Skip to content

siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Question Paper

Question papersiSwati FALGrade 12201712 pages

Grade 12 siSwati FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2017, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) 2017 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa 2 Leliphepha linemakhasi la-12. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 2 DBE/2017 SCE TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Sivisiso (30) SIGABA B: Sifinyeto (10) SIGABA C: Takhi netimiso telulwimi (40) 2. Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati. 3. Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA. 4. Dvwebela ekugcineni kwaleso NALESO sigaba. 5. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto njengobe tinjalo. 6. Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho. 7. Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho. 8. Kwehlukaniswa kwesikhatsi: SIGABA A: Emaminithi 50 SIGABA B: Emaminithi 30 SIGABA C: Emaminithi 40 9. Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 3 DBE/2017 SCE SIGABA A: SIVISISO UMBUTO 1 1.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI A TIMANGA TEMAKHI WETINDLU ENYUVESI 1 Kuhlala ekhaya ute imali yekufundza akusho kutsi lahla litsemba. Umfundzi waseMthatha ngaseMananga eMpumalanga wetfweswe ticu aneminyaka lenge-40, usibonelo lesihle kakhulu. Mnumzane Velebaleni Mboneni Sihlongonyane lohleli ekhaya iminyaka lelishumi nakubili angafundzi, besekaphendvuke umakhi wetindlu njengobe bekabhuca 5 ludzaka akhe tindlu alungiselela kutsi utawubuye aye esikolweni ayofeza liphupho lakhe lekuba neticu te-Information Technology eTshwane University of Technology ePitoli. 2 Akakagcini ngekutfola leticu kuphela kodvwa uhlonishwe ngekuba ngumfundzi lohambe embili eklasini lakhe ngekutfola bo-A laba-14 10 etifundvweni leti-16 labetenta. Sihlongonyane waphotfula matekuletjeni ngemnyaka wa-1997 kodvwa ngenca yekweswela imali ngemuva kwekucedza wahlala ekhaya ngobe angawutfoli umsebenti. Ingani phela batali bakhe kudzala bashona lobekumenta abe yintsandzane lengenabani. Wacala kubamba ematoho wate wangena shi ekwakheni 15 tindlu kute akhone kutiphilisa nebantfwana bakhe labesanabo abatfola kumkakhe LaMakhusela lobekatalwa eNgodini khona eMpumalanga. 3 Umkakhe lobekahlala naye endlini watinikela eNkhosini lokwamenta wagcina sekatfola lusito kubazalwane basesontfweni lakhe. Phela bazalwane bebamhawukela babona kutsi udzinga lusito kulesimo 20 labebukene naso kulelikhaya. Phela bewungafunga utsi kudzala endza kuSihlongonyane LaMakhusela ngendlela abehlupheka ngayo. Lapha kuye inhlupheko beyibhalwe emehlweni. Bewutsi nawumbuka kanye kuhlengetele tinyembeti kufike lusizi lodvwa. Wawufikelwa lusizi kube shengatsi usihlobo sakho ugcine utiphutsata uzame kutfola longamsita 25 ngako kute lesimo sibe nconywana. Tinyawo bewungatitsatsa ubase ngato ngendlela lebetihlala tihhwabe ngayo. Angiyikhulumi-ke yetimphahla labegcoka tona. Wawungafunga utsi wembulelwe ngugogo wakhe. Lokwakumenta ahlale amoyitela LaMakhusela kwakulutsandvo labelutfola kumyeni wakhe Sihlongonyane. 30 4 Bekayindvondza lehloniphako Sihlongonyane. Konkhe labekwenta bekabonisana nalabadzala kunaye emmangweni. Abesihlonipha lesaga lesitsi 'indlela ibutwa kulabasembili'. Ngiko loko lokwakumletsela imphumelelo kuko konkhe lakwentako. Bekatsi lapho abeka sitini akhela bantfu tindlu wawuze ucabange kutsi takhiwe ngunjiniyela lofundzele 35 lomsebenti. Lokwakuba buhlungu kuSihlongonyane kwakuba kutsi atsi sawentile umsebenti wakhe lomuhle kube yinkinga nasekafuna imali yakhe. Labanye bebate bamsasatele ngetinja emitini yabo. Abengapheli emandla ahlala abakhumbuta njalo. Abecela nemkakhe kutsi ambeketelele kulenhlupheko lebabukene nayo, kutawulunga, angatsatfwa 40 ludvumo. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 4 DBE/2017 SCE 5 Emuva kweminyaka lelishumi nakubili uyise lomkhulu wamvakashela ngeliphupho. Wamtjela kutsi konkhe kutawulunga. Kusenjalo umnakabo lotalwa ngubabe wakhe lomkhulu wamnika imali yekubhalisa esikolweni watsi akahambe ayofeza liphupho lakhe lekufundza enyuvesi. 45 Lomnakabo abetfole imali leyaphuma ngemuva kwekushona kweyise. Kutfola lesipho kwaletsa inchazelo yeliphupho leyise lomkhulu. Sihlongonyane abengakhoni nekulala ngenca yenjabulo. Ngesikhatsi sekasenyuvesi umnakabo bekahlala amkhokhela lapho ashodelwa khona, lokwakuvamise kutsi kube ngesikhatsi kutsengwa tincwadzi. Wachubeka 50 Sihlongonyane wangabuki emuva. 6 Wafundza watimisela ngobe afuna kugcina liphupho lakhe, afuna lifezeke futsi angafuni kumphoca umnakabo ngobe naye bekanelitsemba lekutsi utawuphasa. Sihlongonyane utse njengobe agila letimanga, ngekuphasa ngemalengiso, umnakabo wajabula kakhulu uma abona imiphumela 55 yaSihlongonyane. 7 Abasibangaki bantfu labafana nemnakaboSihlongonyane, labangamane bakusite ngemali futsi bangafuni kubuyiselwa yona uma sewusebenta. Umusa nesihawu semnakabo samenta naye waba nenshisekelo yekusita labanye labadzinga lusito. Kwamenta wakhutsata nalabo besebabadzala 60 kutsi bangabuki iminyaka babuyele etikolweni bayofundza. Nyalo kuleminyaka emanyuvesi sekufundvwa mahhala, kuphela nje wena uma utiphasele kahle utitfolela imifundzate. [Itsetfwe ephephandzabeni, i-Sunday Times, Likhasi 10] 1.1.1 Khetsa YINYE imphendvulo. Kwenta njani kulahla litsemba? A Kungabuki. B Kungalaleli. C Kungachubeki. D kungakhulumi. (1) 1.1.2 Shano kutsi ngumuphi umsebenti lebewentiwa nguSihlongonyane ngembi kwekuya enyuvesi? (1) 1.1.3 Nika sizatfu lebesenta bantfu bacasuke ngaSihlongonyane. (1) 1.1.4 Yini lebeyenta kutsi tinyawo taLaMakhusela tihlale tihhwabile? (1) 1.1.5 Bekwentekani emphilweni yemuntfu nakabuka LaMakhusela? Bhala emaphuzu LAMABILI. (2) 1.1.6 Bhala kube KUBILI lokwacelwa nguSihlongonyane kumkakhe. (2) 1.1.7 Liphupho akusiyo intfo longakholelwa kuyo. Vuma nobe uphikise lombono usekele ngalokukuletheksthi. (2) 1.1.8 Lenkhulumo letsi watinikela enkhosini ichaza kutsini? Sekela imphendvulo yakho. (2) 1.1.9 Imfundvo iyayintjintja imphilo yemuntfu. Sekela lombono ngemaphuzu LAMABILI. (2) 1.1.10 Kuletheksthi LaMakhusela uvetwa angumfati lonjani? Sekela ngemaphuzu LAMABILI. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 5 DBE/2017 SCE 1.1.11 Ngekubona kwakho yini leyenta bantfu labasha balamalanga bangafundzi sikolo? (2) 1.1.12 Bantfwana labafundza sikolo bafundzani ngemphilo yaSihlongonyane? (2) 1.1.13 LiTiko leTemfundvo lenta konkhe lokusemandleni kusita bantfwana labaphuma emindenini lengenalutfo. Sekela ngemaphuzu LAMABILI. (2) 1.1.14 Umndeni ubalulekile emphilweni. Chaza lenkhulumo ubhekise kulokwenteka kuSihlongonyane kuletheksthi. (2) 1.2 Fundzisisa lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI B [Itsetfwe ephephabhukwini, i-Movie, 21 Mabasa 2016] 1.2.1 Lamateki labawagcokile labakulesibonwa angabavikela kukunye kwalokulandzelako. Khetsa YINYE imphendvulo. A Ekunetfweni yimvula. B Ekushayisweni timoto. C Ekuweni endleleni. D Ekuhlatjweni ngematje. (1) 1.2.2 Kungani laba labakulesibonwa baphetse emabhodlela emanti? (1) 1.2.3 Ngutiphi tifo lebangaphepha kuto laba labakulesibonwa? Bhala emaphuzu LAMABILI. (2) 1.2.4 Nika buhle nebubi bekutivocavocela emgwacweni. (2) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 6 DBE/2017 SCE SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Fundza letheksthi lelandzelako bese ubhala emaphuzu lasikhombisa lamayelana netindlela tekugwema tingoti temgwaco. TICONDZISO 1. Bhala emaphuzu LASIKHOMBISA ngemisho legcwele ngemagama LANGENGCI kula-60. 2. Imisho yakho ayibe netinombolo kusuka ku-1 kuya ku-7. 3. Bhala liphuzu LINYE emshweni ngamunye. 4 Sebentisa emagama AKHO. 5. Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto uwafake kubakaki. ITHEKSTHI C TINDLELA TEKUGWEMA TINGOTI TEMGWACO Bantfu labanyenti bayafa etindleleni ngenca yekungashayeli ngekucophelela. Kumele ulandzele tindlela letitsite nawushayela imoto emgwacweni kute uphephe. Kumele ulungise imoto yakho ngembi kwekutsatsa luhambo loludze. Ciniseka kutsi konkhe kusebenta kahle, akukho lutfo lolungabanga ingoti nawushayela. Kushayela lokuphephile emgwacweni kudzinga kutsi kulandzelwe imitsetfo yemgwaco ngalokugcwele. Bashayeli labanyenti betimoto batifaka engotini yekulimala nobe kufa ngekungalandzeli imitsetfo yemgwaco. Phela imigwaco inetimphawu lokumele tilandzelwe nguloyo naloyo mshayeli. Loku kufaka ekhatsi nalabo labahamba ngetinyawo. Lokunye lokungenta kutsi bantfu bashayele ngekuphepha emigwacweni kunganatsi tjwala nangabe umshayeli ashayela. Banyenti bashayeli labashayela timoto tabo banatsile. Loku kuphambana nemtsetfo wengwaco. Shayela ngelitubane lelemukelekile. Kushayela ngelitubane lelisetulu ngiko futsi lokusizatfu sekuwa nekushayisana kwetimoto esikhatsini lesinyenti. Sivinini lesikhulu senta imoto ingalawuleki futsi siyabulala. Kubalulekileke kutsi umshayeli wemoto ashayele ngekucophelela lokukhulu, avule emehlo kute abone labawela umgwaco nobe tilwane. Nangabe kungacikelelwa loku kungadaleka tingoti letinkhulu kufe bantfu labangenacala. Kushayela libanga lelidze kungenta kutsi umshayeli akhatsale. Kumele umshayeli atinike sikhatsi sekuphumula ngemuva kwekuhamba libanga lelidze, alale. Kushayela wetela kwenta kutsi kube matima kubuka indlela kantsi kungabanga kutsi imoto iwe nobe ishayise. Kusebentisa iselulafoni kwenta ungaboni kutsi kwentekani embi kwakho, imoto iphaphalate bese kudaleka ingoti. Ngako-ke kubalulekile kutsi ungayisebentisi iselulafoni nangabe ushayela imoto. [Itsetfwe iLanga, 17 Inyoni 2016] SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 7 DBE/2017 SCE SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI UMBUTO 3: SIKHANGISI Fundza lesikhangisi lesingentasi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI D TSENGA I-EASY WAVES WELULE TINWELE NGAYO ITATIKHULUMELA  Ungalungisa tinwele nge-Easy Waves atiphindzi tonakale.  Igcina tinwele tabomake tishelela futsi ticine ngalokuphindvwe katsatfu.  Ineshampu, irileksa kanye nekhondishina.  Ungasebentisa yona tinwele takho titsamba njengeteluswane.  Iyatfolakala ngemanani laphasi kuto tonkhe titolokati letitsengisa emafutsa. [Itsetfwe ephephabhukwini, i-Movie 1 Imphala 2016] 3.1 Nika lesikhangisi sihloko lesifanele. (1) 3.2 Bhala sinongo senkhulumo lesidvwetjelwe kulomusho longentasi. Bhala imphendvulo kuphela. Tinwele takho titsamba njengeteluswane. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 8 DBE/2017 SCE 3.3 Khetsa YINYE imphendvulo. Shano kutsi lenkhulumo lekulomusho longetasi iluhlobo luni. Ungalungisa tinwele nge-Easy Waves atiphindzi tonakale. A Inkhulumo letsintsa imiva. B Inkhulumo lehhungako. C Inkhulumo leyimfundzisolite. D Inkhulumo lengemaciniso. (1) 3.4 Shano kutsi lencenye ledvwetjelwe kuleligama lelingentasi imeleni. Tonkhe 'titolokati' letitsengisa emafutsa. (1) 3.5 Kuliciniso nobe kuliphutsa kutsi lenkhulumo lengentasi itsatsa luhlangotsi? Usho ngani? 'Igcina tinwele tabomake tishelela futsi ticine ngalokuphindvwe katsatfu.' (2) 3.6 Bhala KUBILI lokukulesikhangisi lokumikhicito yaka-EASY WAVES. (2) 3.7 Ngekubuka kwakho yini sizatfu lesenta labodzadze babeke iminwe emilonyeni yabo? (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 9 DBE/2017 SCE UMBUTO 4: IKHATHUNI Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI E 1. Sanibonani 3. Umntfwana wakho nguye bothishela. Ngijake lobashaya bonkhe, utawutfola emsebentini, ngiletfwa titifiketi letinyenti kantsi uyimvu. ngulelipheshana. 2. Loku kumayelana nemali lekumele ikhokhwe yemcimbi wekuvalelisa bafundzi belibanga-12. [Itsetfwe ku-Drum, Lweti 2016. Likhasi 60] 4.1 Khokha libitomfakela lelisenkhulumeni 3. (1) 4.2 Khetsa YINYE imphendvulo kuleti letilandzelako lesho kutsi 'ubashaya bonkhe'. A Ubatsandza bonkhe. B Ubedlula bonkhe. C Ubahleba bonkhe. D Ubakhulumisa bonkhe. (1) 4.3 Khokha buniyo kulomusho longentasi. 'Umntfwana wakho nguye lobashaya bonkhe.' (1) 4.4 Lesakhi lesidvwetjelwe enkhulumeni 1 sikhombani? (1) 4.5 Tsatsa sabito selinani kulomusho longentasi bese usisebentisa emshweni lotakhele wona. 'Nguye lobashaya bonkhe.' (2) 4.6 Kulomusho longentasi tsatsa sandziso sendzawo usisebentise emshweni lotakhele wona. 'Ngijake emsebentini.' (2) 4.7 Tsatsa leligama 'imvu' lelidvwetjelwe kulomusho longentasi wakhe ngalo umusho livete umcondvo lowehlukile kunalowo lokulomusho. 'Umntfwana wakho nguye lobashaya bonkhe, utawutfola titifiketi letinyenti kantsi 'uyimvu'.' (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 10 DBE/2017 SCE UMBUTO 5: IPHROZI 5.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI F KUBA SIBONELO KULUSHA LWANAMUHLA Sicelo lijaha lelineminyaka le-22 lelingahlali phasi. Utsandza kwelekelela mama wakhe lebekabakhulisa ngemali yekutsengisa emakokisi abe asebenta epulazini. Esikhundleni sekudla tidzakamiva, watsatsa sincumo sekubamba ematoho asesemncane kuze afundzise futsi anakekele sesi wakhe. Bekasebenta emajalidini nakaphuma esikolweni, ekuseni avukele esikolweni kuyovulela bafundzi ligede njengobe bekangulophetse bafundzi esikolweni. Ngemali lebekayenta alekelela unina ngekutsengisa emakokisi wakwati kumphumuta kusebenta epulazini. Wachubeka wagcina sekatsengisa ticatfulo emgwacweni. Loko kwenta kutsi acokelele kakhulu imali yekuyofundza esikhungweni semfundvo lephakeme. Esikolweni waphasa kahle Imetsi, Isayensi neSingisi. Loko kwamenta watfola umfundzate wekuyofundzela ticu tebudokotela enyuvesi yase-Wits. Kutimisela kwaphumelelisa liphupho lakhe wantjintja emachinga nemasu lebekawasebentisa. Lomfundzi bekaneliphupho lekugcina asezingeni lelisetulu letemphilo atosita bantfu labasha abe aphuma emndenini lohluphekako. Waba yincenye yebafundzi lebaphumelela ngemalengiso. Bumatima ladlula kubo benta wabona tintfo letimcoka ngetulu kwayo yonkhe intfo. 'Ngifisa shengatsi nginganiketa lusha inkhundla lapho kutewukhulunywa kabanti ngekuphumelela emphilweni,' kusho Sicelo abambe sitifiketi sebudokotela. [Itsetfwe ephephandzabeni, Isolezwe, 25 Inyoni 2016, Likhasi 22] 5.1.1 Endzimeni yekucala kuneligama lelingakapeleki kahle lilungise. (1) 5.1.2 Lesakhi lesidvwetjelwe kulomusho longentasi sikhombani? 'Bekabakhulisa ngemali yekutsengisa emakokisi.' (1) 5.1.3 Kulomusho lolandzelako gucula ligama lelidvwetjelwe libe bunye. 'Wachubeka watsengisa ticatfulo.' (1) 5.1.4 Bhala lomusho ube sesikhatsini lesitako. 'Utsandza kulekelela unina.' (1) 5.1.5 Bhala lemisho lelandzelako ulungise emaphutsa elulwimi kulamagama lafakwe kubakaki. (a) Make (bapheka) kudla lokumnandzi. (1) (b) Licembu (dlala) ibhola. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 11 DBE/2017 SCE 5.1.6 Shano kutsi letento letidvwetjelwe ticuketse tiphi tindlela tesento. (a) Kutimisela kwaphumelelisa liphupho lakhe. (1) (b) Bekavuka, ageze ayovulela bafundzi ligede. (1) 5.1.7 Kulomusho longentasi khokha siphawulo usisebentise emshweni lotakhele wona. 'Atosita bantfu labasha.' (2) 5.1.8 Bhala emagama LAMABILI lasho 'tifundvo'. (2) 5.1.9 Cala lomusho lolandzelako ngekutsi: Sicelo watsi … 'Ngifisa shengatsi nginganiketa lusha inkhundla.' (2) 5.2 Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI G IFREYIMU 1 Lebu ucabanga kutsi utawutsatsa lendzebe. IFREYIMU 2 IFREYIMU 3 Lebu lendzawo logijima kuyo inematje, asiye ekhaya. Angeke ngihambe ngingumsubatsi. IFREYIMU 4 Maye! Ngalimala, noma ngiwile angingakhali ngimemete, batawuze bangishuthe ngekhamera yabo. IFREYIMU 5 Kugijima endzaweni lengakaphephi akusikahle, buka ulimele. Hamba uyocela lusito kuthishelanhloko. Itsetfwe kuMovie, Inyoni 2015, Likhasi 64] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 12 DBE/2017 SCE 5.2.1 Lelibito lelitsi 'thishelanhloko' liluhlobo luni? Khetsa YINYE imphendvulo. A Libitomfakela. B Libitogcogca. C Libitombici. D Libitomvama. (1) 5.2.2 Khokha ligama lethekhnikhi lelisetjentiswe efreyimini 4. (1) 5.2.3 Bhala kuvuma kweligama lelidvwetjelwe efreyimini 4. (1) 5.2.4 Cedzela lomusho ngeligama lelinenchazelo lefanako neyalelidvwetjelwe efreyimini 2. Asiye ... (1) 5.2.5 Leligama lelidvwetjelwe efreyimini 3 lichazani? (2) [20] SAMBA SESIGABA C: 40 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati FAL

View all