Mechanical Technology Grade 12 NSC November 2022 Memo (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 MEGANIESE TEGNOLOGIE: MOTORKUNDE NOVEMBER 2022 NASIENRIGLYNE PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 18 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 2 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (GENERIES) 1.1 B (1) 1.2 B (1) 1.3 C (1) 1.4 C (1) 1.5 A (1) 1.6 B (1) [6] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 3 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne VRAAG 2: VEILIGHEID (GENERIES) 2.1 Noodsaaklike funksies:  Asemhaling   Hartklop / pols   Bewussynstoestand  (Enige 2 x 1) (2) 2.2 Veiligheidsbril gedurende slyping:  Om enige beserings aan die operateur se oë te voorkom.   Om oë teen vonke en spatstukke te beskerm.   Om blindheid te voorkom as gevolg van beserings.  (Enige 1 x 1) (1) 2.3 Tipe skerms:  Vaste skerm   Outomatiese wegvee / wegstoter   Selfbeheerde / outomatiese skerm   Elektroniese bewegingsensor / luggordyn   Tweehandige beheermeganisme  (Enige 2 x 1) (2) 2.4 Voorsorgmaatreëls voor gassweisprosedures uitgevoer kan word:  'n Operateur opgelei is in hoe om die toerusting veilig te gebruik.   Die werksarea is effektief afgeskort.   Die operateur gebruik persoonlike beskermende toerusting (PBT) (PPE).   Verseker brandblussertoerusting is byderhand.   Verseker die toerusting is in veilige werkstoestand.   Maak seker dat die gastoerusting korrek opgestel is.   Maak seker dat die area goed geventileer is   Verseker dat die werksarea veilig is.  (Enige 3 x 1) (3) 2.5 TWEE nadele van produkuitleg:  Gebrek aan buigsaamheid/aanpasbaarheid.   Optimale gebruik van toerusting is nie moontlik nie.  (2) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 4 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: MATERIAAL (GENERIES) 3.1 DRIE eienskappe:  Taaiheid   Hardheid / Weerstand teen slytasie   Sagtheid   Dopverharding   Rekbaarheid   Smeebaarheid   Elastisiteit   Brosheid   Sterkte  (Enige 3 x 1) (3) 3.2 Hittebehandelingsprosesse: 3.2.1 Tempering:  Dit bestaan uit die verhitting van die verharde staal  tot 'n temperatuur onder sy kritieke temperatuur (kleurkaart).   Week dit teen hierdie temperatuur vir 'n tyd lank.   Blus/koel af dit vinnig in water, pekelwater of olie.  (4) 3.2.2 Verharding:  Die staal word effens hoër as die hoër kritieke temperatuur verhit.   Die staal word dan teen hierdie temperatuur vir 'n tyd lank geweek.   Die staal word dan vinnig in water, pekelwater of olie geblus.  (3) 3.3 Voorbeelde van dopverharding:  Laeromhulsels   Laerballe   Laernaalde   Krukasse   Ratte   Nokasse   Silindervoerings   Hammerkoppe   Lugboorpunte  (Enige 2 x 1) (2) 3.4 Waarom staal in stil lug, weg van trekke afgekoel word: Dit voorkom die skielike afkoeling van 'n gelokaliseerde kol  wat verwringing/krake kan veroorsaak.  (2) [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 5 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (SPESIFIEK) 4.1 B (1) 4.2 A (1) 4.3 B (1) 4.4 A (1) 4.5 D (1) 4.6 C (1) 4.7 B (1) 4.8 C (1) 4.9 C (1) 4.10 B (1) 4.11 D (1) 4.12 B (1) 4.13 A (1) 4.14 D (1) [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 6 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne VRAAG 5: GEREEDSKAP EN TOERUSTING (SPESIFIEK) 5.1 Kompressietoets: 5.1.1 Die ontstekingstelsel is ontkoppel:  Dit voorkom 'n elektriese skokrisiko vir die operateur.   Dit voorkom brandrisiko.   Voorkom enige vonke / stroomvloei van die aansteker stelsel.  (Enige 2 x 1) (2) 5.1.2 Alle vonkproppe is verwyder:  Dit verseker akkurate lesings.   Dit laat die enjin makliker swaai.   Om die kompressietoetser te koppel.  (Enige 2 x 1) (2) 5.1.3 Verwyder die lugfilter:  Om maksimum lugvloei in die silinder toe te laat.   Om akkurate lesings te verseker.  (2) 5.2 Silinderlekkasietoetser:  Konnekteer die druklugslang van die kompressor aan die toetser.   Verstel die reguleerder klepknop en let op na die meter se naald.   Stop om die knop te draai as die meter op 0% is.  (3) 5.3 Uitlaatgasanaliseerder:  Ananliseer uitlaatgasse.   Dui die hoeveelheid CO, CO2, HC, NOX, SO2 en O2 aan.   Dit dui die stoïgiometriese lug-en brandstofverhouding aan / Lambda lesing.  (Enige 2 x 1) (2) 5.4 ABD skandeerders:  Bluetooth   Wi-Fi   Kabel  (3) 5.5 Statiese- en dinamiese wielbalansering:  Statiese balansering verwys na die wiel se balans wanneer dit tot stilstand kom.   Dinamiese balansering verwys na die wiel se balans terwyl dit in beweging is.  (2) 5.6 Wielwanbalans:  Die vlak van wanbalans / Die wanbalans is aan die binne- of buitekant van die wiel.   Die grootte van die wanbalanskragte / Die gewig van die balanseringsgewigte.   Die aanduiding van die rigting van die kragte / Die kragte is kloksgewys of anti-kloksgewys.  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 7 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 5.7 Optiese sporings:  Kyk deur die periskoopmeter.   Belyn die vertikale lyn met die driehoek deur die wyserarm te beweeg.   Neem die gradelesing op die sporingsmeter.   Kyk of die lesing op die “IN” of “OUT” van die skaal is.  (4) [23] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 8 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne VRAAG 6: ENJINS (SPESIFIEK) 6.1 Krukas indirekte aandrywing:  Nokas   Vonkverdeler   Oliepomp   Waterpomp   Kragstuurpomp   Lugversorger   Waaier   Alternator   Superaanjaer   Meganiese brandstofpomp   Suiers   Kleppe / Kleppestel  (Enige 3 x 1) (3) 6.2 Trillingdempers: 6.2.1 Gekombineerde rubber-en-wrywingskyf  (1) 6.2.2 Die wrywingsvlak-tipe  (1) 6.3 Verskynsels wat enjinbalans verbeter:  Die nokas moet sorgvuldig gebalanseer word. / Teengewigte op krukas.   Suierstange en suiers moet so lig as moontlik gehou word.   Vliegwiel moet sorgvuldig gebalanseer word.   Die gewig van wederkende massas vir elke silinder moet so vêr as moontlik eenvormige gehou word.   Die kragslae moet op eweredige intervalle gespasieërd wees. / Ontstekingsorde moet vir balansering gekonfigureer word.   Dubbelmassa vliegwiele word op die agterkant van die krukas geïnstalleer.   Die enjin word met krukasbalanseerasse toegerus.  (Enige 4 x 1) (4) 6.4 V-tipe enjin voordele:  Kan in kleiner enjin kompartemente geïnstalleer word.   Die enjin is korter in lengte.   Verbeterde krag-tot-gewigsverhouding.   Ligter in gewig.   Verbeterde brandstof verbruik.   Krukas is minder geneig om te verdraai.  (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 9 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 6.5 Viersilinder ontstekingsordes:  1-3-4-2   1-2-4-3   1-3-2-4   1-4-3-2  (2) 6.6 Posisie van krukpen: 6.6.1  8-silinder  (1) 6.6.2  3-silinder   6-silinder  (Enige 1 x 1) (1) 6.6.3  4-silinder   2-silinder  (Enige 1 x 1) (1) 6.7 Turboaanjaer: 6.7.1 Benoeming van turboaanjaer: A. Kompressoruitlaat / Luguitlaat  B. Kompressor / Kompressorhuls (-omhulsel) / Stuwerhuls (-omhulsel)  C. Turbinehulsel(-omhulsel)(-seksie)  D. Uitlaatgasuitlaat / Gasuitlaat  E. Uitlaatgasinlaat / Gasinlaat  (5) 6.7.2 Tipe turboaanjaers:  Nie-reëlbare-tipe turboaanjaer   Reëlbare geometrie-turboaanjaer (RGT)   Enkel turboaanjaer   Dubbele turboaanjaer   Dubbelkrul turboaanjaer   Reëlbare dubbelkrul turboaanjaer   Elektriese turboaanjaer  (Enige 2 x 1) (2) 6.7.3 Luier voordat enjin afgeskakel word:  Laat die turboaanjaer toe om stadiger te draai.   Om die turboaanjaer-komponente af te koel.   Om smering aan die turboaanjaer te verseker.   Voorkom dat die olie sal soot (koolstof neerslag).  (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 10 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 6.8 Superaanjaers: 6.8.1 Sentrifugale superaanjaer  (1) 6.8.2 Roots-superaanjaer  (1) 6.8.3 Dubbelskroef-superaanjaer  (1) [28] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 11 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne VRAAG 7: KRAGTE (SPESIFIEK) 7.1 Slagvolume: Dis die volume wat deur die suier verplaas  word gedurende 'n slag (ODP tot BDP).  (2) 7.2 Arbeid: 7.2.1 Arbeid = Krag (m× g)×afstand   = (980×10)×35 = 343000 J = 343kJ  (3) 7.3 Silinder: 7.3.1 A. Boor / Silinder diameter  B. Slaglengte  (2) 7.3.2 Slagvolume: A. 120 mm = 12 cm B. 135 mm = 13,5 cm (vir omskakeling na cm) π  D2 Slagvolume  Slaglengte 4  2  π  12   13, 5 4   1526, 81 cm3 OF π  D2 Slagvolume  Slaglengte 4  π  1202    135 4  1 526 814,03 mm3  1 526,81cm3 (vir omskakeling na cm ) 3 (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 12 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 7.3.3 Kompressieverhouding (KV): SV SV + VV KV = +1 KV = VV VV   1526,81 1526,81 + 102,5 KV = +1 OF = 102,5  102,5  KV = 15,9 : 1  = 15,9 : 1  (3) 7.4 Bereken aangeduide drywing: P = 1150kPa 77 L= 1000 = 0,077m   D2 A= 4    0,12 = 4 = 7,85 ×10 -3 m2  1800 N=  60  2 = 15 kragslae / sek.  n = 4 silinders Aangeduide drywing = PLANn = (1150  103 )  0,077  (7,85 ×10-3 )  15  4  = 41,73kW  (7) 7.5 Metodes om remdrywing te meet:  Prony-rem   Elektriese dinamometer   Eddy-stroom dinamometer   Hidrouliese dinamometer   GS dinamometer   Tourem  (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 13 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 7.6 Berekeninge: 7.6.1 Wringkrag: Krag  m  g  120  10  1200N  500 radius  1000  0,5 m  Wringkrag  krag  radius Wringkrag  1200  0,5  Wringkrag  600Nm  (4) 7.6.2 Remdrywing: Remdrywing = 2    N  T 2500  Remdrywing = 2     600  60 Remdrywing = 157,08kW  (3) 7.6.3 Meganiese doeltreffendheid: RD Meganiese doeltreffendheid =  100 AD 157,08  MD =  100 196 MD = 80,14%  (2) [32] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 14 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne VRAAG 8: INSTANDHOUDING (SPESIFIEK) 8.1 Gasanaliseerder:  Hoë koolstofmonoksied (CO)   Hoë suurstof (O2)   Hoë stikstofoksiede (NOx)   Hoë koolstofwaterstof (HC)  (Enige 3 x 1) (3) 8.2 Silinderlekkasietoets:  Luister vir sisgeluid by luginlaat.   Luister vir sisgeluid by die uitlaatgaspyp.   Luister vir sisgeluid by oliepengat / olievuldop.   Kyk vir borrels in die verkoelerwater.   Luister vir sisgeluid by die aangrensende silinder se vonkpropgat.  (Enige 3 x 1) (3) 8.3 Kompressietoets: 8.3.1 10%  (1) 8.3. 2 Variasie  hoogste lesing - laagste lesing  11 8,2   2,8 bar  OF 11 - 8,2 Variasie =  11 = 25,5%  (2) 8.3.3 Lae Kompressie:  Geslete kompressieringe   Geslete suiers   Geslete silinders   Lekkende inlaatklep   Lekkende uitlaatklep   Geblaasde koppasstuk   Gekraakte silinderkop   Gekraakte silinder   Gekraakte silindervoerings/silinderhulse  (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 15 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 8.3.4 Regstellende maatreëls:  Herstel of vervang gekraakte silinderkop.   Herstel, vervang of verstel kleppe.   Vervang silinderkoppakstukke.   Vervang suiers.   Herstel (boor) of vervang silindervoerings/silinderhulse.   Vervang suierringe.  (Enige 2 x 1) (2) 8.4 Oorsake van lae oliedruk:  Geslete oliepomp.   Verstopte oliepomp/skerm in oliebak.   Geslete hooflaers.   Geslete grootkoplaers.   Geslete nokaslaers.   Druk na geblokte oliefilter.   Olie lekke. / Te min olie.   Defektiewe oliedrukontlasklep.   Lae viskositeit   Vuil of gekontamineerde olie  (Enige 2 x 1) (2) 8.5 Regstellende maatreëls met olie as oliedruklesing hoog is:  Gebruik die regte graad van olie.   Vervang olie met skoon olie.  (2) 8.6 Beheermaatreëls vir brandstofdruktoetser:  Verseker dat die toetser die druk in die enjin kan lees.   Gebruik die regte passtuk vir die enjin.   Verseker dat die rubberslang van die toetser nie verweer is nie.   Verseker dat die drukontlasklep behoorlik werk.  (Enige 3 x 1) (3) 8.7 Verkoelingstelseldruktoets:  Vervang passtukke of verseëling.   Vervang die stukkende waterslang.   Draai klampe vas.   Skil die silinderkop en vervang die silinderkoppakstuk.   Vervang die waterpomp.   Vervang of herstel die verkoeler.   Vervang die uitdy- of kernproppe.   Vervang of herstel die binneverkoeler.   Vervang die verwarmingkraan.  (Enige 3 x 1) (3) [23] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 16 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne VRAAG 9: STELSELS EN BEHEER (OUTOMATIESE RATKAS) (SPESIFIEK) 9.1 Dubbel-episikliese ratstelsel: 9. 1.1 Dele benoem: A. Insetas/Sonratas  B. Remband  C. Annulus/Kransrat  D. Planeetratdraer  E. Sonrat  F. Planeetrat  (6) 9.1.2 Werking van die ratstelsel:  Die sonratte word aangedryf deur die insetas (A).   Annulus (C) word stil gehou deur die rembande (B).   Planeetratte (F) beweeg om die sonrat (E).   Die planeetdraer (D) en die leweringsas sal dan stadig draai.  (4) 9.2 Koppelomsitter funksies: 9.2.1 Eenrigting-koppelaar op die stator  (1) 9.2.2 Turbine  (1) 9.2.3 Stator  (1) 9.2.4 Stuwer  (1) 9.3 Olie wat in die koppelomsitter gebruik word: ATF of Outomatiese transmissie olie  (1) 9.4 Voordele van episikliese ratstelsels:  Die koaksiale rangskikking van die insetas en uitsetas.   Kragverplasing na verskeie planeetratte.   Hoë doeltreffendheid.   Verskeie ratverhoudings kan verkry word.   Langer diensleeftydperk in vergelyke met tradisionele ratkaste met dieselfde krag.   Episikliese ratkas het 'n hoër wringkragtransmissie kapasiteit.   Dit het 'n laer traagheid.   Word gebruik om hoër ratverhoudings te behaal.   Kompak in grootte. / Ligter in ontwerp.   Word gebruik om 'n variasie in rigtings te verkry (trurat).   Lewer 'n variasie in wringkraguitset.   Gladder werking (stiller/minder vibrasie) in vergelyking met handratkas.  (Enige 3 x 1) (3) [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 17 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne VRAAG 10: STELSELS EN BEHEER (ASSE, STUURGEOMETRIE EN ELEKTRONIKA) (SPESIFIEK) 10.1 Bandslytasie: 10.1.1 Te veel druk: Oormatige slytasie in die middel van die band.  (1) 10.1.2 Negatiewe wielvlug: Oormatige slytasie aan die binnerant of binneskouer van die band.  (1) 10.2 Doel van wielsporingshoeke: 10.2.1 Toesporing:  Toesporing word gebruik om die neiging van wiele met positiewe wielvlug  om buitentoe te wys,  te oorkom.  Om die neiging van wiele wat buitentoe te wys  op 'n agterwielaangedrewe voertuig  te oorkom. (Enige 1 x 2) (2) 10.2.2 Negatiewe nasporing: Negatiewe nasporing verseker makliker krinksirkel (draai).  (2) 10.3 Krinkspilhelling: 10.3.1 Benoemings: A. Krinkspilhelling(-hoek) / KSH / Stuur-as-helling (-hoek) / SAH  B. Stuuras-middellyn / Krinkspilmiddellyn  C. Afwyking  (3) 10.3.2 Definisie: Krinkspilhelling is die inwaartse kanteling van die bokant van die krinkspil.  (2) 10.3.3 Nee  (1) 10.4 Ongebalanseerde wiele:  Wielwaggel (Shimmy) / waggel (wobble)   Hop   Vibrasie op stuurmeganisme   Swak stuurbeheer   Bande slyt vinniger   Slytasie van stuurarms / trekstangpunte / veringrubbers  (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motorkunde 18 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 10.5 Luginlaatstelsel sensors:  Versnellerposisiesensor (VPS)   Luierspoedbeheerklep (LSB-klep)   Spruitstuk-absolutedruksensor (SAD-sensor)   Massalugvloeimeter (MLV-meter)  (Enige 3 x 1) (3) 10.6 Funksies van die spoedbeheerstelsel:  Om die versnelleropening elektronies te beheer.  Om die voertuig teen 'n konstante spoed te hou.  (2) 10.7 Alternator: 10.7.1 Benoeming: A. Sleepring  B. Borsels  C. Poolstukke  (3) 10.7.2 Funksie van die gelykrigter: Dit verander wisselstroom (WS)  na gelykstroom (GS)  wat deur die battery en ander elektriese komponente gebruik word. (2) 10.7.3 Metodes hoe om die uitset frekwensie van 'n alternator te verhoog:  Verhoog die draadomwentelings / windings van die stator.   Verhoog die aantal magnetiese pole.   Verhoog die rotasie frekwensie van die rotor.  (Enige 2 x 1) (2) 10.8 Katalisator:  Oksidasie   Reduksie  (2) 10.9 Benoem piëso-inspuiter: A. Brandstofinlaat  B. Spuitkop / Spuitgat / Omhulsul  (2) 10.10 Funksies van die keerklep:  Dit handhaaf die druk in die brandstof.   Dit voorkom dampslot.   Dit verseker makliker enjinaansit (start).  (Enige 2 x 1) (2) [32] TOTAAL 200 Kopiereg voorbehou