Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
MOPHATO 12
SETSWANA PUO YA GAE (HL)
PAMPIRI YA BOBEDI (P2)
NGWANAITSEELE 2022
KAEDI YA GO TSHWAYA
MADUO: 80
Kaedi e ya go tshwaya, e na le ditsebe di le 28.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Skip to contentAll 2022 papers _hlayiso.com_--eb9fcbab-6ff6-4b95-99be-22115367abe0/v1-37883d34f7f89a578a40/card.webp)





View all
%20June%202025%20Question%20Paper--48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa/v1-211d836cb5872441817c/card.webp)




Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo
Grade 12 Setswana HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2022, 28 pages. Read online or download the free PDF.
Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · setswana. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- Setswana HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Setswana
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 28
- File size
- 532.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 28
This exam
NSC November Exam 2022
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Go bala le go lebelela (Reading and Viewing — non-literary)10 marks
- Question 3Go bala le go lebelela (Reading and Viewing — non-literary)10 marks
- Question 4Go bala le go lebelela (Reading and Viewing — non-literary)20 marks
- Question 5Go bala le go lebelela (Reading and Viewing — non-literary)40 marks
- Question 7Dikwalo tsa Bokwadi (Literature — Set Works)25 marks
- Question 9Dikwalo tsa Bokwadi (Literature — Set Works)25 marks
Show all 11 questions
- Question 11Dikwalo tsa Bokwadi (Literature — Set Works)25 marks
- Question 13Dikwalo tsa Bokwadi (Literature — Set Works)25 marks
- Question 15Dikwalo tsa Bokwadi (Literature — Set Works)50 marks
- Question 17Dikwalo tsa Bokwadi (Literature — Set Works)45 marks
- Question 19Dikwalo tsa Bokwadi (Literature — Set Works)130 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 2 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
KAROLO YA A: POKO
MELODI YA POKO – RM Ramagoshi
POTSO 1: POTSO YA TLHAMO
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 10 go
tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.
'TLHAOLELE' – OH Segano
Go mothofatsa selo, ke go se naya maitsholo, mekgwa le ditiro tsa setho ntswa
sona e se motho. Mmoki o atlegile mo go mothofatseng tlhaolele ka a e boka
jaaka o ka re ke motho.
O mothofaditse tlhaolele ka go kaya fa e le ngwana yo o tshotsweng mo
Aforikaborwa. Bagolo ba gagwe ba mo teile leina la Tlhaolele jaaka batho ba
tewa maina. Leina leo le kwadilwe ka tlhakakgolo go bontsha fa e le la motho.
O kaya fa ngwana yo, e bong Tlhaolele, a ne a tlhaola batho bogolosegolo
bantsho. Batsadi ba gagwe ba ne ba mo itumeletse thata fa a tsholwa, mme mo
go goleng ga gagwe a tlisetsa batho kutlobotlhoko le matlhotlhapelo.
Go ya ka leboko, mmoki o atlegile mo go mothofatseng tlhaolele ka a re ke
ngwana yo Bantsho ba reng o tsholetswe go ba sotla, go ba bogisa le go ba
tlhaola.
Mmoki o naya tlhaolele maikutlo a setho jaaka fa a re ke ngwana yo o neng a sa
amogelwa ka lerato ke Bantsho. Ngwana yo, o ne a ilwa sa ntšwa le katse ka
ntlha ya go kgetholola ga gagwe. O ne a tlhoilwe go simolola kwa go tsholweng
ga gagwe go fitlha a bo a tlogela lefatshe le le ka kwano.
Ngwana fa a tsholwa a ka kopanya/kgaoganya batho/merafe jaaka fa re bona go
mothofaditswe tlhaolele e bontsha e le ngwana yo o kgaogantseng Basweu,
Bantsho le Maintia ka ditlhotšhwana.
Mmoki o tswelela pele go mothofatsa tlhaolele ka go mo naya batsadi ba a reng
ba a mo ikgatholosa, ka jaanong ba lemoga phoso ya bona.
Ngwana fa a tsholwa o solofelwa go tlisa boitumelo le boikhutso, mme ka dinako
dingwe o tlisa selelo jaaka fa tlhaolele ena a tliseditse baagi masetlapelo.
Bana ba a tle ba lwantshe batho ka boitshwaro, mekgwa le ditiro, jaanong re
bona Bantsho ba tsogela Basweu kgatlhanong ka ntlha ya ngwana yo o ba
kgobolang mekwatla yo.
Ditiro tsa ngwana 'tlhaolele' tse mmoki a di tlhagisitseng di tota di senotse go
mothofadiwa ga tlhaolele. [10]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 3 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 2: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
KGOLEGELO – MT Seate
2.1 Tlotlomatso/thoriso ya seabe sa kgolegelo. (2)
2.2 Gore mmuisi a tlhaloganye bonolo bontle jwa phetogo e e fitlhelwang mo
mothong yo o tswang kgolegelong ka go mo tshwantsha le bojang jo bontle
jwa naga.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
2.3 Mmoelelo – go gatelela ntlha e e supang fa kgolegelo e le kwa go nnang
dinokwane teng. (Go boelediwa sekapolelo 'legae la dinokwane'.) (2)
2.4 Kgolegelo e a tshabega ka e se bonno jo bo edileng, mme e bogisa botlhe ba
ba sa direlang ba bangwe tse di molemo. (2)
2.5 Le dirile gore ke efoge go dira molato/dilo tse di bosula gonne ke tshaba go
ya kgolegelong/Le nnile le tshusumetso ya gore ke diragatse molao ka nako
tsotlhe.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[10]
POTSO 3 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)
THULAMOTSE – JS Shole
3.1 Phuduso ka dikgoka/Go fudusa baagi ka dikgoka/Ditshenyegelo tse di neng di
tlholwa ke phudugo. (2)
3.2 Tlogelo – tlogelo ya tlhogo' le' mo go lelapa go nna 'lapa' go tlisa go
kibakibela ka bonako ga mola wa leboko/Go oketsa lebelo la moribo le
morethetho wa leboko ka go tlogela tlhogo 'le' mo go 'lelapa'. (2)
3.3 Gore a neye sedirisiwa Thulamotse, maemo a setho ka go mo senolela
maikutlo a bona, ba mo kopa gore a ne a botsa pele a ba fudusa. (2)
3.4 Leruo ga le ne le fula kwa ntle ga tuelo gonne le tlaa senyetsa basweu. (2)
3.5 Le dirile gore ke se sotle merafe e mengwe/Ke se itseele ditshwetso ka
matshelo a ba bangwe.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[10]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 4 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 4 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)
'NELSON MANDELA' – RK Modisa
4.1 Thoriso/ Tlotlomatso ya bopelokgale/bogatlhamelamasisi jwa ga Rre Nelson
Mandela. (2)
4.2 Go tlhagisa bonatla jwa ga Rre Mandela ka go bo tshwantsha le motho yo o
senatla e bile a na le bokgoni jo bo boitshegang mo ditirong tsotlhe/mo go
sengwe le sengwe. (2)
4.3 Tlogelo – tlogelo ya tlhogo 'le' mo go lefatshe go nna 'fatshe' go tlisa go
kibakibela ka bonako ga mola wa leboko./Go oketsa lebelo la moribo le
morethetho wa leboko ka go tlogela tlhogo 'le' mo go lefatshe. (2)
4.4 Maaforikaborwa a ne a beile tshepo mo go Rre Mandela go ba thusa ka ba sa
bolo go tlhoka motsadi kana moeteledipele yo o ka ba gololang mo
kgatelelong ya puso ya tlhaolele. (2)
4.5 Le dirile gore ke nne mosekaphofu yo o sa tshabeng go swa lentswe/ke lwele
se e leng sa me go fitlha ke se fitlhelela/ke dire ditiro tse di tlaa tswelang
batho mosola.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[10]
LE
POKO E E SA TLHAOLWANG
POTSO 5: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
'DIPHOLO TSA DITLHATLHOBO' – BD Magoleng le ba bangwe
5.1 Thebolo ya dipholo tsa ditlhatlhobo tsa makgaolakgang. (2)
5.2 Go kaya go tlhanasela go go neng go le teng ka ntlha ya dipholo tsa
makgaolakgang tse di neng di dule. (2)
5.3 'Mogolokwane'
'Tshegatshega'. (2)
5.4 'Tshegatshega' – ka go boeletsa kutu ya lediri 'tshega'. (2)
5.5 Go tsaya dithuto tsia/ka go dira ka natla/ go baakanyetsa ditlhatlhobo./Go
tlotla barutabana ka ba itse go le gontsi mo go se ba se dirang./Dipholo tse
dintle di itumedisa batsadi.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[10]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 30
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 5 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
KAROLO YA B: PADI
POTSO 6: POTSO YA TLHAMO
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.
LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea
Ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope gore botlhoko ga bo ke bo nnela
ruri mo mothong, ka yo o simololang ka botlhoko o feleletsa ka monate.
Motswagauteng o simolola ka botlhoko ka go latlhwa ke mmaagwe le go mo
romela kwa go mosadimogolo Ijelele ka monna wa tekisi jaaka sephuthelwana. Se,
ke botlhoko jo Motswagauteng a itemogelang bona jaaka lesea.
O godisiwa ke monnamogolo Puso le mosadimogolo Ijelele ntle le tlhokomelo ya
motsadi yo o mo tlisitseng mo lefatsheng ka a sa le monnye. O ya sekolong a sa
itshasa sepe kana a itshasitse oli e e nkgang ya motšhini o o rokang.
O ne a sotlwa ke ditsala ka ntlha ya tshobotsi ya gagwe. O ne a bidiwa ka maina a
tshotlo e bong lekutwana, morwa le Rooijan Morolong. Se ke maitemogelo a a
botlhoko a a goletseng mo go ona.
Morago ga loso lwa ga Puso le Ijelele, o nna mo tsholong e e makgwakgwa ya ga
malomaagwe e bong Mosala. O mo latofatsa ka go bo a timeditse podi, mme o mo
itaya mo go botlhoko go fitlha a inaya naga.
Motswagauteng o selwa ke banna ba ga Mokwepa a wetse mo serameng sa
kapoko e e neng e letse e wele ka maatla, sa mo tsena mo marapong a bo a
palelwa ke go ema, mme a wa ka mokwatla ga re tshoo! A botlhoko jo bo kalo!
Mokwepa o ne a tla le basadi ba bararo ba maratagolejwa, mme a apolwa go
sekasekwa mmele. Go ne ga fitlhelwa matsadi a kubu ya ga Mosala mo mmeleng,
mme ba laelwa go netefatsa gore e re pele ga malatsi a mararo a wela, a bo a
setse a fodile jaaka Mokwepa a ba laetse.
Mokwepa o ne a laletsa tsala nngwe ya gagwe go tla go netefatsa
motswasetlhabelo ka le le latelang ka a santse a tlhola gore a ga go bogole bope
mo go Motswagauteng. O ne a mmegela gore e bile o tshwanelwa ke go oketsa
tlhotlhwa ka e bile e le lebusumane mme moriri wa gagwe e le dipheko.
Motswagauteng a ikotlhaela go sikana le batho ba bantsho. Se, ke matlhotlhapelo
a a itemogetseng ona.
Fa a sena go tshaba kwa ga Mokwepa, o tsena mo toropong ya Foreiborogo kwa a
neng a kopana le basimane ba mebila gona. Ba ne ba leka go mo kgothosa
keetane e a e filweng ke mmaagwe, mme a lwa nabo go fitlha a e bona gape ka
ntlha ya fa ba ne ba phatlaladiwa ke mapodisi.
Kutlobotlhoko e nngwe e a itemogelang yona ke go sa amogelwe ke setšhaba sa
kwa gaabo fa se ne se mo kgoba mo tekising e e neng e ya kwa Huhudi.
Mokgweetsi wa tekisi o ne a bolela fa leburu e le leburu go sa kgathalesege gore
le phela le batho kgotsa jang gonne phokoje ga a ke a latlha mosesele e le wa
yona.
Motswagauteng o ne a utlwisiwa botlhoko ke go tlhaolwa ke batho ba a tsholwang
nabo ka ntlha ya tshobotsi ya gagwe.
Kwa Foreiborogo, o teketwa ke batho ka ntlha ya fa a ne a thusa mosadimogolo
wa mosweu yo o neng a phamoletswe sekgwama sa madi. O teketwa jaana ka a
supeditse mapodisi kwa legodu le iphitlhileng gona.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 6 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
O isiwa kwa bookelong, mme go siyeng ga gagwe kwa teng, o pagama terena ka
maikaelelo a gore e ka mo folosa kwa Gauteng. Go ne ga tla monna wa lepodisi a
batlana le dithekete. Motswagauteng a bona go le botoka go tshabela kwa
kolotsaneng e nngwe, mme Sempe a mo itaya ka legofi. A mo tsholetsa ka
mmarase wa borokgwe le go mo emisa ka ditsetsekwane. Ka mathata a sa nnele
ruri mo mothong, mosadi yo mokima o kopa gore Motswagauteng a kolekelwe
madi a go duela terena, mme o newa madi a a fetang a tuelo.
Fa a fologa mo setimeleng, o nna le mathata a mangwe gape. Basimane ba
babedi ba ba neng ba re ba mo rekisetsa borokgwe le ditlhako ka madinyana a a
neng a setse mo go a a thusitsweng ka ona mo tereneng, ba mo ela ka dinakana
metsing. Fa a sa le a beile letsogo mo phatleng go fitlha lebenkele le bo le
tswalelwa ba ise ba boele kwa go ena.
Botlhoko ba gagwe bo etegela pele fa a ya go nna mo mekhukhung ya
Johaneseborogo, kwa a kopaneng le Salamina le Alberto ba ba neng ba mmeola
moriri. Ba ne ba o rekisetsa mosadi mongwe wa mosankoma ka madi a pampiri.
Motswagauteng o ne a lemoga fa a tlile go dirwa leswalo, mme a tsena ka lenga le
seloko.
Ka kutlobotlhoko e sa nnele ruri, Motswagauteng o ne a kopana le Sepoko kwa
Rodipoto, kwa a tseneng sekolo ka thotloetso ya gagwe a bo a bona sekgele.
Leina la gagwe la itsege gaufi le kgakala gore mosimane wa mebila o falotse ka
dinaledi, e bile o gaisitse le bana ba ba nang le magae. Babegadikgang ba
simolola go batla Motswagauteng jaaka sepelete se se latlhegileng.
Kwa Keriisetoropo o tsamaya ntlo le ntlwana a ikopela letogonyana a bo a fitlha fa
ga mosadimogolo Kornei. Mosadimogolo wa Foreiborogo o ne a bolelela monnawe
e bong Kobbie ka ga bonatla jo Motswagauteng a kileng a bo supa ka go mo thusa
fa a ne a phamolelwa madi kwa Foreiborogo. Ba tlamparelana mme a ikutlwa
jaaka karolo ya botlhokwa ya motho mosweu. Motswagauteng o ne a
baakanyediwa kamore ya baeng. Ka mosadimogolo Ijelele a ne a diretse Kobbie
dingwaga di le dintsi ka boineelo le botshepegi, Kobbie o ne a ntse a batlana le
Motswagauteng lebaka le leleele. Monate wa totela Motswagauteng.
O ne a itumelela go boela le MmaSwanepoel kwa Foreiborogo, mme a mmusetsa
kwa sekolong le go mo naya sefane sa gagwe. Motswagauteng a itumelela go
boelwa ke bongwana jwa gagwe, a kgakola diaparo tse dintšhwa mme a
ikobakoba jaaka tshwene.
Motswagauteng pele ba ya kwa sekolong sa Foreiborogo, ba ne ba ya go tsaya
sekgele sa gagwe sa dipholo. Mogokgo wa sekolo seo, Rre Kelatwang a mo
kwalela lekwalo le lentle, a paka le go akgola Motswagauteng.
Ka malatsi a sa tlhabe ka go tshwana, Motswagauteng o ne a iphitlhela a setse a
amega mo ntweng ya semorafe e e neng e tlhodilwe ke Koot le Sarkie. O ne a
kobiwa mme monate wa kgang ke gore mmaagwe wa bobedi o kgona go mmatlela
babueledi. MmaSwanepoel a bolela fa a tsile go tsena mo sekolong se, ba rata
kgotsa ba sa rate.
Kwa bofelong Motswagauteng o ne a boela sekolong mme Koot le Teu ba
kopanya merafe e mebedi e e sa utlwaneng.
E le ruri botlhoko jwa botshelo jwa ga Motswagauteng ga bo a ka ba nnela ruri.
O ne a atlega a bo a tshela jaaka bana botlhe. [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 7 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 7: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea
7.1 Ditsala/badirammogo mo mokgatlhong wa Tsapitsapi./Ke bana ba mmila
mmogo. (1)
7.2 Kwa Rodipoto (1)
7.3 Motswagauteng o mo kopile gore a ye go mo emela kwa moletlong wa
kakgolo o a neng a o rulaganyeditswe ke sekolo ka a ne a gaisitse barutwana
ba bangwe etswa e le ngwana wa mebila./O ne a tshaba go lemogiwa(go
bonwa). (2)
7.4 Ke maikutlo a tlotlomatso/kakgolo ka Motswagauteng e le mosimane wa
morutwana yo o se nang legae fela o gaisitse bana ba ba nang le magae
mmogo le bagodi. (2)
7.5 Meriri o ka re digwapa di tlhokoditswe/e omeletse/e maudi.
O moleele/ke letlharapa le leleele.
A le dimpa tse o kareng tsa ntšwa ya lebente/a se na dimpa.
Mmala wa sebilo/a le montsho.
(Di le THARO fela.) (3)
7.6 O ne a bona gore se bolokegile kwa sekolong mme ena o ne a sa itse gore
o tlaa se boloka kae./Ka a ne a se na legae./O ne a tshaba go lemogiwa/go
bonwa.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
7.7 Ee, ke moanelwa wa madi le nama gonne dilo tse di mo diragalelang di
tsamaile di fetogafetoga, o na le go utlwa botlhoko le go itumela/di ka
diragalela mongwe le mongwe yo o tshelang. (2)
7.8 Kabo o tsentse Motswagauteng mo kgwebong ya go kgoromeletsa batho
dithoto tsa bona./O ne a mo falodisa fa a ne a teketwa ke batho/O ne a mo
tshegetsa le go mo rotloetsa ka nako tsotlhe bogolo jang fa a ne a teketilwe
ke batho mme a iphitlhela a le kwa bookelong. (2)
7.9 Botho/lerato la ga Kobbie Swanepoel le dirile gore a amogele
Motswagauteng./ A mo tlhokomele/go mmatlela phatlha kwa sekolong sa
basweu sa Foreiborogo, mme se sa tlhola dintwa magareng ga basweu le
bantsho, ka jalo, morero wa tlhaolele wa tswelela pele. (2)
7.10 Ke ne ke tlaa tlogela tiro, mme ke ye gosele gore ke kgone go godisa
leseanyana la me/ Ke ne ke tlaa mo ikisetsa kwa go mme go mo tlhokomela
le go nna ke ya go mo tlhola.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
7.11 Nnyaya, ga go a siama – gonne go feleleditse go tlhodile ntwa./
Go etegeleditse letlhoo magareng ga basweu le bantsho.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 8 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
7.12 O ne a na le bolwetse jwa lebolelamading jo bo sa foleng/mme a sa bone
kalafi./Leruo le a neng a ka le rekisa gore a kgone go ya dingakeng le ne le
fedile.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
7.13 Ke ithutile gore letsogo la molao le leleele/Fa o dira dilo tse di seng ka fa
molaong kwa bokhutlong o tlaa tshwarwa/ Se se sa feleng se a bo se tlhola.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 9 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 8: POTSO YA TLHAMO
OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.
Ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope gore botlhoko ga bo ke bo nnela
ruri mo mothong, ka yo o simololang ka botlhoko o feleletsa ka monate.
Motlalepule o simolola leeto la botshelo ka kgaratlho fa a goroga mo Gauteng, mo
lekolwane la tedutsebeng le neng la mo kgokgontsha ka lenyatso le dikgobo mo
boemelasetimeleng. Tiragalo e, e ne ya tlisa kutlobotlhoko mo go ena e sa ntse e
le satlabošane mo Gauteng.
Kwa femeng ya mesese kwa Doornfontein kwa a dirang gona, makgarebe a a
dirang le Motlalepule a ne a sa mmatle mme mongwe a mo loma tsebe gore ba mo
logela leano. Se ke netefaletso e e supang fa botshelo jwa gagwe jwa majako bo
simolotse ka botlhoko e bile a patelesega go nna motshelaesi.
O fudugela kwa difoleteng ntekwane o ya go tsena mo matlhotlhapelong. Thandi o
mo rulaganyetsa lekau la tedu tsa katse go mmetelela gonne a ne a mo gaisa ka
bontle, mme basetsana ba bangwe ba sa tlhole ba mo kgobokanela jaaka pele.
Motlalepule o ne a ima ngwana wa mosimane. Se, se ne sa mo ketefaletsa
botshelo le go mo utlwisa botlhoko ka jaana a ne a santse a simolola go
ikgobokanyetsa le go ithulaganyetsa botshelo ka go tla majako.
O ne a patelesega go isa ngwana kwa legaeng la kgodisetso kwa Olanti
kgatlhanong le maikutlo a gagwe ka thuso ya mosadimogolo MmaSebolai. Go isa
ngwana kwa legaeng go ne ga etegetsa kutlobotlhoko ka a tswile kwa teng a
putsaputsa dikeledi.
Morago ga ngwaga di le pedi Motlalepule o nyalwa ke lekawana la Thaba Ntsho.
Ba tshegofadiwa ka ngwana wa mosetsana e bong Mosidi fela ga a tswale phatlha
ya ga morwae wa leitibolo. MmaMosidi ga a upololele mogatse sephiri sa gore o
na le ngwana wa petelelo, mme o mo kopa gore ba ithuele ngwana wa mosimane
ka maipato a go busetsa morwae yo a mo isitseng kwa kgodisetsong kwa gae. Se,
se senola kutlobotlhoko e e bontshang gore go ne go na le karolo nngwe e e
tlhaelang mo botshelong jwa ga MmaMosidi le fa a ne a itumetse mo lenyalong.
Morago ga lobaka, Motlalepule o ya go batla ngwana kwa kgodisetsong ya bana,
mme ga a mo fitlhelele ka bonako ka a itse gore o batla mang tota. O lebelela
ngwana mongwe le mongwe ka fa morago ga tsebe, e re fa a lemoga gore ga a na
letshwao a ngongoregele bokimanyana, bontshonyana kgotsa bosesanyane. Seno
ke matlhotlhapelo a MmaMosidi a neng a itemogela ona.
Moso mongwe le mongwe fa monna a ya tirong o sala a ya go batlana le morwae.
O ne a tlhola bana ka fa morago ga ditsebe fa a ka lemoga gore ba mo
dingwageng tsa ga Omphile. Batsadi ba ne ba tshosa bana ka ena e bile ba
mmitsa 'Dinalana'. A matlhotlhapelo e le ruri go sotlwa ke batho o tshela nabo.
Motlhang MmaMosidi a neng a jetse nala kwa gae, a bona basimane ba Matile ba
tlile go tsaya lefetlho mo Maikutlwane. Ba ne ba gogwa ke mosimane yo moleele
yo o matsarapa ka bothakga jo bo kgatlhisang. Kutlobotlhoko ya ga MmaMosidi e
bontshiwa ke go lela ka a gopola morwae. Kutlobotlhoko e, e etegediwa ke
mosimane yo o neng a ba goga kwa pele. Se, re se lemoga fa re mmona a lala a
mo gopotse bosigo jotlhe, a eletsa e kete e ka bo e le morwae wa maitibolo. Go se
sepe se o neng a se bua se sa ame mosimane yo a tlhotseng a mmone wa kwa
Matile.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 10 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
MmaMosidi o a koafala ka ntlha ya go sa bone morwae gonne go sa fete letsatsi a
sa selwe a ole. RraMosidi o ne a lekile dingaka ka go farologana a ba a ineela.
A masetlapelo ruri.
Modise le mogatse ba ya go mo lekola go le motshegare mongwe ka tsatsi la
Matlhatso. Modise a fitlha a nna go bapa le fensetere e mo potile ka fa letsogong
la moja, mme lesedi le mmetsa mo thamong go ela ka fa morago ga tsebe ya
moja. Mosadimogolo a mo keleka a ba a fitlha mo tsebeng ya moja. A simolola go
roroma jaaka motho a tshwerwe ke letshoroma. Fa Mosidi a re o a mo tshwara,
mosadimogolo a ngaa, mme a mmitsa a re 'Omphile'. Modise a tlola, a ithaya a re
MmaMosidi a re 'Umphi'.
E le ruri botlhoko jwa botshelo jwa ga Motlalepule ga bo a ka ba nnela ruri.
O tlhokafetse a bone morwae yo a sa bolong go mmatla. [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 11 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 9: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise
9.1 Ke rraagwe Modise. (1)
9.2 Kwa setheong sa Baitiredi. (1)
9.3 Ba ne ba dira mmogo mo setheong seo. (2)
9.4 Ke a boitumelo ka a lemoga gore Modise o tlaa nna botlhale jaaka Keoletile
yo e neng e le morutintshi. (2)
9.5 O ne a le moleele.
O ne a le matsarapa.
A le dikgoka. (3)
9.6 Ka ntlha ya gore a re Keoletile o botlhale gonne e kile ya bo e le morutabana
kwa Taung. (2)
9.7 Ee, ke moanelwa wa madi le nama gonne dilo tse di mo diragalelang di
tsamaile di fetogafetoga, o na le go utlwa botlhoko le go itumela/ di ka
diragalela mongwe le mongwe yo o tshelang. (2)
9.8 O thusitse Modise le Mosidi go lemoga gore o ne a kuisiwa ke letshwao le a
le boneng mo go Modise/O thusitse RraMosidi go itse gore Motlalepule o na
le ngwana e bile o mo tshwaile./O senotse tshedimosetso ya gore MmaMosidi
ke ena mmaagwe Modise./O senoletse RraMosidi gore mogatse o ntse a
jewa ke go batla ngwana wa gagwe. (2)
9.9 Bogale jwa ga Madolo bo dirile gore Modise a kgone go ikemela le go nna le
maikarabelo mo botshelong/bo thusitse Modise go fetsa dithuto tsa gagwe
mme a feleletsa a dira kwa setheong sa Baitiredi, se, sa tsweletsa pele
ditiragalo tsa padi. (2)
9.10 Ke ne ke ka mo isa kwa gae gore a bone tlhokomelo e e siameng./Ke ne ke
ka mo isa kwa legaeng la bana ba dikhutsana gonne ke ise ke tsetsepele mo
botshelong./Ke ne ke ka mo abela banyalani ba ba mo tlhokang ka fa
molaong./ Ke ne ke ka mo amogela, ka mo rata ka bo ka mo tlhokomela ka
gobo phoso e se ya gagwe gore a bo a tshotswe.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
9.11 Nnyaya, ga go a siama gonne e le tlolomolao e e ka dirang gore o feleletse o
le kwa kgolegelong/ O tliseditse Motlalepule maitemogelo a a botlhoko thata/
a a sa lebalesegeng bonolo.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
9.12 Ke ka ntlha ya fa a ne a sa rutega ka rraagwe a ne a le kgatlhanong le thuto. (2)
9.13 Ke ithutile gore mosekaphofu ya gaabo ga a ke a swa lentswe./Motho o
tshwanetse go nna pelotelele go gwalalela dinaledi/Thuto ke lesedi le re
tshwanetseng go le sala morago.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 12 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 10: POTSO YA TLHAMO
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.
MASEGO – G Mokae
Ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope gore botlhoko ga bo ke bo nnela
ruri mo mothong ka yo o simololang ka botlhoko o feleletsa ka monate.
Masego o simolola ka botlhoko ka e le mongwe wa bana ba bathapiwa ba dipolase
ba ka dinako dingwe ba neng ba tshwanetse go se ye kwa sekolong ka ntlha ya fa
ba ne ba ya go thusa bagolo ba bona ka ditiro tsa dipolase. Dikolo le tsona ka
dinako tseo, di ne di sa tlale seatla ka bontsi jwa maburu a dipolase bo ne bo sa
ba agele tsona. Seno ke botlhoko jo Masego a rakaneng najo ka go dira mo
polaseng mmele wa gagwe o sa le monnye.
Masego o ne a romelwa kwa sekolong sa Sedimosang ka ntlha ya fa a ne a
abetswe maboko go utlwala. Go ne go solofetswe gore o tlaa bona ditšhono tse
dintsi tsa go nna le isago e e tsabakelang fa a ne a le koo. Ka bomadimabe, leeto
la gagwe la go nna le bokamoso jo bo phatsimang le ne la kgaolwa ke lefufa la
ditsala.
Tsala ya gagwe e bong Sannah o ne a mo fufegela ka a ne a ba gaisa, mme a mo
logela leano la go mo pateletsa go nwa nnotagi fa ba ne ba tsere leeto la go ya
kwa dikgaisanong tsa sekolo tsa mmino. Masego e ne e se monwi wa tagi, fela o
ne a tshaba go swabisa tsala ka e ne e mo eme nokeng ka dilwana tsa sekolo
gonne a ne a le dikobo di magetleng. Seno se tlholela Masego botlhoko jwa go
betelelwa ke Ntsime ka a ne a ipusolosetsa gonne a ne a gana go ratana nae.
Masego o ima ngwana wa dikgora a bo a patelesega go busediwa kwa gae gonne
mo malobeng baithuti ba ne ba sa dumelelwe go ima ba santse ba tsena sekolo.
Ano ke matlhotlhapelo a ga Masego a go belesediwa mmogo le go latlhegelwa ke
isago e e tsabakelang.
Go tiisa molao ga ga Rre Kgabo Motsepe mo go Masego, o welwa ke botlhoko jwa
go teketwa mo go maswe ka ntlha ya fa a ne a imile. Se sa tlholela Masego
botlhoko jo bo seng kana ka sepe ka botshelo jwa gagwe gammogo le lesea bo ne
bo le mo magareng ga loso le bophelo. O ne a le mo phaposing e go neng go twe
ke ya kalafo e e tebileng. A se na molomo, a dikaganyeditswe ke dikgetsi tsa
polasetiki tse di neng di tletse metsi le melemo ya mebalabala. Seemo sa lesea se
ne se na le matshosetsi a magolo, mme fela la ba tshelela fa morago ga karo e e
neng ya dirwa gore le ntshiwe mo go mmaalona.
Morago ga go tshola ngwana o ne a lebagana le botlhoko jwa go se boele
sekolong. O ne a ya go fatela ngwana ka ntlha ya mokgweleo wa go nna motsadi a
le esi. E ne e le mo gare ga mariga, o ka se bone go feta mongwe mo mebileng e
se kae go tswa fa a neng a nna gona. Go ne go le bokete mo go ena go tsogelela
go ya tirong.
Ka botlhoko bo sa nnele ruri, Masego fa a ntse a direla ba ga Lazar o ne a
simolola go ratana le Vusi Mgoma. Masego o ne a mmegela ka go tshwarwa ga
gagwe le setshwantsho sa ga Vusi se mapodisi a se mo supeditseng. Ba ne ba
mmotsa gore a Vusi o a tle a jele ba ga Lazar nala. Morago ga gore kiletso ya ga
Vusi e emisiwe ba ne ba golaganngwa mo lenyalong le le boitshepo. Masego o ne
a ja monakaladi wa kobolela a thakgalala a nna kwa ga mothakga.
Masego o ne a leboga fa Modimo a mo file monna yo o botlhale le bopelonomi.
Vusi o ne a rata Sello ka lerato la nnete jaaka e kete ke morwae wa madi.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 13 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
Pele Cathy le Sol Lazar ba boela kwa moseja, ba ne ba tsenyetsa Masego madi a
a a kana ka diranta di le dikete di le masomeamabedi kwa bankeng ya gagwe. Ba
ne ba mo kopa go ela tlhoko gore madi ao ga a mantsi jaaka a ka lebega, mme a a
dirise sentle. Ba ne ba mo rotloetsa go beeletsa dikete di le lesometlhano tebang
le go ruta Sello go fitlha kwa a batlang go fitlhelela gona ka dithuto. Dikete tse
tlhano tse di salang a di dirise go itshedisa go fitlha a bona tiro e nngwe gape.
Kwa bofelong, ngwana yo a mmoneng ka ntlha ya petelelo o ne a mo phimola
dikeledi. Sello o ne a tlhatswa mmaagwe pelo a nna ngaka jaaka fa ba ga Lazar
ba ne ba mo tlogelela madi a go fitlhelela dithutego tse a di tlhokang. O ne a isa
mmaagwe kwa moseja wa mawatle jaaka fa a ne a thopile sekgele sa gauta sa
Nobel. Ba ne ba kopana le mmaagwe wa bobedi e bong Cathy Lazar, yo le ena a
neng a mo laleditse.
E le ruri botlhoko jwa botshelo jwa ga Masego ga bo a ka ba nnela ruri. Katlego ya
ga Sello e ne ya mo tlisetsa boitumelo jaaka batsadi botlhe. [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 14 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 11: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
MASEGO – G Mokae
11.1 Ke modiredi wa bona. (1)
11.2 Kwa lelapeng la ga Sol le Cathy/Ba ga Lazar. (1)
11.3 O mo lefelong le ka gore o boetse kwa a dirang gona, morago ga gore
mapodisi a ye go mmotsolotsa ka ba ga Lazar. (2)
11.4 A kutlobotlhoko/letshogo ka a ne a utlwisitswe botlhoko ke go botsolotswa le
go sotlakwa ke mapodisi a a neng a batla go itse ka ga ba ga Lazar./
A kgalefo ka ba ne ba sa mmolelela gore go diragala eng/Letshogo ka ntlha
ya tse a di boneng kwa mapodising. (2)
11.5 Go dirisiwa mekgwa yotlhe e e amogelesegang le e e bosula go ntsha nnete
mo batshwarweng.
Bangwe ba batshwarwa ba feleletsa ba bua maaka a ba lemogang gore
mapodisi a batla ba a bue.
Batshwarwa ba itewa go fitlhela ba ntshiwa meno. (3)
11.6 Ba ne ba batla tshedimosetso ka ditiro tsa ga Vusi le ba ga Lazar./Ba ne ba
batla go itse gore a Vusi o santse a jela ba ga Lazar nala gore ba tle ba itse
go mo tshwara. (2)
11.7 Ee, ke moanelwa wa madi le nama gonne dilo tse di mo diragalelang di
tsamaile di fetogafetoga, o na le go utlwa botlhoko le go itumela/di ka
diragalela mongwe le mongwe yo o tshelang. (2)
11.8 Bontle jwa ga Ntsime jo bo neng bo ratiwa ke basetsana bo ne ba dira gore a
ipolelele gore ga go na mosetsana yo o ka mo ganang, ke ka moo a neng a
betelela Masego fa a mo gana.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
11.9 Bonolo/boikobo jwa ga Tsawe mo go baas Schalk bo dirile gore morero wa
kgatelelo ya bantsho o tswelele pele.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
11.10 Ke ne ke tlaa mo reetsa gonne Beibele e re tlotla mmaago le rraago gore
malatsi a gago a ntsifale mo lefatsheng./Ke ne ke tlaa mo tlhalosetsa
maikaelelo a me a dipolotiki mme ke dire gore a tlhaloganye a bo a dumele
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
11.11 Nnyaya, go ne go se matshwanedi gonne ba tlhalane mme Vusi a nyetse
mosadi yo mongwe yo materase a neng a mo itaya mo phatleng. (2)
11.12 Ka ntlha ya gore o ne a tshwanetse go tlamela morwae le mmaagwe. (2)
11.13 Ke ithutile gore ke nne le kemonokeng mo masikeng/batho ba bangwe.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 15 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 12: POTSO YA TLHAMO
NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.
Ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope gore botlhoko ga bo ke bo nnela
ruri mo mothong, ka yo o simololang ka botlhoko o feleletsa ka monate.
Matsetseleko o simolola ka botlhoko gonne rraagwe e bong Kgori a mmetlela tsela
ya gore fa a rola tiro ya bogotsamolelo a tsene mo ditlhakong tsa gagwe. Seno se
mmakela matlhotlhapelo gonne rraagwe o mo golega ka kgole ntswa a na le ditoro
tse e leng tsa gagwe.
Kutlobotlhoko ya ga Matsetseleko e etegetswa ke ntlha ya fa go se yo o emang le
ena gonne mmaagwe a sa mmuelele ka a tshaba rraagwe.
Matsetseleko o tsaya tshwetso ya go ngwega mo gae go ipetlela bokamoso jo bo
phatsimang. O gorogela fa lebenkeleng la ga Rre Segonyamatlho go batla sengwe
sa go buga legaba. O ne a sa itse gore o ya go lala a beile tlhogo kae gonne e rile
go utlwa dimpa di tuka bolelo, a simolola go otsela, mme a robala mo setupung ka
ntlha ya go tsoga mo mosong le go tlhola mo sejanageng motshegare otlhe. A
botlhoko jo bo kalo ruri.
O kopile tiro kwa go nngwe ya meepo ya kwa Madibeng gaufi le Kgaladi e bile o
setse a tsenetse dipotsotherisano gona. Matsetseleko ga a ka a bona tiro e gonne
go tlhokega go tladiwa diphatlha di le mokawanyana fela tsa badiri ba le batlhano
ba ba nang le maitemogelo a dingwaga di le tharo ba dira mo meepong ya
ditaemane. Se ke matlhotlhapelo a a itemogelang ona ka ntlha ya go tlhoka
maitemogelo a tiro e.
Matsetseleko o tlhologelela mokapelo wa gagwe wa bonyana e bong Palesa yo a
neng a sa mo laela fa a inaya naga. O batla go golagana le Palesa, mme ga go
kgonagale ka ntlha ya fa go iphitlha ga gagwe mo Kgaladi go mo itsa go ya gae ka
a tlaa bo a itatlhela mo diatleng tsa banna ba lekgotla. Se ke maitemogelo a a
botlhoko a a lebaganeng le ona.
Matsetseleko o ne a le mo kutlobotlhokong gonne a ne a gopotse gore mmaagwe
o ngunanguna ka pelo gonne a sa itse kwa ngwana wa gagwe a leng teng. A
masula a a kalo ruri.
Rre Kgori o tlhokafala ka ntlha ya go ngomoga pelo ka ga morwae gammogo le
maikotlhao a go bo a mo ganeditse go ipetlela isago ya gagwe. Matlhotlhapelo a
ga Matsetseleko ke go sa kgone go ya go boloka rraagwe.
Matsetseleko o nna le difatlhi ka ntlha ya lefuto la dipelo tse di botlhoko tsa
batsadi. O pegwa ke dinokwane mo sejanageng sa bogodu sa ga bra Boots.
Matsetseleko o itemogela matlhotlhapelo ka a isiwa kgolegelong gonne faele ya go
batlwa ga gagwe e fitlhetswe mo sejanageng seo sa bogodu.
Ka botlhoko bo sa nnele ruri mo mothong, Matsetseleko o ne a bona tiro kwa
meepong mme dilo tsa simolola go mo tsamaela sentle. Morago ga dikgwedi di le
supa a dira foo, a godisiwa mme a tlosiwa kwa lebanteng a isiwa mo diofising tsa
motlakase.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 16 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
O ne a tlhatlhelelwa ka go tsamaisa mafaratlhatlha a motlakase le go baakanya
diphoso tsa ona. Matsetseleko o ne a tshwanetse gore letsatsi lengwe le lengwe
morago ga tiro a tsenele ditlhatlhelelo le dithuto tsa go dira ka motlakase. Moepo o
ne o setse o mo rometse gararo kwa Kapabophirima go dira dithuto tse di
kgethegileng tsa go gokaganya motlakase o o tsamayang kwa tlase mo moepong.
Matsetseleko o ne a nna karolo ya bookamedi. Lefoko la gagwe le ne le reediwa fa
go ne go kopanwe go tsewa tshwetso kana go dirwa diphetogo mo moepong.
Rre Segonyamatlho o ne a ya goorraKebapetse ka ntlha ya fa a ne a amegile mo
kotsing ya sejanaga sa bogodu le gore a tshwarwe. Matsetseleko o boela gae go
ya go tlhomolwa mmutlwa.
O simolola go thusa mo Phiritshweu ka botlhale le dithutego tse a ithutetseng
tsona go tswa kwa meepong. O leboga tiro kwa meepong go tsweledisa morafe
pele jaaka fa kgosi Kgololo a ne a rulagantse le ba puso. Ba meepo ba ne ba
thusa morafe wa Phiritshweu ka matlole ka ntlha ya fa a ne a ba direla ka
manontlhotlho.
Matsetseleko o nyala Palesa moratiwa wa gagwe wa bonyana, mme kgosi Kgololo
o mo neela bogosi gonne a nyetse morwadie ka a se na ngwana wa mosimane.
Ba tshegofadiwa ka mawelana e bong Bokamoso le Maphakela. Matsetseleko o
tlhophiwa go nna Rratoropo wa Tswaing.
E le ruri botlhoko jwa botshelo jwa ga Matsetseleko ga bo a ka ba nnela ruri. [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 17 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 13: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo
13.1 Ke morwaagwe/ke ngwana wa gagwe. (1)
13.2 Kwa mabitleng. (1)
13.3 Kelogile o ne a ile go bontsha Matsetseleko phuphu ya ga rraagwe ka a ne a
a seyo ka letsatsi la phitlho le go mo tlhomola mmutlwa gore a tle a robalelwe
ke ditlhokwa. (2)
13.4 Maikutlo a kutlobotlhoko ka Matsetseleko a ne a utlwisiwa botlhoko ke gore o
ntse a tsamaya ka lebadi le mmaagwe a sa kgonang go le thoba./Mmaagwe o
ne a sa kgona go mo tlhomola mmutlwa wa ga rraagwe jaaka a ne a
solofetse. (2)
13.5 Mosadi ga a na lefoko mo go mogatse.
O tshwanetse go utlwelela sengwe le sengwe se se buiwang ke monna.
O tshwanetse go dumelana le monna fela go bontsha fa a tlotla lenyalo la
gagwe. (3)
13.6 Ke ntlha ya gore ga go sa tlhole go na le sekgoreletsi./ Rraagwe yo
mmaagwe a neng a mo tshaba, a sa tlhole a le teng. (2)
13.7 Ee, ke moanelwa wa madi le nama gonne dilo tse di mo diragalelang di
tsamaile di fetogafetoga, o na le go utlwa botlhoko le go itumela/di ka
diragalela mongwe le mongwe yo o tshelang. (2)
13.8 Go akola ga ga Matsetseleko le matlho a a tlhatswegileng go kgoreleditse Rre
Tlhapedi go lemoga gore motho yo a buang le ena ke yo a leng mo
motlhaleng wa gagwe. (2)
13.9 Botlhale jwa ga Kgosi Kgololo bo dirile gore a se nne kgatlhanong le fa
Matsetseleko a nyala Palesa etswa e se wa bogosi mme se sa tsweletsa
morero wa sešwa se se kgatlhanong le segologolo pele./Go nna le
ponelopele ya kagosešwa le tlhabololo ya motse wa Priritshweu go dirile gore
Kgosi Kgololo a tlogele Matsetseleko go nyala Palesa mme se sa tsweletsa
morero wa sešwa se se kgatlhanong le segologolo pele.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
13.10 Ke ne ke ka boela gae go ya go thusa batsadi ba me mo patlong ya gagwe
gonne ke itse gore ba tshwenyegile thata./Ke ne ke ka boela gae go ya go ba
thusa ka jaana ba dula ba le bosi/Ke ne ke tlaa bua le bona gore ba se mo
pateletse go gotsa molelo/ ba mo letle go dira se a se batlang.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
13.11 Nnyaya, go ne go se matshwanedi ka gore Baagileng a sa mmolelela ka
kgolagano ya gagwe le Mmathapelo./Go ne go se matshwanedi gonne tlhapa
e se tharabololo ya bothata./Baagileng o tsieditse Palesa ka nnotagi.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
13.12 Ke ka ntlha ya fa rraagwe a ne a sa mo isa sekolong ka a ne a dumela mo
segologolong/rraagwe e ne e le morongwa wa kgosi. (2)
13.13 Ke ithutile gore baeng ba a tlhokomelwa./Ke ithutile go se nyatse tshwetso e
e tsewang ke monna./Ke ithutile gore monna o a tshegetswa.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko. (2)
[25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 18 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
DITLHANGWA TSA SETSO – G Leeuw le ba bangwe
POTSO 14: POTSO YA TLHAMO
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.
'MONNA WA MOGWEBI' – BP Lekome
'KGOSI MOLEFI K PILANE' – MOM Seboni le EP Lekhela
Batsadi le baeteledipele ba na le maikarabelo a go godisa le go etelela pele.
Monna wa mogwebi o na le mathata a a tlisitsweng ke go nna le maikarabelo ga
gagwe jaaka motsadi yo o nang le lerato mo baneng ba gagwe. O ipaakanyetsa go
tsaya leeto la kgwebo mme o botsa barwadi ba gagwe ba bararo gore a ba tlele
eng ka a batla go ba itumedisa.
Barwadi ba babedi ba kopa dilo tse di bonolo go bonwa, mme gofejane ena a kopa
sethunya sa rosa, se monna wa mogwebi a neng a lemoga gore go ya go nna
thata go se bona ka e ne e le mariga. Ga a kope gofejane go tlhopha sengwe se
se ka bonwang bonolo, mme o ithwesa mathata a ntse a lemoga. O ipofa ka go mo
solofetsa go mo tlela rosa mo maemong ao.
Ga a kgone go bona sethunya sa rosa e bile batho ba mo ja ditshego gore a o
ithaya a re sethunya sa rosa se tlhoga mariga.
O tsenwa ke tsebetsebe ya gore o ya go bona sethunya sa rosa kae, fela mo
tsielegong ya gagwe, o kopana le khasetlele e e nang le tshingwana ya dithunya e
e kopantseng ditlha tsa mariga le selemo. Tshingwana eo e na le dithunya tse
dintle tse di akaretsang rosa e morwadie a e batlang.
Monna ga a batlisise gore tshingwana ke ya ga mang, mme o kgetla sethunya se
le sengwe le go wela tsela, a itsenya mo mathateng. Se se bontsha fa tota
tshukudu kwa gobe e isiwa ke namane.
Dimo o bona monna wa mogwebi a tsaya sethunya sa gagwe sa rosa mme o tla a
goeleditse a re a se buse, go sa nneng jalo o tlile go mo lobela dintsi. Mathata!
Monna o kopa Dimo gore a mo letlelele go tsaya sethunya ka a batla go se ela
gofejane wa gagwe yo montle thata e bile a mo rata la o ka swa nka go ja.
Ka nko e sa dupe, monna o itsenya mo mathateng ka go dumelana le Dimo gore
gofejane e nne mosadi wa gagwe, e le leano fela la go leka go mo ntsha mo go
ena, a ithaya a re Dimo ga a kitla a mo latela.
Dimo o mo goeletsa gore o tlaa tla go tsaya mosadi wa gagwe morago ga malatsi
a le robedi, mme ka nko e sa dupe, monna o dumelana le ena a sa itse fa a tiisitse.
Morago ga malatsi a le robedi Dimo o tla go tsaya gofejane, mme monna wa
mogwebi o utlwa botlhoko thata le go lwala ka ntlha ya go ikotlhaela tshwetso ya
gagwe le Dimo.
Dimo o supetsa gofejane seipone se se mmontshang rraagwe a lwala thata, mme
o mo letlelela go etela rraagwe, fela o mo goeletsa gore a se dule go feta malatsi a
le robedi.
Monna wa mogwebi o tlhokafala ka ntlha ya kutlobotlhoko le go koafala thata.
Kopo ya gofejane e tsentse rraagwe mo mathateng a a seng kana ka sepe ka a
rwele nko fela a paletswe ke go dupelela gore go tlile go nna bothata mo go ena
go bona se a se kopileng.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 19 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
Mo lebokong, Kgosi Pilane o na le maikarabelo jaaka moeteledipele wa morafe.
O tshwanetse go bona gore motse o buswa sentle e bile o phepa. Mmoki o senola
mathata a a neng a lebane Kgosi Pilane yo o neng a tlogeletswe bogosi ke
mogolowe.
Motse ga o mo seemong se se ntseng sentle ka o le leswe e bile o na le matlapa a
a tlhokang go epololwa ka a le kotsi mo bathong.
Kgosi o na le mathata a gore banna le basadi ba a tshaba mo motseng.
O kaya gore malapa a thubegile, banna le basadi ba tlogetse bana ba se na sepe.
Mathata a etegetswa pele ke gore makau a faletse mme a itirela jaaka a rata ka ba
nyala ba tlhala. Basadi fa e sale ba ya dirakeng tse ba sa di goroseng.
Ka jalo, kgosi o lebanwe ke namane e tona ya tiro ya go batlana le morafe kwa
mafelong a a phatlaletseng jaaka Natala, Kapa, Tlhabane le Kiriisetoropo.
Fa Pilane Pheto a ne a tlogelela monnawe bogosi, o tlhokile go dupelela gore o ya
go fitlhela morafe o phatlhaletse, mme o tshwanetse go o phuta. [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 20 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 15: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe
NAANE: 'BOTSALA JWA NOGA LE KWENA' – CLS Thobega
15.1 Ke leaneladiphologolo (1)
15.2 O leferefere gonne o tsieditse bana ba ga Kwena.
O maaka gonne a akeditse bana ba ga Kwena a re mmaabona o rile ba tsene
mo ganong la gagwe fa a sa bonagale. (4)
15.3 Ke ka ntlha ya fa Noga a ne a di boleletse maaka a gore mmaabona o laetse
jalo./Ke ka gore ba ne ba itse gore mmaabona ke tsala ya ga Noga mme ba
dumela gore o laetse Noga. (2)
15.4 Motho ga a itsiwe e se naga.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
15.5 A kutlobotlhoko gonne ba ne ba lela. (2)
1.5.6 Ke ne ke ka mo neela Modimo gore e nne ena a mo atlholang.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
1.5.7 E dirile gore ke nne malalaalaotswe fa ke na le bana ba me./Ke tlhokomele
ditsame./Ke laele bana ba me ka batho ba ke ka ba romelang mo gae.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
LE
'BATLHAPING BA KGOTLA OORRAMAIDI' – PC Mooa
15.8 Thoriso ya kgotla ya Batlhaping yoorraMaidi. (1)
15.9 YoorraMankurwane (1)
15.10 Ke batho ba ba mabela. (1)
15.11 Fa thoko ga noka e Tshetlha. (1)
15.12 Re Batlhaping re sa ipelaetse./Re Batlhaping ba ba tletseng/ba tota. (2)
15.13 Tshwantshanyo – gore mmuisi a tlhaloganye bonolo ka go gatelela kitso ya
bona ya go bua sejatlhapi ka go e tshwantshanya le mokgwa o beng ba se
buang ka ona. (2)
15.14 Ee, gonne e le morafe o o ikitseng e bile o itlhaloganya.
Nnyaya, ke rata morafe o ke leng karolo ya ona ka botlalo. (2)
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 25
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 21 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
KAROLO YA C: TERAMA
POTSO 16: POTSO YA TLHAMO
MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.
Ke boammaaruri gore fa re le batho ga re a tshwanela go ja mofufutso wa phatla
tsa ba bangwe gonne re lomeletsa beng ditsabona.
Mo teramakhutshweng ya 'Mosadi ke wa me', re kopana le Mmatšhatšhi le
morwadie Monyana ba sa tseye tlhagiso e tsia ka ba ne ba batla go ja mofufutso
wa phatla ya ga Raesebo le Kgabele, mme ba ba lomeletse ditsabona.
Kgabele, morwadie Mmatšhatšhi, o ne a nyetswe ke Raesebo gonne bogadi bo
dule e bile bo amogetswe ke malomaagwe e bong Motšhankane. Ba ne e bile ba
setse ba tswa kwa go Mmagiseterata go tshwaraganngwa ba bile ba tshotse le
setlankana sa lenyalo. Ba ne ba na le dikgwedi di le tlhano ba nna mo setsheng sa
bona.
Kgabele o ne a tlhokafala loso lo lo botlhoko la go thulwa ke bese a itsamaela fa
thoko ga tsela. Go supa fa batho ba itebatsa fa motho a ja mofufutso wa phatla ya
gagwe, Mmatšhatšhi le morwadie ba batla go kotula mo ba sa jalang gona ntswa
ba itse gore dithata tsotlhe tsa ga Kgabele di itaya Raesebo mo tlhogong. Bobedi
jo bo batla gore moswi Kgabele a bolokelwe kwa gaabo gonne ba itse fa go na le
inšorense e e tshwanetseng go mo duela. Ba kaya fa madi otlhe a tlile go ya kwa
go Nkele fa ba ka se ka ba ema ka dinao.
Monyana o bolela fa monnawe a sa tswa mo gae ka lesira le e seng go direlwa
moletlo wa gore o tswa kwa gae. Mmaagwe ena a kaya fa babogadi jwa gagwe ba
mo adimile fela ka ba rile ba santse ba tsile go dira lenyalo. Mmatšhatšhi le
morwadie ba ne ba ya go itsise Nkele le morwae e bong Raesebo dikakanyo tsa
bona tebang le dithulaganyo tsa phitlho. Maikaelelo e le go ja mofufutso wa phatla
ya ga Kgabele mme ba lomeletse ba lapa la gagwe ditsabona.
Nkele o ne a mmolelela fa a se na thata epe mo godimo ga setopo sa ga Kgabele
ka a laolwa ke monna wa gagwe Raesebo. O ne a mmolelela gore Raesebo a re
phitlho ke ka Lamatlhatso o ba yang ba o lebile. Raesebo o ne a gakolola
matsalaagwe gore ga a mo kolote ka bogadi bo dule botlhe, mme seo se kaya fa
mosadi e le wa gagwe e bile a ya go tswela mo matikiring a bona.
Fa ba boa go tswa kwa go Nkele, Mmatšhatšhi o ne a roma Monyana go ya go
mmiletsa kgaitsadie e bong Motšhankane go tla go mo tlhaba botlhale.
Motšhankane ka a itse gore motho o ja mofufutso wa phatla ya gagwe, o tshwaya
mogoloe phoso ka go ya kwa ga Nkele gonne Kgabele a tswetswe ke bogadi mme
e sa tlhole e le ngwana wa bona gonne a fetotse sefane.
Mmatšhatšhi le Monyana ba boela kwa go Nkele go mo latsa ka lefoko la gore ba
neela ngwana mo diatleng tsa lelapa la gagwe. Nkele o ne a mo leboga ka
dikgogakgogano di sa batlege gonne di senya tiro.
Ka ntlha ya batho go batla go ja mofufutso wa phatla tsa batho, Mmatšhatšhi le
morwadie ba lomeletsa Raesebo le bana ba gagwe ba babedi madi a ba
tshwanetseng go sala a ba thusa mo khularong ya ga Kgabele. Mmatšhatšhi o ne
a lemoga fa ba paletswe, mme madi a ba dule diatleng ba a lebile. Monyana o ne
a bolelela mmaagwe fa go sa nna jalo mme ba tshwanelwa ke go senya madi a
inšorense.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 22 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
Mmaagwe o ne a mmolelela fa ba se kitla ba kgona gonne madi a ya go neelwa
Raesebo, mme a ya go nna mohumi. Monyana o ne a laela mmaagwe gore a se
tshwenyege gonne batho ba inšorense ba tlile gore a mo thuse go tlhopha lekase.
O tlile go tlhopha la madi a a kwa godimo mme go tlaa sala madinyana a se
makaenyana fela.
Raesebo o ne a ipatlela lekase le le tlhotlhwatlase gonne o kaile fa dikhasekete di
le dintle fela di le tlhotlhwagodimo. Monyana a bolela fa Kgabele e ne e le mooki,
mme ba tshwanetse go tlhopha lekase le le ka se keng la ba tlhabisa kgala. O ne a
tlhopha khasekete ya dikete di le nne le makgoloaasupang go tswa mo diketeng di
le tlhano tsa madi a a duleng a inšorense.
A tomeletso ruri e e neng ya bonwa le ke Mosime e bong monna wa inšorense yo
o neng a kaya fa mo lefatsheng go na le batho ba ba se nang tlhaloganyo. Batho
fela ba ba neng ba tsaya madi a moswi ba tshameka ka ona. O boletse fa madi a a
senngwang a, a ne a tlaa sala a thusa monna le bana ba gagwe.
Ruri Raesebo le bana ba gagwe ba lomeleditswe ditsabona. [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 23 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 17: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua
17.1 Ke badirammogo. (1)
17.2 Se ne se le mo Mafikeng. (1)
17.3 Botshelo ke leotwana bo a dikologa./Go na le nako ya bonyana, bokgarebe,
le bogodi./O tlile go tsofala mme o tlhoka batho ba ba tlaa go tlhokomelang./
O ya go tlhokomelwa fela ke bana ba gago gonne bokgaitsadio ba ka se go
tlhokomele./Ditšhelete di ka se go direle sepe gonne go batlega lerato go
go gomotsa./O ka swa le go bolela mo ntlong ka tšhelete ga e kitla e thusa
ka sepe.
(Di le PEDI fela.) (2)
17.4 Ntope o ratana le Nkefi ntswa a nyetse mme se se dira gore a itse Nkefi go
amogela lerato la ga Mafenya/a nne kgatlhanong le lerato la ga Mafenya
mme ditiragalo tsa teramakhutshwe di tswelele pele. (2)
17.5 A re o na le madi ga a tlhoke sepe.
Ntatemogolo wa gagwe ke kgosi kwa Lehurutshe.
O na le ntlo.
(Di le PEDI fela) (2)
17.6 Ga go a siama go bua dikgang tsa batho mo thekesing ka di thubela batho
malapa gonne di le masisi./ Ga ba na bonnete jwa tsona./Magatwe ga a
siama. (2)
17.7 Nnyaya, o ne a sa tshwanela gonne Ntope o nyetse o na le mosadi yo e leng
ena a tshwanetseng go nna fa thoko ga monna wa gagwe e seng Nkefi yo e
leng nyatsi./Se a se dirileng ke go nyatsa mosadi wa ga Ntope. (2)
LE
17.8 O ne a batla go busa bogadi ba ga Ntshidi ka a re o ntse a sa ba itsise gore o
tlotswe ke dikgwedi di le tharo ka jalo go raya gore o ba tshoganyeditse. (2)
17.9 Fa monna a nyala mosadi a mo fitlhela a na le ngwana, o tsaya ngwana yoo
go nna wa gagwe. (2)
17.10 Kgotlhang e e fa gare ga badiragatsi/motho le motho - ke e badiragatsi ba
tsogelanang kgatlhanong jaaka fa re bona Legae a sa dumelane le Tlhapi ka
gore bogadi ba ga Ntshidi bo tswela kwa kae. (3)
17.11 Nkitseng o apeela monna, Tlhapi ga a apeele monna.
Nkitseng o tlhatswetsa monna, Tlhapi ga a tlhatswetse monna. (2)
17.12 Loso lwa ga Ntshidi lo rarabolola kgotlhang ya bogadi ka go se ope yo o
amogetseng bogadi. (2)
17.13 Ke ithutile gore bana ba motho ba a tshegetsana. (2)
[25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 24 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 18: POTSO YA TLHAMO
GA SE LORATO – MJ Magasa
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.
Ke boammaaruri gore fa re le batho ga re a tshwanela go ja mofufutso wa phatla
tsa ba bangwe gonne re lometsa beng ditsabona.
Mo terameng ya 'Ga se Lorato' re kopana le makgarebe a ga Motsamai a a sa
tseyeng tlhagiso e tsia ka ba ne ba ja mofufutso wa phatla ya ga Motsamai mme
ba mo itsa ditsagagwe ena le ba lapa la gagwe.
Lekgarebe la ga Motsamai la ntlha e bong Angeline le itlhokomolositse gore le
tshwanetse go itse gore motho o ja mofufutso wa phatla ya gagwe, mme le se ka
la dirisa madi a ga Motsamai. Fa le ne le batla ntlo e e mabonomantle le
tshwanetse go ikagela yona ka dithata tsa lona, mme le se ka la dirisa madi a ga
Motsamai. Madi a Motsamai a a adimileng kwa tirong go mo agela ntlo, le a ba
neng ba a senya kwa dihoteleng le kwa dithabeneng fa a amogetse, ga a mo
lebagana ka e se a gagwe, mme e le a ga Gadifele le bana ba gagwe.
Suzan lekgarebe la ga Motsamai la bobedi, o ne a le mo maikaelelong a go ja
mofufutso wa phatla ya gagwe. O ne a tshwanetse go itse gore fa a batla bene le
lebenkele a di ithekele ka madi a a a diretseng, mme a se ka a batla go ja mo
dikikeng jaaka fa a ne a dira ka Motsamai. Madi a Motsamai a a adimileng kwa
tirong go mo rekela bene le go mo agela lebenkele ga se a mofufutso wa gagwe,
mme ke a bana ba ga Motsamai le mogatse.
Lekgarebe le lengwe la ga Motsamai e bong Gladys le lona le ipeile go tswelela ka
mofufutso wa ga Motsamai. Fa le ne le batla go epa metsi mo legoreng la lona le
tshwanetse le dire ka thata jaaka go dirwa ke batho ba bangwe go fitlhelela se ba
se batlang. Fa le batla go tlhabolola marulelo a ntlo, le kokoanye madi a a
lekaneng go ntšhwafatsa ntlo ya lona, mme le tile go dira Motsamai moretlwa wa
tsela le roba mo le sa jalang gona.
Makgarebe a ga Motsamai ka ntlha ya go ja mofufutso wa gagwe, ba ne ba
lomeletsa mosadi le bana ba gagwe lerato la motsadi le la ga mogatse ka ntlha ya
go nna mo nageng le go tlamela bana ba e seng ba gagwe fa ba gagwe ba ja
dintlhwa.
Bana ba ga Motsamai ba ne ba tshela bokete ka ba ne ba idiwa go nna le
rraabona. Ba ne ba lomelediwa tlhokomelo ya rraabona e bile batho ba ne ba
setse ba ba sotla ba re ba bolawa ke tlala. Emang o ne a setse a babaletswe le ke
sekolo e kete a ka se tlogela. Diaparo tsa gagwe di ne di le mantabola. Fa a
tshameka kwa sekolong a bidiwa 'arme skepsel.'
O ne a nna mo ntlong e e manobonobo e bile e na le motlakase fa bana ba gagwe
le mogatse ba kwa lelapeng la gagwe ba tshuba ka kurwane.
Angeline o diretse Morake boswa ba ntlo jo bana ba ga Motsamai ba se nang
bona.
Motsamai o boetse a tlamela morwa Suzan e bong Sentebaleng le bomonnawe ka
go ba direla boswa jwa lebenkele mme a itsa bana ba gagwe boswa boo.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 25 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
Gladys o lomeletsa Gadifele le bana ba gagwe ka go tlhabololelwa marulelo le go
epelwa metsi ntswa lelapa la bona lona le sa lebege. Ka go ja mofufutso wa phatla
ya ga Motsamai, basadi ba gagwe ba ne ba lomeletsa lelapa la gagwe go mmona
a tla a imelwa jaaka pele. Jaanong o tla a ikakga e bile a bonala lehuma fela.
Go rata go jela batho ditsabona ga makgarebe a ga Motsamai go mo lomeleditse
madi a gagwe a bogodi. Madi otlhe a gagwe a bogodi a ntse a baakanya dikoloi
tse a di sentseng
Ruri go ja mofufutso wa phatla tsa ba bangwe go ba itsa ditsabona. [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 26 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 19: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
GA SE LORATO – MJ Magasa
19.1 Ke badirammogo/ditsala (1)
19.2 Ke UTC (United Tobacco Company) (1)
19.3 O lela ka ntlha ya fa a latlhegetswe ke tiro/madi a bogodi.
O lelela dithoto tse di jelweng ke makgarebe a gagwe.
O lela ka ntlha ya fa a paletswe ke go tlamela bana le mosadi.
(Di le PEDI fela.) (2)
19.4 O ne a pateletsa Motsamai go saena dipampiri tsa tlamelo ya bana le
mmaabona mme se sa dira gore Motsamai a ikane gore a ka se duele madi
ao. Ka jalo ditiragalo tsa go tsamaya ga gagwe mo lapeng le tshotlego ya
bana le mosadi di tswelele pele. (2)
19.5 Ba mo gakolotse gore a ye go bega Motsamai kwa ga komišenara/
badirediloagong.
Ba mo gakolotse gore a se kgaogane le Rre Motsamai. (2)
19.6 Ga go a siama, gonne o tlholela bana ba gagwe bomadimabe ntswa a direla
bana ba batho ba bangwe bontle. (2)
19.7 Nnyaya, ga go a siama gonne Motsamai o bone dikotsi tse a le mo tirong
ka jalo ba ne ba sa tshwanela go mo tseela madi.
Ee, go siame gonne a ne a dirisa dikoloi tsa tiro botlhaswa ka a ne a di pega
makgarebe a gagwe. (2)
19.8 Emang o ne a mo arabisa jaaka o ka re ke thaka ya gagwe/ O ne a sa bue ka
bonolo/O ne a mo kgesa. (2)
19.9 O raya gore bana ba gagwe ga ba na rraabona gonne Motsamai a sa dule fa
gae ka a tlhola a lelera le naga ka jalo ga ba tshabe banna/Ga ba a rutiwa go
boifa banna. (2)
19.10 Kgotlhang e e fa gare ga badiragatsi/ motho le motho – ke e badiragatsi ba
tsogelanang kgatlhanong jaaka fa re bona Motsamai a kgakgauthana le bana
le mosadi wa gagwe. (3)
19.11 Gladys o na le monna fa Angeline a se na monna./Gladys ga a na ngwana fa
Angeline a na le ngwana./Gladys o kgatlhanong le go kobiwa ga ga Motsamai
fa Ageline a rotloetsa go kobiwa ga ga Motsamai./Gladys o tlhabololetswe
ntlo (marulelo) fa Angeline o agetswe ntlo. (E le NNGWE fela.) (2)
19.12 Go amogela lerato ga gagwe go tswa mo go Motsamai ntswa a itse gore o
nyetse e bile le ena ga a mo rate, go tsweletsa morero wa lerato le e seng la
nnete pele. (2)
19.13 Ke ithutile gore matlo go šwa mabapi/Motho ke motho ka batho ba bangwe/
Batho ke go thusana.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa dtse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[25]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA C: 25
PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO: 80
Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 27 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
KAROLO YA A: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA TLHAMO YA DIKWALO: POKO [10 MADUO]
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela
matsetseleko tlhaelang
DITENG 5-6 4 3 2 0–1
-Thanolo e e -O ranotse setlhogo -Thanolo e e -Thanolo ya setlhogo e e -Setlhogo ga se a
Thanolo ya setlhogo tseneletseng ya setlhogo sentle lekalekanang ya sa kgotsofatseng tlhaloganngwa
Ngangisano e e -Tsibogelo ya dinaledi e -Tsibogelo e e setlhogo -Dintlha tse di -Ga go na bosupi jwa go
tseneletseng katlholo le e tshegetsang setlhogo lekalekanang ya dintlha -Go na le dintlha dingwe tshegetsang setlhogo di dirisa leboko le go
go tlhaloganya -Motseletsele o o tse di tshegetsang tse dintle tse di dinnye thata tshegetsa setlhogo
setlhangwa itumedisang wa dintlha setlhogo ka tshegetsang setlhogo -Dintlha tsa ngangisano -Dintlha tsa ngangisano
tsa ngangisano, di matsetseleko -Dintlha dingwe tsa tse di maleba di dinnye ga di maleba gotlhelele
6 MADUO tshegediwa ka botlalo go -Dintlha tse di utlwalang dingangisano di thata -Morutwana ga a kgona
tswa mo lebokong tsa ngangisano, fela ga tshegeditswe, mme fela -Tlhaloganyo e e go tlhaloganya leboko
-Go tlhaloganya se tsotlhe tse di bosupi ga bo tlhaelang ya leboko
setlhangwa le leboko go tshegeditsweng jaaka go dumelesege ka metlha
go manontlhotlho ne go tshwanetse -Tlhaloganyo e e kwa
-Go tlhaloganngwa ga tlase ya leboko
leboko go a itumedisa
KAGEGO LE PUO 4 3 2 1 0-1
-Kagego e e -Kagego e e -Go na le bosupi jo bo -Kagego e supa -Kagego e bokoa thata
Popego, kelelo e e lomaganeng sentle tlhamaletseng rileng jwa kagego thulaganyo e e -E agegile bokoa
tlhaloganyegang le -Puo, segalo le setaele -Puo, segalo le setaele -Puo, segalo le setaele fosagetseng -Diphoso tse di masisi
tlhagiso di supa kgolo, di a di nepagetse go le tse di nepagetseng ka - Segalo le setaele tse di tsa puo le setaele se se
Puo, segalo le setaele kgatlhisa, di nepagetse gontsi tekano sa nepagalang ka bontsi fosagetseng gotlhelele
tse di dirisitsweng mo -Gotlhelele ga e na -Bogolo ga go na Diphoso tse dinnye tsa -Diphoso tsa thutapuo, -E phephetha ka
tlhamong diphoso tsa puo, diphoso tsa thutapuo, thutapuo, mopeleto le mopeleto le matshwao a diphoso tsa thutapuo.
mopeleto le matshwao a mopeleto le matshwao a matshwao a puiso puiso di bonagala thata mopeleto le matshwao a
4 MADUO puiso puiso - puiso
ELA TLHOKO: Fa motlhatlhojwa a ikgatholositse diteng gotlhelele, mme a kwala tlhamo ya boitlhamedi, a Diteng, Popego le Puo di abelwe
0 maduo.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 28 DBE/Ngwanaitseele 2022
NSC – Kaedi ya go Tswaya
KAROLO YA B LE C: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA DITLHAMO TSA DIKWALO: PADI LE TERAMA [25 MADUO]
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela
matsetseleko tlhaelang
DITENG 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
- Thanolo e e -O bontsha go -Thanolo ya setlhogo e e -Thanolo e e tlhaelang -Setlhogo ga se
Thanolo ya setlhogo tseneletseng ya setlhogo tlhaloganya, gape o mo magareng, ya setlhogo tlhaloganngwe
Ngangisano e e Tsibogelo e e ranotse setlhogo sentle -Go na le dintlha dingwe -Go dintlha di le mmalwa -Maiteko a a bokoa a go
tseneletseng, katlholo le tshegetsang setlhogo ka -Tsibogelo e e tse dintle tse di tse di tshegetsang araba potso
go tlhaloganya dinaledi: 14–15 lekalekanang ya dintlha tshegetsang setlhogo setlhogo -Dintlha tsa ngangisano
setlhangwa -Tsibogelo e e tse di tshegetsang -Dintlha dingwe tsa -Dintlha tsa ngangisano ga di maleba gotlhelele
tshegetsang setlhogo setlhogo dingangisano di tse di maleba di dinnye -Morutwana ga a kgona
15 MADUO manontlhotlho: 12–13 -Dintlha tse di utlwalang tshegeditswe, mme fela thata go tlhaloganya
-Motseletsele o o tsa ngangisano, fela ga bosupi ga bo -Go tlhaloganya mofutakwalo kgotsa
itumedisang wa dintlha se tsotlhe tse di dumelesege ka metlha mofutakwalo le setlhangwa
tsa ngangisano, di tshegeditsweng jaaka go -O tlhalogantse setlhangwa go gonnye
tshegediwa ka botlalo ne go tshwanetse bontlhabongwe jwa thata
-Go tlhaloganya -Go tlhaloganya mofutakwalo le
mofutakwalo le mofutakwalo le setlhangwa
setlhangwa go go setlhangwa go a bonala
manontlhotlho
KAGEGO LE PUO 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Kagego e e -Kagego e e -Go na le bosupi jwa -Kagego e supa -Go tlhokagala ga
Popego, kelelo e e lomaganeng ka kelelo ya tlhamaletseng le kelelo e kagego, kelelo ya thulaganyo e e kagego e e lolameng go
tlhaloganyegang le dintlha tsa ngangisano e e utlwalang ya ngangisano e a fosagetseng e bile kelelo kgoreletsa kelelo ya
tlhagiso agegile sentle ngangisano tlhaloganyega le go ya dintlha tsa ngangisanogotlhelele
Puo, segalo le setaele -Matseno le bokhutlo di -Matseno, bokhutlo le lomagana fela e na le ngangisano ga e a -Matseno, ditemana le
tse di dirisitsweng mo manontlhotlho ditemana dingwe di diphoso rulaganngwa sentle bokhutlo ga di a
tlhamong -Puo, segalo le setaele rulagantswe sentle ka -Matseno, ditemana le -Matseno, ditemana le lomagana gotlhelele
di supa kgolo, di a tomagano bokhutlo di eta di tlhoka bokhutlo di fosagetse. -Diphoso tsa puo,segalo
10 MADUO kgatlhisa, di nepagetse -Bogolo puo, segalo le tomagano -Diphoso tsa puo, le setaele se se
setaele di nepagetse go -Diphoso di le mmalwa segalo le setaele tse di fosagetseng thata di
le gontsi tsa puo, segalo le seng maleba di bonala tlhola setlhangwa se se
setaele tse di thata sa atlegang
nepagetseng go le go
ntsi
Dipharologanyo magareng ga maduo a Kagego, Puo le Diteng di se fete dielo tse PEDI.
Karabo ya boitlhamedi e abelwe 0 la Diteng le 0 la Puo le Kagego.
Kwalololo e ileditswe
Study this subject
Recommended for this subject
_hlayiso.com_--eb9fcbab-6ff6-4b95-99be-22115367abe0/v1-37883d34f7f89a578a40/card.webp)
Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2020 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Memo
More from Grade 12 Setswana HL

Annual teaching plan
Gr 12 Setswana HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Question%20Paper--48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa/v1-211d836cb5872441817c/card.webp)
Question paper
Setswana HL Grade 12 P1 Gauteng June 2025 Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 Paper 1 NW June 2025 Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper