Skip to content

siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

MemorandumsiSwati FALGrade 1220227 pages

Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2022, 7 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2022

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) LWETI 2022 TICONDZISO TEKUMAKA EMAMAKI: 80 Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-7. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 2 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA A: SIVISISO KUMAKWA KWESIVISISO  Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi ngaphandle kwekutsi kutsikamete inshokutsi/kuvisisa. (Emaphutsa akakhonjiswe ngalokucacile.)  Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.  Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA, nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa: LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO. Akunakwe sizatfu/ kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna  Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele, kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.  Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.  Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.  Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI: luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 3 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 1 1.1 1.1.1 Emakhaya kukhala libhungane.√ (1) 1.1.2 Esikhatsini lesingaphasi kwenyanga nje sekwenteke tingoti letintsatfu. √√ (2) 1.1.3 Kushona bantfu labanyenti ngesikhashana lesingangenyanga nje. Kwenteka tingoti letinyenti ngesikhashana.√√ (2) 1.1.4 Lokufanako engotini yekucala nayesitsatfu kushona kwalabasikati labakhulelwe, engotini yesibili neyesitsatfu linani lalabo labashonile laba-16. √√ (2) 1.1.5 Kubangelwa kushayela ngesivinini lesisetulu/kungaseviswa kwetigitjelwa/kungahloniphani emigwacweni/ Bashayela badle emanti lamphonjwane/ Kungabi netincwadzi tekushayela. (Kubili kwaloku) √√ (2) 1.1.6 Kungasita ngekutsi bantfu batikhute bente lokufanele bahloniphe timphawu temgwaco/babe netincwadzi tekushayela letisemtsetfweni/timoto tibe sesimeni lesifanele/bangashayeli badzakiwe/bangashayela kunombolo lesemotweni babike kushayela kabi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) √√ (2) 1.1.7 Kungetsembeki kwemaphoyisa emgwaco ngobe uwatfola akhiphisa bantfu timali nobe aphule umtsetfo lokumele ajezise ngawo labo labephula umtsetfo/kutsengiswa kwetincwadzi tekushayela/kuvelana nemuntfu nakente liphutsa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku) √√ (2) 1.1.8 Likhululekile ngobe nguloyo naloyo muntfu ukholelwa enkholweni yakhe. √√ (2) 1.1.9 Kungaba yimphumelelo ngobe kute lotawube ashiywe ngaphandle ngobe labaphatselene netemasiko, betenkholo kanye nalabamele hulumende batawube bakhona. √√ (2) 1.1.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lena lelandzelako: Kungulenye yetinkinga letidala letingoti, ngesintfu umoya wemuntfu uyalandvwa lokuluphawu lolukhombisa inhlonipho, awumane umyekele sengatsi kushone silwane kumele niye lapho ashonele khona kute alale ngekuthula angahluphi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) √√ (2) 1.1.11 Isho intfo lehlala yenteka ngasosonkhe sikhatsi. √√ (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 4 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka 1.1.12 Akusukunywe kubanjiswane nahulumende ekuvikeleni tingoti temgwaco/Ematiko akasebente ngekubambisana/kungakhetfwa muntfu/asiyati imihambo yetfu singema-Afrika/beLitiko Letekutfutsa abacinise sandla/kulandzela imitsetfo yemgwaco. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kutsatfu kwaloku) √√√ (3) 1.2 1.2.1 Make unakekela umntfwana wakhe asesemncane, kwesibili umntfwana sewunakekela make wakhe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) √√ (2) 1.2.2 C/Bantfwana bafuta batali. √√ (2) 1.2.3 Kunemtselela lomuhle kakhulu ngobe uma umntfwana umkhulise kahle naye kusasa utakunakekela. √√ (2) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 5 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Kumakwa kwesifinyeto akufake ekhatsi emaphuzu labalulekile lasetheksthini, akungafakwa lokungakabaluleki.  Kwabiwa kwemamaki: o Emaphuzu la- 7 amumetse emamaki la– 7 (nika limaki linye ephuzwini ngalinye) o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama- 3. o Samba semamaki: 10  Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1limaki. o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki. o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.  Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise imisho njengobe injalo: o 6–7 imisho njengobe injalo: akanganikwa limaki lelulwimi. o 4-5 imisho njengobe injalo: akanikwe 1 limaki o 2–3 imisho njengobe injalo: akanikwe 2 emamaki CAPHELA:  Linani lemagama langengci kula- 60. o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe. o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani lemagama lekumele lisetjentiswe, nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi. o Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe, akufundvwe kufikwe ekugcineni kwemusho wekugcina bese kuyekelwa incenye lesele. EMAPHUZU LABALULEKILE LOKUNGENTA UMNTFWANA APHUMELELE. LOKUCASHUNWE ETHEKSTHINI EMAVI EMHLOLWA 1 'Umntfwana nakangakenti kahle 1 Uma umntfwana ente liphutsa khuluma kahle ungamtsetsisi nobe umkhahlamete' naye. 2 'Kumesekela ubuye umgcugcutele' 2 Kubalulekile kutsi umtali amesekele abuye amnikete sibindzi ngekumkhutsata. 3 'Yekela kukhuluma ngemiphumela 3 Imiphumela yebantfwana ungayimemeteli yebantfwana ebantfwini' ebantfwini. 4 'Babakhutsate kutsi abente tintfo 4 Khutsata bantfwana kutsi bente tintfo ngendlela yabo' ngendlela lebayikhonako. 5 'Mcashele umuntfu langamsita' 5 Tfolela umntfwana lusito ngaphandle kungabi nguwe lomsitako. 6 'Kulokunye batali abacaphele lulwimi 6 Naka ungakhulumi kabi nemntfwana lwabo' nakangakaphumeleli. 7 'Coca ngaletinye tintfo' 7 Nawuhleti nemndeni coca ngalokunye kunekukhuluma ngemiphumela yebantfwana. SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 6 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI KUMAKWA KWESIGABA C  Sipelingi/ Lupelomagama:  Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi leliphutsa litsikamete inshokutsi yalelo gama.  Timphendvulo letifuna imisho legcwele, kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.  Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele.  Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.  Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3: SIKHANGISI 3.1 (a) Sento√ (1) (b) Sabito √ (1) 3.2 Kungobe abafuni tetsamelilwati tisheshe tibone lelinani kutsi liyabita/ Kukhona labakufihlako kute kunganakwa/ Kunemlayeto lofihlakele. √ (1) 3.3 A/Inkhulumo lehhungako. √ (1) 3.4 Tinombolo telucingo/ligama lendzawo/i-imeyili. (Kubili kwaloku) √√ (2) 3.5 Lenkhulumo ayikholweki ngobe ngeke kuhlale kungangcoli kutawuphindze kungcole. √√ (2) 3.6 Lenkhulumo itsatsa luhlangotsi tikhona letinye tinkapani letingatsengisa imitsi lehamba embili.√√ (2) [10] UMBUTO 4: IKHATHUNI 4.1 'Ngaphatsa nasi sibhamu sami'. √ (1) 4.2 Angetfuswa inyoka lefile mine. √√ (2) 4.3 D/Inkhulumo lekhomba emandla ekuphatsa. √ (1) 4.4 Ukhomba kutfukutsela futsi uphetse nesibhamu lokukhomba kutsi sewulungele kucitsa ingati.√√ (2) 4.5 Lenkhulumo itsintsa imiva kubomake labakwatiko kusebentisa sibhamu ngobe akusibo bonkhe labesabako. √√ (2) 4.6 Lenkhulumo ikhomba kutsatsa tincumo phambilini ngobe utsi ubonile kutsi utomdzelela. Lenkhulumo itsatsa luhlangotsi ngobe ibhekiswe kulabasikati kuphela.√√ (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 7 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 5 5.1 5.1.1 Sinciphiso/buncane bentfo. √ (1) 5.1.2 Lofaka. √ (1) 5.1.3 Umshwalensi wakhe awuzange umkhokhele ngobe ukhala ngekutsi luphahla beluludzala. √√ (2) 5.1.4 (a) Indlela lesalibito. √ (1) (b) Indlela lephocako. √ (1) 5.1.5 Cha umuntfu akukafaneli anakekele indlu yakhe. √√ (2) 5.1.6 Nkhosatana VH Zwane utsi bacele umshwalensi kutsi ukhokhele lokunye lokulimele endlini. √√ (2) 5.1.7 Bahlolwa bakha umusho ngeligama inkontileka. Sib: Babe usayine inkontileka yemoto angakayifundzi nyalo sekumele abhadale imali lenyenti. √√ (2) 5.1.8 Bahlolwa bakha umusho ngesisho lesichaza kukhohlisa. Sib:Themba wangibambisa ludvonga watsi utongisita ngetibalo angizange ngiphindze ngimbone. √√ (2) 5.2 5.2.1 Nkt. √ (1) 5.2.2 A/Sifaniso. √ (1) 5.2.3 Bahlolwa batakhela umusho ngeligama ludziwo. Sib: Zodwa uyesaba kuya ekhaya ngobe ubulele ludziwo lwamake. √√ (2) 5.2.4 Bahlolwa basebentisa libito umsebenti libe ngumentiwangco. Sib: Malume ufunele babe umsebenti. √√ (2) [20] SAMBA SESIGABA C: 40 SAMBA SAKOKONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati FAL

View all