Skip to content

siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2019 Question Paper

Question papersiSwati FALGrade 12201911 pages

Grade 12 siSwati FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2019, 11 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2019

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) LWETI 2019 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa 2 Leliphepha linemakhasi la-11. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 2 DBE/Lweti 2019 NSC TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Sivisiso (30) SIGABA B: Sifinyeto (10) SIGABA C: Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi (40) 2. Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati. 3. Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA. 4. Dvwebela ekugcineni KWALESO NALESO SIGABA. 5. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto njengobe tinjalo. 6. Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho. 7. Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho. 8. Kwehlukaniswa kwesikhatsi: SIGABA A: Emaminithi 50 SIGABA B: Emaminithi 20 SIGABA C: Emaminithi 50 9. Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 3 DBE/Lweti 2019 NSC SIGABA A: SIVISISO UMBUTO 1 1.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI A KUTISUNGULELA EMATFUBA EMSEBENTI 1 David Morobe loneminyaka le-25 ungumphatsi wenkampani letimele lebitwa ngekutsi, i-Business Partners lesita bosomabhizinisi ngetimali. Lenkampani layiholako yenta imitamo yekugcugcutela lusha kutsi lutfutfuke kutemabhizinisi. David Morobe unemibono yekutsi lusha kumele lufundzele imisebenti lebukelwa phasi, lekubalwa kuyo kusebenta 5 ngemaphayiphi, umsebenti wekushisela naleminye imisebenti kute lukwati kutisungulela emabhizinisi alo. 2 Ngekusho kwaDavid, inkinga yekuswelakala kwemisebenti eNingizimu Afrika ingasonjululwa ngekutsi lusha lube nemakhono langakavami, lekubalwa kuwo kulungisa timoto, kupenda, nalamanye labukelwa phasi. 10 Leminye imisebenti lesita labasha kutsi batiphilise, ngekusho kwaDavid, kushisela, kushayela, kusebenta ngemapulango, kusebenta ngagezi, kufaka emathayilisi, kwelula timoto, kupheka, kutfunga nekulima. 3 Lucwaningo loluvela ku-Statistics South Africa (Stats SA) lutsi bantfu labanyenti baseNingizimu Afrika abasebenti, ngako-ke kubalulekile kutsi 15 lusha lube nemakhono ekutisebenta, lungalindzi kucashwa. David utsi, njengobe hulumende aneluhlelo lwekutfutfukisa live lolutsi nge-2030 kufanele kubese kudaleka ematfuba emisebenti langemamiliyoni la-11. Loku kutawuba matima ngobe kunalabanyenti labangasebenti njenganyalo. 20 4 'INingizimu Afrika ihlalelwe ngumsebenti lomatima wekudala ematfuba emisebenti lalingene. Kudzingeka nalabasha labatawudala ematfuba emisebenti kute kunciphe sibalo salabo labahleti emakhaya. Lokusikhatsatako kutsi lusha ngilo loluswela kakhulu umsebenti njengobe emaphesenti la-63 alabangasebenti bantfu labasha,' kusho David. 25 Kugcugcutelwa lusha kutsi luntjintje indlela lolucabanga ngayo, lungajahi kucashwa etinkampanini kodvwa lusungule emabhizinisi kute lutidalele ematfuba emisebenti. 5 Labanye bantfu basebentisa kuchumana ngetepolitiki kutsi baphumelele ekutfoleni emakontileka ahulumende. Kufanele kuphele konkhe lokutsi 30 kwatiwe kutsi emathenda atfolwa bobani. 'Bosomabhizinisi badzinga kutsi babe nemakhono lahlukene, bangajahi emathenda kodvwa babe nemakhono latawubasita kutsi baphumelele nobe ngabe bete emathenda. Kufanele imindeni netikolo tifundzise lusha ngemakhono latawubasita ekusunguleni emabhizinisi,' kusho David. Uma bantfu banemakhono 35 ekusebenta ngetandla tabo kufanele kutsi bafundziswe emakhono ekuphatsa libhizinisi, kuhlela umsebenti kanye nekuphatsa imali. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 4 DBE/Lweti 2019 NSC 6 'Bantfu labasha kumele bakhunjutwe kutsi ebhizinisini tintfo atisheshi tilunge, kufanele babeketele, babe nemasu latsite kute baphumelele. Kubalulekile kutsi nawunebhizinisi ungasheshi udle imali ngekuphumelela 40 kwemsebenti munye vo kodvwa tiholele njengesisebenti enkampanini yakho,' kusho David. Uphindze wagcugcutela bosomabhizinisi labakhulu kutsi abaceceshe bosomabhizinisi labancane baphindze basebentisane nabo kute bangenti emaphutsa labanga kutsi emabhizinisi lamancane awe. 45 7 'Imali yekucala libhizinisi ikhona kodvwa bafuna kubona kutsi umuntfu lomusha labatawumesekela uyayati intfo layentako futsi utimisele. Kukhona nebatjalitimali lebabitwa nge-Angel Investors, kukhona neluhlelo lolubitwa nge-Crowd Funding. Letinkampani titimele tiyabasekela bantfu labasha kantsi nahulumende unalo lusito lwetimali,' kusho David. Uphetsa 50 ngekugcugcutela bantfu kutsi abasekele tinkampani taseNingizimu Afrika netebantfu labasha labahlala nabo kute tingawi, kukhule nemnotfo welive. [Itsetfwe ku-Isolezwe, Julayi 2018, likhasi 28] 1.1.1 Kungani lusha kumele lufundzele imisebenti lebukelwa phasi? (1) 1.1.2 Ngekusho kwaDavid Morobe nguyiphi imisebenti lekumele ifundzelwe lusha? Bhala MIBILI. (2) 1.1.3 Ingasonjululwa kanjani inkinga yekuswelakala kwemisebenti eNingizimu Afrika? (1) 1.1.4 Nguluphi lucwaningo loluvela ku-Statistics South Africa? (2) 1.1.5 Bhala emakhono LAMABILI lekumelwe bafundziswe wona labo labasebenta ngetandla. (2) 1.1.6 Bhala imisebenti LEMIBILI lengasita bantfu labasha kutsi batiphilise, ngekusho kwaDavid. (2) 1.1.7 Chaza kutsi leligama lelisetjentiswe kuletheksthi lelitsi, 'kugcugcutela' lisho kutsini. (2) 1.1.8 Uma bosomabhizinisi batfola emathenda umphakatsi usitakala kanjani? Bhala KUBILI. (2) 1.1.9 Bantfu labasha nabahleli bangasebenti bayingoti. Bhala tintfo TIMBILI lebagcina sebatenta ngobe bangasebenti. (2) 1.1.10 Ucabanga kutsi umuntfu lomusha longakhoni kubeketela angakhona kuba nelibhizinisi? (2) 1.1.11 Bantfu baseNingizimu Afrika bangawasekela njani emabhizinisi ebantfu labasha lebahlala nabo kute atfutfuke. Bhala KUBILI. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 5 DBE/Lweti 2019 NSC 1.1.12 Ngabe kuliciniso nobe kungumbono yini kutsi lusha luyakhetsa imisebenti? Sekela imphendvulo yakho. (2) 1.1.13 Ngekubona kwakho umuntfu lomusha longenamali angakhona yini kuvula libhizinisi? Sekela imphendvulo yakho. (2) 1.2 Bukisisa lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI B [Itsetfwe ku-www.food. com] 1.2.1 Yini umsebenti wesikali lesikulesibonwa? (1) 1.2.2 Khetsa imphendvulo kuleti letilandzelako. Luphawu X lolukulesibonwa lukhombani? A Kudla akushisi B Kudla akusikahle C Kudla akusimnandzi D Kudla akubandzi (1) 1.2.3 Nawufuna kuphila kahle ube ngumcemane ngukuphi kudla longakudla kuloku lokuku A naloko lokuku B? Sekela imphendvulo yakho. (2) 1.2.4 Ngaphandle kwekudla kudla lokunemphilo ngukuphi lokunye longakwenta kute uvikeleke etifeni? Bhala KUBILI. (2) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 6 DBE/Lweti 2019 NSC SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Fundza itheksthi lemayelana nekwehlisa kutfukutsela. CAPHELA 1. Bhala emaphuzu LASIKHOMBISA ngemisho legcwele, ngemagama LANGENGCI kula- 60. 2. Imisho yakho ayibe netinombolo kusuka ku-1 kuya ku-7. 3. Bhala liphuzu LINYE emshweni ngamunye. 4. Sebentisa emagama AKHO. 5. Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto uwafake kubakaki. ITHEKSTHI C KWEHLISA KUTFUKUTSELA Kutfukutsela ngalokwedlulele kuyingoti futsi kwenteka kunobe ngubani. Kubalulekile kakhulu kutsi ukwati kukulawula. Beluleki bengcondvo batsi kutfukutsela kakhulu kungadala umonakalo uma kungalawuleki. Be-South African Depression nebe-Anxiety Group basandza kuveta kutsi iNingizimu Afrika igcwele bantfu labanenkinga yekutfukutsela lokungalawuleki. Tinyenti tigameko letibikwa betindzaba lapho kulimala bantfu ngenca yekwehluleka kulawula kutfukutsela. Beluleki bengcondvo bakhutsata kutsi uma kutfukutsela sekungetulu kwemandla, umuntfu kufanele atfole lotameluleka ngekwengcondvo. Nakehlulwa nguloko, umuntfu akamane alandzele lamasu lamalula ekuvimbela kutfukutsela ngalokwedlulele. Nawutfukutsele, cabanga ngaphambi kwekukhuluma ngobe manyenti ematfuba ekutsi ukhulume tintfo lotawutisola ngato. Lokunye longakwenta kusuka esimeni lesikuphetse kabi, ubalekele kukhuluma. Tfola lenye intfo longayenta kwentela kukhohlwa ngalenkinga lekutfukutselisile. Ungativocavoca nobe wente imisebenti yasendlini kwehlisa lizinga lekutfukutsela. Umuntfu akatinike sikhatsi sekupholisa inhloko. Kubalulekile kushaywa ngumoya ngobe lilanga lidze futsi linetintfo letinyenti letingakutfukutselisa. Kuhleka kakhulu kungulelinye lisu lelingakusita ngobe kutsiwa kuhleka kungumutsi wako konkhe. Ngalesinye sikhatsi nawutfukutsele ungabukela emafilimu lahlekisako. Kukhala nako kuyasita kakhulu kwehlisa kutfukutsela. Uma ukhala wehlisa bonkhe buhlungu lobuva ngekhatsi. Wonkhe umuntfu kuyadzingeka kwekutsi akhiphe imiva yakhe ngekukhala angavaleli buhlungu ngekhatsi. Kulandzela lamasu lekakhulunywa beluleki bengcondvo kungakugcina uphilile emoyeni nasemphilweni yakho. [Itsetfwe ku-Isolezwe, Julayi 2018, likhasi 18] SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 7 DBE/Lweti 2019 NSC SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI UMBUTO 3: SIKHANGISI Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI D ITFOLALWATI ACADEMY  Bhalisa nyalo kute utibeke etfubeni lekutiwinela i-laptop.  Utawutfola kunakekelwa.  Sinendzawo levikelekile.  Sidvute netintfo tekuhamba.  Sinabothishela labaceceshwe kwedlula bonkhe bothishela emhlabeni wonkhe. Tfumela sicelo sakho ngekushesha ku: tfolalwatiacademy@gmail.com Shayela kulenombolo: 084 755 6542. [Itsetfwe ku-www.google.com] 3.1 Kungani lesihloko salesikhangisi sibhalwe ngemagama lamakhulu? (1) 3.2 Khetsa YINYE imphendvulo. Hlobo luni lwelibito lolu, 'Tfolalwati'? A Libitombici B Libitomfakela C Libitomvama D Libitomfutiselo (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 8 DBE/Lweti 2019 NSC 3.3 Kulesikhangisi lesingenhla bhala umusho loyinkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva. (2) 3.4 Bhala lomusho lotsetfwe kulesikhangisi ube sebunyentini. Shayela kulenombolo: 084 755 6542. (2) 3.5 Ngukuphi lokudvonsa tetsamelilwati kulomusho longentasi nekutsi kungani badvonseke? Tibeke etfubeni lekutiwinela i-laptop. (2) 3.6 Ngekubona kwakho ngukuphi lokungenta batali bafise kutsi bantfwababo bafundze kulesikolo? Bhala KUBILI. (2) [10] UMBUTO 4: IKHATHUNI Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI E Babe, lamuhla Bonkhe bomake lipholile, itolo bakhaliswa yintfo belikhipha umkhovu lencane. Ngabe etjeni. belishisa kakhulu yini itolo? [Itsetfwe ku-www.cartoon.com] 4.1 Khetsa YINYE imphendvulo. Shano kutsi lesaga, sichazani? 'Likhipha umkhovu etjeni': A Lilanga livuleke kakhulu. B Lilanga lishisa kakhulu. C Lilanga liphasi kakhulu. D Lilanga livaleke kakhulu. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 9 DBE/Lweti 2019 NSC 4.2 Bhala ligama leliphikisa leli lelidvwetjelwe emshweni longentasi. Lamuhla lipholile alishisi. (1) 4.3 Nawubuka kulekhathuni yini lokukhombisa kutsi lelikhaya lisimanje? Bhala KUBILI. (2) 4.4 Tsatsa ligama lelichazako emshweni longentasi wakhe ngalo umusho. 'Bakhaliswa yintfo lencane.' (2) 4.5 Sebentisa leligama, 'itolo' lelisemshweni longentasi wakhe ngalo umusho. Ngabe belishisa kakhulu yini itolo? (2) 4.6 Ngabe lenkhulumo lesemshweni longentasi iyahhunga nobe yinkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibentsintsa imiva yini? Sekela imphendvulo yakho. 'Bonkhe bomake bakhaliswa yintfo lencane.' (2) [10] UMBUTO 5: IPHROZI 5.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI F INYAWUPE 1 Intfo lengushevu lebulala likusasa lelive. Ligama laloshevu inyawupe. Lesidzakamiva siyinhlanganisela ye-lethal kanye netintfo letifaka ekhatsi umutsi wekubulala emagundvwane longushevu mandla lamakhulu. 2 Bantfu labasebentisa inyawupe abacabangi lutfo bangaze badle lesidzakamiva. Ubatfola bantjontjela labo lababatsandzako, bentela kutsi 5 bakhone kutsenga lenyawupe benetise lomkhuba wabo lomubi. Kulukhuni kucabanga kutsi kunemuntfu losebentisa loshevu kubulala likusasa lakhe. 3 Kuchubeka nekudla yona lenyawupe kusho kulahlekelwa kutiphatsa. Linani lebantfwana lebangene kulenyawupe likhula kakhulu onkhe 10 emalanga. Tindzawo tema-rehab tigcwele ngendlela yekutsi sekute netikhala tekubahlalisa. Lesimo sikhatsata kakhulu batali ngobe bafuna kubona bantfwana babo bangena emanyuvesi kunekutsi bagcwale ema- rehab. 4 INingizimu Afrika inesidzingo sekutsi ilwe nanayi inkinga legcwele live 15 lonkhe. Siyati kutsi umuti nemuti unemtsetfo wawo. Lokufakazela kutsi imfundziso kufanele icale ekhaya. Wonkhe umuntfu kufanele ati kutsi akekho lokhona kumelana netidzakamiva. Tiyabulala. [Itsetfwe ku-The teacher, likhasi 14] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 10 DBE/Lweti 2019 NSC 5.1.1 Kulomusho longentasi bhala ligama lelikhombisa kwenta. Intfo lengushevu lebulala likusasa lelive. (1) 5.1.2 Bhala lomusho longentasi ulungise ligama lelikubakaki. Longushevu (mandla) lamakhulu. (1) 5.1.3 Nciphisa lamagama ladvwetjelwe emishweni lengentasi. (a) Kulukhuni kucabanga umuntfu. (1) (b) Banetisa lomkhuba wabo lomubi. (1) 5.1.4 Hlanganisa lomusho ngesihlanganiso lesifanele. Wonkhe umuntfu kufanele ati kutsi akekho lokhona kumelana netidzakamiva. Tiyabulala. (2) 5.1.5 Phindza ubhale lomusho ube sesikhatsini lesitako. INingizimu Afrika inesidzingo sekutsi ilwe nanalu lubhubhane. (2) 5.1.6 Bhala umusho lokhomba kwentela, losendzimeni yesibili. (2) 5.1.7 Sebentisa ligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi utakhele wakho umusho. Kuchubeka nekudla yona lenyawupe. (2) 5.1.8 Tsatsa leligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi wakhe ngalo wakho umusho loveta umcondvo lowehlukile kunalona losemushweni. Siyati kutsi umuti nemuti unemtsetfo wawo. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 11 DBE/Lweti 2019 NSC 5.2 Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI G IFREYIMU YE-1 IFREYIMU YE-2 Umsebenti uyabita Uyati ngidziniwe bo! Ufuna ungene ngihamba ngibhala utsi shice kute nje ngobe utewubona lomsebenti imphumelelo. bawufuna. Emantfombatana ayabedlula bafana ngekufundza. [Itsetfwe ku-www.cartoon.com] 5.2.1 Khetsa YINYE imphendvulo. Shano kutsi lomusho longentasi umumetse siphi sinongo senkhulumo. Umsebenti uyabita bo! A Sifanisongco B Sihabiso C Sifaniso D Simuntfutiso (1) 5.2.2 Bhala umusho lokhomba indlela yesimo efreyimini ye-1. (1) 5.2.3 Sebentisa sentakutsi lesidvwetjelwe efreyimini ye-2 wakhe ngaso umusho. (2) 5.2.4 Bhala inkhulumo letsatsaluhlangotsi lesefreyimini ye-2 uphindze wesekele kutsi kungani itsatse luhlangotsi. (2) [20] SAMBA SESIGABA C: 40 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati FAL

View all