Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
MOPHATO 12
SETSWANA PUO YA GAE (HL)
PAMPIRI YA BOBEDI (P2)
NGWANAITSEELE 2023
KAEDI YA GO TSHWAYA
MADUO: 80
Kaedi e ya go tshwaya, e na le ditsebe di le 30.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Skip to contentAll 2023 papers 





View all
%20June%202025%20Question%20Paper--48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa/v1-211d836cb5872441817c/card.webp)




Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo
Grade 12 Setswana HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2023, 30 pages. Read online or download the free PDF.
Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · setswana. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- Setswana HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Setswana
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 30
- File size
- 862.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 30
This exam
NSC November Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Popego ya puo le melawana (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 3Popego ya puo le melawana (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 4Popego ya puo le melawana (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 5Popego ya puo le melawana (Language Structures and Conventions)25 marks
- Question 7Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 9Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
Show all 10 questions
- Question 11Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 15Popego ya puo le melawana (Language Structures and Conventions)25 marks
- Question 17Popego ya puo le melawana (Language Structures and Conventions)25 marks
- Question 19Popego ya puo le melawana (Language Structures and Conventions)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 2 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
KAROLO YA A: POKO
MELODI YA POKO – RM Ramagoshi
POTSO 1: POTSO YA TLHAMO
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 10 go
tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.
'KGOSI RAMOTSHERE MOILOA' – LH Mogale
Semelo sa motho se kaya maitseo, mekgwa le ditlwaelo tse a itshupang le go
tlhalosiwa ka tsona. Ka gale se nyalana le diphitlhelelo tsa motho mo botshelong.
Motho a ka nyadiwa kana a tlotlomadiwa ka ntlha ya semelo le diphitlhelelo tsa
gagwe.
Mo lebokong le, Kgosi Ramotshere Moiloa o tlotlomaletswa semelo mmogo le
diphitlhelelo tsa gagwe mo setšhabeng sa Bafurutshe.
Mmoki o tlhagisa boganka le bonatla jwa ga kgosi, ka a thusitse Bafurutshe, le go
ba namolela mo Maburung gore a se ka a ba tseela lefatshe.
O tlotlomatsa boganka jo bo supang go se boife ga gagwe. O mmitsa seganka sa
diganka, ka a fentse le go dibela lefatshe la Bafurutshe gore le se thopiwe.
O senola go sa boife sepe ga gagwe ka go boeletsa semelo sa ga Kgosi
Ramotshere Moiloa sa bopelokgale.
Mmoki o tlotlomaletsa Kgosi Moiloa bogatlhamelamasisi, go tsepama le go se
fetogefetoge fa a ne a gana nnang wa banyana ka nako e maburu a neng a batla
go ba gatelela go tshwara dipasa ka gale.
Mmoki o dirisa mmoelelo mo bokhutlong jwa temana e nngwe le e nngwe go
gatelela bopelokgale jo mmokiwa a bo senolang go dibela bagaabo.
Gape o tlhagisa boikgodiso le boikgogomoso jwa gagwe gore ena ga a naiwe
marota o naiwa mmeleng.
Kgosi Ramotshere Moiloa o tota a tlotlomaditswe ka ntlha ya semelo sa gagwe se
se bonalang sentle le diphitlhelelo tsa gagwe tse di sa belaetseng. [10]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 3 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 2: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
'TSHWENE' – MD Mothoagae
2.1 Maikutlo a boitumelo/tlotlomatso gonne o itumelela/o ipela ka sebopego le
semelo sa tshwene/ka bokgoni jwa yona jwa go tshwara thipa ka fa bogaleng. (2)
2.2 Neeletsano
Ke e bone ka gore lefoko le le feleletsang mola 10 le simolola mola wa 11/
lefoko 'letsatsi' le le feleletsang mola 10 le simolola mola wa 11. (2)
2.3 Tshwantshanyo
Go tshwantshanya popego ya mogatla wa tshwene le go obega ga botshwaro
jwa thobane. (2)
2.4 O mo tshelele dithupa motshotelong go letela pula/motlhang mašwi a kgomo a
lebane kgamelo. (2)
2.5 Ke ithutile go se nyatse motho ka ntlha ya ditebego tsa gagwe/go se tlhaetse
motho matlho o sa itse botennye jwa gagwe/Sebopego sengwe le sengwe se
ka tswela mong mosola/Go lebala modiri modirwa ga a lebale/Mmangwana o
tshwara thipa ka fa bogaleng.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[10]
POTSO 3: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
'NTWA' – Grace Setlalekgosi
3.1 Mefuta e e farologaneng ya dintwa. (2)
3.2 Poeletsomodumo
Go tlisa moutlwalo wa molodi o o rileng mo moleng. (2)
3.3 Mothofatso
Go neela botlou maemo a setho ka go dirisa lediri 'kgalemele' e kete
diphologolo botlou di a bua/go kgalemelwa bojang e kete bo a utlwa bo na le
ditsebe. (2)
3.4 Fa banna ba lwa, mongwe le mongwe wa bona o batla go tsewa jaaka
mogale/fa banna lwa ba batla go tseelana tlotlomatso le go tseelana botshelo. (2)
3.5 Ke ungwile gore ditshedi tsotlhe di na le go ngapana/Ga go na kwa go sa
loweng teng/Ntwa ga e a siama e a senya.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[10]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 4 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 4: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
'SENGALAMOTSE (EXILE)' – SJS Shole
4.1 Maikutlo a thotloetso gonne o gakololwa gore motho ga a ke a ngala gaabo/
o rotloetswa go boela gae/Maikutlo a tshwenyego, tshwenyegile ka ntlha ya
go ngala legae ga ga Sengalamotse. (2)
4.2 Kaediso
Go tlhagisa tsela e mmokiwa a latlhileng bagaabo ka yona/a tshelang kwa a
se nang bagaabo ka go mmitsa khutsanyana. (2)
4.3 Tlogelo
Go tlisa go kibakibela ka bonako ga molatheto/go oketsa lebelo la moribo le
moretheto wa molatheto. (2)
4.4 O kaya gore mmoki a se ka a tshwana le mosadi yo o se nang
maikarabelo/yo o tshabelang maikarabelo a gagwe. (2)
4.5 Bothata bo rarabololwa ka go buisanelwa/ Go siela bothata ga go tlise
tharabololo epe.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[10]
LE
POKO E E SA TLHAOLWANG
POTSO 5: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
'A RE RUTEGENG BATSWANA' – AL Ralusi
5.1 Go ikaga sešwa ga morafe wa Batswana/Go boela mo tseleng ga morafe wa
Batswana/Go tlhabologa ga Batswana/Go rutega/Morafe o o lwantshanang/
Matshwenyego a a tlisiwang ke go se rutege. (2)
5.2 Ba tletsetletse le mebila/Ba sasanka le mebila/Ba kailakaila le mebila. (2)
5.3 Tshwantshiso
Ke se bone ka tiriso ya thuanyisediri 'ke'/Go bitsa batho ditau. (2)
5.4 Ba re kgautlanya ka dithipa/Ga re tlhole re tsamaya bosigo. (2)
5.5 Le ntshusumetsa go nna motho setšhabeng/go tshela ka tolamo mo
setšhabeng/go kgopologa mo mekgweng e e sa nnang sentle ka se se ama
setšhaba/go rata tlhabologo kgotsa thuto/go se rate go gagolaka batho.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[10]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 30
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 5 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
KAROLO YA B: PADI
POTSO 6: POTSO YA TLHAMO
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.
LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea
Go se ineele ke ntlhana e e botlhokwa ya semelo go thusa motho go kgotlelela fa
a kopana le mathata mo botshelong. Go rotloetsa motho go mekamekana le
mathata go fitlhelela a atlega.
Ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope gore mo botshelong ga o a
tshwanela go ineela fa o rakana le mathata jaaka moanelwa Motswagauteng a re
sedifaletsa.
Motswagauteng o nnile le mathata a go gola a sa itse batsadi ba gagwe ka mo
boseeng jwa gagwe. Mmaagwe a ne a mo romela kwa go mosadimogolo Ijelele le
monnamogolo Puso e le sephuthelwana.
Mo kgolong ya gagwe, Ijelele o ne a tle a mo gakolole gore a lebe seipone, a bue
le motho yo a mmonang mo go sona, a mo rate, a mo tlotle, a mo tshepe gonne
go se ope yo o mosola go feta ena mo botshelong. Se ya nna yona tshusumetso e
e godisang Motswagauteng.
Motswagauteng o rakana le mathata a go sotlwa ke ditsala le batho ba bangwe ka
go sa mo amogele jaaka motho mongwe le mongwe ka ntlha ya ditebego tsa
gagwe gonne ba ne ba mmitsa ka maina a tshotlo a tshwana le lekutwana, morwa
le Rooijan Morolong. Motswagauteng ga a ka a ineela mo ditshotlong tseo.
Motswagauteng o rakana le bothata jwa ga Mosala e bong malomaagwe, yo a mo
sotlang, a mmusa ka molao wa tshipi. Ga a ka a mo rerisa fa a rekisa leruo le a le
tshwaetsweng ka a re ke ena mojaboswa a le esi. Motswagauteng ga a ineele, o
swetsa ka gore botoka a katoge Mosala, a ineye naga.
Mathata a go tlhoka legae le go sa itse batsadi ba gagwe a kgarakgatsa
Motswagauteng le naga, nako nngwe o kwa Foreiborogo fa ka nako nngwe a le
kwa Johaneseborogo. O tshela bokete mo mafelong oomabedi. Ga a ineele, o
iphataphatela go bona sa go ja le maroko ka a se na bagaabo. Se se bontsha gore
fa o ikemiseditse mo botshelong ga o a tshwanela go latlhela seditse le fa mathata
a go imela.
Mathata a gagwe a etegela mo thekiseng kwa Foreiborogo. Bapagami ba ne ba
mo sotla, ba mmitsa letata, morwa, lekutwane ka ntlha ya mmala wa gagwe le
moriri. Tshotlo e, e mo dira go nna pelopedi, gore a naa a nyatse le go kgaola
kgolagano ya gagwe le Bantsho fa pelo e nngwe e re a gopole letsele la Montsho
le a le antseng. Go bontsha fa a sa letle dipuo tse go mo utlwisa botlhoko ka di mo
thatafaletsa botshelo. O lemosa bapalami fa phoso e se ya gagwe gore a bo a
lebega ka mokgwa o a ntseng ka ona, ba rata kgotsa ba sa rate, ke setlogolo sa
bona. Seipone se a neng a se neetswe ke Ijelele se ne se mo tiisa mooko.
Botshelo ba ga Motswagauteng fa bo simolola go nna letobo kwa
Johaneseborogo, ga a ineela, o leba kwa Rodipoto go ya go leka botshelo kwa
teng. Ga a nna lobaka kwa teng ke fa a ikela Kerisetoropo kwa a neng a bona
letogonyana kwa ga Kornei. O kopana le Kobbie, mosadimogolo yo a kileng a mo
thusa fa diganana di ne di batla go mo tseela madi kwa Foreiborogo. O mo rata e
kete ke ngwana wa gagwe.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 6 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
Mathata a botshelo ba ga Motswagauteng a simolola go apoga. Se se bontsha fa
mo botshelong o sa tshwanela go latlhela seditse, le go ineela fa o rakana le
mathata. Kobbie o mo tseela pasa a bo a mo kwadisa ka sefane sa gagwe,
Swanepoel. O boela sekolong.
Go sa ineele mo botshelong ga ga Motswagauteng go dira gore a kopane le
mmaagwe ka nako ya tsheko ya lekoko la ga Mokwepa. Motswagauteng o
feleletsa a ikitse ka jaanong a itse batsadi ba gagwe.
Go bontsha e le boammaaruri gore mo botshelong ga o a tshwanela go latlhela
seditse fa o rakana le mathata. Motswagauteng o wetse pelo, o tshela sentle jaaka
bana ba bangwe.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko) [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 7 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 7: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea
7.1 Kwa ga Mokwepa. (1)
7.2 Motswagauteng o ne a thopilwe ke ba lekoko la ga Mokwepa mme
Gokatweng o ne a direla Mokwepa. (2)
7.3 O ne a rothisa keledi morago ga gore Motswagauteng a mo itlhalosetse/O ne
a didimala a se tlhole a bua sepe morago ga gore Motswagauteng a mo
itlhalosetse.
(E le NNGWE fela) (2)
7.4 Nnyaya ga go a siama ka e le banna ba molao mme ba tshwanetse go o
obamela le go o tshegetsa ka metlha.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko). (2)
7.5 O ne a laela Motswagauteng go apara diaparo ka bonako le go rwala ditlhako.
A mo laela gore a mo sale morago.
O ne a mo laela go palama mo magetleng a gagwe.
A mo laela go tswala le go lotlela lebati ka kwa ntle.
O ne a mo laela go mmofa maoto le diatla.
(Di le THARO fela) (3)
7.6 O ne a rometswe jaaka sephuthelwana kwa Motsitlane go tswa Gauteng. (2)
7.7 Matlho a le matala
Meriri o ka re moetse wa pitse
A le mosweu
Dintshi e kete di tshasitswe mosidi
Nko e e motopo
A le montle
A le mosetlha
Ditsebe tse di tshetlha di phukaletse, di katogile logata.
(Di le THARO fela) (3)
7.8 Bopelotshetlha jwa ga Mosala bo dira gore a tekete Motswagauteng a bo a
mo amoge leruo le a le abetsweng ke monnamogolo Puso, mme se se dira
gore a ngwege, a fetoge ngwana wa mebila, ditiragalo di tswelele pele. (2)
7.9 Ijelele o bolokile botshelo jwa ga Motswagauteng ka go mo naya legae le
lerato/O ne a mo rotloetsa ka seipone, go itshepa le go ithata. (2)
7.10 Ee – go siame ka motho e le motho ka ba bangwe gonne motho a tshwanetse
go nna leitlho la molao/Batho ga ba a tshwanela go ikamanya le bobodu.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 8 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
7.11 Ke ne ke ka phatlalatsa komiti ya botsamaisi jwa sekolo/Ke ne ke ka buisana
le mogokgo le batsadi go tlhamalatsa melao/Ke ne ke ka mo gakolola gore
molaotheo wa naga ga o letle tlhaolele/Ka mo gakolola go diragatsa
molaotheo ka botlalo.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
7.12 Ke ungwile gore ga se bana ba ba nang le magae fela ba ba ka fitlhelelang
thuto/bana ba mebila le bona ba kgona go atlega/go fitlhelela dilo tse di rileng
jaaka thuto.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 9 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 8: POTSO YA TLHAMO
OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.
Go se ineele ke ntlhana e e botlhokwa ya semelo go thusa motho go kgotlelela fa
a kopana le mathata mo botshelong. Go rotloetsa motho go mekamekana le
mathata go fitlhelela a atlega.
Ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope gore mo botshelong ga o a
tshwanela go ineela fa o rakana le mathata jaaka moanelwa Motlalepule a re
sedifaletsa.
Tshotlego kgotsa maemo a kwa gaabo Motlalepule a dirile gore a ye go senka tiro
kwa a neng a nna le mathata a go fufegelwa ke basetsana ba a neng a dira nabo
kwa Doornfontein ka ntlha ya bontle jwa gagwe. Motlalepule ga a ka a ineela mo
lefufeng leo mme o ne a tswelela ka go batla tiro gosele a bo a fudugela kwa
difoleteng tse dingwe.
Mathata a ga Motlalepule a oketsega fa jaanong a kopana le Thandi yo a neng a
kaiwa jaaka mmabontle wa koo. Thandi o logela Motlalepule leano la go betelelwa
ke lekau le a le mo rulaganyeditseng mme se sa bakela Motlalepule mathata a go
ima ngwana yo a sa itseng rraagwe.
Kotsi ga e a ka ya faposa mogopolo wa gagwe go fitlhelela maikaelelo a gagwe a
go tshela le go dira. O taya ngwana leina la Omphile e bile o loga leano la go mo
isa kwa ntlong ya kgodisetso kwa Ikageleng kwa Olanti. O ne a ikaeletse go tla go
mo tsaya fa a setse a dira, mme a kgona go ka mo tlamela. Se, se bontsha fa a ne
a batla go neela morwae isagwe e e itumedisang ka a se kile a ineela.
Morago Motlalepule a nyalwa ke lekau la Thaba Ntsho mme ba tshegofadiwa ka
mosetsana e leng Mosidi. Mosidi ga a thiba phatlha ya leitibolo la gagwe. Maemo
a gagwe a go nyalwa le go nna le ngwana a se ka a dira gore a ineele go batlana
le morwae gore a tle a kgone go mo tlamela jaaka a ne a ikaeletse. Se se mo
tlholela mathata a go se itumele mo lenyalong le a leng mo go lona.
Mathata a gagwe a oketswa ke gore o tshotse sephiri sa go batlana le ngwana wa
gagwe wa dikgora. Se se bontsha fa Motlalepule a sa ineele mme a batla go
kgaratlhela go tlisa ngwana wa gagwe gae, ka jaanong a nyetswe e bile botshelo
bo bonala bo tlaa nna botoka.
O ikemisetsa go kgaratlha kgatlhanong le mathata a mme ka letsatsi le lengwe o
kopa monna wa gagwe gore ba ye kwa kgodisetsong go batla ngwana wa
mosimane yo ba ka mo ithuelang le go ikgodisetsa ena. Ba retelelwa ke go
fitlhelela ngwana kwa kgodisetsong ka gonne morwae yo a neng a mmatla, o ne a
tserwe ke morwadia Ofentse.
Go tlhoka morwae kwa kgodisetsong go mmakela matshwenyego a magolo. O
tlhorontshwa ke kgopolo ya gore a morwae kwa a teng o tshela bokete kgotsa
jang.
Mathata a go tlhoka boitumelo le go sa kgotsofalele seo a nang naso, go dira gore
a bolotse letsholo la go batlana le ngwana a le esi a sa bolelele ope sephiri sa
gagwe. Se, se bontsha go se ineele le go kgaratlha ga gagwe gore a bone
morwae.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 10 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
Ka tidimalo fela, e ne e re monna fa a ya tirong ena a tsene motse ka legare go
batlana le morwae.
Mathata a mokgweleo mo pelong, kgarakgatsego le tlhorisego ya go batlana le
morwae di ne di mo amile mo go maswe, a setse a digile mmele, e le
mmalethantsane e bile batho ba setse ba mmitsa Dinalana. Boemo bo ba botshelo
ga bo a ka ba mo nyemisa mooko. O tswelela ka kgaratlho ya gagwe go batlana le
morwae.
Ka botshelo bo sa fifalele ruri, o kopana le mosadimogolo Malebela, ngaka ya
sedupe, yo a mo tiisang mooko gore morwae o a tshela, o tlaa mmona ka letsatsi
lengwe le mororo a ka se itse fa e le ena.
Motlalepule o tswelela ka mathata a go palelwa ke go lebala morwae. Le fa a ne a
boga, a koafetse, ga a ineele, o mmatla gongwe le gongwe le kwa mabitleng tota o
ne a tswa gona. O tsaya matsapa a go boela gape kwa go mosadimogolo
Malebela yo a mo tiisang mooko ka go mo raya a re o tlaa bona se a se lelelang
mme ga a kitla a itse gore a ke sona.
MmaMosidi o ne a na le pelaelo e e tiileng ya gore Modise e tota e le Omphile.
Modise yo gajaana a neng a direla Lekgotla la Baitiredi, o ya le mogatse e leng
Matlakala go lekola MmaMosidi. Mosadimogolo o ne a letse a mo lora bosigo.
MmaMosidi ga a ineele mme o ipeta sebete ka go kopa Modise gore a mo
atamele, a keleka Modise go fitlha mo tsebeng ya moja. Modise fa a sa ntse a
gakgametse gore go diragalang, mosadimogolo a ngaa jaaka katse, a goa a re
'Omphile'. Ka nako e, go ne go bonala gore o fitlheletse se a sa bolong go se
batla, morwae yo a mmeileng letshwao ka fa morago ga tsebe ya moja.
Botshelo ba ga Motlalepule le fa bo ne bo faraferwe ke mathata, khutsafalo le
bolwetse, kwa bofelong gona o netefaditse boammaaruri ba gore ga o a tshwanela
go ineela fa o rakana le mathata.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko) [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 11 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 9: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise
9.1 Kwa legaeng la bana/kwa kgodisetsong/ Ikageleng/Olanti. (1)
9.2 MmaMosidi le RraMosidi ba ne ba ile go batla ngwana yo ba ka mo dirang
ngwana wa bona. (2)
9.3 Bontshonyana jwa bona
Bokhutshwane
Bosesane (3)
9.4 O ne a etelela mogatse pele gore fa go le mooki yo a mo itseng a mo kope go
se rothise mmutla madi/O ne a šeba mosimanyana ka fa morago ga ditsebe a
ise a mo šebe mo matlhong/Fa a bona mogatse a mo tlhomile matlho o ipata
ka go re go mogote a bo a tswela kwa ntle.
(E le NNGWE fela) (2)
9.5 O ne a na le ngwana wa mosetsana a bitswa Mosidi. (2)
9.6 O ne a bopegile, magodimo a ntshitse maatlametlo ka popego ya gagwe.
Dipounama tsa gagwe di le sephara.
A katogile monyo/a le letlharapa.
A le mmala wa sebilo.
A na le lebadi ka fa morago ga tsebe ya moja.
A le matsatsarapa
(Di le THARO fela) (3)
9.7 Lerato le monnamogolo a tshotseng Modise ka lona le dira gore a tshele
sentle mme a se boele kwa legaeng la bana ka jalo go nne thata mo go
Motlalepule go bona ngwana wa gagwe, mme a tswelele ka go batlana le (2)
ena.
9.8 Basetsana ba mmaketse mathata a go iphitlhela a thulane le Thandi ka ba ne
ba mo fufegela mme o ne a ya go batla tiro gosele. (2)
9.9 Nnyaya – ga go ope yo o tshwanetseng go betelelwa/ga re a tshwanela go
direlana bosula.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
9.10 Nnyaya – o mo rotloetsa go sa ikgodisetse ngwana/go nna e kete o ikamanya
le tshwetso ya go sa ikgodisetse ngwana.
Ee – o ne a batla go tlhokomela gore o mo isa kwa go tshwanetseng/ ga a mo
latlhe.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
9.11 Ke ne ke ka bitsa lekgotla go laela baagi go netefatsa gore bana botlhe ba ya
sekolong/ke ne ke ka netefatsa gore go na le badisa ba ba tshwanetseng go
tlhokomela gore ngwana mongwe le mongwe o ya sekolong.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
9.12 Ke ithutile gore mo botshelong, motho o tshwanetse go ikemela a se nne
setshwakga/motho a itirele/ke nne le maikarabelo mo botshelong.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 12 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 10: POTSO YA TLHAMO
MASEGO – G Mokae
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.
Go se ineele ke ntlhana e e botlhokwa ya semelo go thusa motho go kgotlelela fa
a kopana le mathata mo botshelong. Go rotloetsa motho go mekamekana le
mathata go fitlhelela a atlega.
Ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope gore mo botshelong ga o a
tshwanela go ineela fa o rakana le mathata jaaka moanelwa Masego a re
sedifaletsa.
Masego o simolola go tsena sekolo mo polaseng ya Silkatsnek, mme maemo a
thuto a le kwa tlase. Botlhale jwa gagwe bo mo tlholela mathata a go tshwanela go
tloga mo lelapeng la gaabo go ya go tsena sekolo kwa Sedimosang morago ga go
kopiwa ke mogokgo Rre Selamolela le Rre Kgotle.
Kwa sekolong sa Sedimosang o farafarwa ke mathata ka a fufegelwa ke baithuti
ka ntlha ya fa a le botlhale e bile mogokgo a tlotlomatsa bokgoni ba gagwe thata.
Sebi se kukela fa barutwana ba mo katoga e nna mophelaesi. Ntsime yo e neng e
le mongwe wa makau a Masego a a ganneng fa ba ipala mabala a kgaka, o
ikaelela go ipusolosetsa ka a tsaya fa Masego a mo nyatsitse fa a ne a mo goa fa
pele ga barutwana ba bangwe.
Masego o nna le mathata a go tshegwa ke barutwana motshegare otlhe ka Ntsime
a mo kgomareditse pamphitshana e e kwadilweng gore o ratana le mogokgo
Chunky. Le fa go le jalo, Masego ga a ka a ikobonya le go ineela, mme a tswelela
ka sekolo.
Sannah, tsala ya ga Masego, le ena o okeletsa Masego mathata ka go mo raela
go nwa biri e e neng ya mo thulametsa. Mo thulamelong ya gagwe o nna le
mathata a go betelelwa ke Ntsime le basimane bangwe ba babedi mme se sa
mmakela go ima.
Masego ga a ineele fa a rakana le mathata. O bona botoka e le go tlhalosetsa
mogokgo Chunky ka mathata a gagwe. Mathata mawelana, o senyegelwa ke
dithuto ka a pateletsega go boela gae.
Masego o ne a belega ngwana wa mosimane Sello, mme botshelo jwa mo fifalela.
Ditoro tsa gagwe tsa go boela sekolong tsa phirimisiwa ke go bolawa ga ga Kgabo
Motsepe morago ga gore a bolae Base Schalk.
Masego ga a ineele le fa go le jalo, o ne a tsaya tshwetso ya go godisa ngwana
wa gagwe. Go ne go se ope yo o neng a ka tlamela lesea la gagwe kgotsa go mo
duelela kwa sekolong go tsweletsa dithuto tsa gagwe.
Go bontsha go se ineele ga gagwe, a simolola go kgaratlha, a dira ka thata kwa ga
Sol le Cathy Lazar go tsenya morwae sekolo gore a tle a rutege a bone tiro le go
nna le botshelo bo bo botoka go gaisa bo ena a bo tshelang. O ne a lebaganwe ke
mathata a go nna motsadi yo o esi, a okangwe ke maikarabelo a go nna mme e
bile a ntse a samagane le ditiro tsa borre tsa lelapa.
Mathata a ga Masego a tsweletswa ke fa bagaabo moswi monna wa ga
MmaSontaga ba ne ba batla go lwela dithotonyana tsa ga MmaSontaga le bona
morago ga loso lwa gagwe.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 13 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
Masego ga a ineele, o patelesega go batlela mmaagwe le morwae bonno. O ba
tlhomela mogwaafatshe kwa Mmakau go tswa mo mading a dikgwedi di le tharo
ao ba ga Lazar ba neng ba mo dueletse ona kwa pele. Se, se bontsha motho yo o
kgaratlhang go fitlhelela maikaelelo a gagwe a go neela morwae botshelo jo bo
botoka.
Go se ineele ga gagwe le go dira ka botswapelo go mo ungwela gore ba ga Lazar
fa ba ya moseja wa mawatle ba mo tlogelele madi a go tsweletsa dithuto tsa ga
Sello.
Mo kgaratlhong ya gagwe le ba ga Lazar, ka ntlha ya kgatelelo ya puso ya
tlhaolele, o kopana le Vusi Ngoma mme o iponela lekau le go nyalana le lona.
Masego o nna le mathata a kiletso ya ga Vusi ka le ena a amega mme se se
feletsa se tsere botshelo jwa ga Vusi ka a ne thuntshiwa ke mapodisi.
Ka botshelo bo se ka bo nnela lefifi ruri, Masego o tswelela go godisa morwae a le
esi, a ntse a mo neela maele a gore a ithute thata. Sello ga a ka a mo swabisa ka
a feleleditse e le ngaka ya maemo a a kwa godimo mme se, sa itumedisa
mmaagwe. Katlego ya ga Masego mo kgodisong ya ga morwae e supa le go
netefatsa gore mo botshelong ga o a tshwanela go ineela fa o rakana le mathata.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 14 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 11: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
MASEGO – G Mokae
11.1 Kwa ntlong ya ga Masego le Vusi. (1)
11.2 Ba nyalane mme ba na le ntlo. (2)
11.3 Go solofela gore MmaSontaga a ba tlamele ba le bararo.
Gore ba nne le ena mo ga gagwe.
A busetse Masego sekolong. (3)
11.4 Ba ne ba mo fitlhela seabe sa bona mo dipolotiking, ke ka moo Vusi a ne a ba
etela bosigo. (2)
11.5 Mmaagwe e leng Masego o ne a le mo kutlobotlhokong ya go ima ngwana wa
petelelo/Masego o ne a sa itumelela go belega Sello/O ne a le mo
kutlobotlhokong ya go senyegelwa ke thutego ya gagwe. (2)
11.6 O ne a bopegile
A le montle
A katogile monyo
A le moleele
(Di le THARO fela) (3)
11.7 Go sa itshware sentle ga ga Nomhle go dirile gore Vusi a tlhalane le ena mme
a kopane le Masego ka jalo ditiragalo tsa tswelela pele. (2)
11.8 Ke go amogela gore Masego a tle go dula le ena kwa ga gagwe kwa
Atteridgeville. (2)
11.9 Nnyaya o ne a ka ntsha Masego le ngwana kotsi/Masego o ne a beteletswe a
sa ima ka bomo/Ga go a tshwanela gore ngwana a otliwe go ya ka
molaotheo.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
11.10 Nnyaya – Bana ga ba a tshwanela go lwa kgotsa go arabisana le bagolo/
ipusolosetso ga e age.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
11.11 Ke ne ke ka dira gore mosimane yo o beteletseng a bone kotlhao.
Ke ne ke ka buisana le Lefapha la Thuto go letlelela Masego go tsena sekolo
ka a beteletswe e se molato wa gagwe.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko). (2)
11.12 Ke ithutile gore ke emelele ditshwanelo tsa me tsa botho/Fa motho a na le
madi o tshwanetse go thusa ba bangwe kgotsa ba ba tlhokang/Batho botlhe
ba a lekana le go tshwana go sa kgathalesege mmala.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 15 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 12: POTSO YA TLHAMO
NTLHOMOLE MMUTLWA –OM LOBELO
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.
Go se ineele ke ntlhana e e botlhokwa ya semelo go thusa motho go kgotlelela fa a
kopana le mathata mo botshelong. Go rotloetsa motho go mekamekana le mathata
go fitlhelela a atlega.
Ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope gore mo botshelong ga o a
tshwanela go ineela fa o rakana le mathata jaaka moanelwa Matsetseleko a re
sedifaletsa.
Matsetseleko o kopana le mathata a go pateletswa tiro ke rraagwe ka a ikaelela go
rola tiro ya go nna mogotsamolelo kwa kgotleng mme a batla morwae e nne ena a
tsweletsang tiro eo.
O itemogela mathata fa a nna kgatlhanong le kakanyo e, ka a batla go tsweletsa
dithuto tsa gagwe fa a wetsa mophato wa marematlou.
E tsenya tlhako kgamelong fa Kgori a mina ka nko e le nngwe gore Matsetseleko a
rata kgotsa a sa rate, o tlaa tsweletsa tiro eo. Mo go Kgori, mophato wa
marematlou ga o botlhokwa go gaisa bogotsamolelo. Matsetseleko ga a ineele,
mme o bona go le botoka gore a ineye naga. O dumela gore setlhare sa mosi ke
go o katoga.
Matsetseleko o ne a rata Palesa mme a lebagane le bothata jwa gore ena ga se
wa bogosi. O ne a se ka a ineela go fitlhelela a bona tšhono ya go tlhagisa
maikutlo a gagwe ba bo ba feleletsa ba ratana.
O goroga kwa motseng wa Kgaladi mo lebenkeleng la ga Segonyamatlho. Ga a
itse ope mme Segonyamatlho o mo letla go robala mo ga gagwe.
Bothata jwa ntlha ya nna gore Matsetseleko o fitlhela tiro e se teng kwa meepong,
fela Segonyamatlho o mo kopa go nna nae le go mo thusa kwa lebenkeleng
malatsinyana. A se ka a ineela mme a dira ka thata mo lebenkeleng la ga
Segonyamatlho yo a mo tshepisitseng kemonokeng go fitlhela a bona tiro ya kwa
meepong ka a batla go tsweletsa dithuto tsa gagwe.
Mathata a etegela kwa Kgaladi, Bra Boots a goroga kwa lebenkeleng la ga
Segonyamatlho a batlana le Matsetseleko ka a thapilwe ke Kelogile mmaagwe. Ga
a ineele mo go Bra Boots mme o timetsa motlhala wa gagwe ka go itatola gore ga
se ena motho yo o mo setshwantshong.
Go nna ga gagwe kwa Kgaladi ga mmakela bothata jwa go tlhoafalela Palesa mme
a retelelwa ke go ya go mo tlhola le fa e le go mo romelela molaetsa. A se ka a
ineela, a tswelela go mo rata le fa go ne go se na tsholofelo ya gore o tlaa boela
gae. A bona tšhono ya go ya go mmona kwa Dikhudung.
Kwa Dikhudung Matsetseleko a nna le bothata jwa gore Palesa o batla go itse gore
o kwa kae fela a se ka a ineela; a swa ka lehunelo go fitlha Palesa a boela gae.
Tsatsi lengwe o ne a bona tiro e a sa bolong go e batla kwa meepong ya matikiri
ya Madibeng, a thapilwe jaaka motsamaisi wa lebanta. Bonatla jwa gagwe le go sa
ineele di dira gore bathapi ba swetse gore a tsenele dithutano tsa boithutelatirong.
Go se nyeme moko ga gagwe, go mo ungwetse dithuto tsa go dira ka motlakase a
bo a dira le dithuto tse di kgethegileng tsa go gokaganya motlakase o o tsamayang
mo meepong.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 16 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
Matsetseleko o kopana le mathata a go nna mo kotsing ya sejanaga mme o a
tshwarwa gonne a fitlhetswe le magodu. Morago ga go gololwa kwa kgolegelong
ka a sa bonwa molato mo kgetseng ya sejanaga se se neng se baketse Bra Boots
dikgobalo, o boela gae kwa Phiritshweu.
Go se ineele, go mo ungwetse se e neng e le maikaelelo a gagwe. Fa a boela gae,
moepo o mo abela dimilione di le lesome go isa ditlhabololo kwa Phiritshweu. O
nyala Palesa, a tlhomiwa go nna rratoropo wa kgaolo ya Tswaing morago a
tlhongwa go nna kgosi. Katlego yotlhe e, e netefatsa gore e le ruri fa o
ikemiseditse mo botshelong, ga o a tshwanela go ineela fa o rakana le mathata.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 17 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 13: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo
13.1 Kwa Kgaladi/Kwa lebenkeleng la ga Rre Segonyamatlho. (1)
13.2 Matsetseleko o ngwegile kwa Phiritshweu kwa gaabo/o dira kwa ga
Segonyamatlho fa Bra Boots a thapilwe ke Kelogile mmaagwe Matsetseleko
go mmatla. (2)
13.3 Matsetseleko a re ga se wa ntlha gore bra Boots a re o tshwana le mosimane
yo o mo setshwantshong.
Matsetseleko a re o itsetse mosimane yo o mo setshwantshong mo
lebenkeleng ka a ne a dirisa aterese ya fa teng.
Matsetseleko a re botsala jwa gagwe le mosimane yo o mo setshwantshong
bo simolotse fa a ne a tlhola a tla go batla makwalo a gagwe mo lebenkeleng.
Matsetseleko a re ga a itse gore mosimane yo o mo setshwantshong o nna
kae.
Matsetseleko a re mosimane yo o mo setshwantshong a batlelwe kwa
meepong ya Bojanala/Matsetseleko a re mosimane yo o mo setshwantshong
o rile o bone tsholofetso ya tiro kwa meepong.
(Di le THARO fela.) (3)
13.4 Matsetseleko o ne a bua a utswa Bra Boots ka leitlho/O ne a tswala matlho
go se nene, e kete motho a ikgopotsa sengwe/O ne a tlhalosa ka leleme le le
borethe jo bo tseneletseng gore ena ga a tlogela sepe sa gagwe kwa
meepong fela o ne a ile go batla tiro.
(E le NNGWE fela) (2)
13.5 Rre Sebogodi Tlhapedi o ne a tlhaba motho ka boots fa a ne a batla karabo
ka bonako/ O ne a pega seganana ka setlhako mo sejanageng. (2)
13.6 Moriri o mokhutshwane
A le montle
A le mofitshwana
Nko ya gagwe e emetse godimo/E le lenono.
Matlho a le kgolokwe
Molomo o le monnye
O ne a katogile monyo
Sefatlhego sa gagwe se le borethe jaaka mmilo.
(Di le THARO fela.) (3)
13.7 Lerato/go nna pelonolo ga gagwe mo go Matsetseleko go dirile gore a mo
amogele mo lapeng la bona mme se, sa dira patlo ya gagwe bonolo ka a ne a
tsholegile mme ditiragalo tsa tswelela pele. (2)
13.8 Go ikobela Kgori (monna wa gagwe) jaaka mosadi wa setso go mo reteleditse
go tlhomola morwae mmutlwa/Kelogile ga a kgona go ema morwae nokeng fa
rraagwe a ne a mo pateletsa tiro ya bogotsamolelo mme a feleletsa a
ngwegile kwa gaabo. (2)
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 18 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
13.9 Ee – go siame ka a ne a fatlhosa rraagwe ka bonokwane jo bo neng bo dirwa
ke banna ba lekgotla.
Nnyaya – gonne a sa tshwanela go tsena dikgang tsa bagolo.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
13.10 Nnyaya – ga go a siama gonne Mmathapelo a ne a beile pelo ya gagwe
yotlhe mo go Baagileng/Bomatlhomantsi ga bo a siama/Palesa le
Mmathapelo ke ditsala.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
13.11 Ke ne ke ka ba phatlalatsa mme ka tlhoma lekgotla le lešwa le le tlaa
ntshegetsang/Ke ne ke ka ba tshwarisa/Ke ne ke ka buisana le bona gore ke
utlwe gore ba rotloediwa ke eng go patika batho mme ke ba thuse.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
13.12 Ke ithutile gore nama ya pateletsa e thuba pitsa/O se pateletse motho go dira
se a sa batleng go se dira/Bana ba na le ditshwanelo tsa go itlhopela go nna
se ba batlang go nna sona.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 19 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
DITLHANGWA TSA SETSO – G Leeuw le ba bangwe
POTSO 14: POTSO YA TLHAMO
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.
'KILANO YA BOPEKWA LE BOKGOGO' – SJ MALAO
'MOGAKA SOL PLAATJIE' – PC MOOA
Thuto e botlhokwa mme motho a ka e anya mo go ba bangwe go inatlafatsa mo
botshelong.
Naane ya Kilano ya boPekwa le boKgogo' le leboko la ga 'Mogaka Sol Plaatjie' di
nthuta thata ka maele a botshelo le go tshedisana le batho.
Ke ithutile go tswa mo go Ntsu go nna moeteledipele yo o lerato mo setšhabeng se
ke tlaa se etelelang pele. Ke rarabolole mathata le go thusa setšhaba fela jaaka
Ntsu a ne a dira ka boKgogo. Semelo se sa ga Ntsu, se nthotloeditse gore ke ka
nna le bokgoni jwa go kopanya setšhaba se se arogantsweng ke dipolotiki.
Jaaka Ntsu, nka dibela le go dira ka natla go bopa tirisano gore setšhaba se nne
ngata e le nngwe ka 'kopano e le maatla'. Ke ka moo ke ratang go gata fela mo
boNtsu ba neng ba gata teng.
Ke ikungwetse gore fa go le mathata ke se tseye tshwetso pele ke ka reetsa
matlhakore otlhe, ke nne tsebentlha, ke reetse dilelo tsa baagi mo loagong fela
jaaka Ntsu a ne a reetsa selelo sa boKgogo'.
Ke ithutile go tswa mo go Mokoko gore bana ba mpa ga ba tlhoke go tsogelana
kgatlhanong, ba ngapane.
Ke ikungwetse gore ke tshwanetse go bua ka mathata a ke itemogelang ona fela
jaaka Mokoko a ne a dira, ke se a tshware mo go nna kgotsa gona go a tlhagisa ka
mokgwa wa ntwa jaaka re bona gompieno gonne 'Ngwana yo o sa leleng a swela
tharing.' Ke ithutile gore ke dibele se ke dumelang mo go sona le go se rata.
Sol Plaatjie o ntshusumeditse go dumela fa kopano e le maatla, tiro e tshwanetse
go tshwaraganelwa, le gore ke nne mokwaledi mo mekgatlhong e e mo loagong
gore ke kgone go ba thusa go tsaya metsotso le go buelela setšhaba sa ga
rantsho.
Ke ithutile fa go le botlhokwa gore ke nne le botho e bile ke kgone go dibela puo ya
me ya Setswana e ke e antseng mo letseleng jaaka Sol Plaatjie a dirile, le gore ke
ikemelele mme ke se tshabe go bua, ke dibele le go ikgantsha ka puo ya me gore e
tle e lekalekane le tse dingwe tse di tlhagisitseng magetla.
Sol Plaatjie o re segetse motlhala o ke tshwanetseng go o sala morago, go nna
mokwadi wa dibuka, mofetoledi, motšhomolodi, mokwaledi, modibelasetso. Tsotlhe
tse, di ka nkungwela mo botshelong fa ke dumela mo go tsona.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 20 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 15: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe
NAANE: 'KGARUBANE LE DIGODI' – CLS Thobega
15.1 Kgarubane le Digodi (1)
15.2 Ke leuba/tlala le lenyora tse di neng di bolaya diphologolo. (2)
15.3 Ke ka ntlha ya fa a ne a sa itse go fofa mme a boifa gore Digodi di tlile go mo
tlogela a le esi. (2)
15.4 Kgarubana o ne a na le molala o o tlhamaletseng. (2)
15.5 Kgarubane o ne a le pelokhutshwane/o ne a betwa ke pelo bonolo ka a ne a
palelwa ke go itshoka fa bananyana ba motse ba ne ba mo tshega/Ga a
reetse gonne o boleletswe gore a se bule molomo mme ena o ne a bula
molomo go kgalemela bananyana ba motse/O bogale ka a ne a kgalemela
bananyana ba motse fa ba ne ba mo tshega. (2)
15.6 Ke bone ba tenneng Kgarubane ka go mo goeletsa mme a tlogela logong lo a
neng a itshwareletse ka lona, a wa mme molala wa gagwe wa sokama jaaka
o ntse gompieno.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
15.7 Nnyaya, di ne di sa tshwanela gonne di ne di tshwanetse go tlhokomela gore
Kgarubane o goroga a bolokesegile/Di ne di sa tshwanela ka di itse gore
Kgarubane ga a na kitso ya go fofa.
Ee – gore di se ka tsa imelwa/kgoreletswa ke Kgarubane.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
15.8 Ke ithutile gore o tshwanetse go itshoka fa o diragatsa ditaelo/
Bopelokhutshwane ga bo a siama gonne bo ka go tsenya mo kotsing/
Go ngala ga go a siama.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
LE
LEBOKO LA BAKWENA – MOM Seboni
15.9 Ba makgakga.
Ke digatlhamelamasisi.
Ba pelokgale.
Ga ba boboi.
Ga ba na tsebe ya go utlwa.
(Di le PEDI fela) (2)
15.10 Neeletsano – mafoko 'mankga nama' a a feleletsang mola 5 a simolola mola
6/mafoko a a feleletsang mola 5 a simolola mola 6. (2)
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 21 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
15.11 O bapisa go lwa ga bona le dikolobe tsa naga tse di lwantshang dira tsa tsona
di ntse di tsweletse pele.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
15.12 Tshwantshiso – go bapisa bakwena le ditshoswane ka ba betsa (loma) mo go
botlhoko. (2)
15.13 Le ntshusumetsa go nna segatlhamelamasisi/gore ke se nne boboi.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[25]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 25
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 22 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
KAROLO YA C: TERAMA
POTSO 16: POTSO YA TLHAMO
MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.
Boikgogomoso ke ntlhana nngwe ya semelo se se sa amogelesegeng le e seng go
rotloediwa ka gope. Batho ba ba boikgogomoso ka gale ba nyatsa ba bangwe.
Ditlamorago tsa semelo se, ka gale ga di jese diwelang jaaka re itemogela mo
teramakhutsweng ya 'Sekoropolapa.'
Mafenya o roma tsala ya gagwe e leng Dikobe kwa go Nkefi go mo kopela lerato.
Nkefi o ikgogomosetsa Dikobe ka go mmolelela fa Mafenya e le sekoropolapa, e
bile a se mo maemong a go ka ratana le ena, gonne a ratana le Ntope yo o
nyetseng.
O tswelela ka go ikgogomosa ka go re ena o na le madi le ntlo e bile
ntataagwemogolo ke kgosi ya kwa Lehurutshe. Nkefi o ne a tenegela Dikobe a
mmolelela gore kgang e a tlang ka yona ya gore Mafenya o a mo rata e mo ferosa
dibete, ga a tlhole a batla go e utlwa ka ntlha ya fa a ne a le mabela e bile a
ipolelela gore ga a tlhoke sepe.
Boikgogomoso bo ne bo mo fatlhile matlho, a lebetse fa Ntope e le monna wa
mosadi yo mongwe e bile a sa lemoge gore o itshenyetsa nako ka ena, a kaya fa
dithuso tsotlhe a ka di bona go tswa go Ntope. Ditlamorago tsa boikgomoso jo ke
go iphitlhela a le esi morago ga gore Ntope a bone kotsi ya sejanaga.
Fa Ntope a se na go tlhokafala, Nkefi o ne a idibala ka ntlha ya kutlobotlhoko, a nna
beke yotlhe a sa ye tirong. Morago ga phitlho ya ga Ntope, Nkefi a sala a itshopere,
a lela a le esi kwa ga gagwe, a se na yo o mo gomotsang ka a ne a leleketse batho
kgakala le ena ka ntata ya boikgogomoso.
Badirammogo ba gagwe e leng Mafenya le Dikobe, ba le bona a neng a ba
ikgogomosetsa ba tsamaela kgakala nae ka a ba boleletse gore ga a tlhoke sepe
ka a re Mafenya ke sekoropolapa.
Boikgogomoso jo, bo mo kgaogantse le bagaabo le ditsala go tla go mo tshedisa ka
a ne a dirile Ntope tsala ya gagwe. Nkefi o sotlega mo moweng, a eletsa o ka re a
ka bo a na le mongwe yo o ka mo gomotsang.
Mafenya o ne a nyetse ka a ne a sa mo naya tšhono ya go ratana le ena. Nkefi a
sala e le lefetwa.
Ditlamorago tsa boikgogomoso jwa ga Nkefi di dira gore a se ka a tlhola a
itlhokomela, botshelo ba gagwe bo fetogile gotlhelele. O sotlegile mo moweng ka
jalo o ineetse mo phafaneng, o bona e le mogomotsi wa gagwe. Madi a o neng a
ikgantsha ka ona a felela mo bojalweng, tiro ya gagwe le yona a ka se kgone go e
dira ka manontlhotlho ka nako e ntsi a le kwa kwa phafaneng, e e ka dirang gore a
ka feleletsa a latlhegetswe le ke tiro ya gagwe.
Nkefi o iphitlhela a sotlega jaana ka ntlha ya boikgogomoso le go bitsa batho ka
maina a tshotlo le lenyatso, e leng go ba bitsa 'dikoropolapa'.
Mo botsofeng jwa gagwe o iphitlhela a le esi go se monna ope yo o mmatlang ka
bontle bo ile le phafana. E le ruri boikgomoso bo na le ditlamorago tse di sa
siamang ka bo go kgaoganya le batho ba ba botlhokwa.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 23 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 17: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua
17.1 Ke go fitlhela Morwadi a robetse mo segotlong. (1)
17.2 E ne e le mo sekhutlong fa tsa ba bangwe di ne di se mo sekhutlong. (1)
17.3 O tlogile kwa bojalweng bosigo.
O ne a tshaba go tlola seporo.
O ne a tshaba go bolawa ke ditsotsi. (3)
17.4 Ntšwa e lomile Seponono lerago.
Morwadi o fitlhetswe a robetse mo segotlong sa ntlo ya bona.
Manaila o ne a emisa sejanaga fa pele ga ntlo ya ga Ramoopampa.
Mkhonto o fitlhetswe a sa apara mo jarateng ya ntlo ya bona.
(Di le THARO fela.) (3)
17.5 Ke ne ke tlaa bua le ena ke mmontshe gore go lelera masigo ga go a siama/
Ke ne ke tlaa isa molato gore a alafiwe.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko). (1)
LE
17.6 Tiragalo ya go tlisetsa MmaMoremi motlhokomedi/ Kgorogo ya ga
Nomalanga/kitsiso ya ga Nomalanga mo go Moremi le Nnaniki. (2)
17.7 A phuthologe, mme a wele makgwafo ka a le mo gae.
Fa a na le selelo a ba itsise.
Mathata a gagwe ga a tshwanela go utlwiwa kwa mebileng.
Moremi le Nnaniki e tshwanetse go nna ba ntlha go itse mathata a gagwe.
(Di le THARO fela.) (3)
17.8 Kgotlhang ya loago/tikologo (1)
17.9 Sa lerato ka ntlha ya fa botlhe ba amogetse Nomalanga go nna mothusi wa
bona mo lapeng. (2)
17.10 Go nna le tshegetso ga ga Moremi go tsweletsa morero wa teramakhutshwe
'Batho ga ba tshwane' ka a thusa mogatse ka ditiro tsa mo gae. (2)
17.11 Ke ne ke tlaa ineela, mme ka fetola tshwetso e nkileng ka e tsaya ya go sa
batle go direla baoki/Ke ne ke tlaa tsamaya go tila mathata a bathapiwa ba
baoki ba nang le ona.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 24 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
17.12 Nnyaya - Nomalanga o ne a sa tshwanela go atlhola mooki Matlhare ka
mathata a bathapiwa ba bangwe ba itemogelang ona gonne batho ba sa
tshwane.
Ee - gonne nnete ke nnete le fa e tena/gore a itse gore o santse a tshwanetse
go batla motho yo a ka mo direlang.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
17.13 Ke ithutile gore mosadi o tshwanelwa ke go tshegetsa monna wa gagwe mo
ditshwetsong tse a di tsayang.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 25 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 18: POTSO YA TLHAMO
GA SE LORATO – MJ Magasa
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.
Boikgomoso ke ntlhana nngwe ya semelo se se sa amogelesegeng le e seng go
rotloediwa ka gope. Batho ba ba boikgogomoso ka gale ba nyatsa ba bangwe.
Ditlamorago tsa semelo se, ka gale ga di jese diwelang jaaka re itemogela mo
terameng ya Ga se Lorato.
Motsamai o ne a ikgogomosa ka go ipoka le go bolelela dinyatsi tsa gagwe fa a na
le madi ke ka moo a a senyang a lebetse gore khumo ke segwagwa e a pharuma.
Motsamai o ikgogomosa mo go Angy ka go mo tshosetsa gore o tlaa tsaya dilo tsa
gagwe mme a fudugele kwa ga gagwe ka a sa tshabe ope.
Fa ba le kwa Mawela Tavern, o bolelela Angy fa ba tlwaetse dilo tse ka feme ya
bona e ba rulaganyetsa maroko le dijo fa ba dira kgakala. A boe a re fa Angy a
batla sengwe, a se tshabe go mo kopa. Motsamai o tshega Angy fa a re bona kwa
Namamaoto ga ba itse nama ya kgomo ka ba ijela ya kgogo, le dimilkshake ga ba
di itse. O tlhalosetsa Angy gore o tswa kwa motseng, ke sona se ba sa itseng dilo
tse, le gore ena o tsamaya le dinako. Boikgogomoso jo bo dira gore Angy a
lemoge gore o tsamaya le motho yo o nang le madi tota, mme o feleletsa a mo dira
moraba o o phunyegileng ntswa kwa lelapeng bana ba lala ka ramatheka.
Fa Angy a mmolelela gore o na le mathata, o mo raya a re ke ena tharabololo ya
ona, a mmolelele se se mo jang. Angy o batla gore Motsamai a mo rekele ntlo
mme o bua ka boikgantsho le ena a re go aga ntlo ke kgetsi e e potlana. Angy o
mmotsa gore ba ya go tsaya madi a ntlo kae, mme ena o mo araba ka go re a se
tshwenyege ka e se mathata a gagwe. Se ke boikgogomoso jo bo mo tsenyang mo
mathateng a go nna le disuga tse a neng a sa di rulaganya tse a paletsweng ke go
di direla balelapa la gagwe.
Motsamai o ipitsa Morena 'Goer' a re Angeline fa a batla go ijesa monate a
mmolelele o tlaa mo isa monateng. Ga a lemoge le fa Angeline a mo dirisa, o
sirilwe ke boikgogomoso. Fa a fetsa go aga ntlo, Angeline o a mo leleka, o tswa
fela a iphotlhere. Se, se bontsha sentle gore boikgogomoso bo mo tliseditse
mathata e seng boitumelo.
Motsamai o ikgogomosa fa Rre Selapo a tlile go mo gakolola. O mmolelela ka
mokgwa o Gadifele a belegang ka teng e bile a tlhola a pharame ka a sa dire fa
ena a mo tlamela. O ikgogomosetsa balelapa la gagwe, a re ba lala ka sego sa
metsi. Se, ke boikgogomoso jo bo utlwisang balelapa la gagwe le baagisanyi ba ba
lekang go mo thusa botlhoko.
Motsamai o kopana le Suzan la ntlha mme o mmolelela ka moo a nang le madi ka
teng a a batlang motho yo a ka jang le ena. Fa Suzan a re a ikope kwa tirong ka
Mosupologo gore ba ye go batla bene o mo araba ka go re bona ga se ba ba
ikopang ka feme e le mo magetleng a bona. O rekela Suzan bene.
Fa nako e ntse e tsamaya Suzan o batla gore ba atolose kgwebo ka go aga
lebenkele la merogo. Motsamai o mo solofetsa ka boikgantsho gore o tlaa adima
madi kwa tirong. O mo agela lebenkele mme Suzan o mo tsietsa ka go kwadisa
lebenkele mo leineng la morwae e leng Sentebaleng, morago o a mo leleka, o
tswa fela a sa tshwara sepe. Tse ke ditlamorago tsa boikgogomoso.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 26 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
Kwa diofising tsa ga komišinara kwa Phokeng, Motsamai o raya Gadifele a re o mo
tshwarisitse mo bathwaneng, mme ga a itse gore ba tlaa mo dira eng go supa fa e
se ba maemo a gagwe.
O kopana le Gladys la ntlha mme o mo rekela tshupanako. Gladys a re o na le
mathata a madi. Motsamai a re Gladys ga a tshwanela go nna le mathata a madi
ka e le monna le mosadi. O mo epela metsi, ditshenyegelo tsotlhe di duelelwa ke
Motsamai ka a ipitsa Mr Money. Kwa ga Gladys morago ga gore Kefentse a boele
gae o a mo nyatsa ka go botsa Gladys gore setseno se ke mang. O lelekwa ke
monna wa ga Gladys e leng Kefentse. O latlhegelwa ke dilo tse dintsi ka ntlha ya
boikgogomoso.
O sentse dikoloi di le tharo tsa kwa tirong e bile bathapi ba gana go mo duela madi
a diphenšene ka ba ya go di baakanya. Kwa polokelong ga a na le sente e ntsho.
Badirammogo le bona ba mo latlhela matsogo, ba mo gakolola gore a ye gae go
ya go ikopa maitshwarelo. Kwa ga gagwe dilo di fetogile, bana ba rutegile,
mmaabona o tsweletse ka botshelo e bile o iponetse monna yo mongwe e leng
Bra Dan. Motsamai o sotlegile, o a lwala, bana le mosadi ga ba na nako ya gagwe.
Ruri ditlamorago tsa boikgomoso ga di jese diwelang.
Boikgomoso jwa gagwe ga bo a mo ungwela ka a tlogelwa mo letlotleng le a sa
leng a le sia jalo, e seng mo ntlong e ntšhwa e e agilweng ke bana ba ga Gadifele.
O sadisetswa dijo, bana e bong Lesego le Emang le bona ba a mo tlogela.
Kutlobotlhoko e a iphitlhelang a le mo go yona ke ditlamorago tsa boikgogomoso
jwa gagwe. O iphitlhela a le esi, a kobilwe ke makgarebe, a sa ja dithata tsa
gagwe, bana ba a neng a palelwa ke go ba direla ba godile e bile ba dira.
E le ruri boikgomoso bo na le ditlamorago tse di sa siamang ka bo go kgaoganya
le batho ba ba botlhokwa.
Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 27 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
POTSO 19: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
GA SE LORATO – MJ Magasa
19.1 A re ke thaka ya leitlho la gagwe.
Ke maru a dipula tsa gagwe.
Ke motho yo e reng a mo nagana a tlhoke boikhutso mo moweng.
(Di le PEDI fela.) (2)
19.2 Gadifele, Emang le Lesego. (3)
19.3 E kaya gore mosadi o tla ka bana/o tla a na le bana. (2)
19.4 Ke mmaagwe Morake/Morake ke morwa wa ga Angy. (1)
19.5 Ke ithutile gore motho ke motho ka batho ba bangwe./Ngwana sejo o a
tlhakanelwa./Ngwana o godisiwa ke matsogo a a farologaneng.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
LE
19.6 Ke fa Motsamai a boetse gae a tswile a iphotlhere fa a kobiwa kwa tirong/fa a
kobilwe ke Kefentse kwa ga gagwe. (1)
19.7 Ke tennwe ke batho ba kwa gae, ba mpateletsa go nyala
Ba re ke nyale ntsalake.
Ba re ga ba bolo go mo mpeeletsa.
O na le bana ba babedi
O geletse dikeledi
O bua ka mesunetso.
O a lela
Lentswe le le wetseng
(Di le THARO fela.) (3)
19.8 Kgotlhang fa gare ga badiragatsi/fa gare ga batho. (1)
19.9 Go ratana ga ga Gadifele le Bra Dan go tsweletsa morero wa 'lerato le e seng
la nnete' gonne tota Gadifele o ratana le Bra Dan a santse a nyetswe ke
Motsamai, se, se bontsha sentle gore lerato la gagwe mo go Bra Dan ga se la
nnete. (2)
19.10 Sa mowa wa ipusulosetso/go tlhoka boitshwarelo gonne ba ne ba batla go
ipusolosetsa mo go Motsamai ka ba ne ba batla go mo sotla jaaka a ne a ba
sotlile/go tlhoka maitseo/lenyatso gonne ba ne ba bua le Motsamai jaaka o ka
re ga se rre wa lelapa le. (2)
19.11 Ke ne ke tlaa tswelela go mo tshegetsa ka motho a sa tlhobogiwe/ka motho a
neelwa ditšhono tse dintsi/ke ne ke tlaa ba gakolola go busa dipelo/ke ne ke
tlaa ba rotloetsa go mo direla se ba eletsang go se direlwa fa ba le mo
maemong ao.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 28 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tshwaya
19.12 Nnyaya, o ne a sa tshwanela go dira jalo ka dikgang tse e le tsa bagolo/ka se
se kopantsweng ke Modimo go se ope yo o tshwanetseng go se kgaoganya/o
nyatsa rraagwe. (2)
19.13 Ke ne ke se kitla ke mo dira sepe ka le nna ke ntse ke se teng fa lapeng.
(Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2)
[25]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA C: 25
PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO: 80
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 29 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tswaya
KAROLO YA A: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA TLHAMO YA DIKWALO: POKO [10 MADUO]
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela
matsetseleko tlhaelang
DITENG 5–6 4 3 2 0–1
Thanolo ya setlhogo -Thanolo e e -O ranotse setlhogo -Thanolo e e -Thanolo ya setlhogo e e -Setlhogo ga se a
Ngangisano e e tseneletseng ya setlhogo sentle lekalekanang ya sa kgotsofatseng tlhaloganngwa
tseneletseng katlholo le -Tsibogelo ya dinaledi e -Tsibogelo e e setlhogo -Dintlha tse di -Ga go na bosupi jwa go
go tlhaloganya e tshegetsang setlhogo lekalekanang ya dintlha -Go na le dintlha dingwe tshegetsang setlhogo di dirisa leboko le go
setlhangwa ka botlalo tse di tshegetsang tse dintle tse di dinnye thata tshegetsa setlhogo
-Motseletsele o o setlhogo ka tshegetsang setlhogo -Dintlha tsa ngangisano -Dintlha tsa ngangisano
agegileng sentle wa matsetseleko -Dintlha dingwe tsa tse di maleba di dinnye ga di maleba gotlhelele
dintlha tsa ngangisano, -Dintlha tse di utlwalang dingangisano di thata -Morutwana ga a kgona
di tshegediwa ka botlalo tsa ngangisano, di tshegeditswe, mme fela -Tlhaloganyo e e go tlhaloganya leboko
go tswa mo lebokong kgona go salwa morago, bosupi ga bo tlhaelang ya leboko
-Go tlhaloganya fela ga se tsotlhe tse di dumelesege ka metlha
setlhangwa leboko go go tshegeditsweng jaaka go -Tlhaloganyo e e kwa
manontlhotlho ne go tshwanetse tlase ya leboko
6 MADUO -Go tlhaloganngwa ga
leboko go a itumedisa
KAGEGO LE PUO 4 3 2 1 0-1
Popego, kelelo e e -Kagego e e -Kagego e e -Go na le bosupi jo bo -Kagego e supa -Kagego e bokoa thata
tlhaloganyegang le lomaganeng sentle tlhamaletseng rileng jwa kagego thulaganyo e e -Diphoso tse di masisi
tlhagiso -Puo, segalo le setaele -Puo, segalo le setaele -Puo, segalo le setaele fosagetseng tsa puo le setaele se se
Puo, segalo le setaele di supa kgolo, di a di nepagetse go le tse di nepagetseng ka - Segalo le setaele tse di fosagetseng gotlhelele
tse di dirisitsweng mo kgatlhisa, di nepagetse gontsi tekano sa nepagalang ka bontsi -E phephetha ka
tlhamong -Gotlhelele ga e na -Bogolo ga go na Diphoso tse dinnye tsa -Diphoso tsa thutapuo, diphoso tsa thutapuo.
diphoso tsa thutapuo, diphoso tsa thutapuo, thutapuo, mopeleto le mopeleto le matshwao a mopeleto le matshwao a
4 MADUO mopeleto le matshwao a mopeleto le matshwao a matshwao a puiso puiso di bonagala thata puiso
puiso puiso
ELA TLHOKO: Fa motlhalhojwa a ikgatholositse diteng gotlhelele, mme a kwala tlhamo ya boitlhamedi, a Diteng, Popego le Puo di abelwe 0 maduo.
Kwalololo e ileditswe
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)P2 30 DBE/Ngwanaitseele 2023
NSC – Kaedi ya go Tswaya
KAROLO YA B LE C: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA DITLHAMO TSA DIKWALO: PADI LE TERAMA [25 MADUO]
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela
matsetseleko tlhaelang
DITENG 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
- Thanolo e e -O bontsha go -Thanolo ya setlhogo e e -Thanolo e e tlhaelang -Setlhogo ga se
Thanolo ya setlhogo tseneletseng ya setlhogo tlhaloganya, gape o mo magareng, ya setlhogo tlhaloganngwe
Ngangisano e e Tsibogelo e e ranotse setlhogo sentle -Go na le dintlha dingwe -Go dintlha di le mmalwa -Maiteko a a bokoa a go
tseneletseng, katlholo le tshegetsang setlhogo ka -Tsibogelo e e tse dintle tse di tse di tshegetsang araba potso
go tlhaloganya dinaledi: 14–15 lekalekanang ya dintlha tshegetsang setlhogo setlhogo -Dintlha tsa ngangisano
setlhangwa -Tsibogelo e e tse di tshegetsang -Dintlha dingwe tsa -Dintlha tsa ngangisano ga di maleba gotlhelele
tshegetsang setlhogo setlhogo dingangisano di tse di maleba di dinnye -Morutwana ga a kgona
15 MADUO manontlhotlho: 12–13 -Dintlha tse di utlwalang tshegeditswe, mme fela thata go tlhaloganya
-Motseletsele o o tsa ngangisano di kgona bosupi ga bo -Go tlhaloganya mofutakwalo kgotsa
agegileng sentle wa go salwa morago, fela dumelesege ka metlha mofutakwalo le setlhangwa
dintlha tsa ngangisano, ga se tsotlhe tse di -O tlhalogantse setlhangwa go gonnye
di tshegediwa ka botlalo tshegeditsweng jaaka go bontlhabongwe jwa thata
-Go tlhaloganya ne go tshwanetse mofutakwalo le
mofutakwalo le -Go tlhaloganya setlhangwa
setlhangwa go go mofutakwalo le
manontlhotlho setlhangwa go a bonala
KAGEGO LE PUO 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Kagego e e -Kagego e e -Go na le bosupi jwa -Kagego e supa -Go tlhokagala ga
Popego, kelelo e e lomaganeng ka kelelo ya tlhamaletseng le kelelo e kagego, kelelo ya thulaganyo e e kagego e e lolameng go
tlhaloganyegang le dintlha tsa ngangisano e e utlwalang ya ngangisano e a fosagetseng e bile kelelo kgoreletsa/tlhokisa
tlhagiso agegile sentle ngangisano tlhaloganyega le go ya dintlha tsa kelelo ya ngangisano
Puo, segalo le setaele -Matseno, ditemana le -Matseno, bokhutlo le lomagana fela e na le ngangisano ga e a gotlhelele
tse di dirisitsweng mo bokhutlo di ditemana dingwe di diphoso rulaganngwa sentle -Matseno, ditemana le
tlhamong manontlhotlho rulagantswe sentle ka -Matseno, ditemana le -Matseno, ditemana le bokhutlo ga di a
-Puo, segalo le setaele tomagano bokhutlo di eta di tlhoka bokhutlo di fosagetse. lomagana gotlhelele
10 MADUO di supa kgolo, di a -Bogolo puo, segalo le tomagano -Diphoso tsa puo, -Diphoso tsa puo, segalo
kgatlhisa, di nepagetse setaele di nepagetse go -Diphoso tsa puo, segalo segalo le setaele tse di le setaele se se
le gontsi le setaele di mmalwa. seng maleba di bonala fosagetseng thata di
thata tlhola setlhangwa se se
sa atlegang
SEELO SA MADUO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
Dipharologanyo magareng ga maduo a Kagego, Puo le Diteng di se fete dielo tse pedi.
Karabo ya boitlhamedi e e ikgatholositseng diteng gotlhelele, e abelwe 0 la Diteng le 0 la Puo le Kagego.
Kwalololo e ileditswe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2020 Memo
More from Grade 12 Setswana HL

Annual teaching plan
Gr 12 Setswana HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Question%20Paper--48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa/v1-211d836cb5872441817c/card.webp)
Question paper
Setswana HL Grade 12 P1 Gauteng June 2025 Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 Paper 1 NW June 2025 Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper