Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
KEREITE YA 12
LOETSE 2022
LIFE SCIENCES P2
TATAISO YA HO TSHWAYA
MATSHWAO: 150
Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 10.
Skip to contentAll 2022 papers 

_hlayiso.com_--ba98751d-3865-44f0-a283-45a85ee22b81/v1-a064c478344352d73bb6/card.webp)



View all





Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2022 Memo
Grade 12 Life Sciences Paper 2 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2022 (Sesotho), 10 pages. Read online or download the free PDF.
Life Sciences · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2022 · sesotho. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Life Sciences
- Grade
- Grade 12
- Language
- Sesotho
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 288.5 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 LIFE SCIENCES P2 (EC/LOETSE 2022)
MELAO-METHEO E AMANANG LE HO TSHWAYA LIFE SCIENCES
1. Haeba ho fanwe ka dintlha tse ngata ho feta a dimaraka tse fanweng
Emisa ho tshwaya ha matshwao a hodimo a fihletswe ebe o beha mola wa
wavy le 'max' ka lehlakoreng le letona la letsoho le letona.
2. Haeba, ho etsa mohlala, ho hlokahala mabaka a mararo mme ho fanwe
ka a mahlano
Tshwaya tse tharo tsa pele ho sa tsotelehe hore na kaofela kapa tse ding di
nepahetse / di fosahetse.
3. Haeba porosese yohle e fanwe, ha ho hlokahala feela karolo ya yona
Bala tsohle mme o fane ka dimaraka karolo e amehang.
4. Haeba ho botswa papiso empa ho fanwe ka ditlhaloso.
Amohela haeba diphapano/ditshwano di hlakile.
5. Haeba ho etsa theyibole ho hlokahala, empa ho fanwe ka serapana
Baithuti ba tla lahlehelwa ke dimaraka ka ho se kenye theyibole.
6. Haeba didayakeramo di fanwe moo ho hlokahalang ditlhaloso.
Bahlahlobuwa ba tla lahlehelwa ke dimaraka.
7. Haeba ditjhate tsa phallo di fanwe bakeng sa ditlhaloso.Bahlahlobuwa bat
la lahlehelwa ke dimaraka.
8. Haeba tatellano e sithabeditswe mme mahokela a sa utlwahale Moo
tatellano le mahokela a nepahetseng, fana ka dimaraka. Ha tatellano le
mahokela a fosahetse, o se ke wa fana ka dimaraka.Haeba tatellano le
dikgokahano di nepahala hape, qalella ho fana ka dimaraka.
9. Dikgutsufatso tse sa tsejweng
Amohela haeba e hlalositswe pele. Haeba e sa hlaloswa, o se ke wa fana ka
dimaraka ka kgutsufatso e sa tsejweng, empa fana ka dimaraka karolong e
setseng haeba e nepahetse.
10. Dinomoro tse fosahetseng
Haeba karabo e dumellana le tatellano e nepahetseng ya dipotso, empa
ho fanwe ka nomoro e fosahetseng, se ke wa amoheleha.
11. Haeba puo e sebedisitsweng e fetola moelelo o rerilweng
Se ke wa amohela.
12. Diphoso tsa mopeleto
Haeba e tsebahala, amohela karabo, ha feela e sa bolele ho hong ho
Disaense tsa Bophelo kapa haeba e sa tsamaellane le maemo.
13. Haeba mabitso a tlwaelehileng a fanwe ho theminoloji (mantswe)
Amohela, ha feela e amohetswe kopanong ya naha ya dipuisano ka tataiso ya
ho tshwaya.
14. Haeba ho botsitswe tlhaku feela, empa ho fanwe ka lebitso feela (le ka
tsela e fapaneng) Se ke wa fana ka dimaraka.
Difuperweng tsa pampiring ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2022) LIFE SCIENCES P2 3
15. Haeba diyuniti di sa fanwa ho ditekanyo
Baithuti ba tla lahlehelwa ke dimaraka. Tataiso ya ho tshwaya e tla fana ka
matshwao bakeng sa di-yuniti ka thoko.
16. Ela hloko kutlwisiso ya karabo, e ka bewang ka tsela e fapaneng
17. Sehlooho
Dipapiso tsohle (didayakeramo, dikerafo, di theibole jj) di tlameha ho ba le
Sehlooho
18. Ho fetolela puong ya dipuo tsa semmuso (dipolelo le dikhopolo)
Lentswe le le leng kapa a mabedi a hlahang puwo efe kapa efe ya semmuso
ntle le puwo ya tekolo ya moithuti e sebelisitsweng haholo ho dikarabo tsa hae
a lokela ho amohelwa, haeba a nepahetse.Motshwai ya tsebahalang ka puo ya
semmuso o le lokela ho botswa. Sena se sebetsa lipuwong tsohle tsa semmuso.
Difuperweng tsa pampiring ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
4 LIFE SCIENCES P2 (EC/LOETSE 2022)
KAROLO YA A
POTSO YA 1
1.1 1.1.1 A
1.1.2 C
1.1.3 B
1.1.4 C
1.1.5 C
1.1.6 A
1.1.7 A
1.1.8 D
1.1.9 A
1.1.10 D (10 x 2) (20)
1.2 1.2.1 Tjhaisema/ Khaisema / Tjhaisemata/ Khaisemata
1.2.2 Jene
1.2.3 Inthafaese
1.2.4 Mayithokhondriale DNA
1.2.5 DNA phorofaele
1.2.6 Phantjhuweyithete ekhwilibriyamo
1.2.7 Phophuleishene
1.2.8 (Biyilojikhale) evolushene (8 x 1) (8)
1.3 1.3.1 A feela
1.3.2 B feela
1.3.3 B feela (3 x 2) (6)
1.4 1.4.1 4 (1)
1.4.2 (a) Mona ase boalbino (1)
(b) nn (2)
(c) Nn (2)
1.4.3 75 % (2)
1.5 1.5.1 Heliks (1)
1.5.2 (a) Dioksiraebose (1)
(b) Adenine (1)
(c) Haederojene bondi (1)
1.5.3 • Dabole seterended
• Ena le thymine e seng uracil
• Para ya dinaetrerojenase baesese (Efe le efe 2 x 1) (2)
(Tshwaya pele tse PEDI feela)
1.5.4 Nyutleyase
Mayithochondirione
(Tshwaya pele tse PEDI feela) (2)
KAKARETSO YA KAROLO A: 50
Difuperweng tsa pampiring ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2022) LIFE SCIENCES P2 5
POTSO YA 2
2.1 2.1.1 GGG - CCA- AGU (2)
2.1.2 Glycine - Proline - Serine (3)
2.1.3 • Dikhoudone etla tshintsha ho UGG
• Anthikhoudone le ACC
• Tla tlisa Tryptophan
• Ho ena le hoo Glycine
• tatellano ya di-amino asidi e tla fetoha / protheine e fapaneng e
tla theha (Leha e le dife tse 4 x 1) (4)
2.1.4 • tRNA ka ngwe e na le amino asidi e itseng
• ho khoudone e ho mRNA / raebosomo (2)
2.1.5 DNA Repolekheishene Transkripshene
Ho sebediswa diseterende tse One DNA strand is used as
pedi tsa DNA e le thempoleiti template
Dinyutleyothaethi tsa DNA tse Free RNA nucleotides join to
lokoleheleng diakopanya ho DNA template
DNA thempoleiti
DNA ka o fela e a photholla Karolo ya DNA ya photholla
A para le T A para le U
Theibole
Tshwaya pele tse PEDI feela (Leha e le dife tse 2 x 2 + 1) (5)
2.2 2.2.1 Palo le ponahalo/mofuta wa dikoromosomo seleng ya ntho e
phelang (2)
2.2.2 8 (1)
2.2.3 • Batshehadi ba XX
• le ba batona ba XY (2)
2.3 2.3.1 • Ha dintho tse phelang tse pedi tse homozaekase tse nang le
ditshobotsi tse fapaneng di koroswa
• Dintho tlohle tse moloko wa F1 di tla bontsha dominente tereit
KAPA
• Motho/ dinthotse le heterozaekase bakeng sa tshobotsi e itseng
• di tla ba le tshobotsi e hlahelletseng jwalo ka fenothaepe
(Leha e le efe 1 x 2) (2)
Difuperweng tsa pampiring ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
6 LIFE SCIENCES P2 (EC/LOETSE 2022)
2.3.2 P1 Fenothaepe E motshehadi ya x E motona ya mahlo
mahlo a makhubedu a masweu
Jenothaepe XR Xr x Xr Y
Mayosise
G/digamete XR , Xr x Xr , Y
Fethiliseis
hene
F1 Jenothaepe XR Xr ; XR Y ; Xr Xr ; Xr Y *
Fenothaepe 1 e motshehadi ya mahlo a makhubedu: 1 e
motona ya mahlo a makhubedu:
1 e motshehadi ya mahlo a masweu: 1 e
motona ya mahlo a masweu *
P1 le F1
Mayosise le Fethiliseishene (Leha e le dife tse 5 + *2 T Tlamehile)
KAPA
P1 Fenothaephe E motshehadi ya X E motona ya mahlo
mahlo a makhubedu amasweu
Jenothaepe XR Xr X Xr Y
Mayosise
G/digamete XR, Xr X Xr, Y
Digamete Xr Y
Fethiliseis X R
X X
R r
XR Y
hene Xr Xr Xr Xr Xr
F1 Dijenothaepe tse
nepahetsing *
Fenothaepe 1 e motshehadi ya mahlo a makhubedu: 1 e
motona ya mahlo a makhubedu:
1 e motshehadi ya mahlo a masweu: 1 e
motona ya mahlo a masweu *
P1 le F1
Mayosise le Fethiliseishene (Leha e le dife tse 5 + *2 Tlamehile) (7)
2.4 2.4.1 Khontinyuwase vareashene (1)
2.4.2 Ho nale difenothaepe bo hareng /bolelele (2)
2.4.3 • Bahlahisi ba dimela/batho ba khetha tshobotsi le
• eseng ho khetha tlhaho sebopeho
• Ba khetha ditshobotsi tseo ba di ratang / batho
• mme ha e na thuso ho phela (Leha e le dife tse 2 x 2) (4)
2.4.4 Dominense e sa fellang (1)
2.4.5 Ho jwalo
• Dipalesa tsa lamunu di na le allele e le nngwe e khubelu / ke
heterozaekase
• Haeba dimela ka bobedi di feta allele e le nngwe e khubelu
pewu e tla ba khubelu (3)
Difuperweng tsa pampiring ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2022) LIFE SCIENCES P2 7
2.5 2.5.1 Anafeise 1 (1)
2.5.2 Koromosomale mutheishene (1)
2.5.3 • Gamete e nang le khopi e eketsehileng ya koromosomo 21 e tla
etsahala
• Haeba gamete ena e kopana le gamete e tlwaelehileng / gamete
ena le dikoromosomo tse 23
• Zaegote e na le dikoromosomo tse 47 /kopi e eketsehileng ya
koromosomo 21 e tla etswa
• Sena se tla lebisa ho Down syndrome (4)
2.5.4
• Ho entswe dikoromosomo tse tharo tse khwele e le nngwe
• Boholo bo nepahetseng ba dikoromosomo tse tharo (2)
2.5.5 • Sepeme sele (1)
[50]
Difuperweng tsa pampiring ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
8 LIFE SCIENCES P2 (EC/LOETSE 2022)
POSTSO YA 3
3.1 3.1.1 Diembiriyo tse ngata a di ile tsa fetisetswa ho bo mma asarogeite / ho
ile ha sebediswa sampuli e kholo ya diembiriyo. (1)
3.1.2 Sekhahla sa katleho ya tlelouning (1)
3.1.3
Kerafo e bontshang sekhahla sa katleho ya
peresente(%) diphoofolong tse fapaneng
Peresente ya katleho(%)
50 46
40
31
28
30
20
8
10
0
sheep cattle goats pigs
Mofuta wa diphofoolo
Tataiso bakeng sa tlhahlobo ya kerafo
DITEKANYETSO TLHALOSO MARAKA
Mofuta o nepahetseng Kerafo ya dibar(bazi/bara/boloko)
wa kerafo (T) 1
Sehloho sa kerafo (C) Divariebole tse pedi di
kenyeleditswe 1
Dileibole tsa dieksise x- le y-eksise di leibolewe ka ho
(L) nepahetsing 1
Sekala sa x- le y- Bopara ba dibazi (bars) bo
eksise(S) tshwanang ba x- le - sekala se
nepahetsing sa y- eksise 1
Ho polota dintlha(P) 1 ho tse 3 dibara (bazi/bars/ boloko) 1
dipolotiwe ka ho nepahetsing
Ka o feela di bara (bazi/ boloko)
tse 4 dipolotiwe ka ho nepahetsing 2 (6)
3.1.4 - Hlahisa dintho tse phelang tse nang le ditshobotsi tse lakatsehang
mohlala; bophelo bo botle; ponahalo;
e nang le phepo; yilide; pophelo ba sethala(shelefu layefu); etc.
- Khoneseveishene ya mefuta e kotsing
- Ho etsa di thishu/ditho tsa mmele bakeng sa ho fetisetswa
(transepolanta)
- Repoleisa dithishu tse senyehileng
- Thibela mafu a lefutso
- Ntlafatsa phepelo/boleng ba dijo
Tshwaya pele ele NNGWE feela ( Leha e le efe tse 1 x 1) (1)
3.1.5 Ditsenyehelo tsa tlelouning di holdimo haholo / di bitsa R300 000
Nama e ne e tla tura haholo
Sekhahla sa katleho se tlase / sekhahla sa katleho ke 28%
Ho ne ho tla nka nako e telele/matsapa ho hlahisa kgomo ka nngwe. (4)
Difuperweng tsa pampiring ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2022) LIFE SCIENCES P2 9
3.2 3.2.1 • Ditlou dija jwang ha ngata, lekgapetla, ditholwana, lekgapetla la
difate le metso ya diledyumo. (1)
3.2.2 33
x 91 = 30 tlou e tsehadi (3)
100
3.2.3 • Ho na le phapang e kholo hara palo ya ditlou
• Tse deng di ne le na le manaka, tse deng disenang manaka
• Ha ho ne ho ena le keketseho ya ho phowutsha
• Ditlou tse seng na manaka, phila
• Ha ditlou di na le manaka, di ile tsa bolawa
• Ditlou tse di ele tsa phila, tsa tswala
• tsa fetisa allele ya tshobotsi e ntle ho bana ( ofosepiring)
• Ka hona moloko o latelang o bile le karolo e phahameng ya di
individyuwale tse nang manaka ( Leha e le dife tse 5 x 1) (5)
3.2.4 • Ho tla ba le diledyumo le difate tse ngata
• Le jwang bo fokolang
• Kaha jwale ditlou di ja jwang bo bongata /diledyumo tse nyane/
lekhapetla le fokolang
(Leha e le dife tse 2 x 1) (2)
3.3 3.3.1 • E progenathase ha holo
• Keraniamo e leng nyane nyane
• E-ba le mehlahare e meholwanyane
• Ho ba le mohlahare o leng wa U haholo
• E ba le di porominente borow rijese
(Leha e le dife tse 2 x 1) (2)
(Tshwaya pele tse PEDI feela)
3.3.2 • Ba ne ba ja dijo tse tala haholo
• ka hona, ho ba le meno a maholo ho tabola le ho hahola (2 x 1) (2)
3.3.3 Lesoba botlaseng ba lehata moo mokokotlo o kenang teng (1)
3.3.4 • Ho Homo sapiens forameni magenamo e boemong bo ka pele
• Ka hona, di leng bayiphedale
• Ho dikorilla forameni magenamo boemong ba morao
• Ka hona, di li khwaderaphele /diseng bayiphedale (4)
3.3.5 • Homo sapiens bale bko bobo holo
• ka hona, bo bohlale ho feta (2)
Difuperweng tsa pampiring ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
10 LIFE SCIENCES P2 (EC/LOETSE 2022)
3.4 • Moholwane wa fosile Ardipithecus difumanehile Afrika FEELA
• Australopithecus fosile difumanehile Afrika FEELA
• Difosile tsa Homo habilis difumanehile Afrika FEELA
• Moholwane wa fosile wa Homo erectus difumanehile in Afrika
• Moholwane wa fosile wa Homo sapiens difumanehile Afrika
• ha difosile tse dinyanyane tsa Homo erectus / Homo sapiens difumanehile
ho dikarolo tseding tsa lefatse (Leha e le efe tse 5 x 1) (5)
3.5 3.5.1 Failojenethiki tere (1)
3.5.2 5 (1)
3.5.3 1 mya (1)
3.5.4 Australopithecus africanus (1)
3.5.5 • • Ha ho na mola o otlolohileng ho tloha moo Homo erectus ho
Homo sapiens hobane
• Homo erectus le Homo sapiens ka bobedi di bile teng ho tswa ho
moholo-holo a le mong (2)
3.5.6 Homo neanderthalensis (1)
3.5.7 Prof. Lee Burger (1)
3.5.8 Sterkfontein Caves /Cradle of Humankind
Taung (2)
[50]
KAKARETSO YA KAROLO B: 100
KAKARETSO E FELLETSENG: 150
Difuperweng tsa pampiring ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2021 Memo

Memorandum
Life Sciences Grade 12 Paper 2 Limpopo Mock 2022 Memo
_hlayiso.com_--ba98751d-3865-44f0-a283-45a85ee22b81/v1-a064c478344352d73bb6/card.webp)
Memorandum
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2015 Memo (Afr)

Memorandum
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2014 Memo (Eng)

Question paper
Life Sciences Grade 12 P2 NSC June 2022 Question Paper (Afr)

Question paper
Life Sciences Grade 12 P2 NSC November 2022 QP (Eng)
More from Grade 12 Life Sciences

Question paper
Life Sciences Grade 12 KZN March Test 2025 Question Paper

Memorandum
Life Sciences Grade 12 Paper 2 Mpumalanga Mock 2025 Memo

Question paper
Life Sciences Grade 12 P1 Mpumalanga Mock 2025 QP

Question paper
Life Sciences Grade 12 P1 North West Mock 2025 QP

Memorandum
Life Sciences Grade 12 Free State June 2024 Memo

Question paper