Mechanical Technology Grade 12 NSC June 2023 Memo (Afr)

Downloaded from hlayiso.com SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/ NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN MEGANIESE TEGNOLOGIE: MOTORKUNDE 2023 NASIENRIGLYNE PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 21 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 2 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (GENERIES) 1.1 C (1) 1.2 A (1) 1.3 A (1) 1.4 C (1) 1.5 B (1) 1.6 A (1) [6] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 3 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 2: VEILIGHEID (GENERIES) 2.1 Veiligheidsreël na afloop van werksprosedures: Skakel die masjien af.  (1) 2.2 Spasie tussen werkstukrus en amarilwiel:  Dit voorkom dat die werkstuk nie tussen die wiel en die werkstukrus vasslaan nie.   Voorkom dat die wiel beskadig sal word.   Voorkom dat die werkstuk beskadig word.   Voorkom besering.  (2) 2.3 Werkswinkeluitlegte: 2.3.1 Prosesuitleg.  (1) 2.3.2 Produkuitleg.  (1) 2.4 Hidrouliese pers:  Veiligheidsbrille   Veiligheidshandskoene   Veiligheidsskoene   Oorpak  (Enige 1 x 1) (1) 2.5 Veiligheidskerm op draagbare hoekslyper:  Om teen vonke/metaal stukkies beskerm te word.   Om teen 'n gebreekte slypskyf beskerm te word.   Om jou hand te beskerm om nie in aanraking met die slypskyf te kom nie.  (Enige 1 x 1) (1) 2.6 Knipmasjien:  Volg die vervaardigers se instruksies.   Hou hande weg van aksiepunte.   Moet nie die materiaal se maksimum mates oorskry nie.   Verseker dat alle skerms in plek en vas is.  (Enige 1 x 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 4 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 2.7 Stoor van gassilinders:  Regop posisie   Stoor teen 20°C / koel area.   Leë silinders moet apart van vol silinders gestoor word.   Moet nooit silinders bo-op mekaar stoor nie.   Suurstofsilinders apart van brandstofsilinders.   Beveilig gassilinders.   Verseker dat silinders behoorlik toe is.   Stoor weg van vonke / vlambare materiaal / elektriese skakelaars.   Stoor in 'n goed geventileerde area.   Veiligheidstekens moet vertoon word.   Hou silinders duidelik gemerk (Vol/Leeg).  (Enige 2 x 1) (2) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 5 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: MATERIAAL (GENERIES) 3.1 Doel van tempering:  Om die spanning/brosheid  te verminder.   Om die taaiheid  van die staal te verhoog.   Om korrelstruktuur  te verfyn.  (Enige 1 x 2) (2) 3.2 Hittebehandelingsprosesse: 3.2.1 Dopverharding:  Om 'n slytbestande oppervlak  te verkry en terselfdertyd intern taai genoeg kan wees by die kern  om laste wat daarop geplaas word, te weerstaan.  Vir 'n harde dop  oor 'n taai kern.  (Enige 1 x 2) (2) 3.2.2 Uitgloeiing:  Om interne spanning  te verlig.   Om die staal  te versag.   Om masjineringsprosesse  te fasiliteer.   Verhoog  die staal se rekbaarheid.   Verminder  brosheid.  (Enige 1 x 2) (2) 3.3 Vonktoets:  Hou staal teen slypwiel.   Observeer die vonkpatroon om die tipe staal te identifiseer.  (2) 3.4 Toetse: 3.4.1 Vyltoets: Vyl op die punt of naby die rand  van die materiaal. Die byt sal die hardheid bepaal.  (2) 3.4.2 Buigtoets:  Die metaal word deur buiging aan vervorming blootgestel.   Kyk na ('observe') die skeure in die metaal.  (2) 3.5 Klanktoets op staal: 3.5.1 Lae koolstofstaal (LCS): Dowwe (lae toonhoogte)  klank. (1) 3.5.2 Hoë koolstofstaal (HCS): Hoë klinkende (hoë toonhoogte)  klank. (1) [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 6 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (SPESIFIEK) 4.1 C (1) 4.2 B (1) 4.3 A (1) 4.4 C (1) 4.5 B (1) 4.6 C (1) 4.7 B (1) 4.8 C (1) 4.9 A (1) 4.10 B (1) 4.11 D (1) 4.12 A (1) 4.13 C (1) 4.14 C (1) [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 7 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 5: GEREEDSKAP EN TOERUSTING (SPESIFIEK) 5.1 Enjinsilinderkompressietoets: 5.1.1 Redes vir kompressietoets:  Om die hoeveelheid verlies aan kompressie  te bepaal van 'n spesifieke silinder.   Om te bepaal of die kompressieringe  geslyt is.  (Enige 1 x 2) (2) 5.1.2 Tipe kompressietoets:  Droë toets   Nat toets  (2) 5.1.3 Redes vir lae kompressie:  Geslete / gekraakte silinders   Geslete / gebreekte suierringe   Geslete / gebreekte suier   Lekkende inlaatklep   Lekkende uitlaatklep   Geslete / gekraakte / gebuigde klepsamestelling   Lekkende koppakstuk  (Enige 2 x 1) (2) 5.2 Silinderlekkasietoetser: 5.2.1 Byskrifte vir silinderlekkasietoetser: A – Drukbeheerklep / -knop / -reguleerder  B – Meter  C – Kompressorpyp / -lugpyp  D – Vonkproppasstuk / -slang / -pyp  (4) 5.2.2 Redes vir hoëdruklug: Bepaal die …  persentasie drukverlies  vanuit die silinder.   plek  waar die silinder lek.  (Enige 1 x 2) (2) 5.3 Voorsorgmaatreëls tydens die uitvoer van die uitlaatgasanalise:  Moenie op die inlaatslang trap of die vloei op enige wyse beperk nie.   Die slangverbindings moet lugdig wees.   Daar moet geen lekke in die uitlaat, spruitstukke of vakuumstelsels hê nie.   Kondensaat moet uit die slange en opnemersondeerder geblaas word.   Die kondensor moet na elke toets afgetap word.   Wanneer die papierfilter liggrys word, moet dit vervang word.   Toets moet in 'n goeie geventileerde area uitgevoer word.   Verseker die toetser is korrek aan die battery gekoppel.  (Enige 3 x 1) (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 8 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 5.4 Stelsels geskandeer deur aan-boord-diagnostiese skandeerder:  Aandrywingstelsels (PCM)   Transmissie (TCM)   Remme (ABS)   Bakwerk (BCM)   Enjin (EBM)   Humiditeit, ventilasie en lugversorging (HVAC)   Lugsakke (SRS)  (Enige 3 x 1) (3) 5.5 Foute geïdentifiseer gedurende die uitvoer van dinamiese wielbalansering:  Die mate van wanbalans   Die waggel van die band   Die waggel van die wielsamestelling  (Enige 2 x 1) (2) 5.6 Uitvoer van dinamiese wielbalansering:  Skakel die balanseerder aan en laat die wiel toe om te tol.   Verkry die wanbalanslesings en -plekke op die velling.   Pas die korrekte gewigte.  (3) [23] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 9 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 6: ENJINS (SPESIFIEK) 6.1 Krukas: 6.1.1 Krukas  (1) 6.1.2 Funksie: Om die heen-en-weer beweging van die suiers  in 'n draaibeweging om te sit.  (2) 6.1.3 Krukweb / teengewig  (1) 6.1.4 Statiese balans: Die krukas is in statiese balans wanneer die massa is alle rigtings  vanaf die senter van rotasie dieselfde is terwyl dit stilstaan.  (2) 6.2 Trillingdempers: 6.2.1 Krukas  (1) 6.2.2 Funksie: Om enjintrilling uit te stryk.  (1) 6.3 Enjinsilinder uitlegte:  Gelid / reguit   V  W  Plat / horisontaal   Radiaal / X-enjin   U-enjin   K-enjin   Delta  (Enige 3 x 1) (3) 6.4 Kragslae intervalle:  Om enjintrillings te verminder.   Verseker gladde loop van enjin.   Dit verminder die slytasietempo van die enjin se onderdele.  (Enige 2 x 1) (2) 6.5 Vuurorde van enjin vas te stel:  Lees die enjinspesifikasies.   Dit kan op die klepdeksel geskrywe staan.   Kyk die volgorde waarin die kleppe tuimel.   Kyk na die volgorde wat die vuur versprei word vanaf die vonkverdeler.  (Enige 3 x 1) (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 10 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 6.6 Turboaanjaer: 6.6.1 Aanjaging: Dis die verhoging van spruitstukdruk  bo die normale atmosferiese druk.  (2) 6.6.2 Tipes:  Wisselbare-geometrie-turboaanjaer (WGT)   Nie-reëlbare turboanjaer  (2) 6.7 Superaanjaer: 6.7.1 Redes vir aanbringing:  Om silinderdruk / kompressiedruk te verhoog.   Om die volumetriese doeltreffendheid te verhoog.   Om die enjinkraglewering / werkverrigting te verhoog.   Verhoog brandstofdoeltreffendheid.  (Enige 2 x 1) (2) 6.7.2 Meganiese aandrywingstelsel:  Band   Rat   Ketting   Dryfas  (Enige 2 x 1) (2) 6.8 Dubbel-aanjaging:  'n Kombinasie van 'n turboaanjaer  en 'n superaanjaer.   Twee turboaanjaers  wat saam op een enjin gekombineer is.   Twee superaanjaers  wat saam op een enjin gekombineer is.  (Enige 1 x 2) (2) 6.9 Voordele van dubbel-aanjaging:  Goeie brandstofekonomie.   Verminder sloering teen lae revolusies.   Verhoogde drywing en wringkrag oor hele kragband.   Verminderde kragtappende uitwerking wat die superaanjaer se katrol op die enjin het .  (Enige 2 x 1) (2) [28] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 11 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 7: KRAGTE (SPESIFIEK) 7.1 Slagvolume:  Totale volume  wanneer die suier van onderste dooiepunt na boonste dooiepunt beweeg.   Totale volume  verplaas gedurende 'n slag.  (Enige 1 x 2) (2) 7.2 Metodes om kompressieverhouding te verhoog:  Verwyder stelplaatjies tussen silinderblok en silinderkop.   Pas dunner silinderkoppakstuk.   Masjineer metaal van die silinderkop af.   Skil metaal van die silinderblok af.   Pas suier met hoër krone.   Pas 'n krukas met 'n langer slag.   Vergroot die boor van die silinders / groter suiers.  (Enige 3 x 1) (3) 7.3 Berekening: 7.3.1 Slagvolume:   D2 SV  L 4    (9 2 )   10  4  636,17 cm 3  (3) 7.3.2 Oorspronklike vry volume: SV VV  KV  1 636,17   10,5  1   66,97cm3  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 12 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 7.3.3 Nuwe silinderdeursnee: SV Nuwe kompressie verhouding  1 VV SV  (KV  1)(VV)  SV  (11  1)(66,97)  SV  669,7cm 3   D2 SV  L 4 SV  4 D   L 669,7  4     10  9,234 cm   92,34 mm  (7) 7.4 Pronyrem berekninge: 7.4.1 Aangeduide drywing in kW: P  900  103 Pa 86 L 1000  0,086 m    D2 A 4   0,0842   4  5,542  10 3 m2  2000  N 60  1  33,33 kragslae/sek  n  2 silinders AD=PLANn     = 900 103  0,086  5,542 10 -3  33,33  2   = 28593,86 W  28,59 kW  (7) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 13 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 7.4.2 Remkrag in kW: Wringkrag = Krag  radius  =  25 10  0,4   = 100 Nm  RD  2  NT  2    33,33  100   20941,85663 W  20,94 kW  (5) 7.4.3 Meganiese doeltreffendheid: RD   100 AD 20,94   100  28,59  73,24 %  (2) [32] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 14 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 8: INSTANDHOUDING (SPESIFIEK) 8.1 Gasanalise: FOUTE MOONTLIKE REGSTELLENDE (DEFEKTE) OORSAKE MAATREËLS 8.1.1 8.1.2 Hoë suurstoflesing Swak lug- Verstel (O2) brandstofverhouding.  brandstofmengsel.  Ontstekingsprobleme. Kontroleer en verstel ontstekingstelsel.  Vakuumlekkasies.  Herstel vakuumlekkasies.  Onklaar katalisator.  Kontroleer en herstel katalisator.  (Enige 1 x 1) (Enige 1 x 1) 8.1.3 8.1.4 Hoë Oormatige onverbrande Verstel koolwaterstoflesing brandstof.  brandstofmengsel.  (HC) Foutiewe tydreëling.  Kontroleer en verstel ontstekingstelsel.  Vakuumlekkasie.  Herstel vakuumlekkasies.  Foutiewe Kontroleer en verstel lugbestuurstelsel.  lugbestuurstelsel.  (Enige 1 x 1) (Enige 1 x 1) (4) 8.2 Kompressietoets: 8.2.1  Die ontstekingstelsel sal afgeskakel wees.   Om elektriese skok te voorkom.   Om toegang tot die vonkproppe te kry.  (Enige 1 x 1) (1) 8.2.2  Om te voorkom dat brandstof die uitlaatstelsel binne gaan.   Om te voorkom dat brandstof die toetser binne gaan.  (Enige 1 x 1) (1) 8.2.3  Om die korrekte hoeveelheid lug wat die silinder binnegaan, te verkry.   Om die korrekte lesing te verkry.  (Enige 1 x 1) (1) 8.2.4  Om die lesings met die spesifikasies te vergelyk.   Om te kyk of die druk korrek is of nie.  (Enige 1 x 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 15 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 8.3 Silinderlekkasietoets: FOUTE MOONTLIKE OORSAKE REGSTELLENDE (DEFEKTE) MAATREËLS 8.3.1 Sisgeluid by die Lekkende inlaatkleppe.  Vervang of herseël luginlaat inlaatkleppe.  Geblaasde koppakstuk Vervang koppakstuk.  tussen aangrensende silinders.  (Enige 1 x 1) (Enige 1 x 1) (2) 8.3.2 Sisgeluid by die Verslete suierringe.   Knap enjin op.  oliepen  Pas nuwe ringe.  Verslete suier.   Pas nuwe suiers.   Knap enjin op.  (Enige 1 x 1) (Enige 1 x 1) (2) 8.4 Oorsake van hoë oliedruklesing:  Verstopte oliegange   Te min tussenruimte op krukaslaers   Vuil of besoedelde olie   Olie se viskositeit is te hoog   Drukverligtingsklep sit vas in geslote posisie  (Enige 3 x 1) (3) 8.5 Brandstofdruktoets: 8.5.1 Vervaardigers spesifikasies vir brandstofdruktoets:  Brandstofdruk na die brandstofpomp.   Brandstofdruk terwyl die enjin luier.   Brandstofdruk teen hoë revolusies.  (Enige 2 x 1) (2) 8.5.2 Plasing van brandstofdruktoetser: Pas die brandstofdruktoetser op die brandstoflyn.  (1) 8.5.3 Verweerde pyp van brandstofdruktoetser:  Brandstof / druk sal vanuit die pyp lek.   Die toetser sal onakkurate resultate lewer.   Brandgevaar.  (Enige 1 x 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 16 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 8.6 Oorsake van verkoelingstelsel drukverlies: Koelmiddel lek …  tussen pakstukke/seëls van die verkoelingstelsel.   by waterslange.   by geblaasde silinderkoppakstuk.   die waterpomp.   die verkoeler.   die verhittingsverkoeler.   by verweerde uitdy- of kernproppe.   by onderdele wat nie reg gepas is nie.  (Enige 4 x 1) (4) [23] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 17 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 9: STELSELS EN BEHEER (OUTOMATIESE RATKAS) (SPESIFIEK) 9.1 Oplossings vir outomatiese ratkas: 9.1.1  Verwyder die dryfas.   Gebruik 'n platbak insleepvoertuig.   Gebruik 'n mobiele-domkrag (mobi-jack) om die dryfwiele van die grond af te lig.  (Enige 1 x 1) (1) 9.1.2  Gebruik 'n sluit-koppelaar.   Die koppelomsitter moet vervang word.   Die koppelomsitter moet herstel word.   Vul vloeistowwe/olie aan.  (Enige 1 x 1) (1) 9.1.3  Identifiseer die oorsaak van die probleem en herstel.  Gebruik 'n olieverkoeler.   Vul vloeistowwe/olie aan.  (Enige 1 x 1) (1) 9.1.4 Verseker dat die hefboom is na … geselekteer:  Parkeer (P)   Neutraal (N)  (Enige 1 x 1) (1) 9.1.5 Gebruik outomatiese transmissievloeistof (ATF).  (1) 9.2 Onderdele van koppelomsitter: 9.2.1  Pomp   Stuwer  (Enige 1 x 1) (1) 9.2.2 Turbine  (1) 9.2.3 Stator  (1) 9.3 Handklep  (1) 9.4 Voordele van episikliese ratstelsels:  Lewer 'n variasie van wringkrag.   Verander die rigting van rotasie.   Dis kompak in ontwerp.   Ratte is konstant ingekam.  (Enige 2 x 1) (2) 9.5 Ratstelsel van 'n outomatiese ratkas: 9.5.1 Dubbel- episikliese ratstelsel  (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 18 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 9.5.2 Verkry trurat:  Die remband sluit annulus 1.   Die inset-as (enjin) dryf die sonratte.   Planeetrat 1 beweeg om sonrat 1 in 'n agteruit rigting.   Planeetrat 1 draai die planeetdraer in 'n agteruit rigting.   Planeetdraer draai die uitset-as.  (5) 9.6 Oliepomp  (1) [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 19 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 10: STELSELS EN BEHEER (ASSE, STUURGEOMETRIE EN ELEKTRONIKA) (SPESIFIEK) 10.1 Goed ontwerpte stuurstelsel:  Lig en maklik om te beheer   Vry van vibrasies en padskokke   So direk as moontlik sonder enige baie moeite van die bestuurder.   Selfsentrering   Geen golwende effek vanaf die onderstel of werking van remstelsel nie  (Enige 2 x 1) (2) 10.2 Wielsporingshoek: 10.2.1 Benoem A-C: A. As-middelpunt  B. Agteras  C. Stuurarms  (3) 10.2.2 Hoek D: Ackermann-hoek  (1) 10.2.3 Dit verskaf wisselbare uitsporing  op die voorwiele op draaie.  (2) 10.3 Ongebalanseerde wiele sketse: 10.3.1 Wielhop:   OF  Hop (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 20 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 10.3.2 Wielwaggel:  Waggel  (2) 10.3.3 Verskil tussen wielwaggel en wielhop:  Wielwaggel is die kant na kant beweging (vibrasie) van 'n wiel.   Wielhop is die op-en-af beweging (vibrasie) van 'n wiel.  (2) 10.4 Materiale om monoliet te bedek:  Aluminiumoksied   Platinum   Rodium   Palladium  (Enige 2 x 1) (2) 10.5 Funksies van sensors: 10.5.1 Lambda sensor:  Die sensor meet die suurstofinhoud in die vloei van uitlaatgas.   Stuur die informasie na die elektroniese beheereenheid (EBE).  (2) 10.5.2 Versnellerposisiesensor (VPS):  Bepaal die posisie van die versnelklep.   Stuur die informasie na die elektroniese beheereenheid (EBE).  (2) 10.5.3 Massalugvloeimeter (MLV):  Meet die lugvloei na die enjin.   Meet die lugvloeitemperatuur.   Stuur die informasie na die elektroniese beheereenheid (EBE).  (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 21 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 10.6 Werking van gemeenskaplike brandstofleidingstelsel (IGBL):  Die hoëdrukpomp verplaas die brandstof onder hoë druk na die gemeenskaplike brandstofleidingstelsel .   Die gemeenskaplike brandstofleidingstelsel hou en versprei die hoëdruk brandstof na die inspuiters.   Die inspuiters spuit die brandstof direk in die silinder.  (3) 10.7 Stroom opgewek:  Indien 'n magnetiese veld oor 'n geleier beweeg,  word spanning oor die eindpunte van die geleier geïnduseer,  wat stroomvloei veroorsaak.   Verander meganiese energie  na elektriese energie  deur middel van elektromagnetiese induksie.  (Enige 1 x 3) (3) 10.8 Alternator stator-toets:  Kontinuïteit   Lekkasie  (2) 10.9 Posisie waar elektriese brandstofpomp geplaas word:  Binne-in die brandstoftenk   Buite – enige plek op die brandstoflyn.  (2) [32] TOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou