Mechanical Technology Grade 12 NSC Supplementary 2015 Memo

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 MEGANIESE TEGNOLOGIE FEBRUARIE/MAART 2015 MEMORANDUM PUNTE: 200 Hierdie memorandum bestaan uit 18 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 2 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE 1.1 B (1) 1.2 D (1) 1.3 C (1) 1.4 D (1) 1.5 A (1) 1.6 B (1) 1.7 C (1) 1.8 B (1) 1.9 A (1) 1.10 D (1) 1.11 C (1) 1.12 B (1) 1.13 B (1) 1.14 D (1) 1.15 A (1) 1.16 B (1) 1.17 D (1) 1.18 D (1) 1.19 B (1) 1.20 C (1) [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 3 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum VRAAG 2: VEILIGHEID 2.1 Vlakslyper: • Maak seker die vonke is nie 'n gevaar vir medewerkers.  • Moenie die slypwiel op die materiaal forseer nie.  • Bring die slypwiel stadig in kontak met die materiaal.  (3) 2.2 Drukmeter: • Om seker te maak daar is geen lekkasies nie.  • Om seker te maak dat die lesings akkuraat is.  (2) 2.3 Puntsweising: Om te voorkom dat die punte oorverhit gedurende sweising  (1) 2.4 Silinder lekkasie toets: 2.4.1 Slag: Die begin van kompressieslag  (1) 2.4.2 Suier: Onderste dooiepunt  (1) 2.4.3 Kleppe: Albei kleppe is toe  (1) 2.5 Laertrekker: Loodreg/90° met die laer.  (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 4 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum VRAAG 3: GEREEDSKAP EN TOERUSTING 3.1 Volt en ammeter: • Voltmeter: word in parallel met 'n stroombaan gekoppel.  • Ammeter: word in serie met 'n stroombaan gekoppel.  OF • 'n Tekening om die stroombaan aan te toon is ook aanvaarbaar. (2) 3.2 Balkbuig- en silinderlekkasietoetse: 3.2.1 'n Balkbuigtoets is om die defleksie  van balke te ondersoek.  (2) 3.2.2 'n Silinderlekkasietoets is om na te gaan of gasse uit die silinders lek.  (2) 3.3 Kompressietoets: Die ringe is geslyt.  (2) 3.4 Kompressietoetser: A – Vonkpropkoppelstuk  B – Drukmeter  C – Drukontlasklep  D – Rubberpyp  (4) [12] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 5 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum VRAAG 4: MATERIALE 4.1 Eienskappe van strukture: 4.1.1 • Sag  • Rekbaar  • Grys tot wit van kleur  (Enige 2x1) (2) 4.1.2 • Rekbaar  • Hard  • Sterk en taai  • Weerstandig teen vervorming  (Enige 2x1) (2) 4.2 Sementiet  (2) 4.3 Kritiese temperature vir uitgloeiing en verharding van staal 4.3.1 Boute, moere, skroewe en klinknaels  (Enige 1x1) (1) 4.3.2 Oppervlakverharding (dopverharding),verharding en tempering  (Enige 1x1) (1) 4.3.3 Bros en moeilik sweisbaar  (Enige 1x1) (1) 4.4 Definisies: 4.4.1 Laer kritieke punt (AC 1 ): Is die laagste temperatuur waarteen staal verhit kan word om dit te verhard.  (2) 4.4.2 Kritiese temperatuur: Dit is die temperatuur waar 'n strukturele verandering plaasvind. (2) [13] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 6 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum VRAAG 5: TERMINOLOGIE 5.1 V-skroefdraad sny: • Stel die werkstuk in die draaibank op en draai die deel waarin die draad gesny moet word tot buitediameter van die draad.  • Stel die saamgestelde slee op 30° na die regterkant en stel die beitel akkuraat in die beitelhouer.  • Verstel die snelwisselratkas vir 1,5 mm steek.  • Skakel die draaibank aan en stel die beitel op raakpunt op die werkstuk. Stel dwarsslee en saamgesteldeslee op nul  • Beweeg die beitel 'n kort afstand van daardie punt af weg, sodat dit vry van die eindpunt is. Voer die saamgestelde slee 0,06 mm in.  • Met die draaibank wat roteer, laat die halfmoere op die korrekte lyn van die draadsnywyserplaat inkam. Die eerste snit word gesny  • Onttrek die snybeitel vinnig aan die einde van die snit en ontkoppel die halfmoere. Bring die slee terug na die beginpunt van die draad.  • Bring die draaibank tot stilstand en gaan die skroefdraadsteek met 'n skroefdraadsteekmeter na.  • Herhaal die snyproses met daaropvolgende snitte totdat die vereiste diepte bereik word en die skroefdraad voltooi is. (Onthou om die dwarstoevoer terug na nul vir elke snit.)  • Elke daaropvolgende snit word deur middel van die saamgestelde slee gestel.  • Gaan voltooide draad met 'n ringmaat na vir korrekte passing.  (11) 5.2 Snydiepte: Snydiepte = 0,866 x P  = 0,866 x 2,5  = 2,17 mm  (3) 5.3 Indeksering: 40  Indekserin g = n 40 = 82 20 =  41 Geen voldraaie. 20 gate op ' n 41gatsirkel  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 7 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum 5.4 Spyberekeninge: 5.4.1 Spylengte: Lengte = 1.5 × Diameter  L Diameter = 1.5  102 Diameter = 1.5 Diameter = 68 mm  (3) 5.4.2 Spywydte: D  Wydte = 4  68 Wydte = 4 Wydte = 17 mm  (3) 5.4.3 Spydikte: D Dikte =  6 68  Dikte = 6 Dikte = 11.33 mm  (3) 5.5 Freesbewerkings: Op-freeswerk:   (2) Klim-freeswerk:   (2) [30] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 8 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum VRAAG 6: HEGTINGSMETODES 6.1 Sweismasjien: 6.1.1 MIGS/MAGS-sweismasjien  (1) 6.1.2 A. Sweispistool  B. Skakelaar  C. Reguleerder of Gasvloeimeter  D. Skermgassilinder  E. MIGS/MAGS-sweismasjien  F. Aardkabel  G. Sweispistoolpyp  (7) 6.2 Werkbeginsels van 'n X-straaltoetser: • Die X-straalbron word voor die voorwerp wat getoets word geplaas.  • Die X-strale word vir 'n oomblik geaktiveer sodat die strale die toetsstuk binnedring.  • Soos wat die X-strale deur areas dring met laer digtheid word dit op die film ligter ontbloot wat sweisdefekte aandui.  • 'n Fotografiese film met inligting van sweisdefekte word verskaf, wat bestudeer kan word.  (6) 6.3 Voordele van Metaal-traegassweising (MIGS/MAGS): • Kan in enige posisie sweis  • Minder werker vaardighede word verlang  • Lang sweisings sonder stop en hervat kan gedoen word.  • Minimale nasweis skoonmaak word verlang  (Enige 3x1) (3) 6.4 Buigtoets: • Om die rekbaarheid van die sweismetaal en die omliggende hitte geaffekteerde area om die sweismetaal te bepaal.  (2) 6.5 Sweisdefekte: 6.5.1 Onvoldoende deurdringing: • Sweisspoed te hoog  • Foutiewe lasontwerp  • Te lang boog  • Stroom te laag  (Enige 2x1) (2) 6.5.2 Sweiskraters: • Stroom te hoog  • Foutiewe sweistegnieke  • Elektrode te dun  (Enige 2x1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 9 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum 6.6 Aspekte wat in aanmerking geneem moet word tydens boogsweising: • Tempo van elektrode verbranding en vordering van die sweis.  • Die elektrodehoek  • Die afstand tussen die moedermetaal (stammetaal) en die elektrode. (Booglengte)  (Enige 2x1) (2) [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 10 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum VRAAG 7: KRAGTE 7.1 Ewewigskrag: 250cos45°  250 N  250sin45° 210 N 210cos25° 210sin25° 25° 45° 360 N 150 N ∑ HK = 360 + 250cos45 ° − 210cos25 °  = 346,45 N  ∑ VK = 250sin45 ° + 210sin25° − 150  = 115,53 N  OF HORISONTALE GROOTTES VERTIKALE GROOTTES KOMPONENTE KOMPONENTE -210 cos25 0  -190,32N 210 sin25 0  88,75 N 250 cos45 0  176,78N 250 sin45 0  176,78 N 360 360 N -150 -150 N TOTAAL 346,45 N  TOTAAL 115,53 N HK = 346,45 N  VK = 115,53 N  E  Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 11 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum E 2 = HK 2 + VK 2  E = 346,45 2 + 115,53 2   E = 365,21N θ = VK Tan  HK 115,53  = 346,45 θ = 18,44 0   E = 365,21N teen 18,44 0 suid van wes (15) 7.2 Spanning en Vormverandering: Spanning: A = L2  2 A = 0,1 A = 0,01 m2  σ =F A  3 σ = 80 × 10 0,01  σ = 8 × 10 6 Pa σ = 8 MPa  (5) 7.3 Vormverandering  is direk eweredig  aan die spanning  wat dit veroorsaak, mits die elastisiteitsgrens  nie oorskry is nie.  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 12 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum 7.4 Momente: 400 N 600 N 50 N/m UDL 1,5 m 5m 2m 4,5 m A B Bereken A Neem momente om 'B' A × 11,5 = (600 × 4,5 ) + (400 × 6,5 ) + (325 × 9,75 )  A × 11,5 8468,75 =  11,5 11,5 A = 736,41 N  Bereken B Neem moment om “A” B × 11,5 = (1200 × 4 ) + (2500 × 6 )  B × 11,5 6768,75 =  11,5 11,5 B = 588,59 N  (7) [30] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 13 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum VRAAG 8: INSTANDHOUDING 8.1 Voordele van snyvloeistof: • Die werkstuk en snygereedskap word koel gehou.  • Die leeftyd van die snygereedskap word verleng.  • 'n Beter afwerking word aan die werkstuk.  • Snysels word weggewas.  • Die werker word teen klein metaalskerwe en stof beskerm.  • Dit voorkom korrosie.  • Produktiwiteit word verhoog weens 'n vinniger snyproses.  (Enige 2x1) (2) 8.2 Voorkomende instandhouding is instandhouding van toerusting en stelsels voor foute opduik.  (1) 8.3 Kettingaandrywing: 8.3.1 Kettingaandrywing bo bandaandrywing verkies: • Dit is baie sterker  • Dit het 'n baie langer dienstydperk  • Dit verskaf positiewe aandrywing (Geen glip)  (Enige 2x1) (2) 8.3.2 Gerekte ketting: • Die ketting verloor sy sterkte/spanning.  • Dit genereer meer wrywing.  • Dit veroorsaak vibrasie in die ketting.  • Dit veroorsaak geraas.  • Die ketting kan breek.  • Die ketting kan maklik van sy rat afklim.  (Enige 2x1) (2) 8.3.2 Ketting vervanging: • Belyn die krukas en nokas katrolle voor die verwydering van die tydreëlketting.  • Ontkoppel die skakelplaatjie.  • Verwyder die ketting van die ratte.  • Kies die korrekte lengte en grootte vervangings ketting.  • Monteer die nuwe ketting.  • Koppel die skakelplaatjie en span die ketting.  (6) 8.4 Enjinolie moet 'n hoë flitspunt hê om te voorkom dat dampe ontbrand.  (2) [15] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 14 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum VRAAG 9: STELSELS EN BEHEER 9.1 Rataandrywings: 9.1.1 Aantal tande op die tussenrat: TB × NB = N A × TA  TA × N A TB = NB  50 × 660 TB = 1000 TB = 33 tande  (3) 9.1.2 Rotasie frekwensie van die gedrewe rat: NC ×T C = N A × TA  N × TA NC = A TC  660 × 50 NC = 60 550 rpm NC = 60 NC = 9,17 r/s  (3) 9.2 Bandaandrywing: 9.2.1 Rotasie frekwensie van die gedrewe katrol: NDN × (DDN + t ) = NDR × (DDR + t )  N × (DDR + t ) NDN = DR (DDN + t )  1640 × (175 + 12 ) NDN = (80 + 12 ) 3333,48 rpm NDN = 60  NDN = 55,56 r/s (3) 9.2.2 Bandspoed: π (D + t )N v=  60 π (0,175 + 0,012 ) × 1640 v=  60 v = 16,06 m/s  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 15 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum 9.3 Hidroulika: 9.3.1 Vloeistofdruk: π 2 AA = D 4 π (0,038 )2 AA = 4  A A = 1,13 × 10 − 3 FA p=  AA 240 p= 1,13 × 10 − 3  p = 211618,76 Pa (3) 9.3.2 Krag deur suier B uitgeoefen: πD 2  AB = 4 π (0,15 )2 AB = 4 AB = 0,017671458 m 2  F P= B AB  FB = P × A FB = (211618,76 )× (0,017671458 ) FB = 3739,61 N  (4) 9.4 Doel van voertuig-enjinbeheerstelsel: Die enjinbeheerstelsel beheer die... • Enjinbrandstofstelsel  • Ontstekingstelsel  • Uitlaatgasse  • Verkoelingstelsel  • Batterylaaistelsel  (Enige 4x1) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 16 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum 9.5 Doel van sluitweerremstelsel: ABS verlig hidrouliese druk op die wiele wat wil sluit.  Die aksie verminder die rem-aksie wat gly tot gevolg sou hê.  OF Die doel is om veiliger voertuig hantering  onder moeilike omstandighede  te bewerkstellig. (2) [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 17 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum VRAAG 10: TURBINES 10.1 Waterturbine: • Waterturbines stel nie koolstof vry nie • Geen water word tydens die generering van elektrisiteit vermors.  • Waterturbines is meer betroubaar.  • Waterturbines hou aan draai op bewolkte windlose dae, anders as son- en wind aangedrewe generators.  • Omgewings vriendelike en geen besoedeling.  (Enige 2x1) (2) 10.2 Waterturbine definisies: 10.2.1 Die soortlike spoed van 'n waterturbine is die spoed waarteen die turbine vir 'n bepaalde lewering draai per eenheid wat dus die turbine in staat stel om eenheidkrag te produseer.  (2) 10.2.2 Vryloopspoed van 'n waterturbine is die spoed teen volle vloei sonder enige aslading.  (2) 10.3 'n Stoomturbine is 'n meganiese toestel wat termiese of warmte-energie uit saamgeperste stoom neem en dit in nuttige meganiese arbeid omskakel. (2) 10.4 Klassifisering van stoomturbine: • Kondenseerturbines  • Nie- kondenseerturbines  • Herverhittingsturbines  • Uitlaatturbines  • Induksieturbines  (Enige 3x1) (3) 10.5 Gasturbine vir vlootvaartuie: Dit is voordelig vir hul hoë krag- tot massaverhouding wat vinnige versnelling tot gevolg het.  (2) 10.6 Aanjagingsdruk: Aanjagingsdruk verwys na die toename in spruitdruk wat die turbo-aanjaer in die inlaatweg, of meer bepaald die inlaatspruitstuk, genereer en wat normale atmosferiese druk oorskry.  (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 18 DBE/Feb.–Mrt. 2015 NSS – Memorandum 10.7 Werking van dubbelskroef-aanjaer: • 'n Dubbelskroef-aanjaer suig lug deur 'n paar greepplate op wat baie soos 'n stel wurmratte lyk.  • Lug word in holtes, wat deur die rotorplate gevorm, vasgevang.  • Lug word binne-in die rotoromhulsel saamgepers.  • Dit gebeur vanweë die rotors se koniese tapsheid, wat beteken dat dier lugholtes kleiner word namate die lug vanaf die inlaat- na die uitlaatkant beweeg.  • Namate die holtes krimp, word lug in 'n kleiner ruimte ingedwing en gevolglik verhoog die druk.  (5) [20] GROOTTOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou