Skip to content

siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Question Paper

Question papersiSwati FALGrade 12201512 pages

Grade 12 siSwati FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2015, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2015

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) 2015 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa 2 Leliphepha linemakhasi la-12. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 2 DBE/2015 SCE TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Sivisiso (30) SIGABA B: Sifinyeto (10) SIGABA C: Luhlelo nelulwimi (40) 2. Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati. 3. Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA. 4. Dvwebela ekugcineni kwaleso NALESO sigaba. 5. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto njengobe tinjalo. 6. Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho. 7. Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho. 8. Kwehlukaniswa kwesikhatsi: SIGABA A: 50 emaminithi SIGABA B: 30 emaminithi SIGABA C: 40 emaminithi 9. Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 3 DBE/2015 SCE SIGABA A: SIVISISO UMBUTO 1 1.1 Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. ITHEKSTHI A KUBA NAMAKE Kutsiwa nangabe unamake unako konkhe eveni. Bomake bayibamba ishisa ngobe bazama kutsi kube nekufutfumala ekhaya. Bekukahle kudzala ngobe umphakatsi bewubambisene namake kukhulisa umntfwana. Umntfwana wami uba ngumntfwana wakho abe ngumntfwana wemphakatsi. Nobe ngumuphi umtali bekakwati kwekhuta umntfwana wakamakhelwane nangabe aganga, futsi bekakwati kumphakela kudla nangabe alambile. Lendlela yakudzala yekukhulisa umntfwana iya ngekuya iyaphela, ngobe bantfu kulamalanga batikhatsata ngetintfo letibukene nabo. Saphelela kuphi lesisho lesitsi umuntfu ngumuntfu ngebantfu? Umbuto utsi bakuphi bomake nangabe simo sigucuke ngalendlela ebantfwaneni? Bantfwana badla tidzakamiva, bahamba tindzawo tekungcebeleka ngaphandle kwekuvunyelwa batali. Lizinga lekukhulelwa kwemantfombatane selikhuphuke kakhulu. Bonkhe bomake abasakwati kwekhuta bantfwana babo kutsi batigcine batintfombi ntfo, ngobe kutfola umntfwana kusho kunikwa imali ngumbuso. Kungako lomuhla sinebantfwana lababhabhatiswe kabusha banikwa ligama lekutsi ngema- 'street kids'. Akekho longati kutsi labantfwana bayimihambima, kodvwa linyenti labo linemakhaya nebatali labaphilako. Sekwentekile konkhe inkinga isalele bomake. Bakuphi bomake labatawutsi, 'tfuma mine Nkhosi'? Kungabe bomake beneliswa kuba bahle, bagcoke kahle, kube mnandzi kube kukhona labahluphekako? Nangelisontfo kuba njalo, bomake baswenkha ngatsi baya emjahweni wemahhashi. Bomake kufanele batibute kutsi nguwuphi umehluko labangawenta ebantfwaneni. Kusebentela umphakatsi kudzinga bomake labatatinikela hhayi kutsi batfole imali. Ebhayibhelini Umdali wasebentisa make longakatiphatsi kahle kusindzisa umndeni wakhe. Umdali angasebentisa nobe ngumuphi make kusindzisa umndeni wakhe. Bomake banesiphiwo lesitsite, akekho lotsi yena ngeke akhone kweluleka bantfwana. Nangabe ubatsandza bantfwana kodvwa ungasebenti, ungativulela inkhulisa yakho uhlale ugadze bantfwana. Kufundzisa umntfwana wentfombatane kutetfula umtfwalo kunekutsi wondle yena nemntfwana wakhe. Indlela yekukhulisa bantfwana kubuyela emasimini kulinywe kuhlanyelwe kute kutfolakale kudla. Nangabe sihlanyela sipinashi nemazambane bantfwana badla kudla lokunemphilo. Konkhe loku kungentiwa bomake labalicabangelako likusasa labo. Bomake abayekele kuba 'boKhangetile' baphile ngadanki. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 4 DBE/2015 SCE Lokunye lekumele kwentiwe bomake kuthandazelana. Kuthandazelana kutfwalisa umtfwalo lowo lomsindzako losuke angenawo emandla ekuwutfwala. Make LaZwane lobekahlushwa bantfwana, bomake bamtfwalisa baze bayekela kumhlupha bantfwabakhe. Lomake wabonga imithandazo yabomake labekakhonta nabo. Baphindze bameluleka kutsi akasebentele iNkhosi, nembala waphendvuka wayisebentela iNkhosi. Kwefika kuye kutsi ngalesikhatsi ahlushwa bantfwana bakhe wasitwa imithandazo yabomake, bekangati kutsi ngalelinye lilanga utawuphendvuka akhonte iNkhosi. Bomake batsi angabongi bona akabonge iNkhosi. Kuyabonakala kutsi bomake banendzima lenkhulu lekumele bayidlale ekukhuliseni nasekutfwalisaneni etinkingeni lebabukene nato emphakatsini. Lokunye lokungasita bomake kutsi babe nemicimbi yemphakatsi mhlawumbe kane ngemnyaka lapho bahlanganisa khona emantfombatane bawahlelele tifundvo letiphatselene nekutiphatsa, ngobe lamanye emantfombatane akakwati kutsi kumele atiphatse njani ngobe batali bawo bashonile nobe basebentela ekudzeni. Loko kungasita ngobe kungalehlisa lizinga lekukhulelwa kwebantfwana. Lamanye ematfombatane atiphatsa kabi ngobe kute umuntfu lowalulekako. Kwekugcina labangakwenta bomake kutsi ngetikhatsi tabokhisimusi kuhlangane imindeni yonkhe yesibongo lesitsite nebantfwana babo, babeluleke ngetintfo letinyenti letibatsintsako, bangacela futsi nesikhulumi lesitsite selusuku sibayale ngekubabonisa ngendlela yekuphila. Ngekubambisana kwabomake live laseNingizimu Afrika lingachakata. [Itsetfwe ephephandzabeni Lilanga laseNatali lamhla ti-23 iNhlaba Likhasi 30, 2013] 1.1.1 Kusho kutsini kutsi 'Umntfwana wami ngumntfwana wemphakatsi? (Khetsa YINYE imphendvulo.) Bhekisa imphendvulo yakho etheksthini lengenhla. A Ngumntfwana lohlala emphakatsini. B Ngumntfwana lodlala emphakatsini. C Ngumntfwana lolulekwa ngumphakatsi. D Ngumntfwana lodla emphakatsini. (1) 1.1.2 Kusho kutsini kutsi bomake abayekele kuba boKhangetile? (1) 1.1.3 Kusita ngani kuba yincenye yabomake labathandazako? Bhala KUNYE. Bhekisa kuletheksthi lengenhla. (1) 1.1.4 Ngekubona kwakho ngusiphi sihloko lekungakhulunywa ngaso kulomcimbi waKhisimusi. Bhekisa kuletheksthi lengenhla. (1) 1.1.5 Ngumntfwana lonjani lekutsiwa ngumhambuma nawufundza letheksthi lengenhla? (2) 1.1.6 Nika tinhlobo LETIMBILI tekudla lokunemphilo lokutfolakala kuletheksthi lengenhla. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 5 DBE/2015 SCE 1.1.7 Bhala tintfo LETIMBILI bomake labangasitana ngato nabahlangene. Bhekisa imphendvulo kuletheksthi lengenhla. (2) 1.1.8 Bhala tintfo LETIMBILI letentiwa bantfwana kantsi batali abatitsandzi. (2) 1.1.9 Kungani bantfwana bemantfombatane bangasakhoni kutigcina batintfombi ntfo? Sekela imphendvulo yakho ngeliphuzu LINYE. (2) 1.1.10 Chaza kutsi lenkhulumo letsi: 'Umuntfu ngumuntfu ngebantfu' isho kutsini. Bhala emaphuzu LAMABILI. (2) 1.1.11 Bhala tintfo LETIMBILI locabanga kutsi hulumende angancandza ngato kukhulelwa kwebantfwana bemantfombatane asesemancane. (2) 1.1.12 Kungumbono nobe kuliciniso kutsi kukhulisa umntfwana wentfombatane kutetfula umtfwalo. (2) 1.1.13 Catsanisa indlela yekukhulisa umntfwana esikhatsini sanyalo nesakudzala. (2) 1.1.14 Bhala tintfo LETIMBILI bomake labalibala kutenta, bakhohlwe bantfwana labahluphekako. Bhekisa imphendvulo yakho kuletheksthi lengenhla. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 6 DBE/2015 SCE 1.2 Fundzisisa lesitfombe bese uphendvula imibuto letawulandzela. ITHEKSTHI B 1. Khumalo! uwuve njani lomhlangano lebesikuwo wekutsi kumele sisite bantfu labadla imbuya ngelutsi? 2. Uyabona Zwane, njengatsi bosomabhizinisi kumele sivule ematfuba emisebenti emmangweni lesiphila kuwo. [Sibani SeMaswati, Libanga 11, likhasi 139] 1.2.1 Lenkhulumo letsi, kudla imbuya ngelutsi isho kutsini? Khetsa imphendvulo yakho. A Kutitsandzela imbuya. B Kutidlela imbuya. C Kuyidla ngelutsi. D Kuhlupheka kakhulu. (1) 1.2.2 Nawufundza lenkhulumo lesefreyimini 2, nguwaphi ematfuba emisebenti bosomabhizinisi labangawavula kwenetisa tidzingo temmango wangakini.? Bhala kube KUBILI. (2) 1.2.3 Kukhona lokungafani kulamadvodza lasesitfombeni. Nika KUBILI kwaloko. (2) 1.2.4 Sifundvo sini lesingasitfola kulenkhulumo yalamadvodza? Bhala liphuzu libe LINYE. (1) [30] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 7 DBE/2015 SCE SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Fundza letheksthi lelandzelako bese ubhala tintfo letisikhombisa letimayelana nekubingelela. TICONDZISO 1. Bhala emaphuzu LASIKHOMBISA ngemisho legcwele ngemagama LANGENGCI kula-60. 2. Imisho yakho ayibe netinombolo kusuka ku-1 kuya ku-7. 3. Bhala liphuzu LINYE emshweni ngamunye. 4. Sebentisa emagama AKHO. 5. Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto uwafake kubakaki. ITHEKSTHI C KUBINGELELA Kubingelela kusho kubonana. Ngaphandle kwekuvusela, kubingelela kwandzisa nebuhlobo. Kubingelela kwehluke kanyenti. Labanye batsi kuvusela kantsi labanye batsi kubuta imphilo. Nangabe ubona umuntfu mbingelele. Kubingelela kulisikomphilo. Asibingeleli ngoba sifuna kwatiwa nobe kunconywa. Kubuhlungu kubingelela umuntfu angavumi futsi kwephula umoya kucedze nelutsandvo. Nangabe ubingelela umuntfu angavumi, yena usala nesikweleti sekutsi akazange avume. Kubingelela sicalo lesihle ngobe kusekucaleni kwenkhulumo. Nangabe ucala inkhulumo ungakabingeleli kwangatsi uyabeya labo lokhuluma nabo. Longabingeleli, wenta kutsi inkhulumo yakhe ingemukeleki. Nangabe umuntfu akubingelela akunanatele kusho kutsi uyakwati. Lapho usuke akutsintse emanonini bese kutsi cosololo. Kubingelela kusho kubamba umuntfu ngesandla. Kubamba umuntfu ngesandla kusho kutsi uyamemukela awumtondzi, kusho kusondzelana, kunganyanyani. Kucina kwesandla nawubingelela, kuyikhuluma kuyicedze indzaba. Lokunye futsi emehlo, ayakhuluma. Nawubingelela ngenhlitiyo lemhlophe ubona ngebuso lobujabulile. Kubingelela kwenteka nobe ngasiphi sikhatsi kitsi bantfu labamnyama. Indlu lemnyama ayinaso sikhatsi sekubuka liwashi nayibingelela. Ayisho kutsi sakubona ekuseni sakubona emini, sakubona ntsambama. Loko kungenta kutsi sibuke liwashi nangabe sibingelela. NgeSiswati awumbingeleli umuntfu asekudzeni, ulindza kutsi abe sedvute bese uyambingelela. Ngesilungu kubingelelwa ngesikhatsi, awukwati kubingelela umuntfu longamati. Ngesintfu sakitsi ubingelela umuntfu nobe ungamati. Kubingelela kwentiwa natilwane. Longabingeleli udlulwa nasilwane imbala. Tilwane nangabe tihlangana tiye tinukane. Nangabe tehluleka lapho tiyalwa. Nato indlela yato yekuchumana. Nobe ungatiwa kahle umlandvo wetilwane tiye tibhonse nangabe tiva umswane walenye inkhomo. Bantfu abasito tilwane ababingelelane. Umuntfu nobe uyavuma nobe akavumi kubalulekile kutsi umbingelele ngobe loko kukhomba kutsi ungumuntfu uyaphila, asibingelelane njengebantfu. [Itsetfwe ephephandzabeni, iSolezwe lamhla ti-20 Juni Likhasi 7, 2012.] SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 8 DBE/2015 SCE SIGABA C: LUHLELO NEKUSETJENTISWA KWELULWIMI UMBUTO 3: SIKHANGISI ITHEKSTHI D Fundza lesikhangisi lesingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela. • Yenta ingcondvo ikhaliphe. • Ikunika emandla. • Yentiwe ngesitilobheri. • Ikunika vithamini C. • Yentelwe bonkhe bantfu • Utame tonkhe tinhlobo tabojamu kodvwa sitilobheri ngiso kuphela lesihamba embili. [Itsetfwe ephephabhukwini, i-Drum Magazine, lamhlati-24 Mabasa 2013] 3.1 Sitsini sicubulo salesikhangisi? (1) 3.2 Nguyiphi ivithamini loyitfolako ngekudla jamu iRhodes? Khetsa YINYE imphendvulo. A Vithamini D. B Vithamini A. C Vithamini C. D Vithamini B. (1) 3.3 Nguyiphi inkhulumo lehhungako kulesikhangisi lesingenhla? (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 9 DBE/2015 SCE 3.4 Nguyiphi inkhulumo letsatsa luhlangotsi kulesikhangisi lesingenhla? Usho ngani? (2) 3.5 Bhala mcondvofana waleligama lelidvwetjelwe kulomusho longentansi. 'Yenta ingcondvo ikhaliphe.' (1) 3.6 Kungani lesicubulo sesikhangisi sibhalwe ngetinhlavu letinkhulu? (2) 3.7 Usho kutsini lona lokhangisako nakatsi sitilobheri ngujamu lohamba embili? (2) [10] UMBUTO 4: IKHATHUNI Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto letawulandzela. ITHEKSTHI E IFREYIMU 1 Ha! ha! Ijimu IFREYIMU 2 Ngijabulile iyasebenta, ngobe nami buka nje kutsi ngiyehla senginjani. kulomtimba lomkhulu. Ngiyakubongisa vele umfati kumele abe sikhutsali. IFREYIMU 3 IFREYIMU 4 Ngiyamtondza Nami ngiyanilandzela Tumi ngiyehla, kancane kancane lomfati ngobe Suka la! akafuni ngibe muhle. ngifuna kukhipha lunyawo. Zodvwa ufuna kufana nami. [www.cartoons.co.za] 4.1 Yini lebangela kutsi Tumi losefreyimini 3 atfukutsele ngalendlela? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 10 DBE/2015 SCE 4.2 Shano kutsi loluvelomagama loludvwetjelwe efreyimini 1 lukhombani. Khetsa YINYE imphendvulo. A Lukhomba kutfukutsela. B Lukhomba kukhatsateka. C Lukhomba kudvumala. D Lukhomba kujabula. (1) 4.3 Khokha ligama lelisichasiso kulomusho longentasi. 'Ngijabulile ngobe nami ngiyehla kulomtimba lomkhulu.' (1) 4.4 Cala lomusho ngekutsi, Zodwa utsi … 'Ngiyamtondza lomfati ngobe akafuni ngibe muhle,' kusho Zodvwa. (2) 4.5 Nika mcondvophika waleligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi. 'Ngiyakubongisa, vele umfati kumele abe sikhutsali.' (1) 4.6 Tsatsa lelibito lelidvwetjelwe efreyimini 3 uliyise ebunyentini. (1) 4.7 Ngukuphi kulekhathuni lokukhombisa kutsi labantfu basejimini. Nika KUBILI. (2) [10] UMBUTO 5: IPHROZI 5.1 Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. ITHEKSTHI F TFOLA UMHLABA WAKHO Bantfu sebanjengetjani, loku kuholela ekutseni nendzawo yekuhlala inciphe. Mihla yonkhe ubatfola behla benyuka bafunana nendzawo yekuhlala. Labanye kulabo ubeva batsi bona bamukwa umhlaba wabokhokho babo ngaleta tikhatsi, sebayawufuna, ngumtsetfo lobanika imvumo yekutsi lomhlaba wabo. Bantfu labamukwa umhlaba bangenta ticelo bawutfole. Indzaba lenje ifakelwa tibuko bese bayasitwa labo bantfu nakuphumeleleka. Lokubandzisa inhloko kutsi kuletindzawo letifunwako letinye sekwakhiwa tindzawo tekuhlala tinyamatane, emadamu ekonga emanti kanye netindzawo tekugcina imvelo. Kulabantfu labakhala ngendzawo yabo kukhona labanembono lotsi akuvulelwe lamanti ahambe naletinyamatane tibulawe batfole inyama, nangabe sebayitfolile lendzawo yabo bangacala kusebentisa emapulazi ngoba labanye babo abasebenti. Bantfu bagcine batsi nobe nguliphi libala batalisebentisa. Kuyacaca kutsi umuntfu uvuka ekuseni atsamele sicelu. [Itsetfwe encwadzini, Letfwese Libanga -9 Likhasi 27, 2005] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 11 DBE/2015 SCE 5.1.1 Nika ligama LINYE esikhundleni salomusho lotsetfwe kuletheksthi lengenhla. 'Tindzawo tekuhlala tinyamatane.' Khetsa YINYE imphendvulo. A Lihhoko. B Siciwi. C Sikhehle. D Sibaya. (1) 5.1.2 Nciphisa leligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi. (Bhala imphendvulo kuphela). 'Indzaba lenje ifakelwa tibuko.' (1) 5.1.3 Lungisa lomusho lolandzelako, 'Bangacala basebente epulazi.' (1) 5.1.4 Bhala lomusho longentasi ube sesikhatsini lesitako. 'Umuntfu uvuka ekuseni atsamele sicelu.' (1) 5.1.5 Kuletheksthi lengenhla khokha umusho lonesifaniso uwubhale phasi bese uyasidvwebela. (2) 5.1.6 Hlanganisa lemisho lemibili ibe ngumusho munye ngekusebentisa sihlanganiso. 'Bantfu bafuna umhlaba wabo. Bantfu bakhatsele kwehla benyuka.' (2) 5.1.7 Sebentisa leligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi livete umcondvo lowehlukile kunalowo losetheksthini lengenhla. 'Bantfu bagcine batsi nobe nguliphi libala batalisebentisa.' (2) 5.1.8 Cala lomusho ngekutsi, Cha ... 'Ngumtsetfo lobanika imvumo yekutsi lomhlaba ngewabo.' (2) 5.1.9 Nika luhlobo lwemphambosi kulesento lesidvwetjelwe usho kutsi labantfu bentani. 'Mihla yonkhe ubatfola behla benyuka bafunana nendzawo yekuhlala.' (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 12 DBE/2015 SCE 5.2 SITFOMBE Fundza lesitfombe lesilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. 1. Nangabe ungumfundzi 2. Siyabonga thishela kubalulekile kuvuka, kutsi usikhutsate. ugeze, udle utadishe. Sitawuthula dvu nangabe Phela kubamba sitadisha. letingelako. 3. Mine ngicela kufundza nani, kute ngitewuphumelela. [Itsetfwe encwadzini, Giya Ngigiye, Likhasi le-159, 2010] 5.2.1 Khetsa YINYE imphendvulo lechaza lomusho, 'Kubamba Letingelako'. A Kuphumelela lobamba inyamatane. B Kuphumelela lofuna lwati. C Kuphumelela lovilapha kakhulu. D Kuphumelela logijima kakhulu. (1) 5.2.2 Hlobo luni lwesabito lesidvwetjelwe enkhulumeni lesefreyimini 3? (1) 5.2.3 Tsatsa lesentakutsi lesidvwetjwelwe kulomusho longentasi utakhele ngaso umusho. 'Sitawuthula dvu nangabe sitadisha.' (2) 5.2.4 Bhala umusho losenkhulumeni lesefreymini 2 locuketse libitomfakela bese uyalidvwebela. (1) 5.2.5 Shano kutsi lomusho lotsi: Nangabe ungumfundzi kubalulekile kuvuka, ugeze, udle utadishe,' ukuyiphi indlela yesento. (1) [20] SAMBA SESIGABA C: 40 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati FAL

View all