Skip to content

siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Question Paper

Question papersiSwati FALGrade 12201813 pages

Grade 12 siSwati FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2018, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) 2018 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa 2 Leliphepha linemakhasi la-13. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 2 DBE/2018 SCE TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Sivisiso (30) SIGABA B: Sifinyeto (10) SIGABA C: Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi (40) 2. Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati. 3. Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA. 4. Dvwebela ekugcineni kwaleso NALESO sigaba. 5. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto njengobe tinjalo. 6. Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho. 7. Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho. 8. Kwehlukaniswa kwesikhatsi: SIGABA A: Emaminithi 50 SIGABA B: Emaminithi 20 SIGABA C: Emaminithi 50 9. Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 3 DBE/2018 SCE SIGABA A: SIVISISO UMBUTO 1 1.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI A INTFUTFUKO EMAKHAYA 1 Ngehla etekisini ngibuya ejele lapho ngihleti khona iminyaka lengemashumi lamabili. Sengife kucalata ngibuka lokungimangalisako solo ngiya ngekusondzela kuleli lakitsi. Ngimangaliswe nguloku lengikubona kuyintfutfuko leseyenteke kulendzawo yakitsi yaseNaas. Loku lengangikubona kulelilanga lekufika kwami kwakulite. Lokunyenti 5 ngakubona ngekuhamba kwemalanga, lokunye bangicocela ngako bobhuti ekhaya. Ngalelinye lilanga bhuti wangicocela kutsi kadzeni bakhule ungekho umtsetfo lovimbela umntfwana loneminyaka lengaphasi kwelishumi nesiphohlongo kutsi asebente. Bantfu nobe bangakafundzi bebasebenta etimayini lapho kugujwa khona emalahle, ligolide 10 nedayimane. Emantfombatana wona bekakhulisa bantfwana emakhaya ngesikhatsi emadvodza asemsebentini. Namuhla umtsetfo awukuvumi loko. 2 Lendzawo yakitsi seyaba nesiteshi semaphoyisa lokutsiwa sabasita ngalelinye lilanga tigebengu tivimbe imoto yemali. Kutsiwa imphi leyasuka 15 lapho kudutjulwana tigebengu tifuna kutsatsa imali lekulemoto. Kutsiwa bantfu babaleka bangena etindlini batiphephisa, kepha bakhona labatfola kulimala lokungasho lutfo. Tigebengu tabona kutsi kumatima kutfola lemali, tabaleka, lomunye wato wangakhoni ngobe abesadutjulwe edvolweni. Amtsatsa emaphoyisa ayomvalela atsemba kutsi nguye 20 lotawuveta laba lababalekile. Loko kwenta bantfu bemphakatsi bativa baphephile njengobe emaphoyisa sekasedvute ngalendlela. Waze washo bhuti kutsi sekunciphe nelizinga lekudlwengulwa nekuhlukunyetwa kwebantfu labasikati nebantfwana lebekuyinkinga lenkhulu yalapha kulendzawo. 25 3 Kutsiwa emaphoyisa abuka nekugcwala kwebantfwana emathaveni njengobe umtsetfo ungabavumeli bantfwana labaneminyaka lengaphasi kwalelishumi nesiphohlongo kutsi bangene ethaveni. Banikati bemathaveni bayati kutsi abakavunyelwa kutsi bayekele bantfwana labancane bangene emathaveni abo. Kwake kwenteka bantfwana 30 bagcwala kulelinye lemathaveni akhona lapha kitsi. Kutsiwa banatsa badzakwa bantfwana kwesuka lenkhulu imphi kuliwa, bagwazana ngemabhodlela nangemikhwa, kwaba nababili labadutjulwa bafa. 4 Lapha ngasesiteshini semabhasi kunemtfolamphilo lomkhulu, kulamalanga kuhlala kunemugca lomudze wabomake labaletse 35 bantfwana batewujovela umkhuhlane njengobe kutawungena busika nje. Ubatfola bacoca bahleka ubone kutsi labantfu bajabulile. Lomtfolamphilo usite kakhulu ngobe bantfu bebahamba libanga lelidze nabaya emtfolamphilo loselokishini lelisedvute nalendzawo yakitsi. Nawugulelwa ngumuntfu bekudzinga kutsi ucashe imoto ukhokhe imali leshisiwe kutsi 40 ayofika emtfolamphilo. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 4 DBE/2018 SCE 5 Bekuba matima kakhulu ebusuku kuhamba uvusa bantfu balele ucela kutsi bakusite ngemoto, kepha namuhla sekulula konkhe loko, ngisho bogogo nabomkhulu nabalandza emaphilisi e-blood pressure, ashukela newemadvolo sebawatfola edvute. Kulula ngisho nakulabalandza 45 emaphilisi e-TB nalabo labanatsa lawa esandvulelangculazi (ema-ARV) sebayakhona kuwatfola dvutane. Akusakhokhwa mali kutsi utfole lusito lwetemphilo. 6 Hulumende wente umsebenti loncomekako ngekusondzeta imfundvo etindzaweni letisemakhaya kute nalabo labangenayo imali bakhone 50 kufundza. Akekho umntfwana lotawuyekela sikolo atsi akakhonanga kufundza ngobe angenamali. 7 Kwakhiwe bobhazabhaza betitolo kulendzawo. Tinyenti uyakhetsa kutsi ungena kusiphi, ingani letitolo titsengisa tintfo letehlukene njengefenisha, timphahla talabadzala netebantfwana kanye netekudla kwelizinga 55 lelisetulu. Tibhidvo netitselo takhona ungatsi tikhiwa onkhe emalanga kute letisuke tisele ngayitolo ngendlela letibukeka titihle ngayo. Lapha eNaas sekukhona lonkhe luhlobo lwemabhange. Kukhona i-FNB, i-ABSA, i-Nedbank, Standard bank kanye ne-Capitec. Asisekho sidzingo sekugibela ematekisi uye edolobheni uma ufuna libhange. 60 8 Lendzawo iphindze ibe nenkhundla lenkhulu yetemidlalo lapho kuceceshwa khona bantfwana labanemakhono ekudlala imidlalo lenhlobonhlobo. Kutsiwa kukhona lesebaphumelele kulenkhundla batfolakala sebadlalela emacembu lamakhulu aseNingizimu Afrika. Kutsiwa kunemantfombatana lamabili lasadlalela licembu 65 leBanyanabanyana. Emahemuhemu atsi munye walawo mantfombatana sewusendleleni ngoba utsengwa licembu lebhola yalabasikati leliseMelika. Ngiyo-ke intfutfuko lesasiyikhalela kutsi sibe nayo etindzaweni lesihlala kuto. [Itsetfwe ebhukwini, Bungani Bebangani, SM Magagula, likhasi 4] 1.1.1 Khetsa YINYE imphendvulo. Nguliphi ligama lelinye lelisho, 'umhlalaphasi'? A Sondlo B Umsebenti C Impesheni D Sikhundla (1) 1.1.2 Yini lemangalisa lomnumzane njengobe abuka indzawo yakubo? (1) 1.1.3 Yini leyayentiwa ngemadvodza ngesikhatsi emantfombatana akhulisa bantfwana emakhaya? (1) 1.1.4 Yini lembi ngekutsi bantfwana bagcwale emathaveni? Bhala liphuzu LINYE. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 5 DBE/2018 SCE 1.1.5 Umtfolamphilo wakulendzawo lesetheksthini ubaluleke ngani emphakatsini? Bhala emaphuzu LAMABILI. (2) 1.1.6 Bhala kube KUBILI lokwentiwa nguhulumende lokusita bantfwana ngaphandle kwalokubalwe etheksthini. (2) 1.1.7 Kuliciniso nobe kungumbono kutsi, uma ufundzile angeke uphindze uhlupheke? Sekela lombono ngemaphuzu LAMATSATFU. (3) 1.1.8 Khetsa YINYE imphendvulo. Lenkhulumo letsi, 'ukhokhe imali leshisiwe,' ichaza kutsini? Imali ... A leyebiwe. B yetipoko. C lenyenti. D lesetjentelwe. (1) 1.1.9 Ngaphandle kwebhola yetinyawo, nguyiphi leminye imidlalo labangaceceshwa kuyo bantfwana? Bhala ibe MIBILI. (2) 1.1.10 Ngumiphi imiphumela lengenteka kulabasikati nebantfwana uma badlwenguliwe? Bhala emaphuzu LAMABILI. (2) 1.1.11 Msebenti muni lowentiwa bahlengikati ngaphandle kwekuba setibhedlela nakumitfolamphilo? Bhala ibe MIBILI. (2) 1.1.12 Ngabe abalulekile yini emaphoyisa emphakatsini? Sekela ngemaphuzu LAMABILI. (2) 1.1.13 Ucabanga kutsi kubakhona kwemabhange emphakatsini kuyabandzisa yini bugebengu? Bhala emaphuzu LAMABILI. (2) 1.1.14 Temidlalo tiyakuntjintja kuphila kwemtimba wemuntfu. Sekela lombono ngemaphuzu LAMABILI. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 6 DBE/2018 SCE 1.2 Bukisisa lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI B [Itsetfwe ku-www.shutterstock.com] 1.2.1 Khetsa YINYE imphendvulo. Umuntfu nakageza tandla ngensipho usuke ativikela ... A kumavivane. B kumagenge. C kumaphela. D kumagciwane. (1) 1.2.2 Bhala buhle nebubi bekugeza tandla empompini. (2) 1.2.3 Wena bewungenta njani kutsi wonge emanti nawugeza tandla? Bhala LINYE liphuzu. (1) 1.2.4 Ngekubona kwakho tandla kufanele tigezwe uma kwente njani? Bhala emaphuzu LAMABILI. (2) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 7 DBE/2018 SCE SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Fundza letheksthi bese uyifinyeta ngemagama langengci kula-60 uvete emaphuzu lasikhombisa lameyalana nekutivikela ebugebengwini. CAPHELA 1. Emaphuzu LASIKHOMBISA akabe yimisho legcwele futsi abe ngemagama LANGENGCI kula-60. 2. Sebentisa emagama AKHO. 3. Imisho yakho ayibe netinombolo kusuka ku-1 kuya ku-7. 4. Bhala liphuzu LINYE emshweni ngamunye. 5. Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto uwafake kubakaki. ITHEKSTHI C KUTIVIKELA EBUGEBENGWINI Etitaladini taseNingizimu Afrika kwenteka bugebengu lobumangalisako imihla nemalanga. Bugebengu benteka yonkhe indzawo. Kungako kubalulekile kutsi wonkhe umuntfu atame ngako konkhe lokusemandleni kutsi akwati kutivikela. Kuhamba ngekutetsemba kukwenta ubukeke unesibindzi futsi unemandla nobe kungasinjalo. Hamba uphakamise inhloko, emehlo akho angasuki ebantfwini, babuke bantfu ungabheki phasi. Tigebengu tifuna bantfu labakhombisa kwesaba. Nangabe uhamba emkhatsini webantfu uphetse i-bag yakho, yibambe ngekucophelela. Nangabe i-bag yakho inelibhande lelilengako libambe ulisondzete kuwe ungaliyekeli lilenge, ne-bag yakho yisondzete kuwe. Tigebengu tiyabalandzela bantfu labalengisa ema-bag. Tikhiya tendlu ungatifaki ekhatsi kwe-bag loyiphetse ngobe nabangatsatsa le-bag kulula kutsi bayongena nasendlini yakho. Kufanele sikwati kutsi tigebengu letinyenti tima ngasemishinini lapho kukhishwa khona imali. Ngaleso sizathu kufanele ema-ATM asetjentiswe ngekucaphela lokukhulu. Ungayisebentisi i-ATM letfolakala endzaweni lesitsele, khipha imali lapho kunebantfu khona. Faka imali yakho endzaweni lephephile ngembi kwekutsi usuke emshinini, ungahambi ubala imali yakho emkhatsini webantfu, loko kutawenta kutsi bakulandzele baze bayotfola indzawo lapho batakuvimbetela khona batsatse lemali. Nawujakile kuyenteka upake imoto ungasanaki kukhiyeka kwayo. Nawupaka imoto ubocaphela kutsi uyikhiye kahle. Ungaphumi emotweni nangabe kufika bantfu labakutsengisela tintfo. Inhloso yabo kutsi wena uphume, batewutfola litfuba lekutsatsa tintfo lebatibona emotweni nobe bagcine batsetse yona lemoto. Nangabe umuntfu akutfola emotweni akutjele kutsi uliphoyisa ufuna kusesha imoto yakho, mtjele akukhombe matisi lomgunyata kutsi uliphoyisa. [Itsetfwe ku-Bittenbinder , likhasi 15] SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 8 DBE/2018 SCE SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI UMBUTO 3: SIKHANGISI Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI D I-LIFEGAIN YETIMANGA! • I-LIFEGAIN Advanced Nutritional Supplement yentiwe ngesoya. • Inemaprotheni nemanyutriyentsi. • Ikunika emandla. • Inemafuleva e-strawberry nevanilla. • Ilwa netifo. • Ibita R500,00. • Itfolakala etitolo taka-Shoprite kuphela. [Itsetfwe ku-www.lifegain.co.za] 3.1 Kukhangiswani kulesikhangisi lesingenhla? (1) 3.2 Kungani ligama lelitsi, 'LIFEGAIN' libhalwe ngalokwehlukile? (1) 3.3 Khetsa YINYE imphendvulo. Shano kutsi lenkhulumo lekulomusho longentasi iluhlobo luni. Itfolakala etitolo taka-Shoprite kuphela. Inkhulumo ... A letsintsa imiva. B lehhungako. C letsatsa luhlangotsi. D lengemaciniso. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 9 DBE/2018 SCE 3.4 Ngukuphi lokungenta batsengi bangawutsengi lomkhicito nawubuka isayizi nelinani lentsengo esikhangisweni? (1) 3.5 Kuliciniso nobe kungumbono kutsi iLIFEGAIN icedza tonkhe tifo emtimbeni? Sekela imphendvulo yakho ngemaphuzu LAMABILI. (2) 3.6 Ngutiphi tinongo letenta i-LIFEGAIN inambitseke ibe mnandzi? Bhala KUBILI. (2) 3.7 Ngekubona kwakho ngabe lomkhicito wentelwe bobani? Sekela imphendvulo yakho. (2) [10] UMBUTO 4: IKHATHUNI Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI E Nx! Ngiyayekela Zama, mine ngifuna kutivocavoca mine, kungcwaba emafutsa Ciniselani, kumatima lapha. emtimbeni. bodzadze nami ngiyachubeka. IFREYIMI 1 IFREYIMI 2 (Batibindzele bangabe basakhuluma.) Inkinga yami kutsi ... Ntjintja indlela lowenta ngayo. Wena awutimiseli. IFREYIMI 3 IFREYIMI 4 [Itsetfwe ku-Drum, Lweti 2016, likhasi 60] 4.1 Catsanisa buso balaba labasefreyimini ye-1. (2) 4.2 Lamadothi lasefreyimini ye-3 achazani? (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 10 DBE/2018 SCE 4.3 Yini lekhombisa kutsi insimbi lephakanyiswa ngulendvodza lesefreyimini ye-2 iyasindza? Bhala emaphuzu LAMATSATFU. (3) 4.4 Catsanisa inkhulumo-mabhamuta lesetjentiswe kufreyimu ye-2 naletinye tinkhulumo letikulekhathuni. (2) 4.5 Ngekubona kwakho ngabe lusetjentiswe kahle yini loluphawu, '!', lolusefreyimini ye-1? (2) [10] UMBUTO 5: IPHROZI 5.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI F 1 Tindzaba letifundvwa bantfu ngito letenta emaphephandzaba atsengiswa kangaka. Bafundzi bemaphephandzaba akukho lokunye lebakufunako uma bafundza ngaphandle kwato tindzaba, ecinisweni bafuna kwati kutsi kwentekani etindzaweni lebahlala kuto kanye nasetindzaweni letikhashane nabo. Bantfu bomela lwati ngaso sonkhe 5 sikhatsi, kungako uyaye ubone emaphephandzaba atsengwa butsaphutsaphu. Loku bakwenta emalanga onkhe kuhle kwemisebenti yabo. Hhayi-ke tintfo titfutfuka kakhulu ngobe liphephandzaba lebalifundza lonkhe live lakitsi iSunday Times seliyatfolakala yonkhe indzawo. 10 2 Emaphephandzaba atsandvwa kangaka nje ngoba angulenye indlela yekuchumana lebhalwe phasi. Liphepha lekucala lapha eNingizimu Afrika lashicilelwa ngemnyaka we-1 800 eKapa. Lidolobha nelidolobha lelikhulu lineliphephandzaba lalo lelatiwako. Bantfu labafundza emaphephandzaba banelwati futsi ubeva nobe bakhuluma kutsi 15 umcondvo wabo usabalele futsi uhlutekile. [Itsetfwe encwadzini, Sivula Emasango, likhasi 228] 5.1.1 Phindza ubhale lomusho ulungise ligama lelikubakaki. Bantfu (bafundvwa) tindzaba. (1) 5.1.2 Bhala leligama lelidvwetjelwe likhombise buncane. Lidolobha lelatiwako. (1) 5.1.3 Kulomusho lolandzelako kuneligama lelibuniyo libhale phasi. Umcondvo wabo usabalele. (1) 5.1.4 Bhala lomusho uwente uphike. Emaphephandzaba atsengwa butsaphutsaphu. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 11 DBE/2018 SCE 5.1.5 Phindza ubhale lomusho lolandzelako ukhombise bunye. Emaphephandzaba atsandvwa kakhulu. (2) 5.1.6 Bhala emagama laphikisa lawo ladvwetjelwe emishweni lengentasi. (a) Emaphephandzaba atsandvwa kakhulu. (1) (b) Etindzaweni letikhashane nabo. (1) 5.1.7 Phindza ubhale lomusho ucale ngekutsi, 'kusasa'. Itolo bantfu bebomele lwati. (2) 5.1.8 Phindza ubhale lomusho ucale ngeligama, 'kudla'. Make utsenga kudla. (2) 5.1.9 Endzimeni ye-1 bhala ligama lelisinongo senkhulumo uphindze usho kutsi siluhlobo luni. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 12 DBE/2018 SCE 5.2 Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI G thembi, bewukuphi ngobe IFREYIMI 1 Buka lapha boSipho IFREYIMI 2 umncintiswano kumele sibadlule. sewutawucala? Ngiyacolisa Sipho Tsine ngete bengiye edolobheni. sahluleka. Bantfu labadzala IFREYIMI 3 Uyati ngikhuluma IFREYIMI 4 abayingeni ngihleka, angeke yemncintiswano. silibone. Bangakwehlula Eish! bantfwana. kukhohlwa kwami! [Itsetfwe ku-Bona, Mabasa 2017, likhasi 55] 5.2.1 Khetsa YINYE imphendvulo. Sebentisa sabito selucobo lesifanele lesingamela libito lelidwetjelwe emshweni longentasi. Bangakwehlula bantfwana. A Tona B Bona C Sona D Kona (1) 5.2.2 Kulomusho lolandzelako kuneligama lelingakapeleki kahle, libhale ulilungise. thembi, bewukuphi? (1) 5.2.3 Phindza ubhale lomusho bese ulungisa ligama lelikubakaki. Ngiyacolisa Sipho bengiye (lidolobha). (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 13 DBE/2018 SCE 5.2.4 Bhala ligama lelichazako emshweni longentasi. Bantfu labadzala abayingeni yemncintiswano. (1) 5.2.5 Shano kutsi lemisho lelandzelako ikutiphi tindlela tesento: (a) Uyati ngikhuluma ngihleka. (1) (b) Eish! kukhohlwa kwami! (1) [20] SAMBA SESIGABA C: 40 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati FAL

View all