Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
LWETI 2019
EMAMAKI: 80
SIKHATSI: Ema-awa 2
Leliphepha linemakhasi la-11.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2019 papers 





View all





siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2019 Question Paper
Grade 12 siSwati FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2019, 11 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · siswati. Question paper, 11 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Question paper
- Year
- 2019
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 11
- File size
- 629.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 11
This exam
NSC November Exam 2019
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paper
Questions in this paper
- Question 1.1Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary
- Question 1.2Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary6 marks
- Question 3Kubhala nekwetfula (Writing and Presenting)20 marks
- Question 4Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
- Question 5.1Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)13 marks
- Question 5.2Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)6 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 2 DBE/Lweti 2019
NSC
TICONDZISO KULABAHLOLWAKO
1. Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:
SIGABA A: Sivisiso (30)
SIGABA B: Sifinyeto (10)
SIGABA C: Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi (40)
2. Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.
3. Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.
4. Dvwebela ekugcineni KWALESO NALESO SIGABA.
5. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
njengobe tinjalo.
6. Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.
7. Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.
8. Kwehlukaniswa kwesikhatsi:
SIGABA A: Emaminithi 50
SIGABA B: Emaminithi 20
SIGABA C: Emaminithi 50
9. Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 3 DBE/Lweti 2019
NSC
SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
1.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI A
KUTISUNGULELA EMATFUBA EMSEBENTI
1 David Morobe loneminyaka le-25 ungumphatsi wenkampani letimele
lebitwa ngekutsi, i-Business Partners lesita bosomabhizinisi ngetimali.
Lenkampani layiholako yenta imitamo yekugcugcutela lusha kutsi
lutfutfuke kutemabhizinisi. David Morobe unemibono yekutsi lusha kumele
lufundzele imisebenti lebukelwa phasi, lekubalwa kuyo kusebenta 5
ngemaphayiphi, umsebenti wekushisela naleminye imisebenti kute
lukwati kutisungulela emabhizinisi alo.
2 Ngekusho kwaDavid, inkinga yekuswelakala kwemisebenti eNingizimu
Afrika ingasonjululwa ngekutsi lusha lube nemakhono langakavami,
lekubalwa kuwo kulungisa timoto, kupenda, nalamanye labukelwa phasi. 10
Leminye imisebenti lesita labasha kutsi batiphilise, ngekusho kwaDavid,
kushisela, kushayela, kusebenta ngemapulango, kusebenta ngagezi,
kufaka emathayilisi, kwelula timoto, kupheka, kutfunga nekulima.
3 Lucwaningo loluvela ku-Statistics South Africa (Stats SA) lutsi bantfu
labanyenti baseNingizimu Afrika abasebenti, ngako-ke kubalulekile kutsi 15
lusha lube nemakhono ekutisebenta, lungalindzi kucashwa. David utsi,
njengobe hulumende aneluhlelo lwekutfutfukisa live lolutsi nge-2030
kufanele kubese kudaleka ematfuba emisebenti langemamiliyoni la-11.
Loku kutawuba matima ngobe kunalabanyenti labangasebenti
njenganyalo. 20
4 'INingizimu Afrika ihlalelwe ngumsebenti lomatima wekudala ematfuba
emisebenti lalingene. Kudzingeka nalabasha labatawudala ematfuba
emisebenti kute kunciphe sibalo salabo labahleti emakhaya.
Lokusikhatsatako kutsi lusha ngilo loluswela kakhulu umsebenti njengobe
emaphesenti la-63 alabangasebenti bantfu labasha,' kusho David. 25
Kugcugcutelwa lusha kutsi luntjintje indlela lolucabanga ngayo, lungajahi
kucashwa etinkampanini kodvwa lusungule emabhizinisi kute lutidalele
ematfuba emisebenti.
5 Labanye bantfu basebentisa kuchumana ngetepolitiki kutsi baphumelele
ekutfoleni emakontileka ahulumende. Kufanele kuphele konkhe lokutsi 30
kwatiwe kutsi emathenda atfolwa bobani. 'Bosomabhizinisi badzinga kutsi
babe nemakhono lahlukene, bangajahi emathenda kodvwa babe
nemakhono latawubasita kutsi baphumelele nobe ngabe bete emathenda.
Kufanele imindeni netikolo tifundzise lusha ngemakhono latawubasita
ekusunguleni emabhizinisi,' kusho David. Uma bantfu banemakhono 35
ekusebenta ngetandla tabo kufanele kutsi bafundziswe emakhono
ekuphatsa libhizinisi, kuhlela umsebenti kanye nekuphatsa imali.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 4 DBE/Lweti 2019
NSC
6 'Bantfu labasha kumele bakhunjutwe kutsi ebhizinisini tintfo atisheshi
tilunge, kufanele babeketele, babe nemasu latsite kute baphumelele.
Kubalulekile kutsi nawunebhizinisi ungasheshi udle imali ngekuphumelela 40
kwemsebenti munye vo kodvwa tiholele njengesisebenti enkampanini
yakho,' kusho David. Uphindze wagcugcutela bosomabhizinisi labakhulu
kutsi abaceceshe bosomabhizinisi labancane baphindze basebentisane
nabo kute bangenti emaphutsa labanga kutsi emabhizinisi lamancane
awe. 45
7 'Imali yekucala libhizinisi ikhona kodvwa bafuna kubona kutsi umuntfu
lomusha labatawumesekela uyayati intfo layentako futsi utimisele.
Kukhona nebatjalitimali lebabitwa nge-Angel Investors, kukhona neluhlelo
lolubitwa nge-Crowd Funding. Letinkampani titimele tiyabasekela bantfu
labasha kantsi nahulumende unalo lusito lwetimali,' kusho David. Uphetsa 50
ngekugcugcutela bantfu kutsi abasekele tinkampani taseNingizimu Afrika
netebantfu labasha labahlala nabo kute tingawi, kukhule nemnotfo welive.
[Itsetfwe ku-Isolezwe, Julayi 2018, likhasi 28]
1.1.1 Kungani lusha kumele lufundzele imisebenti lebukelwa phasi? (1)
1.1.2 Ngekusho kwaDavid Morobe nguyiphi imisebenti lekumele
ifundzelwe lusha? Bhala MIBILI. (2)
1.1.3 Ingasonjululwa kanjani inkinga yekuswelakala kwemisebenti
eNingizimu Afrika? (1)
1.1.4 Nguluphi lucwaningo loluvela ku-Statistics South Africa? (2)
1.1.5 Bhala emakhono LAMABILI lekumelwe bafundziswe wona labo
labasebenta ngetandla. (2)
1.1.6 Bhala imisebenti LEMIBILI lengasita bantfu labasha kutsi
batiphilise, ngekusho kwaDavid. (2)
1.1.7 Chaza kutsi leligama lelisetjentiswe kuletheksthi lelitsi,
'kugcugcutela' lisho kutsini. (2)
1.1.8 Uma bosomabhizinisi batfola emathenda umphakatsi usitakala
kanjani? Bhala KUBILI. (2)
1.1.9 Bantfu labasha nabahleli bangasebenti bayingoti. Bhala tintfo
TIMBILI lebagcina sebatenta ngobe bangasebenti. (2)
1.1.10 Ucabanga kutsi umuntfu lomusha longakhoni kubeketela
angakhona kuba nelibhizinisi? (2)
1.1.11 Bantfu baseNingizimu Afrika bangawasekela njani emabhizinisi
ebantfu labasha lebahlala nabo kute atfutfuke. Bhala KUBILI. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 5 DBE/Lweti 2019
NSC
1.1.12 Ngabe kuliciniso nobe kungumbono yini kutsi lusha luyakhetsa
imisebenti? Sekela imphendvulo yakho. (2)
1.1.13 Ngekubona kwakho umuntfu lomusha longenamali angakhona yini
kuvula libhizinisi? Sekela imphendvulo yakho. (2)
1.2 Bukisisa lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI B
[Itsetfwe ku-www.food. com]
1.2.1 Yini umsebenti wesikali lesikulesibonwa? (1)
1.2.2 Khetsa imphendvulo kuleti letilandzelako. Luphawu X
lolukulesibonwa lukhombani?
A Kudla akushisi
B Kudla akusikahle
C Kudla akusimnandzi
D Kudla akubandzi (1)
1.2.3 Nawufuna kuphila kahle ube ngumcemane ngukuphi kudla
longakudla kuloku lokuku A naloko lokuku B? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
1.2.4 Ngaphandle kwekudla kudla lokunemphilo ngukuphi lokunye
longakwenta kute uvikeleke etifeni? Bhala KUBILI. (2)
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 6 DBE/Lweti 2019
NSC
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Fundza itheksthi lemayelana nekwehlisa kutfukutsela.
CAPHELA
1. Bhala emaphuzu LASIKHOMBISA ngemisho legcwele, ngemagama
LANGENGCI kula- 60.
2. Imisho yakho ayibe netinombolo kusuka ku-1 kuya ku-7.
3. Bhala liphuzu LINYE emshweni ngamunye.
4. Sebentisa emagama AKHO.
5. Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto uwafake
kubakaki.
ITHEKSTHI C
KWEHLISA KUTFUKUTSELA
Kutfukutsela ngalokwedlulele kuyingoti futsi kwenteka kunobe ngubani. Kubalulekile
kakhulu kutsi ukwati kukulawula. Beluleki bengcondvo batsi kutfukutsela kakhulu
kungadala umonakalo uma kungalawuleki.
Be-South African Depression nebe-Anxiety Group basandza kuveta kutsi iNingizimu
Afrika igcwele bantfu labanenkinga yekutfukutsela lokungalawuleki. Tinyenti tigameko
letibikwa betindzaba lapho kulimala bantfu ngenca yekwehluleka kulawula kutfukutsela.
Beluleki bengcondvo bakhutsata kutsi uma kutfukutsela sekungetulu kwemandla,
umuntfu kufanele atfole lotameluleka ngekwengcondvo. Nakehlulwa nguloko, umuntfu
akamane alandzele lamasu lamalula ekuvimbela kutfukutsela ngalokwedlulele.
Nawutfukutsele, cabanga ngaphambi kwekukhuluma ngobe manyenti ematfuba ekutsi
ukhulume tintfo lotawutisola ngato.
Lokunye longakwenta kusuka esimeni lesikuphetse kabi, ubalekele kukhuluma. Tfola
lenye intfo longayenta kwentela kukhohlwa ngalenkinga lekutfukutselisile.
Ungativocavoca nobe wente imisebenti yasendlini kwehlisa lizinga lekutfukutsela.
Umuntfu akatinike sikhatsi sekupholisa inhloko. Kubalulekile kushaywa ngumoya
ngobe lilanga lidze futsi linetintfo letinyenti letingakutfukutselisa.
Kuhleka kakhulu kungulelinye lisu lelingakusita ngobe kutsiwa kuhleka kungumutsi
wako konkhe. Ngalesinye sikhatsi nawutfukutsele ungabukela emafilimu lahlekisako.
Kukhala nako kuyasita kakhulu kwehlisa kutfukutsela. Uma ukhala wehlisa bonkhe
buhlungu lobuva ngekhatsi. Wonkhe umuntfu kuyadzingeka kwekutsi akhiphe imiva
yakhe ngekukhala angavaleli buhlungu ngekhatsi. Kulandzela lamasu lekakhulunywa
beluleki bengcondvo kungakugcina uphilile emoyeni nasemphilweni yakho.
[Itsetfwe ku-Isolezwe, Julayi 2018, likhasi 18]
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 7 DBE/Lweti 2019
NSC
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
UMBUTO 3: SIKHANGISI
Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI D
ITFOLALWATI ACADEMY
Bhalisa nyalo kute utibeke etfubeni lekutiwinela i-laptop.
Utawutfola kunakekelwa.
Sinendzawo levikelekile.
Sidvute netintfo tekuhamba.
Sinabothishela labaceceshwe kwedlula bonkhe bothishela emhlabeni
wonkhe.
Tfumela sicelo sakho ngekushesha ku:
tfolalwatiacademy@gmail.com Shayela kulenombolo: 084 755 6542.
[Itsetfwe ku-www.google.com]
3.1 Kungani lesihloko salesikhangisi sibhalwe ngemagama lamakhulu? (1)
3.2 Khetsa YINYE imphendvulo. Hlobo luni lwelibito lolu, 'Tfolalwati'?
A Libitombici
B Libitomfakela
C Libitomvama
D Libitomfutiselo (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 8 DBE/Lweti 2019
NSC
3.3 Kulesikhangisi lesingenhla bhala umusho loyinkhulumo letsatfwa
njengemaciniso ibe itsintsa imiva. (2)
3.4 Bhala lomusho lotsetfwe kulesikhangisi ube sebunyentini.
Shayela kulenombolo: 084 755 6542. (2)
3.5 Ngukuphi lokudvonsa tetsamelilwati kulomusho longentasi nekutsi kungani
badvonseke?
Tibeke etfubeni lekutiwinela i-laptop. (2)
3.6 Ngekubona kwakho ngukuphi lokungenta batali bafise kutsi bantfwababo
bafundze kulesikolo? Bhala KUBILI. (2)
[10]
UMBUTO 4: IKHATHUNI
Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI E
Babe, lamuhla
Bonkhe bomake lipholile, itolo
bakhaliswa yintfo belikhipha umkhovu
lencane. Ngabe etjeni.
belishisa kakhulu yini
itolo?
[Itsetfwe ku-www.cartoon.com]
4.1 Khetsa YINYE imphendvulo. Shano kutsi lesaga, sichazani? 'Likhipha
umkhovu etjeni':
A Lilanga livuleke kakhulu.
B Lilanga lishisa kakhulu.
C Lilanga liphasi kakhulu.
D Lilanga livaleke kakhulu. (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 9 DBE/Lweti 2019
NSC
4.2 Bhala ligama leliphikisa leli lelidvwetjelwe emshweni longentasi. Lamuhla
lipholile alishisi. (1)
4.3 Nawubuka kulekhathuni yini lokukhombisa kutsi lelikhaya lisimanje? Bhala
KUBILI. (2)
4.4 Tsatsa ligama lelichazako emshweni longentasi wakhe ngalo umusho.
'Bakhaliswa yintfo lencane.' (2)
4.5 Sebentisa leligama, 'itolo' lelisemshweni longentasi wakhe ngalo umusho.
Ngabe belishisa kakhulu yini itolo? (2)
4.6 Ngabe lenkhulumo lesemshweni longentasi iyahhunga nobe yinkhulumo
letsatfwa njengemaciniso ibentsintsa imiva yini? Sekela imphendvulo yakho.
'Bonkhe bomake bakhaliswa yintfo lencane.' (2)
[10]
UMBUTO 5: IPHROZI
5.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI F
INYAWUPE
1 Intfo lengushevu lebulala likusasa lelive. Ligama laloshevu inyawupe.
Lesidzakamiva siyinhlanganisela ye-lethal kanye netintfo letifaka ekhatsi
umutsi wekubulala emagundvwane longushevu mandla lamakhulu.
2 Bantfu labasebentisa inyawupe abacabangi lutfo bangaze badle
lesidzakamiva. Ubatfola bantjontjela labo lababatsandzako, bentela kutsi 5
bakhone kutsenga lenyawupe benetise lomkhuba wabo lomubi.
Kulukhuni kucabanga kutsi kunemuntfu losebentisa loshevu kubulala
likusasa lakhe.
3 Kuchubeka nekudla yona lenyawupe kusho kulahlekelwa kutiphatsa.
Linani lebantfwana lebangene kulenyawupe likhula kakhulu onkhe 10
emalanga. Tindzawo tema-rehab tigcwele ngendlela yekutsi sekute
netikhala tekubahlalisa. Lesimo sikhatsata kakhulu batali ngobe bafuna
kubona bantfwana babo bangena emanyuvesi kunekutsi bagcwale ema-
rehab.
4 INingizimu Afrika inesidzingo sekutsi ilwe nanayi inkinga legcwele live 15
lonkhe. Siyati kutsi umuti nemuti unemtsetfo wawo. Lokufakazela kutsi
imfundziso kufanele icale ekhaya. Wonkhe umuntfu kufanele ati kutsi
akekho lokhona kumelana netidzakamiva. Tiyabulala.
[Itsetfwe ku-The teacher, likhasi 14]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 10 DBE/Lweti 2019
NSC
5.1.1 Kulomusho longentasi bhala ligama lelikhombisa kwenta.
Intfo lengushevu lebulala likusasa lelive. (1)
5.1.2 Bhala lomusho longentasi ulungise ligama lelikubakaki.
Longushevu (mandla) lamakhulu. (1)
5.1.3 Nciphisa lamagama ladvwetjelwe emishweni lengentasi.
(a) Kulukhuni kucabanga umuntfu. (1)
(b) Banetisa lomkhuba wabo lomubi. (1)
5.1.4 Hlanganisa lomusho ngesihlanganiso lesifanele.
Wonkhe umuntfu kufanele ati kutsi akekho lokhona kumelana
netidzakamiva. Tiyabulala. (2)
5.1.5 Phindza ubhale lomusho ube sesikhatsini lesitako.
INingizimu Afrika inesidzingo sekutsi ilwe nanalu lubhubhane. (2)
5.1.6 Bhala umusho lokhomba kwentela, losendzimeni yesibili. (2)
5.1.7 Sebentisa ligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi utakhele
wakho umusho.
Kuchubeka nekudla yona lenyawupe. (2)
5.1.8 Tsatsa leligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi wakhe ngalo
wakho umusho loveta umcondvo lowehlukile kunalona
losemushweni.
Siyati kutsi umuti nemuti unemtsetfo wawo. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 11 DBE/Lweti 2019
NSC
5.2 Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI G
IFREYIMU YE-1 IFREYIMU YE-2
Umsebenti uyabita
Uyati ngidziniwe bo! Ufuna ungene
ngihamba ngibhala utsi shice kute
nje ngobe utewubona
lomsebenti imphumelelo.
bawufuna. Emantfombatana
ayabedlula bafana
ngekufundza.
[Itsetfwe ku-www.cartoon.com]
5.2.1 Khetsa YINYE imphendvulo. Shano kutsi lomusho longentasi
umumetse siphi sinongo senkhulumo.
Umsebenti uyabita bo!
A Sifanisongco
B Sihabiso
C Sifaniso
D Simuntfutiso (1)
5.2.2 Bhala umusho lokhomba indlela yesimo efreyimini ye-1. (1)
5.2.3 Sebentisa sentakutsi lesidvwetjelwe efreyimini ye-2 wakhe ngaso
umusho. (2)
5.2.4 Bhala inkhulumo letsatsaluhlangotsi lesefreyimini ye-2 uphindze
wesekele kutsi kungani itsatse luhlangotsi. (2)
[20]
SAMBA SESIGABA C: 40
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P2 NSC November 2019 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P3 NSC November 2019 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2022 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2021 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2020 Question Paper
More from Grade 12 siSwati FAL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati FAL ATP 2023 24

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum