ethi ulambile umtshela ukuba uphethwe
yingculazi. Wanquma ukuhamba unomphela kwakhe, wafaka
isehlukaniso enkantolo.
[Nikeza amamaki amathathu uma ezivezile izehlakalo ezintathu.] (3)
11.5 Isizathu ukuthi uDumazile wayenomona wemali futhi efuna ukuzithathela
emalini kaSithole njengoba wayegcine ngokumhlawula akangabe
esaqhubeka nokumlobola kunalokho uhlala naye eMafezini. UDumazile
wayazi ukuthi kuzoba lula ukusebenzisa uMthovovo oyiphoyisa eligada
esitolo futhi nguyena muntu ayesondelane naye nowazi izimfihlo zakhe.
[Nikeza amamaki amabili uma esichazile isizathu ngokwenelisayo.] (2)
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
11.6 Inhloso yombhali ukuveza ukungahloniphi kwezingane zesikole nokuthi
akufuneki uthi unguthisha uzehlise ufane nengane yesikole kepha kumele
uziphathe njengomzali ikakhulukazi ezindabeni zothando. UDumazile
wayephendula uMisi Hlophe njengontangayakhe okwagcina kumehlisa
isithunzi njengothisha.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile inhloso wayisekela.] (2)
11.7 • Umthelela waba mubi empilweni kaMaNzimande ngoba wagcina
esehlupheka esehamba eyosebenza emakhishini, waqoma eshadile,
wagula wagcina ngokushona.
• Umthelela awubanga muhle empilweni kaMtalaselwa. UMtalaselwa
nakuba wayemthanda uDumazile kepha uDumazile waqhubeka
nokubonana noSithole ngenkathi esemsebenzini. Wezwa emsakazweni
ngokulwa kwamadoda emzini wabo, wafica uDumazile esethuthile,
wagula wagcina ngokushona.
• Umthelela awubanga muhle kuMthovovo ngoba akasathembeki
kuSithole, uqhubeka nokumbatha ngubo yinye noDumazile. Wenza
ubugebengu bokushisa isitolo sikaSithole, wagula wagcina ngokushona.
[Nikeza amamaki amathathu uma ewuvezile umthelela kumlingiswa
nomlingiswa.] (3)
11.8 Bobabili bebenothando olungefani ngoDumazile, uSithole walimela iqiniso
kuDumazile kodwa uMoloi wakhombisa ukuba iqili.
UMoloi wakhulelisa uDumazile akangamseka, wanquma ukubaleka esikoleni
ayefundisa kuso waphindela eGoli kwakhe kanti uSithole wakukhulelisa
uDumazile wameseka ngokumhlawula waze wamthengela nendlu eMafezini.
[Nikeza amamaki amathathu uma eqhathanisile wabe eseyasekela
umlingiswa ngamunye.] (3)
11.9 Samukelekile ngoba uKheswa wayengathandi ukuba uDumazile ahambe
ayofunda kude kodwa uMaNdovela wambonisa umyeni wakhe njengoba
izikole zazingeningi endaweni. Waba nethemba lokuthi uMaNdovela umyalile
uDumazile ngokuziphatha njengoba wayethengise ngisho izinkomo zakhe
kepha uDumazile wabuya esekhulelwe, wambukisa nangomakhelwane.
NOMA
Asamukelekile ngoba akekho umzali othuma ingane ukuba yenze
okuphambene nomthetho wakhe/nowasekhaya. Kwakungamele uMaNdovela
athwale icala elenziwe nguDumazile futhi bebe ngabazali bobabili.
[Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umbono wakhe.] (2)
11.10 Le ndaba iphetha ngopholavuthondaba ngoba kuba nokuxolelana
nokubuyisana. UDumazile ngaphambi kokuba ashone uxolisa kuMaNdovela
noMaShandu indlela abezi phethe ngayo. Imindeni kaDumazile
nokaMtalaselwa bayahlangana emgcwabeni kaDumazile. UMaShandu
umamezala kaDumazile uxolela uDumazile ngakho konke ayekusho ngaye.
Babonga abakwaKheswa ngokubambisana.
[Nikeza amamaki amathathu uma ekwazile ukuphawula wasekela
ngokwenelisayo.] (3)
[25]
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 12: UMBUZO OMUDE
IMPI YOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
• Ungasebenzisa la maphuzu alandelayo njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
• Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
• Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-32 ukumaka i-eseyi.
ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi ngamasu asetshenziswa
ngumbhali ukuveza abalingiswa ngobunjalo babo. Umbhali angabaveza abalingiswa
ngezenzo zabo, ukuchazwa kwabo, indlela abagqoka ngayo kanye nokukhuluma.
UMZIMBA:
UBafana
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Ongahloniphi/Oziphakamisayo – UBafana uxosha umalume wakhe kabuhlungu
uma ezocelela izingane zikaLinono indawo yokuhlala.
• Onganakekeli umndeni wakhe – UBafana akanasikhathi sezingane zakhe.
Akaboni noma u-Euthenasia egqoka izimpahla angamthengelanga zona.
• Onomona – UBafana uba nomona ngokuzithuthukisa kukaPoppie ngokufunda
umtshela nokuthi akayeke ukufunda.
• Obukela phansi abanye abantu – Ubiza ubaba omdala ngegama 'Willson'
akazikhathazi nokuthi uhlalaphi njengoba sebesebenze ndawonye iminyaka
eminingi. Akazihlanganisi nomakhelwane bakhe. Akasonti nabantu abamnyama.
UPoppie
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Ongathandi umndeni wasemzini – UPoppie unqaba ukwamukela izingane
zikaLinono kwala noma ozakwabo emsebenzini bemncenga ukuthi azithathe.
• UPoppie uma eshayelwa ucingo uHlanganisani efuna ukumazisa ngo-Euthenasia
akamemukeli kahle njengelunga lomndeni.
• Onganasikhathi sezingane zakhe – UPoppie akanaso isikhathi sezingane zakhe
okudale ukuthi uMelody akhulelwe. Uxosha uMaXakushe ngoba engafuni kusolwe
u-Euthenasia
• Ongalaleli umnyeni wakhe – UPoppie uthengela u-Euthenasia imoto ngaphandle
kokubonisana noBafana.
• Onomona – UPoppie ukhombisa ukuba nomona ngoHlanganisani no-Uzithelile
ngoba bekhombisa ikhono eliphezulu emqhudelwaneni wokugijima.
UNjini Cele
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Onothanda lomndeni wakhe – ukhulisa izingane zikadadewabo uQophitshe
wafundisa uBafana waba nejazi. Aphinde akhulise abazukulu uHlanganisani no-
Uzithelile.
• Oyikholwa – Uthandazela u-Euthenasia kwanqamuka isifuba esasicinene,
ehluleka nokuphefumula ngesikhathi esemzini kaNgubane.
• Onobuntu – Ufaka u-Euthenasia isiphandla amhambise nomkhono azofika nawo
ekhaya yize azi ukuthi uBafana noPoppie abamamukelanga emzini wabo.
• Onoxolo – Wamukela uPoppie noNgubane yize babengamamukelanga emzini
wabo eMlazi.
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UHlanganisani
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
• Onobuhlakani – Utshela u-Euthenasia ukuthi akulungile ukweqa ekhaya. Ufunda
esebenza ejalidini ukuze azikhokhele imali yesikole.
• Ozimiselayo – Ubamba amatoho emajalidini ukuze akhokhe imali yesikole,
aphumelela ngamalengiso aze ahambe ayekofunda phesheya lapho kwakufunda
khona u-Uzithelile.
• Onobuntu – Unakekela u-Euthenasia ngenkathi efike esikoleni sakhe. Ufonele
uPoppie ukuze angakhathazeki emuva kokuzwa ukuthi u-Euthenasia weqile
ekhaya. Uyalele uVikizitha ukuba alande uMaMthimkhulu eLa Lucia azohlala nabo
eMpaphala.
ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Umbhali usebenzise
kahle amasu ahlukahlukene okuveza abalingiswa ngobunjalo babo.
[Ohlolwayo anganika nezinye izibonelo ezinembayo zokuvezwa kwabalingiswa
ngobunjalo babo. Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo
ezinembayo/izimpendulo ezinganikeziwe lapha] [25]
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUSHANE
IMPI YOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
13.1 Umoya wentukuthelo/wokuthukuthela njengoba uNgubane uthukuthelele
umfana odale ukuthi izimoto zishayisane uyamsola ngokuthi kukhona
akuthintile.
[Nikeza amamaki amabili uma ewuchazile umoya ngokwenelisayo esusela
esingenisweni salesi siqeshana.] (2)
13.2 Umyalezo otholakale kulesi siqeshana uthi kubalulekile ukuhlalisana kahle
komakhelwane. Ukushayisana kwemoto kaMaMsibi nekaZabalaza akuzange
kubaxabanise oMaMsibi noSibeko kepha baxoxisene kahle ngokukhandwa
kwemoto kaZabalaza.
[Nikeza amamaki amabili uma ewunikezile umyalezo ngokwenzeka kulesi
siqeshana] (2)
13.3 Umlandi usebenzise inkulumompendulwano ukuveza intukuthelo
kubalingiswa. UNgubane uthukutheliswe ukuthi umfana owayephakathi
emotweni akazi ukuthi uthintephi ngenkathi ihamba. UMaMsibi uthukutheliswe
ukuthi kade ayemtshela uNgubane ukuthi akofaka amabhiliki esandla ukuze
imoto ingahambi. Umlandi uyachaza/uyalandisa ngokuhamba kukaSibeko
noMaMsibi bayoxoxa endlini ngomonakalo odalwe ubudedengu
bukaNgubane. Umlandi usivezela imicabango kaNgubane edliwa isazelo
sokuthi kwenzeka konke nje kungenxa yesenzo sakhe.
[Nikeza amamaki amathathu uma eyivezile imisebenzi emithathu yomlandi
wayisekela.] (3)
13.4 • Ukungahloniphi kukaPoppie emuva kokumtshela ukuba akangahambi
ukuyofunda.
• UPoppie wayengasamhloniphi uBafana esekhuluma noma ikanjani.
• UPoppie uthengela izingane imoto ngaphandle kokwazisa uNgubane.
[Nikeza amamaki amathathu uma ezivezile izehlakalo ezintathu.] (3)
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
13.5 Isizathu ukuthi uBen Martins wayecabanga ukuthi uNgubane uzoba usizo
amnikeze ulwazi ngabantu abahlala elokishini lakwaMashu kodwa wathola
ukuthi uNgubane wayengasazibandakanyi nabantu abamnyama.
[Nikeza amamaki amabili uma esichazile isizathu ngokwenelisayo.] (2)
13.6 Inhloso yokugqamisa ukungahlonishwa kwamalungelo abantu abasebenza
ezindlini njengoba uPoppie akafunanga ukulalela uMaXakushe kodwa
wamdelela wambiza ngomqambimanga okwagcina ngokuba amxoshe emzini
wakhe.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile inhloso wayisekela.] (2)
13.7 Kwaba nomthelela omuhle kubo bobathathu abalingiswa.
• Umthelela waba muhle empilweni kaPoppie ngoba wabuye wahlangana
noNgubane owayengumyeni wakhe, bahlala ndawonye, naye wagcina
esefundisa eNyuvesi.
• Umthelela waba muhle ngoba uBafana ugcine efunda ukubaluleka
komndeni, wafundela ukuphatha ipulazi, wagcina eselekelela
uHlanganisani epulazini.
• Kwaba nomthelela omuhle ngoba uCele waba nokuthokoza empilweni
yakhe njengoba umndeni owawuhlakazekile wagcina usuhlala ndawonye
ngokuzwana.
[Nikeza amamaki amathathu uma ewuvezile umthelela kumlingiswa
nomlingiswa.] (3)
13.8 Bobabili babemthanda ngokweqiniso uNgubane, bamqoqa bamhlalisa
ezindlini zabo. Inkinga kaMaMthunzi yokuvuna izingane zakhe yadala ukuba
baxabane noNgubane wagcina ehambile eMadadeni kanjalo izinkinga
zamashwa ezazilandela uNgubane zagcina zimhlukanisile noMaMsibi.
[Nikeza amamaki amathathu uma eqhathanisile wabe eseyasekela
umlingiswa ngamunye.] (3)
13.9 Asamukelekile ngokwesintu/isiko umuntu wesilisa osekhulile akahlangani
nezimpahla zomuntu wesimame ngoba kunenkolelo yokuthi ubalula.
Kwakungamele uMaMsibi asizakale ngokuhlupheka kukaNgubane.
Kwakumele amhloniphe njengomnumzane wekhaya lakhe.
[Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umbono wakhe.] (2)
13.10 Le ndaba iphetha ngopholavuthondaba ngoba kube noxolo nokubuyisana
komndeni waseMpaphala nowaseThekwini. Umndeni kaCele wamukela
uNgubane njengoba efika eMpaphala bayamhlabela. Baphinde bamukela
uPoppie osehamba ngenduku njengoba efika eMpaphala ehamba
noVikizitha. UNgubane noPoppie bayabuyelana, badayisa indlu yabo yase
La Lucia bagcine behlala eMthunzini.
[Nikeza amamaki amathathu uma ekwazile ukuphawula wasekela
ngokwenelisayo.] (3)
[25]
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UBUCIKO BOMLOMO
UMBUZO 14: UMBUZO OMUDE
UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba
• Ungasebenzisa la maphuzu njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
• Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
• Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-32 ukumaka i-esseyi.
INGANEKWANE: UNWABU NENTULO
ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi ngamasu asetshenziswa
ngumbhali ukuveza abalingiswa ngobunjalo babo. Umbhali angabaveza abalingiswa
ngezenzo zabo, ukuchazwa kwabo, indlela abagqoka ngayo kanye nokukhuluma.
UMZIMBA:
UNkulunkulu
(Uvezwe ngendlela akhuluma ngayo, izenzo zakhe kanye nokuchazwa)
Onomusa/Onothando – Wabona ukuthi abantu bajabule ngenxa yokuthi abafi wase
enquma ukuthi abatshele ukuthi abazukufa.
Onganasineke – Kwathi uma unwabu lungasabuyi wathumela intulo ngokushesha
ukuyotshela abantu umlayezo wokuthi sebezokufa.
Onolaka-Walujezisa kabuhlungu unwabu ngokuhluleka ukuphuthuma kuye njengoba
ayelubizile ngokuthi selizohamba kancane futhi lushintshe umbala ifane nendawo
oluhamba kuyo.
Unwabu
(Luvezwe ngendlela olukhuluma ngayo, izenzo zalo kanye nokuchazwa)
Olungahloniphi – Lwadela umyalelo kaNkulunkulu lwanquma ukudla
ubukhwebezane.
Olunomhobholo – Lwaqhubeka lwadla ubukhwebezane nanoma selusuthi.
Intulo
(Ivezwe ngendlela ekhuluma ngayo, izenzo zayo kanye nokuchazwa)
Olungahloniphi – Yathobela umyalelo kaNkulunkulu yaphuthuma yayotshela abantu
ukuthi UMdali uthi mabafe.
Olungenathando – Ayikwazanga ukuxwayisa nokweluleka unwabu yaludlula nje yize
ilubona ukuthi luphuma endleleni ngokungalaleli umyalelo kaNkulunkulu futhi
lwalungahle lungene ecaleni.
KANYE NE
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
IZIBONGO: 'ZENKOSI U-ALBERT LUTHULI'
(
Uvezwe ngezenzo zakhe)
Ohlakaniphile – Waba nemisebenzi emikhulu waze wethweswa indondo ye-Noble
Piece Prize.
Onobuholi obuqotho – Waluleka abantu ngezindlela eziningi eziya empumelelweni
ezifana nesikolo, inkululeko nesonto.
Onothando – Wayeka ukubusa ukuba inkosi kodwa wakhetha ukusebenzela isintu
ngokulwela inkululeko wayifaka kubo bonke abantu nakuba kwakuseyisikhathi
sengcindezelo.
Onesibindi – Waba nesibindi sokuvukela abelungu ababemfundise ulimi lukaHaga
kodwa wabajikela, kwathi le mfundiso ayeyithole kubelungu wayifaka kubantu.
ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Umbhali usebenzise
kahle ama su ahlukahlukene okuveza abalingiswa ngobunjalo babo.
[Ohlolwayo anganika nezinye izibonelo ezinembayo zokuvezwa komlingiswa ongu-
Albert Luthuli ngobunjalo bakhe. Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle
enezimpendulo ezinembayo/izimpendulo ezinganikeziwe lapha] [25]
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUSHANE
IZINGANEKWANE: 'UNONSIKELELO'
15.1 Umlingiswa omkhulu inkosana. Inkinga abhekene nayo ukungazi ukuthi
uzongena kanjani embhoshongweni ngoba ayiwuboni umnyango wokungena. (2)
15.2 Isizinda sale nganekwane siveza ukuthi kwakunamazimu ayehlala ehlathini
kunombhoshongo ayekhuphukela kuwo. Kusenkathini yakudala lapho
kusekhona amazimu ayekhuluma ekwazi nokucula. Amazimu ayenesihluku
sokubeka uNonsikelelo embhoshongweni yedwa engakhululekile ngoba
wayengakwazi ukuphuma.
[Nikeza amamaki amathathu uma esivezile isizinda sendawo, inkathi nesimo
senhlalo kuhambisane nokusekela ngokwencwadi.] (3)
15.3 Bobabili bayaphikelela uma benza izinto. Inkosana inothando lokufinyelela
kuNonsikelelo kanjalo noDkt. Sbongile unothando lokusiza isizwe. Inkosana
yenkosi yayiphikelela ibuya njalo izolalela umculo omnandi ifuna nokubona
ukuthi amazimu angena kanjani embhoshongweni yize yayazi ukuthi
kunobungozi ehlathini kanjalo noDkt. Sibongile Zungu wayephikelela uma
enza into, wayengadikibali noma kunezinkinga endleleni yakhe,
wayeziphebeza aqhubekele phambili.
[Nikeza amamaki amathathu uma eziqhathanisile izenzo zabalingiswa
wazesekela.] (3)
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
15.4 Inhloso yokuphindaphinda ukugcizelela izwi lalowo ofuna ukwenzelwa into
njengoba amazimu ayethi uma eseliphindile igama likaNonsikelelo ayeba
nesiqiniseko sokuthi uNonsikelelo uwezwile bese ehlise umsila ukuze
akhuphuke ngawo./inhloso yokunandisa/ukuheha izethameli ukuze ziqhubeke
nokulalela inganekwane zingalali.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile inhloso yokuphindaphinda wase
esekela.] (2)
KANYE
15.5 Ngiyazwelana noNonsikelelo ngoba emuva kokuduka enkungwini eseyingane
watholwa amazimu eweni elikhulu, amfihla emgedeni lapho ayemulethela
khona ukudla.
[Nikeza amamaki amabili uma ekwazile ukusekela umbono wempendulo.] (2)
15.6 Umxoxi uphumelele kahle ukuphetha le nganekwane ngoba inkinga
ebibhekene noNonsikelelo yokugcinwa amazimu ehlathini iyaxazululeka.
UNonsikelelo uhamba nenkosana baya esigodlweni senkosi, ugcina egane
inkosana waba yindlovukazi yeNkosi./Ekugcineni umxoxi uyiphethe kahle
inganekwane yakhe ngokuthi, 'cosu cosu iyaphela'.
[Nikeza amamaki amathathu uma ephawulile ngempumelelo yokuphetha
inganekwane.] (3)
15.7 • Injini kagandaganda omanxakanxaka.
• Isingathekiso. (2)
15.8 • Le migqa iqukethe umqondo wokuthi uDkt. Sibongile Zungu
unemisebenzi emihle ayenzile esizweni sakhe.
• UDkt. Sibongile Zungu uletha ukukhanya/intuthuko lapho kumnyama
khona ngenxa yezimfundiso zakhe ezinhle.
[Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umqondo wemigqa.] (2)
15.9 Isizathu ukuletha umgqumo omnandi nokuncoma imisebenzi kaDkt. Zungu
wokusiza/ukufaka uthando ebantwini nokuthi abantu bayijabulele intuthuko
endaweni yabo.
[Nikeza amamaki amabili uma esivezile isizathu sokusetshenziswa
kwamagama.] (2)
15.10 Ngiyavumelana ngoba inkosana yagcina ikwazile ukuthola uNonsikelelo lapho
ayethunjwe/efihlwe khona amazimu.
[Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umbono wawesekela.] (2)
15.11 Ngikuphicaphica ngomuntu wami onemilenze emithathu.
Impendulo: Ibhodwe lesizulu.
[Nikeza amamaki amabili uma esiqambile isiphicaphicwano wanika
nempendulo yaso.] (2)
[25]
AMAMAKI ESIQEPHU B: 25
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
ISIQEPHU C: UMDLALO
UMBUZO 16: UMBUZO OMUDE
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
• Ungasebenzisa la maphuzu njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
• Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
• Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-32 ukumaka i-eseyi.
ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi ngesizinda somdlalo.
Umbhali usebenze ikhono elihle ekwethuleni isizinda somdlalo esebenzisa indawo,
inkathi kanye nesimo senhlalo.
UMZIMBA:
Indawo:
• Indawo isedolobheni eMandeni.
• Elokishini kwaChappies – Yilapho kuhlala khona uMdaluli nomndeni.
• Esibhedlela – UMbhebhezeli uvakashele uChivenga esibhedlela bengazani
umtshela ukuthi uyamazi umuntu omthakathile.
• KwaDukuza – Kusehhovisi loMnyango wezaseKhaya lapho uChivenga
wahlangana noHeshane benza isitifiketi somshado noHlengiwe somgunyathi.
• Kunendawo yoSonhlalakahle, iziguli kanye namaphoyisa.
Isikhathi/Inkathi:
• Isikhathi samanje/enkathini yanamuhla.
• Kunabantu bokufika – UChivenga uhlala elokishini lakwaChappies engowokufika
• Kusetshenzwa emafemini – UMdaluli usebenza efemini, ugcina ediliziwe kuyo
ngoba isivalwa.
• Bayaboshwa esiteshini samaphoyisa – UZayeka iphoyisa elibopha uMdaluli
ngesikhathi eshaye uMaMlanduli wabuye futhi washaya uChivenga.
• Kunosozonhlalakahle – UZenyezile ungusonhlalakahle osiza umndeni
wakwaMdaluli
• Kunabafundi – ULondiwe ufundela umsebenzi ekolishi iMangosuthu bakhokha
imali emba eqolo.
• Abantu banamalungelo – UMaMlanduli wenqaba nendabandaba ebe
engunkosikazi kaMdaluli ngenxa yamalungelo abantu besifazane.
• Inkululeko/Ilungelo – ULondiwe ubophisa uMdaluli uma ehlukumeza
uMaMlanduli.
Isimo senhlalo:
• Ukuhlalisana emzini kaMdaluli – Isimo siqala sinokuzwana, umndeni uyancokola,
ujabule bexoxa ngemfundo. Siguquke lapho edilizwa emsebenzini, abe nodlame
ekhaya ashaye uMaMlanduli nezingane. Sibuye sibe nobuqili lapho uMdaluli
bexolelana nezingane noMaMlanduli emuva kwalokho waxosha uLondiwe.
• Ukuhlalisana emphakathini – UMdaluli uba nomona noChivenga ngoba ethi
uthathe umsebenzi wakhe, abe nodlame emphakathini, ushaye uChivenga aze
aboshwe.
ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Umbhali ulisebenzise
kahle ikhono lokwethula isizinda ngokwendawo, inkathi kanye nesimo senhlalo.
[Ohlolwayo anganika izibonelo ezahlukene ezinembayo zokwethulwa kwesizinda.
Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle ngokomgomo wokubhalwa kwayo,
enezimpendulo ezinembayo/izimpendulo ezinganikeziwe lapha] [25]
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUSHANE
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
17.1 Isizathu sokuthi isimo senhlalo singabi sihle ukungajabuli kukaMdaluli
njengoba ephelelwe umsebenzi, uhluleka ngisho nokuchazela uMaMlanduli
uma embuza ngokubhocobala kwakhe.
[Nikeza amamaki amabili uma esivezile isizathu senhlalo esingesihle.] (2)
17.2 Inkulumo kaManqina iveza ithoni yenhlonipho njengoba ekhuluma
noMaMlanduli embiza ngomame wasekhaya futhi emchazela ngokudilizwa
kwabo emsebenzini.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile ithoni wasekela ngokwesiqeshana.] (2)
17.3 Emuva kokuba uManqina echazele uMaMlanduli ngodaba lokudilizwa
emsebenzini. UMdaluli ube eseba nodlame ekhaya nasemphakathini.
UMdaluli uhlukumeza uMaMlanduli uyamshaya efuna indabandaba ngenkani
uxosha nezingane. UMdaluli uthakatha uChivenga, umlalela unyendle
uyamshaya ngoba ecabanga ukuthi nguyena omthathele umsebenzi ngoba
engowokufika.
[Nikeza amamaki amathathu uma ekhombisile ukuthi indikimba ithuthuke
kanjani.] (3)
17.4 • UMdaluli uphupha amathongo emtshela ukuthi makalande izingane
zakhe ezinkalweni njengoba ayezixoshile.
• Abaphansi bathi makazicelele uxolo ezinganeni zakhe.
• Ageze igceke lomuzi wabo ngoba uhubhe izingane ngesikhali emzini
wabo.
[Nikeza amamaki amathathu uma elichazile iphupho.] (3)
17.5 Umbhali uhlose ukuxwayisa ukuthi abantu ababoqaphela abangani ngoba
kukhona abangani abangesibo abeqiniso. Isenzo sikaMbhebhezeli
sokucebisa uMdaluli ukuthi athakathe uChivenga bese esuka eyovakashela
uChivenga amtshele ukuthi uyamazi umuntu omthakathile sasingesona
isenzo somngani weqiniso./Inhloso ukubonisa ukuthi umuntu uyalilandela
igama lakhe aqanjwe lona njengoMbhebhezeli owayebhebhezela udweshu
phakathi kukaChivenga noMdaluli.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile inhloso wasekela ebhekise
kuMbhebhezeli.] (2)
17.6 Bobali basebenzela uHulumeni futhi basiza umndeni wakwaMdaluli. UZayeka
wasiza uMaMlanduli ngesikhathi uMdaluli enodlame lwasekhaya kanjalo
noZenyezile wasiza izingane zakwaMdaluli ngesikhathi uMdaluli ezixosha
ekhaya wacebisa uLondiwe ngendlela angaqhuba ngayo izifundo zakhe
esikhungweni semfundo ephakeme.
[Nikeza amamaki amathathu uma izenzo ziqhathanisiwe wasekela.] (3)
17.7 La magama agqamisa ukuthi uMdaluli uyehluleka ukuchaza inkinga
abhekene nayo ngakho-ke uMaMlanduli uyamangala uma uMdaluli
esehluleka ukumtshela imininigwane ngenkinga abhekene nayo yokuthi
udiliziwe emsebenzini.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile imbangela wasekela.] (2)
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
17.8 Wawuzoba muhle, wayengaphindela emaphoyiseni ukuze eluleke uMdaluli
ngokukhulisa izingane. Wayengazama ezinye izindlela zokuzimela, afune
umsebenzi ngokusebenzisa izifundo ayesenazo, athole imali yokuqhubeka
nezifundo zakhe. Azakhele umuzi wakhe nezingane zakubo.
NOMA
Wawuzoba mubi, wayengagcina engabuyelanga ekhaya njengoba uMdaluli
wayezobe emxoshile. Wayengahlala emgwaqeni, abe nezingane agcine
engaqhubekanga nesikole.
[Nikeza amamaki amathathu uma eyivezile imiphumela emithathu wasekela.] (3)
17.9 Siyamukeleka ngoba baningi abantu besifazane okuthi ngenxa yokweswela
bagcine sebethandana nabantu abangabathandi njengoba noHlengiwe
wayesehlupheka ngoba isoka lakhe lase lidiliziwe emsebenzini naye
engenasiqiniseko sokuthi uzowuthola yini umsebenzi.
NOMA
Asamukeleki noma ngabe umuntu uhlupheke kanjani akumele abe nesimilo
esixegayo, abe namasoka amabili nokuthi athande umuntu ngenxa yokufuna
imali yakhe yize engamthandi njengoba uHlengiwe wanquma ukuthandana
noChivenga ngoba efuna imali yakhe.
[Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umbono wesekela.] (2)
17.10 Sethulelwa isingeniso kahle sethulelwa ummeleli onguMdaluli ebhekene
nenkinga yephupho angazi ukuthi lisho ukuthini. Isizinda senkathi yamanje
nendawo yasemadolobheni lapho sithola ilokishi lakwa Chappies kanye
nesimo senhlalo esingesihle ngenxa yokudilizwa kukaMdaluli emsebenzini.
[Nikeza amamaki amathathu uma exoxile ngesethulo wasekela.] (3)
[25]
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 18: UMBUZO OMUDE
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
• Ungasebenzisa la maphuzu njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
• Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
• Sebenzisa irubrikhi esekhasini lama-32 ukumaka i-eseyi.
ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi ngesizinda somdlalo.
Umbhali usebenze ikhono elihle ekwethuleni isizinda somdlalo esebenzisa indawo,
inkathi kanye nesimo senhlalo.
UMZIMBA:
Indawo:
• Endaweni yasemakhaya nasedolobheni.
• Emakhaya – INkosi uSalimani udingida udaba lokugudluzwa kwemingcele
nabafowabo kanye nezinduna zayo.
• Enkantolo – INkosi uSalimani yehlulwa icala enkantolo yaseMshwathi, INkosi
uSalimani uthethwa icala eMgugundlovu
Isikhathi/Inkathi:
Isikhathini sakudala, soguquko kusanda kufika abelungu abangamaNgisi kuleli.
• Kunamambuka – oMphiliphili, uNgoza noNongejeni baguqulwe imiqondo bagcine
sebengamambuka.
• Kunemithetho kaHulumeni – okwenza uSomtsewu noZithulele besabise
uSalimani ngoHulumeni.
• Kunezinkantolo – njengeyaseMshwathi neyaseMgungundlovu lapho kwakuqulwa
khona amacala ombango wezwe lenkosi uSalimani.
• Kunamapulazi – Abantu bakwaMgqabuli basuka epulazini bayohlasela induna
yeNkosi uSalimani
Isimo senhlalo:
• Ukuhlalisana phakathi kwabantu bakaSalimani nabelungu. Kunobuqili obenziwa
ngabelungu befuna ukuklama imigcele yezwe leNkosi uSalimani.
• Kunokucwaswa kwabantu beNkosi uSalimani njengoba bengahlalisene kahle
nabelungu, bayabacwasa bathi imfuyo yabantu beNkosi uSalimani ithelela imfuyo
yakobelungu ngezifo futhi izalisa izinkomazi zabo uhlobo olungasile lwezinkomo.
• Kunodlame oludalwa ngabelungu, Abantu bakaMgqabula bahlasela amabutho
emzini kaMcondo okuholela ekuboshweni kukaNomehlo.
• Kukhona ukuzwana phakathi komndeni weNkosi uSalimani kanye nesizwe
sakhe. INkosi uSalimani iyabazisa abafowabo ayifuni balindiswe ngaphandle uma
beze emzini wayo eTsheni.
• Uhlonipha bonke abantu ngoba ubabiza bonke embizweni ngisho nabesifazane
imbala.
ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Umbhali ulisebenzise
kahle ikhono lokwethula isizinda ngokwendawo, inkathi kanye nesimo senhlalo.
[Ohlolwayo anganika izibonelo ezahlukene ezinembayo zokwethulwa kwesizinda.
Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle ngokomgomo wokubhalwa kwayo,
enezimpendulo ezinembayo/izimpendulo ezinganikeziwe lapha] [25]
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 19: UMBUZO OMFUSHANE
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
19.1 Isizathu sidalwa ukungavumelani phakathi kukaSalimani nabantu bakhe
kanye noZithulele ngenxa yokubanga ukuwelwa koMngeni okungadala ukuthi
abantu balwe kuze kuchitheke igazi.
[Nikeza amamaki amabili uma esivezile isizathu senhlalo esingesihle.] (2)
19.2 Inkulumo kaSikhova iveza ithoni yentukuthelo njengoba ebuza ukuthi kungani
uHulumeni afune ukuba kube nempi esizweni ngale ndaba yokuwelwa
koMngeni.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile ithoni nokusekela ngokwesiqeshana.] (2)
19.3 Emuva kokuba uZithulele echazele uSalimani ukuthi uma indawo ingabuyeli
kubaniniyo kuyosuka umbango. Kube nokuhlaselwa kwabantu bakaSalimani
behlaselwa abakwaMgqabuli kwafa abantu. Kwaboshwa uMcondo
njengenduna kaSalimani. Kwangena icala enkantolo yaseMshwathi. Lamlahla
icala uSalimani. Walidlulisa icala uSalimani laya eMgungundlovu, lafika
lamthetha khona. Indawo yabuyela ngakuSalimani.
[Nikeza amamaki amathathu uma ekhombisile ukuthi indikimba ithuthuke
kanjani.] (3)
19.4 • UMphiliphili wavuma ukubizwa nguZithulele othunywe nguSomtsewu
emcela ukuba angabayekeli kule nkinga yezwe abalibanga noSalimani.
• UNgoza wamgidlabeza ngopondo abahlanu wathi yisipho sakhe
sikaKhisimuzi asiphiwa nguSomtsewu.
• Wamukela indlezane ayithunyelelwa uMgqabula emsisela ngayo kanye
namashumi amabili opondo athi isibopho esivela kuHulumeni.
[Nikeza amamaki amathathu uma elivezile iphupho walisekela.] (3)
19.5 Umbhali uhlose ukuxwayisa ukuthi ungabomethemba umuntu, ubothemba
itshe njengoba uMphiliphili angazange athembeke eNkosini uSalimani ebe
eyinduna yeNkosi enkulu. Wahlanganyela noZithulele ukuze kuthathwe izwe
likaSalimani.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile inhloso wasekela ngoMphiliphili.] (2)
19.6 Womabili ayeqashwe ngaphansi kukaHulumeni wabamhlophe, aqula amacala
alethwa ngabelungu. Ijaji laseMshwathi lisebenzisa umthetho ngokuchema
njengoba lathetha uZithulele yize abantu bakaMgqabula babephehle
udweshu kanti ijaji laseMgungundlovu laqula icala ngokusebenzisa umthetho
ngendlela okuyiyo njengoba lathetha iNkosi uSalimani ngobufakazi
obabunikeziwe, okwagcina ngokuthi imingcele eyayibangwa ibuyele
kuSalimani.
[Nikeza amamaki amathathu uma izenzo ziqhathanisiwe zasekelwa.] (3)
19.7 La magama agqamisa ukuthi uSalimani wayazi kahle ukuthi leli zwe akusilo
elabelungu. Uma bevuma abavotayo ukuwela uMngeni bayobe bethatha izwe
okungelabo balinika abalengu yingakho ebakhumbuza ngala magama ukuthi
bangalutheki uma sebekhetha ngezinhlamvu zikabhontshisi.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile imbangela wasekela.] (2)
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
19.8 Wawuzoba mubi, wayengeke esaba nezwi ebantwini bakhe njengoba
abelungu babezobe sebemkhinyabeze amandla okuphatha. Imfuyo
yayingathathwa ngabelungu, kube nokuchitheka kwegazi. Wayengagcina
ehlukumezekile ebuswa ngabelungu .
[Nikeza amamaki amathathu uma eveze imiphumela emithathu enembayo
wasekela.] (3)
19.9 Siyamukeleka ngoba kukhona abantu abaphikelelayo yize bazi ukuthi
bazama ukwenza ubuqili nonya ukuze bakuthole abakufunayo. UZithulele
wenza elinye isu ngokulwisa abantu basemapulazini noMgqabula ukuze
umhlaba utholwe ngabelungu okwaholela ekuchithekeni kwegazi labantu
abaningi.
NOMA
Asamukelekile ngoba wayesaphikelela waze walwisa abantu bakaMgqabuli
nabakwaMcondo baze bafe benganacala ngokubaqhatha, abe azi ukuthi
ubezama ukwenza ubuqili bokuthatha izwe likaSalimani.
[Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umbono wesekela ngokunelisayo.] (2)
19.10 Sethulwe kahle isingeniso, ummeleli iNkosi uSalimani ubhekene nenkinga
yokuklanywa kabusha kwemingcele ngabelungu. Isizinda senkathi lapho
kunezinguquko zokuphathwa kwemibuso endaweni yasemakhaya. Lo mdlalo
wenzeka emakhaya sithola izindawo oVimbingwenywa, oMkhabela noMngeni
kanye nasemadolobheni eMgungundlovu .Isimo senhlalo sokungahlalisani
kahle kwabantu abamnyama nabelungu ngenxa yokuklanywa kwemingcele
ngobuqili.
[Nikeza amamaki amathathu uma exoxile ngesethulo wesekela.] (3)
[25]
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 20: UMBUZO OMUDE
UBHUKU LWAMANQE – EJ Mhlanga
• Ungasebenzisa la maphuzu njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
• Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
• Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-32 ukumaka i-eseyi.
ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi ngesizinda somdlalo.
Umbhali usebenze ikhono elihle ekwethuleni isizinda somdlalo esebenzisa indawo,
inkathi kanye nesimo senhlalo.
UMZIMBA:
INDAWO
• EGoli: Kusedolobheni endaweni yaseGoli elokishini la kuhlala khona oMathonsi.
• IBhange iForum – UPhindisiwe usebenza kuleli bhange la kufona khona
uNkululeko batshontshe imali yakhona.
• EPhumula – Isemzini kaThamsanqa noPhindisiwe.
• ENkanini – Isemzini kaSarah.
• EZibuseni – Isenkantolo la kugwetshwa khona oNkululeko emuva kokubamba
inkunzi ebhange.
INKATHI
• Le ndaba yenzeka esikhathini samanje.
• Kunezingcingo – UPhindisiwe uyasebenza kufona uNkululeko.
• Izimoto- ukushayiswa kwengane ngemoto uPhindisiwe.
• Kwenziwa izithombe kanye nezitifiketi zomgunyathi – UNkululeko wenza
isithombe somshado somgunyathi wabo noPhindisiwe
• Kusetshenziswa izibhamu – UNkululeko wesabisa abakwaMathonsi ngesibhamu
noMakhangela, noSarah, aphinde aqhube ngaso uPhindisiwe.
• Kunamabhange agcina imali emishinini i-ATM – UPhindisiwe untshontsha imali
eyayisele kwelinye lamakhabethe ngenkathi eyifaka kwi-ATM. Kunabantu
abakhipha izimali zabo besebenzisa le mishini ababona ukuhti kukhona
okwenzeka ebhange babikela abomthetho.
• Kunamakhamera aqaphe ebhange – UNkululeko umboza amakhamera ebhange
ukuze angamthwebuli uma entshontsha imali.
• Kusetshenziswa inombolo engu-10111– Umuntu owayesola ukuthi kukhona
okwenzekayo, ushayela le nombolo yamahhala ukubika ubugebengu ebhange.
ISIMO SENHLALO
• Ukuhlalisana kwabantu emakhaya nasemphakathini – Kunokungezwani
phakathi kukammeleli uPhindisiwe nembangi enguNkululeko. Lokhu kugcina
kudale ukungezwani phakathi kukaThamsanqa noPhindisiwe.
• Ukuhlalisana kahle kuyaphela emzini kaMathonsi ngenxa yezimfihlo ezidalulwa
uNkululeko mayelana noPhindisiwe. UThamsanqa udalula imfihlo yokuthi
uPhindisiwe unezingane okufakazela okushiwo uNkululeko koMathonsi.
• Kunobugebengu obuhleliwe emphakathini-USarah uhlaselwa oNkululeko
belekelelwa uPhindisiwe, bamphoqa ukuba abanike isikhiye sasebhange,
bambophe ngezintambo.
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 29 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Umbhali ulisebenzise
kahle ikhono lokwethula isizinda ngokwendawo, inkathi kanye nesimo senhlalo.
[Ohlolwayo banganika izibonelo ezahlukene ngokwethulwa kwesizinda.
Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle ngokomgomo wokubhalwa kwayo,
enezimpendulo ezinembayo/izimpendulo ezinganikeziwe lapha] [25]
UMBUZO 21: UMBUZO OMFUSHANE
UBHUKU LWAMANQE – EJ Mhlanga
21.1 Isizathu ukuthi uMathonsi noMaMhlongo abaphathekile kahle ngenxa
yokufika kwensizwa abangayazi njengoba bechazela uThamsanqa
osebonakala kumcasula ukuzwa ngale nsizwa.
[Nikeza amamaki amabili uma esivezile isizathu senhlalo esingesihle.] (2)
21.2 Inkulumo kaMathonsi iveza ithoni yothando/yokuyala njengoba elokhu ebiza
uThamsanqa ngendodana yakhe njalo uma ekhuluma naye.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile ithoni nokusekela ngokwesiqeshana] (2)
21.3 Emuva kwemibuzo ebibuzwa nguMathonsi, ebuza uThamsanqa
ngoPhindisiwe ukuthi umazi kangakanani, uThamsanqa uthola ukuthi
uPhindisiwe ubethandana noNkululeko engazi. UMathonsi noMaMhlongo
bathola ukuthi uPhindisiwe unezingane abangazazi. UPhindisiwe uhlangana
noNkululeko nabangani bakhe ukwenza itulo lokubulala uThamsanqa kanye
nokubamba inkunzi ebhange i-Forum.
[Nikeza amamaki amathathu uma ekhombisile ukuthi indikimba ithuthuke
kanjani.] (3)
21.4 • UMaMhlongo uphuphe uhlanya luqukula uZiphozonke ngoba luthi
uyingane yalo.
• Limthathe lwamphonsa ehlozini elikhulu elengame isiziba sikamaminzela.
• UMaMhlongo walulandela uhlanya ethwele izandla ekhanda kwase
kuqubula igovu.
[Nikeza amamaki amathathu uma elivezile iphupho wasekela.] (3)
21.5 Umbhali uhlose ukuxwayisa ukuthi ungabomethemba umngani njengoba
uNkumbulo wehluleka ukuxoxela uThamsanqa ngezenzo zikaPhindisiwe
noNkululeko.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile inhloso wasekela] (2)
21.6 Bakhulisa izingane ngezindlela ezingefani. UMaKhangela akanalo iqiniso,
ufihlela abakwaMathonsi ngenkathi bezolobola akabazisi ukuthi uPhindisiwe
unezingane ezimbili azitholele ekhaya/uvuna uPhindisiwe emuva kokushayisa
ingane; nguyena okhokhela uNkululeko imvalamlomo kanti uMaMhlongo
unothando lweqiniso uma uThamsanqa enezinkinga ezivelayo uyambiza,
ambonise yize esenomuzi wakhe.
[Nikeza amamaki amathathu uma izenzo ziqhathanisiwe zasekelwa.] (3)
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 30 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
21.7 La magama achaza ukuthi kwakungamele yini izingane zikaPhindisiwe eze
nazo uma ezogana kwaMathonsi.
[Nikeza amamaki amabili uma eyivezile imbangela wasekela.] (2)
21.8 Wawuzoba muhle, wayezoqhubeka bahlalisane kahle nomndeni wakhe
njengoba wayemthanda ngokweqiniso uPhindisiwe. Wayezogcina
isethembiso sabo somshado sokwehlukaniswa ngukufa. Babengeke
baphinde babe nezimfihlo.
NOMA
Wawuzoba mubi, wayengahlala ngokungamthembi uPhindisiwe engazi ukuthi
uzoqhubeka yini abe nezimfihlo njengoba wayemcelile ukuba kungabibikho
ukufihlelana. Wayengagcina engasamthandi kahle uma ecabanga izimfihlo
nobugebengu abenzile. Agcine ehlukanisile naye.
[Nikeza amamaki amathathu uma eveze imiphumela emithathu wasekela.] (3)
21.9 Asamukelekile ngoba uPhindisiwe kwakungafanele ukuthi athandane
noNkululeko ngoba wayeshade noThamsanqa. Kwakumele amlinde uma
esehambile. Ukube walinda wayengeke azithole esesenkingeni yokuba
nengane nomuntu ongesiye umyeni wakhe.
[Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umbono wesekela.] (2)
21.10 Sethulelwa isingeniso kahle, ummeleli onguPhindisiwe ebhekene nenkinga
yemfihlo anayo noNkululeko njengoba ethi ufuna babuyelane. Isizinda
senkathi yamanje nendawo yasemadolobheni eGoli kanye nesimo senhlalo
esishubile ngenxa yokubelesela kukaNkululeko eshaya izingcingo
emsebenzini kaPhinidsiwe eBhange i-Forum emtshela ukuthi uzodalula
izimfihlo abanazo naye.
[Nikeza amamaki amathathu uma exoxile ngesethulo wesekela.] (3)
[25]
AMAMAKI ESIQEPHU C: 25
AMAMAKI ESEWONKE: 80
Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 31 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
RUBHRIKHI YOLIMI LWASEKHAYA
ISIQEPHU A: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WENKONDLO [AMAMAKI AYI-10]
Izinkomba Kuhle kakhulu Kuhle Kuyagculisa Akugculisi kahle Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE 5–6 4 3 2 0–1
-Ukuhunyushwa -Ukhombisa ulwazi -Isihloko usihlaziye -Ukuhunyushwa -Akanalo nhlobo ulwazi
Ukuhunyushwa kwesihloko okunzulu ngesihloko futhi ngokugculisayo kwesihloko akugculisi lwesihloko
kwesihloko -Amaphuzu amahle usihumushe kahle -Akhona amaphuzu kahle -Akukho nhlobo
Amaphuzu anobunzulu, kakhulu ahlukene -Impendulo echaza amahle asekela isihloko -Kuthukela kuvela okuhambisana
ukusekela kanye asekelwe kabanzi ngokwenelisayo -Amanye amaphuzu amaphuzu asekela nenkondlo
nokuqonda kabanzi kubhekiswe enkondlweni -Amanye amaphuzu asekeliwe kodwa isihloko -Ohlolwayo akanalo
ithekisthi. -Ulwazi oluhle kakhulu anembayo kodwa ubufakazi bubuye -Ulwazi lwenkondlo nhlobo ulwazi
lwenkondlo. awasekeliwe onke bungagculisi kwenye alugculisi kahle. lwenkondlo.
6 AMAMAKI ngendlela elindelekile inkathi
-Ulwazi lwenkondlo -Ulwazi lwenkondlo
luhle. olugculisayo.
ISAKHIWO KANYE 4 3 2 1 0–1
NOLIMI -Isakhiwo esihleleke -Isakhiwo esihleleke -Kukhona nokho -Isakhiwo sikhombisa -Isakhiwo asihlelekile
kahle kakhulu kahle futhi amaphuzu ukuhleleka kwesakhiwo amaphutha ezingeni kahle neze
Isakhiwo, ukugeleza -Amaphuzu ahleleke ageleza ngokulandelana -Amaphuzu awagelezi lokuhleleka -Ulimi lunamaphutha
okuhlelekile kahle kakhulu futhi kahle futhi awahlelekile -Amaphuzu awahlelekile amaningi kanye
kwamaphuzu kanye athungelana kahle -Ukugeleza -Amaphutha olimi ngokugculisayo nesitayela esingagculisi
nokwethula kakhulu kwamaphuzu ayingcosana, ithoni -Ulimi lunamaphutha neze.
ulimi, ithoni kanye -Ulimi, ithoni kanye kuyalandeleka kanye nesitayela amaningi
nesitayela. nesitayela kukhombisa -Ulimi, ithoni kanye kusetshenziswe -Ithoni nesitayela
esisetshenzisiwe ukuvuthwa komqondo, nesitayela kuhle. ngokugculisayo. akugculisi kahle.
embuzweni omude. kuyaheha futhi kushaya
emhlolweni
4 AMAMAKI -Ulimi, ukupelwa
kwamagama kanye
nezimpawu zokuloba
akunamaphutha nhlobo.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 32 DBE/Novemba 2019
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
ISIQEPHU B KANYE NESIQEPHU C: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WOMBHALO WOBUCIKO:
INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO KANYE NOMDLALO [AMAMAKI ANGAMA-25]
Izinkomba Kuhle kakhulu Kuhle Kuyagculisa Akugculisi kahle Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Impendulo enembayo: -Ukhombisa ukuqonda -Ukuhumusha isihloko -Ukuhunyushwa -Ulwazi oluncane
Ukuhunyushwa -Impendulo enhle kanye nokuhumusha ngokugculisayo; kwesihloko akugculisi kakhulu lwesihloko
kwesihloko kakhulu: isihloko kahle akuzona zonke kahle; kuthukela kuvela -Umzamo ontekenteke
Amaphuzu anobunzulu, -Ukuhunyushwa -Impendulo echaza izingxenye ezicaciswe amaphuzu asekela wokuphendula umbuzo
ukusekela kanye kwesihloko okunzulu ngokwenelisayo kabanzi isihloko ngokucacile -Amaphuzu awanelisi
nokuqonda kabanzi -Amaphuzu ahlukene -Amanye amaphuzu -Kunamaphuzu ambalwa -Amaphuzu ambalwa nhlobo
ithekisthi. anembayo nokusekela anembayo kodwa amahle asekela isihloko asekela isihloko -Ohlolwayo akanalo
okunembayo akusiwo wonke -Amaphuzu ambalwa -Amaphuzu amancane nhlobo ulwazi lwenoveli/
15 AMAMAKI okususelwe embhalweni asekelwe ngendlela asekeliwe, kodwa ahambisana nesihloko ubuciko bomlomo
-Ulwazi oluhle kakhulu elindelekile ubufakazi bubuye -Ulwazi oluncane nomdlalo
lwenoveli/ubuciko -Ulwazi lwenoveli/ bungagculisi lwenoveli/ubuciko
bomlomo nomdlalo. ubuciko bomlomo -Ulwazi olungenele bomlomo nomdlalo.
nomdlalo luyabonakala. lwenoveli/ubuciko
bomlomo nomdlalo.
ISAKHIWO KANYE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
NOLIMI -Isakhiwo silandelana -Isakhiwo esihle kanye -Isakhiwo siyabonakala -Isakhiwo sikhombisa -Ukungabibikho
kahle kakhulu namaphuzu ahleleke kancane amaphutha ekuhlelweni kwesakhiwo esihleliwe
Isakhiwo, ukugeleza -Isingeniso kanye kahle -Ukugeleza kanye kwaso kuphazamisa ukugeleza
okuhlelekile nesiphetho okuhle -Isingeniso, isiphetho nokulandelana -Amaphuzu awahlelekile kwamaphuzu
kwamaphuzu kanye kakhulu kanye nezinye izigaba kwamaphuzu kahle -Amaphutha olimi kanye
nokwethula. -Amaphuzu abekeke kuhleleke kahle kuyabonakala, kodwa -Amaphutha olimi nesitayela esingalungile
Ulimi, ithoni kanye kahle kakhulu futhi -Amaphuzu ageleza kunamaphutha agqamile kwenza lo mbhalo
nesitayela athungelana kahle kahle -Amaphutha olimi -Ithoni nesitayela ungabi yimpumelelo
esisetshenzisiwe -Ulimi, ithoni kanye -Ulimi, ithoni kanye ambalwa; ithoni kanye kusetshenziswe -Ithoni nesitayela
embuzweni omude. nesitayela kukhombisa nesitayela kuhle. nesitayela ngokungafanele kusetshenziswe
ukuvuthwa, esisetshenzisiwe -Ukuhleleka kwezigaba ngokungafanele
10 AMAMAKI kuyancomeka futhi sifanelekile kunamaphutha. -Ukuhleleka kwezigaba
kushaya emhlolweni. -Izigaba eziningi kunamaphutha.
zibhaleke kahle.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2019 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2019 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Memo
More from Grade 12 isiZulu HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)
Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 Gauteng June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper