Life Sciences Grade 12 Eastern Cape Mock 2017 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2017 LEWENSWETENSKAPPE V1 PUNTE: 150 TYD: 2½ uur Hierdie vraestel bestaan uit 15 bladsye. *LFSCA1*

Downloaded from hlayiso.com 2 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2017) INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees die volgende instruksies noukeurig deur voordat die vrae beantwoord word. 1. Beantwoord AL die vrae. 2. Skryf AL die antwoorde in jou ANTWOORDEBOEK. 3. Begin ELKE vraag boaan ʼn NUWE bladsy. 4. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik word. 5. Bied jou antwoorde aan volgens die instruksies van elke vraag. 6. ALLE sketse moet in potlood gemaak word en die byskrifte in blou of swart ink. 7. Teken diagramme, vloeidiagramme of tabelle SLEGS wanneer dit gevra word. 8. Die diagramme in hierdie vraestel is NIE noodwendig volgens skaal geteken NIE. 9. MOENIE grafiekpapier gebruik NIE. 10. Jy mag ʼn nieprogrammeerbare sakrekenaar, gradeboog en passer gebruik waar nodig. 11. Skryf netjies en leesbaar. 12. Rond alle berekenings af tot twee desimale syfers na die komma. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2017) LEWENSWETENSKAPPE V1 3 AFDELING A VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde vir die volgende vrae verskaf. Skryf die vraagnommer (1.1.1–1.1.10) neer en kies die antwoord deur die korrekte letter (A–D) langs die vraagnommer (1.1.1–1.1.10) in die ANTWOORDEBOEK te skryf, byvoorbeeld 1.1.11 D. 1.1.1 Voor kopulasie word die manlike sperm tydelik in die ... gestoor. A seminale vesikels B skrotum C prostaatklier D epididimis 1.1.2 ʼn Toename in die groei van alge as gevolg van te veel voedingstowwe in die water staan as ... bekend. A bleiking B eutrofikasie C ionisasie D loging 1.1.3 Die fotoreseptore wat deur dowwe lig gestimuleer word: A Lens en stafies B Stafies en keëltjies C Slegs keëltjies D Slegs stafies 1.1.4 Die gemiddelde tydsduur van swangerskap by die mens (van bevrugting tot geboorte) is ... A 280 dae. B 310 dae. C 20 dae. D 210 dae. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2017) VRAAG 1.1.5 EN VRAAG 1.1.6 VERWYS NA DIE DIAGRAM HIERONDER. DIE DIAGRAM STEL DIE MENSLIKE BREIN EN ʼn GEDEELTE VAN DIE RUGMURG VOOR. 1 4 2 Pons 3 1.1.5 Watter deel van die brein word geassosieer met balans en die koördinasie van spierbeweging? A 1 B 2 C 3 D 4 1.1.6 Watter deel beheer asemhalingstempo en hartklop? A 1 B 2 C 3 D 4 1.1.7 Tydens die ontwikkeling van die embrio is die funksie van die amnion om … A as reserwe voedsel te dien. B oorsprong aan die plasenta te gee. C te voorkom dat die ontwikkelende fetus rondbeweeg. D die vloeistof wat die embrio teen beserings beskerm, te omsluit. 1.1.8 Watter EEN van die volgende kenmerke van geneties gemodifiseerde gewasse het die potensiaal om voedselsekuriteit te verbeter? GM-gewasse … A verhoog die aantal uitheemse plantspesies. B verhoog opbrengs. C verhoog die afhanklikheid van plaagdoders. D verminder genetiese diversiteit. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2017) LEWENSWETENSKAPPE V1 5 1.1.9 Ouers sal dikwels vir hul kinders sê om NIE direk in die son te staar nie, al is dit selfs net vir ʼn paar minute, want … A helder lig veroorsaak skade aan die retina. B die helder lig sal die lens beskadig. C dit droog die watervog uit. D die ligenergie verander na hitte-energie in die oog. 1.1.10 Een van die funksies van die hormoon, progesteroon, is om … A die uteruswand vir die inplanting van die embrio voor te berei. B die ontwikkeling van die follikels te versnel. C die vorming van die corpus luteum te veroorsaak. D die afskeiding van sweet te stimuleer. (10 × 2) (20) 1.2 Gee die korrekte biologiese term vir elk van die volgende beskrywings. Skryf slegs die term langs die vraagnommer (1.2.1–1.2.10) in die ANTWOORDEBOEK neer. 1.2.1 ʼn Proses waardeur ʼn DNA-molekuul ʼn kopie van homself maak 1.2.2 Die struktuur in die kop van ʼn spermsel wat ensieme bevat wat die membraan rondom die eiersel afbreek 1.2.3 Die verdeling van die sitoplasma tydens die proses van meiose 1.2.4 ʼn Verandering in die interne of eksterne omgewing wat deur ʼn reseptor waargeneem word en in ʼn impuls omgeskakel word 1.2.5 Die herplant van bome en struike in ʼn woud 1.2.6 Die hormoon wat vir die ontwikkeling van sekondêre geslagskenmerke by mans verantwoordelik is 1.2.7 ʼn Rotslaag van die aarde wat water bevat 1.2.8 Strukture, wat slegs in dierselle en laer plantselle aangetref word, wat die spoel tydens seldeling vorm 1.2.9 Die proses waartydens ʼn gebied/streek progressief droër en droër word 1.2.10 Die deel van die senuweestelsel wat uit kraniale- en spinale senuwees bestaan (10 × 1) (10) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2017) 1.3 Dui aan of elk van die beskrywings in KOLOM I van toepassing is op SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A en B of GEENEEN van die items in KOLOM II. Skryf Slegs A, Slegs B, Beide A en B of Geeneen langs die vraagnommer (1.3.1–1.3.3) in die ANTWOORDEBOEK neer. KOLOM І KOLOM ІІ 1.3.1 ʼn Voortplantingsmetode waar die A ovoviviparie kleintjies met ʼn naelstring verbind word en B viviparie binne-in die moeder se liggaam ontwikkel 1.3.2 Kleintjies is hulpeloos by geboorte of A prekosiale wanneer hulle uitbroei en benodig ontwikkeling ouerlike sorg vir ʼn tydperk B altrisiële ontwikkeling 1.3.3 Bevrugting waar die teenwoordigheid van A inwendige bevrugting water noodsaaklik is om plaas te vind B uitwendige bevrugting (3 × 2) (6) 1.4 Bestudeer die onderstaande diagram van ʼn seldelingsproses en beantwoord die vrae: F E A B C D 1.4.1 Noem: (a) Die tipe seldeling (mitose of meiose) waartydens hierdie proses plaasvind (1) (b) Die proses wat by C plaasvind (1) (c) Die fase waartydens die proses in VRAAG 1.4.1(b) genoem, plaasvind (1) (d) Die struktuur wat die twee chromatiede aanmekaar heg (1) (e) Die streek wat F gemerk is (1) (f) Die fase wat die fase wat in die diagramme hierbo voorgestel word, opvolg (1) 1.4.2 Identifiseer EEN waarneembare kenmerk wat aandui dat chromosoompaar A en B hierbo as homoloog beskou kan word. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2017) LEWENSWETENSKAPPE V1 7 1.5 Die foto hieronder is een van ʼn stortingsterrein. Beantwoord die vrae wat volg: 1.5.1 Watter tipe stortingsterrein word deur die foto aangetoon? (1) 1.5.2 Noem ʼn nuttige gas wat van hierdie tipe stortterrein verkry kan word. (1) 1.5.3 Gee EEN gebruik van die gas wat in VRAAG 1.5.2 genoem word. (1) 1.5.4 Gee die naam van die proses waar die produkte van hierdie stortingsterrein versamel word om weer gebruik te word. (1) 1.5.5 Noem EEN van die afvalkomponente wat nie deur natuurlike metodes ontbind kan word nie. (1) 1.5.6 Gee die gesamentlike naam van die gasse wat aardverwarming veroorsaak. (1) 1.5.7 Identifiseer ʼn gesondheidsrisiko wat swak bestuur van hierdie stortingsterrein op die gemeenskap, wat daar naby woon, kan hê. (1) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2017) AFDELING B VRAAG 2 2.1 Die diagram toon twee oë (X en Y) wat op voorwerpe (voorgestel deur pyle) op verskillende afstande van die oog gefokus is. Voorwerpe A en C was 3 meter van die oog af. Voorwerpe B en D was 8 meter van die oog af. LW: Die diagramme is nie volgens skaal geteken nie Voorwerp A Voorwerp B 3 m weg 8 m weg Oog X vanaf die vanaf die oog oog Voorwerp C Voorwerp D Oog Y 2.1.1 Skryf SLEGS die LETTER van die voorwerp neer: (a) Waarop Oog Y gefokus is (1) (b) Waarop Oog X gefokus is (1) 2.1.2 (a) Noem die ooggebrek wat die gevolg is van die onvermoë van Oog Y om op Voorwerp D te fokus. (1) (b) Noem die tipe lens wat gebruik word om die defek wat in VRAAG 2.1.2(a) genoem word, reg te stel. (1) 2.1.3 Noem en beskryf die proses wat Oog Y toelaat om ʼn duidelike beeld op die retina te vorm. (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2017) LEWENSWETENSKAPPE V1 9 2.2 Die onderstaande diagram toon ʼn sekere gedeelte van die menslike spysverteringskanaal. Lewer Pankreas Die bloedglukosevlak word binne ʼn speling van 70–110 mg per 100 mℓ bloed in ʼn normale persoon gereguleer. As dit vir ʼn lang tydperk bo hierdie vlak styg, kan die persoon diabetes mellitus hê. 2.2.1 Noem die chemiese stof wat deur die pankreas afgeskei word wat sal verseker dat die glukosevlak in ʼn gesonde persoon nie hoër as 110 mg per 100 mℓ bloed sal styg nie. (1) 2.2.2 Verduidelik hoe die wanfunksionering van die pankreas die handhawing van die korrekte glukosevlakke in die bloed sal affekteer. (3) 2.2.3 Verduidelik die moontlike negatiewe invloed op die liggaamselle indien die glukosevlak vir ʼn lang tyd hoër as 110 mg per 100 mℓ bloed is. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2017) 2.3 ʼn Graad 12-leerder het ʼn ondersoek uitgevoer om die effek van lig op die groei van plantstingels te bepaal. Die leerder het die plante wat gebruik was in drie groepe soos volg verdeel: Groep A Die punt van die stingel was ongeskonde. Groep B Die punt van die stingel is verwyder. Groep C Die punt van die stingel is bedek met ʼn kappie wat nie lig deurlaat nie. Die diagram in elke groep (A, B en C) hieronder toon elke stingel aan die begin van die ondersoek en langsaan elk, dieselfde stingel aan die einde van die ondersoek. Die pyltjies dui die rigting aan waaraan elkeen van die stingels A, B en C blootgestel. Eensydige lig Kappie Begin Einde Begin Einde Begin Einde A B C 2.3.1 Noem die afhanklike veranderlike in hierdie ondersoek. (1) 2.3.2 Watter planthormoon word in hierdie eksperiment ondersoek? (1) 2.3.3 Noem TWEE faktore wat tydens hierdie ondersoek konstant gehou moet word. (2) 2.3.4 Verduidelik die resultate waargeneem in: (a) ondersoek A (3) (b) ondersoek C (3) 2.3.5 Noem TWEE maniere waarop die leerder die betroubaarheid van hierdie ondersoek kon verbeter. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2017) LEWENSWETENSKAPPE V1 11 2.4 Die onderstaande diagram toon ʼn refleksaksie. A B E D C 2.4.1 Identifiseer dele: (a) A (1) (b) E (1) 2.4.2 Noem EEN funksie van elk van die dele: (a) B (1) (b) C (1) 2.4.3 Verduidelik hoekom die brein nie aanvanklik betrokke is by ʼn refleksaksie soos hierbo getoon nie. (3) 2.4.4 Verduidelik wat die effek sal wees op die aksie wat in die diagram hierbo getoon word, indien ʼn persoon aan veelvuldige sklerose ly. (2) Verduidelik die effek op die liggaam indien die deel gemerk D 2.4.5 gesny/beskadig word. (4) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 12 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2017) VRAAG 3 3.1 Die onderstaande diagram toon die ontwikkeling van ʼn eiersel in ʼn vroulike ovarium. 2n en n verwys na die chromosoomgetal (2n is diploïed en n is haploïed). A 1 2n n B 2 3.1.1 Noem die prosesse wat plaasvind by: (a) A (1) (b) B (1) 3.1.2 Verduidelik die effek op die ovariale siklus wat hierbo getoon word indien ʼn voorbehoedmiddel wat progesteroon bevat, ingespuit word voordat die siklus begin. (3) 3.1.3 Beskryf die veranderinge wat plaasvind, onder die invloed van hormone, vanaf 1 tot 2 op die diagram. (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2017) LEWENSWETENSKAPPE V1 13 3.2 Rekords van menslike vrugbaarheid vir die tydperk 1941 tot 1990 het veranderinge in die spermtelling van normale mans getoon. Die tabel hieronder toon ʼn opsomming van die veranderende persentasies van mans met ʼn hoë of lae spermtelling oor ʼn tydperk van 50 jaar. MANS MET ʼn HOË MANS MET ʼn LAE TYDSPERIODE SPERMTELLING (%) SPERMTELLING (%) 1941–1950 50 4 1951–1960 45 5 1961–1970 28 11 1971–1980 21 14 1981–1990 15 18 3.2.1 Gedurende watter tydperk was daar: (a) Die hoogste persentasie mans met ʼn lae spermtelling (1) (b) Die laagste persentasie mans met ʼn hoë spermtelling (1) 3.2.2 Bereken die persentasie-toename van mans met lae spermtellings vanaf 1971 tot 1990. (2) 3.2.3 Teken ʼn staafgrafiek om die persentasies van mans met ʼn hoë spermtelling te toon vir die tydperk wat in die tabel aangedui word. (6) 3.3 Die diagram hieronder toon die lengtesnit van ʼn menslike oor. B A C 3.3.1 Gee die letter van die deel wat ekstra druk/vibrasies in die koglea absorbeer. (1) 3.3.2 ʼn Chirurg plaas ʼn buis genaamd ʼn ‘grommet’ (dreineringspypie) in die struktuur gemerk A. Sodra dit in posisie geplaas is, mag die kind nie swem nie. Verduidelik hierdie opdrag (instruksie). (2) 3.3.3 Verduidelik die betekenis van die posisies van die strukture gemerk B. (3) 3.3.4 Noem die buis wat die middeloor met die keel verbind en verduidelik watter rol dit met betrekking tot druk in die oor speel. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 14 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2017) 3.4 Bestudeer die uittreksel hieronder en beantwoord die vrae: Omgewingsimpak van Suurmynwaterdreinering Piriet is ʼn mineraal bestaande uit yster en swawel wat in groot hoeveelhede in mynhope voorkom. Wanneer piriet aan suurstof en water blootgestel word, breek dit geleidelik af om swawelsuur te vorm. Die swawelsuur dreineer in die grondwater in en maak die grondwater suur. Volgens wet word daar van myne verwag om suurwater in reservoirs (opgaardamme) te pomp. In die reservoir meng die suurwater met kalksteen om die suurvlakke te verlaag. Dit word ʼn neutraliseringsproses genoem. In ouer goud- en steenkoolmyne, wat nie meer in produksie is nie, word die suurwater nie uitgepomp en geneutraliseer nie, maar hoop dit op in mynskagte en vloei uiteindelik uit om die omliggende waterweë en die grondwater te besoedel. 3.4.1 Vanuit die uittreksel, noem die mineraal wat in mynhope voorkom en grondwater suur maak. (1) 3.4.2 Vanuit die uittreksel, beskryf die vorming van suurwater in myne. (2) 3.4.3 Verduidelik die invloed van suurmynwaterdreinering op: (a) Die infrastruktuur in ʼn nabygeleë dorp (2) (b) Landbouproduksie op ʼn nabygeleë plaas (2) 3.4.4 Verduidelik waarom verlate goud- en steenkoolmyne voedselkettings in poele/riviere/damme kan affekteer. (4) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2017) LEWENSWETENSKAPPE V1 15 AFDELING C VRAAG 4 ʼn Marathonatleet het slegs 1 liter water saam met hom geneem toe hy op ʼn warm dag aan ʼn wedloop deelgeneem het. Beskryf die veranderinge wat in sy liggaam plaasvind in ʼn poging om ʼn normale liggaamstemperatuur te handhaaf. Beskryf die rol van die hipotalamus in die regulering van die waterbalans in sy liggaam. Inhoud: (17) Sintese: (3) LET WEL: GEEN punte sal toegeken word vir antwoorde in die vorm van tabelle of diagramme nie. TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com