Skip to content

siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2022 Question Paper

Question papersiSwati FALGrade 12202213 pages

Grade 12 siSwati FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2022, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2022

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) LWETI 2022 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa 2 Leliphepha linemakhasi la-13. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 2 DBE/Lweti 2022 NSC TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Sivisiso (30) SIGABA B: Sifinyeto (10) SIGABA C: Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi (40) 2. Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati. 3. Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA. 4. Dvwebela ekugcineni kwaleso naleso sigaba. 5. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto njengobe tinjalo. 6. Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho. 7. Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho. 8. Kwehlukaniswa kwesikhatsi: SIGABA A: Emaminithi la- 50 SIGABA B: Emaminithi la- 20 SIGABA C: Emaminithi la- 50 9. Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 3 DBE/Lweti 2022 NSC SIGABA A: SIVISISO UMBUTO 1 1.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI A TINGOTI TEMGWACO 1 Sekuphele iminyaka neminyaka kwehla tingoti letishiya emakhaya kukhala libhungane, kulamanye likati selalala etiko ngobe phela loyo bekabeka sinkhwa etafuleni sewedlula emhlabeni ngato letingoti. Malanga onkhe kubikwa ngetingoti letihlasimulisa umtimba lapha eNingizimu Afrika. 5 2 Kumabonakudze ngetikhatsi temaholide aGudi nemaholide aKhisimusi, kulapho utewubona khona kukhulunywa ngetingoti letedlula nemiphefumulo yebantfu. Sifundza lesivame kuhamba embili iKwaZulu-Natali. Nyalo tintfo setigaya ngalomunye umhlatsi kulesifundza. Esikhatsini lesingaphasi kwenyanga nje sekwenteke 10 tingoti letintsatfu. 3 Kulenyanga leyedlulile kube nengoti yekucala leyenteke emgwacweni loya eGreytown, leyo ngoti yengce nebantfu laba-13, bashone bonkhe nalomsikati lobekatetfwele. Yesibili yenteka emasontfweni lamabili lengcile, kwashona emalunga la-16 15 emndeni munye ngase-Underberg, kantsi emgwacweni i-R34 phakatsi KwaNongoma eLundi kwenteke lenye ingoti letsi ayifane neyekucala lapho kushone khona bantfu laba-16. Nakhona bekunalomsikati lotetfwele. Uma ubuka lengoti yekucala nalena yesitsatfu kukhona lokufanako kuto, kube yiloli nelitekisi nekushona 20 kwalabasikati labatetfwele. Ngiko lokumangalisako lokwenta sitsi asivuleni emehlo singahlali sithule nje sitsi tingoti kantsi kukhona lesingakwenta kuvikela lesimo singakayi ekudzeni. 4 Tihlala tenteka tingoti, kodvwa leti letenteka kulamalanga setisishiya sibambe longentasi. Umbuto utsi, uma kwenteka loku 25 tsine njengebantfu baseNingizimu Afrika sithule sentani. Kungasiso sifundza saseKZN kuphela, nakuletinye tifundza uye uve emisakatweni nakumabonakudze kubalwa tingoti letengce nemiphefumulo yebantfu labanyenti. Nobe hulumende angazama kuhambela labo labalahlekelwe abadvudvute, asite lapho asita 30 khona, kepha singakasukumi sabambisana nahulumende kuncandza letingoti lesetandze ngaloluhlobo silive, sitawuphela sitsi nya. Kumele natsi siyidlale indzima yetfu, yena asisekele. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 4 DBE/Lweti 2022 NSC 5 Litiko Letekutfutsa kumele licinise sandla kubashayeli bemaloli, kakhulukati kulabo labahamba ngalawa ladvonsa tincola letinkhulu, 35 kubukisiswe netincwadzi tabo tekushayela ngobe labanye batitfola kulamanye mave. Kulabo labashayela ngesivinini lesisetulu kantsi badle lamphonjwana abadzatjulelwe tincwadzi tekushayela. Uma sandla semtsetfo singacina nemaphoyisa emgwaco atsembeke emsebentini wawo ngiyacabanga kutsi lizinga letingoti lingehla. 40 Kungaciniswa kwemtsetfo kuyasifaka sandla kuletingoti. Umuntfu uyambona abudlile kepha akhiphe imali yekudiza, embili atfolakale sekabanga ingoti ledlula nelinyeti kantsi ngabe ivikelwe lengoti. 6 Lokunye lokungentiwa nguhulumende kugcugcutela letinye tindlela tekuvikela letingoti. Kuletinye tindzawo akupheli inyanga kumbe 45 letimbili kungakenteki ingoti. Labanye bayaye batsi kwentiwa kungalandvwa kwemimoya yalabantfu labashonele emigwacweni. Phela batsi umuntfu nenkholo yakhe. Bantfu labanye bakholelwa ekutseni ngulenye yetindlela lengasita kuvikela letingoti. Kutsiwa laba belibala lelimhlophe kutsi kungaba nengoti baye bafike 50 bakhulume babeke timbali lapho kuvele khona lenhlekelele. Tsine singeMa-Afrika kuhle kulandzela emasiko nemihambo yetfu, singavele sithule kwangatsi kushone silwane. 7 Kumele kuhlangane, onkhe ematiko abambisane kubukwe kutsi nguluphi lusito lolungaletfwa betemphilo, betebuciko nemasiko 55 kanye nebetenkholo. Kucelwe wonkhe umuntfu lowake washonelwa lilunga lemndeni kutsi aphumele ebaleni kuyothandazwa, labanye balandze imiphefumulo yebantfu babo. 8 Sesifikile sikhatsi sekutsi wonkhe umuntfu asukume ngobe sekuyabonakala kutsi kuletinye tindzawo akusiko kwekutsi 60 ngemaholide kuphela ladlula nemphefumulo kepha sengumahlalakhona. KwaZulu-Natali, ngendlela lekwenteka ngayo, kuyabonakala kutsi kukhona lokungahambi kahle. Bantfu bakitsi bayaphela. Yebo siyavuma kutsi letinyenti tingoti tibangwa kungahloniphi imitsetfo yemgwaco lebekiwe kepha nemimoya 65 yalabangasekho ikhona. Asibuyeleni emasisweni silandzele imihambo yetfu sibantfu. Bafundisi abathandaze, kusenesikhatsi isukunyelwe etulu nyalo lendzaba, vele seyiwe ngeluphondvo. [Itsetfwe ku-Ilanga, likhasi 11 yahunyushwa] 1.1.1 Khokha inkhulumo lesendzimeni yekucala lesivetela kutsi emakhaya bekungasenamuntfu. (1) 1.1.2 Caphuna umusho endzimeni yesibili kuletheksthi lengenhla lokhombisa kutsi KwaZulu-Natali tingoti atenteki ngemaholide kuphela, setihlala tikhona. (2) 1.1.3 Kungani kutsiwe sifundza saseKZN ngiso lesihamba embili ngetingoti temgwaco? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 5 DBE/Lweti 2022 NSC 1.1.4 Shano lokufanako lokuvetwe engotini yekucala nayesitsatfu nalokuvetwe engotini yesibili nayesitsatfu. (2) 1.1.5 Tibangelwa yini letingoti letidalwa ngulamatekisi nemaloli emigwacweni yalelive? Sekela ngemaphuzu LAMABILI. (2) 1.1.6 Kungenelela kwebantfu babambisane nahulumende kungasita ngayiphi indlela kuvikela tingoti temgwaco? (2) 1.1.7 Ucabanga kutsi ngutiphi tintfo letenta Litiko Letekutfutsa lingakhoni kucinisa sandla ekuvikeleni tingoti temgwaco lapha eNingizimu Afrika? Bhala KUBILI. (2) 1.1.8 Sekela lombono lotsi iNingizimu Afrika ngekwenkholo ilive lelikhululekile. (2) 1.1.9 Kungaba yimphumelelo yini kutsi kuhlanganiswe onkhe ematiko kute kuvikelwe kwandza kwetingoti? Chaza. (2) 1.1.10 Utsini umbono wakho ngekulandvwa kwemimoya yebantfu labashonele emigwacweni? Sekela imphendvulo yakho. (2) 1.1.11 Chaza kutsi lenkhulumo ledvwetjelwe endzimeni ye-8 isho kutsini. (2) 1.1.12 Ngumuphi umlayeto lotfolakala kuletheksthi mayelana netindlela tekuvikela tingoti temgwaco? Bhala emaphuzu LAMATSATFU. (3) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 6 DBE/Lweti 2022 NSC 1.2 Bukisisa lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI B EMANKHONYANE ALANDZELA BONINA [Itsetfwe: www.google. com] 1.2.1 Bhala KUBILI lokwenteka kulesibonwa. (2) 1.2.2 Khetsa KUNYE kuloku: Lenkhulumo letsi, 'emankhonyane alandzela bonina,' isho kutsini? A Bantfwana bafuta bosesi. B Bantfwana bafuta bomzala. C Bantfwana bafuta batali. D Bantfwana bafuta bangani. (2) 1.2.3 Lokwenteka kulesibonwa kunamtselela muni emphilweni yebantfu? (2) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 7 DBE/Lweti 2022 NSC SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Fundza letheksthi bese uyayifinyeta uvete emaphuzu LASIKHOMBISA lamayelana nalokungenta umntfwana aphumelele. CAPHELA 1. Bhala emaphuzu LASIKHOMBISA ngemisho legcwele ngemagama LANGENGCI kula- 60. 2. Imisho yakho ayibe netinombolo kusuka ku-1 kuya ku-7. 3. Bhala liphuzu LINYE emshweni ngamunye. 4. Sebentisa emagama AKHO. 5. Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto uwafake kubakaki. ITHEKSTHI C LOKUNGENTA UMNTFWANA APHUMELELE Tinyenti tintfo letingenta umntfwana aphumelele emphilweni noma angasuye umntfwana lohlakaniphile ngekwengcondvo. Kukhona bantfwana labahlakaniphile kodvwa bagcina bangakaphumeleli kahle etifundvweni ngekweswela lusito nekwesekelwa batali nebangani. Umtali kufanele ati kutsi umntfwanakhe wenta kahle ngobe afuna kujabulisa yena noma ahlakaniphile nje, ngekusho kwa-Viloshnee Naicker loyi-Educational Psycologist. Utsi kutetsemba akusiyo intfo lelula ebantfwaneni labanyenti. Labanye abakwati ngisho kutimela, basho uma intfo bangayitsandzi. Kubalulekile nawungumtali kutsi unake umntfwana nakangakenti kahle, ungamtsetsisi nobe umkhahlamete uma angakaphumeleli ngemalengiso. Lokuncono kumesekela ubuye umgcugcutele kutsi litfuba lelinye lekwenta kancono lisekhona. Loko kungamenta kutsi atimisele, abuye asebente matima kute aphumelele kancono ngobe ati kutsi ukhona wena njengemtali, utamesekela. Lokunye lekacwayisa ngako batali, kwekutsi abayekele kukhuluma ngemiphumela yebantfwana babo ebantfwini ngobe loko kuyamhlukumeta umntfwana. Ngekwetibalo talapha esifundzeni sakitsi, banyenti bantfwana labatfolakala balahlekelwa timphilo tabo nobe batfolakale sebadle shevu batama kutibulala. Kuhle kutsi sibatali siyekele kuba bocevutile ngobe ekugcineni kukhala tsine lapho bantfwana sebagila tiga khona. Viloshnee wecwayisa batali kutsi nangabe babona kutsi bantfwana bayahlukumeteka ngendlela lebatama kubagcugcutela ngayo, bona abavume bese bayakhwesha kubo babuye babakhutsate kutsi abente tintfo ngendlela yabo. Loko kutawenta umoya wemntfwana wehle bese wenta tintfo angatatateli. Ungaphindze umeluleke ngekutsi asikho sidzingo sekutsi ahlale afuna kuphuma phambili kuko konkhe. Nangabe umntfwana asebenta ngekutikhandla kepha ehluleka, mcashele umuntfu langamsita lapho angaboni kahle khona kunekutsi ungenelele wena sicu sakho. Kulokunye batali abacaphele lulwimi lwabo, bangakhulumi tintfo letitawugcina tenta umntfwana angasakhoni nekucabanga kahle. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 8 DBE/Lweti 2022 NSC Nangabe nihlangene nemndeni khulumani ngaletinye tintfo letingafaki kuhlakanipha kwebantfwana. Umndeni uvamile kubamba imihlangano uvete kutigcabha ngalokuhlakanipha kwebantfwana, kutsi lapho bangasaphumeleli khona wehluleke kubamela ubadvudvute ngalamavi lamnandzi lebewuwasho ekucaleni. Sitani mindeni, nibambe similo. [Itsetfe ku-Bona 2019, likhasi 48] SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 9 DBE/Lweti 2022 NSC SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI UMBUTO 3: SIKHANGISI Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI D NGABE KUHLANTEKA KUNGUMDLALO WAKHO? TICALELE LAKHO LIBHIZINISI NEBAKA-KHUKHULAKONKHE! Sisita bosomabhizinisi labancane. 1. Sikufudzisa kutihlanganisela imitsi mahhala hha. 2. Ngitsi kuphela lesinemitsi yekuhlobisa lehamba embili. 3. Imitsi yetfu uyisebentisa kanye, akuphindzi kungcole. Ungatfumela umlayeto wekutsi sikutsintse. Shayela letinombolo: 013 796 5865/082 789 6352 Uvakashele ku: khukhulakonkhe@gmail.com Imigomo nemibandzela: Cala ngekukhokha-R1 500 [Itsetfwe: www.google.com] 3.1 Bhala titfo tenkhulumo letakha leligama 'Khukhulakonkhe'. (a) Khukhula ... (1) (b) Konkhe ... (1) 3.2 Kungani lamagama lanemigomo nemibandzela abhalwe ngefonti lencane kantsi kuyakhangiswa? (1) 3.3 Khetsa YINYE imphendvulo kuleti. Umusho we-1 kulesikhangisi, uluhlobo luni lwenkhulumo? A Inkhulumo lehhungako B Inkhulumo leyimfundzisolite C Inkhulumo letsatsa luhlangotsi D Inkhulumo leliciniso (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 10 DBE/Lweti 2022 NSC 3.4 Khokha KUBILI kulesikhangisi lokwenta kubemalula kubatfola bakaKhukhulakonkhe. (2) 3.5 Ngabe lenkhulumo lebhalwe ngalokutjekile iyakholweka yini? Sekela imphendvulo yakho. (2) 3.6 Utsini umbono wakho ngalenkhulumo lelandzelako: Ngitsi kuphela lesinemitsi yekuhlobisa lehamba embili. (2) [10] UMBUTO 4: IKHATHUNI Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI E 2. Ngibonile kutsi 1. Baleka bo! Bomake utongedzelela ngobe 3. Angetfuswa yinyoka abakwati kusebentisa ngingumfati, ngaphatsa lefile mine. Dubula! lesikhali. Bayetfuka nasi sikhali sami. Namuhla Dubula! Ngete nasisetandleni. ngitakukhomba. wangenta lutfo. Ngimi lophetse lapha. [Itsetfwe: www.google.com] 4.1 Phindza ubhale lomusho lolandzelako bese esikhundleni seligama lelidvwetjelwe ubhale inchazelo yalo lensha. 'Ngaphatsa nasi sikhali sami.' (1) 4.2 Bhala umusho lokhombisa kwedzelela enkhulumeni ye-3. (2) 4.3 Khetsa YINYE imphendvulo. Umusho locindzetelwe enkhulumeni ye-3 uyinkhulumo lenjani? A Inkhulumo letsatfwa njengemaciniso B Inkhulumo letsatfwa njengembono C Inkhulumo letsintsa imiva yalabanye D Inkhulumo lekhomba emandla ekuphatsa (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 11 DBE/Lweti 2022 NSC 4.4 Umtimba waloyo losenkhulumeni ye-2 ukhombani? Sekela imphendvulo yakho. (2) 4.5 Kubangelwa yini kutsi inkhulumo ledvwetjelwe kunombolo ye-1 kutsiwe iyinkhulumo letsatfwa njengemaciniso kube itsintsa imiva yalabanye? (2) 4.6 Phawula ngalenkhulumo yalomsikati letsi, 'Ngibonile kutsi utongedzelela ngobe ngingumfati'. (2) [10] UMBUTO 5: IPHROZI 5.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI F TINKONTILEKA TEMSHWALENSI 1 Umcatululi wetinkinga temshwalensi wesikhashana ukhumbuta bantfu kutsi bafundzisise kahle tinkontileka tabo temshwalensi kute bangetfuki uma ticelo tabo tekuncesheteliswa ticitfwa. Usho loku ngemuva kwekubuka emacala lahlukahlukene. Kukhona umuntfu lowafaka sicelo sekuncesheteliswa ngekulinyalelwa luphahla lwendlu 5 ngenca yesivunguvungu. 2 Umshwalensi wakhe awuzange umkhokhele. Ukhala ngekutsi luphahla beluludzala. Wadlulisela sicelo sakhe ku-Osti acela kutsi ingenelele. Kutse uma lihhovisi le-Osti liphenya latfola kutsi kubhaliwe kunkotileka kutsi umuntfu kufanele anakekele indlu yakhe, 10 alungise tintfo letephukile. 'Sicele umshwalensi kutsi ukhokhele lokunye lokulimele endlini hhayi luphahla' kusho Nkhosatana VH Zwane. 3 Kufundza inkontileka yemshwalensi kuyasita kutsi wati ngekukhokhelwa kwakho ungabanjiswa ludvonga. Uyakwati 15 nekushesha utsintse bemshwalensi wakho uma kukhona longahambisani nako lokubhalwe kunkontileka. Uma nivakashela kulamanye emave, fundzisisani umshwalensi kute unikhokhele uma ningalimala nisekuhambeni. [Itsetfwe ku-Isolezwe, likhasi 13] 5.1.1 Lencenye lecindzetelwe kuleligama lelingentasi isivetelani? 'Wesikhashana' (1) 5.1.2 Kulomusho lolandzelako bhala ligama lelidvwetjelwe libesesikhatsini sanyalo. Kukhona umuntfu lowafaka sicelo. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 12 DBE/Lweti 2022 NSC 5.1.3 Bhala lemisho lebhalwe yacindzetelwa endzimeni ye-2 ufake sihlanganiso lesifanele. (2) 5.1.4 Shano kutsi lemisho lelandzelako ikutiphi tindlela tesento: (a) Kufundza inkontileka yemshwalensi kuyasita. (1) (b) Fundzisisani umshwalensi kute unikhokhele. (1) 5.1.5 Cala lomusho ngekutsi: Cha … Umuntfu kufanele anakekele indlu yakhe. (2) 5.1.6 Cala lomusho longentasi ngekutsi: Nkhosatana VH Zwane utsi ... 'Sicele umshwalensi kutsi ukhokhele lokunye lokulimele endlini' kusho Nkhosatana VH Zwane. (2) 5.1.7 Endzimeni ye-3 kulomusho lodvwetjelwe kuneligama lelingumfakela, litsatse ulisebentise emshweni lotakhele wona. (2) 5.1.8 Sebentisa sisho lesisendzimeni ye-3, emgceni we-15 emshweni lotakhele wona kuveta inchazelo yaso. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 13 DBE/Lweti 2022 NSC 5.2 SITFOMBE Fundza lesitfombe bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI G Nisebentisa Siyabonga nkhosikati Ludziwo lwami kwaboSolwati, Lukhele kusikhutsata alusiluhle ngisiteni umsebenti wetandla kutsi sente lomsebenti. nami. sekuphilwa ngawo kulamalanga. [Itsetfwe: www.google.com] 5.2.1 Finyeta ligama lelibhalwe ngalokugcamile kulomusho lolandzelako: Siyabonga nkhosikati Lukhele kusikhutsata. (1) 5.2.2 Khetsa YINYE imphendvulo kuleti. Sinongo sini lesi, 'Nisebentisa kwaboSolwati'? A Sifaniso B Sifanisongco C Sihabiso D Simeleli (1) 5.2.3 Tsatsa ligama lelicindzetelwe kulesitfombe lesingenhla ulisebentise emshweni lotakhele wona. (2) 5.2.4 Sebentisa libito 'umsebenti' emshweni libe ngumentiwangco. (2) [20] SAMBA SESIGABA: C 40 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati FAL

View all