Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
LWETI 2022
TICONDZISO TEKUMAKA
EMAMAKI: 80
Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-7.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2022 papers 





View all





siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo
Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2022, 7 pages. Read online or download the free PDF.
Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 7
- File size
- 237.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 7
This exam
NSC November Exam 2022
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Kubhala nekwetfula (Writing and Presenting)24 marks
- Question 1.2Kubhala nekwetfula (Writing and Presenting)6 marks
- Question 3Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)9 marks
- Question 4Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 5.1Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)14 marks
- Question 5.2Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)6 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 2 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA A: SIVISISO
KUMAKWA KWESIVISISO
Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi ngaphandle
kwekutsi kutsikamete inshokutsi/kuvisisa. (Emaphutsa akakhonjiswe
ngalokucacile.)
Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA, nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Lokusho
kutsi alikho limaki lelinikwa: LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO.
Akunakwe sizatfu/ kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna
Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
baphendvula ngemisho legcwele, kufanele kwemukelwe nangabe ligama
lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI: luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 3 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 1
1.1 1.1.1 Emakhaya kukhala libhungane.√ (1)
1.1.2 Esikhatsini lesingaphasi kwenyanga nje sekwenteke tingoti
letintsatfu. √√ (2)
1.1.3 Kushona bantfu labanyenti ngesikhashana lesingangenyanga nje.
Kwenteka tingoti letinyenti ngesikhashana.√√ (2)
1.1.4 Lokufanako engotini yekucala nayesitsatfu kushona kwalabasikati
labakhulelwe, engotini yesibili neyesitsatfu linani lalabo labashonile
laba-16. √√ (2)
1.1.5 Kubangelwa kushayela ngesivinini lesisetulu/kungaseviswa
kwetigitjelwa/kungahloniphani emigwacweni/ Bashayela badle
emanti lamphonjwane/ Kungabi netincwadzi tekushayela.
(Kubili kwaloku) √√ (2)
1.1.6 Kungasita ngekutsi bantfu batikhute bente lokufanele bahloniphe
timphawu temgwaco/babe netincwadzi tekushayela
letisemtsetfweni/timoto tibe sesimeni lesifanele/bangashayeli
badzakiwe/bangashayela kunombolo lesemotweni babike
kushayela kabi.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) √√ (2)
1.1.7 Kungetsembeki kwemaphoyisa emgwaco ngobe uwatfola
akhiphisa bantfu timali nobe aphule umtsetfo lokumele ajezise
ngawo labo labephula umtsetfo/kutsengiswa kwetincwadzi
tekushayela/kuvelana nemuntfu nakente liphutsa. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.)
(Kubili kwaloku) √√ (2)
1.1.8 Likhululekile ngobe nguloyo naloyo muntfu ukholelwa enkholweni
yakhe. √√ (2)
1.1.9 Kungaba yimphumelelo ngobe kute lotawube ashiywe ngaphandle
ngobe labaphatselene netemasiko, betenkholo kanye nalabamele
hulumende batawube bakhona. √√ (2)
1.1.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lena lelandzelako:
Kungulenye yetinkinga letidala letingoti, ngesintfu umoya wemuntfu
uyalandvwa lokuluphawu lolukhombisa inhlonipho, awumane
umyekele sengatsi kushone silwane kumele niye lapho ashonele
khona kute alale ngekuthula angahluphi. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) √√ (2)
1.1.11 Isho intfo lehlala yenteka ngasosonkhe sikhatsi. √√ (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 4 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
1.1.12 Akusukunywe kubanjiswane nahulumende ekuvikeleni tingoti
temgwaco/Ematiko akasebente ngekubambisana/kungakhetfwa
muntfu/asiyati imihambo yetfu singema-Afrika/beLitiko
Letekutfutsa abacinise sandla/kulandzela imitsetfo yemgwaco.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kutsatfu kwaloku)
√√√ (3)
1.2 1.2.1 Make unakekela umntfwana wakhe asesemncane, kwesibili
umntfwana sewunakekela make wakhe. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) √√ (2)
1.2.2 C/Bantfwana bafuta batali. √√ (2)
1.2.3 Kunemtselela lomuhle kakhulu ngobe uma umntfwana umkhulise
kahle naye kusasa utakunakekela. √√ (2)
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 5 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Kumakwa kwesifinyeto akufake ekhatsi emaphuzu labalulekile lasetheksthini,
akungafakwa lokungakabaluleki.
Kwabiwa kwemamaki:
o Emaphuzu la- 7 amumetse emamaki la– 7 (nika limaki linye ephuzwini
ngalinye)
o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama- 3.
o Samba semamaki: 10
Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
akhe:
o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1limaki.
o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki.
o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.
Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise imisho
njengobe injalo:
o 6–7 imisho njengobe injalo: akanganikwa limaki lelulwimi.
o 4-5 imisho njengobe injalo: akanikwe 1 limaki
o 2–3 imisho njengobe injalo: akanikwe 2 emamaki
CAPHELA:
Linani lemagama langengci kula- 60.
o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
lemagama lekumele lisetjentiswe, nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi.
o Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe, akufundvwe kufikwe ekugcineni
kwemusho wekugcina bese kuyekelwa incenye lesele.
EMAPHUZU LABALULEKILE LOKUNGENTA UMNTFWANA APHUMELELE.
LOKUCASHUNWE ETHEKSTHINI EMAVI EMHLOLWA
1 'Umntfwana nakangakenti kahle 1 Uma umntfwana ente liphutsa khuluma kahle
ungamtsetsisi nobe umkhahlamete' naye.
2 'Kumesekela ubuye umgcugcutele' 2 Kubalulekile kutsi umtali amesekele abuye
amnikete sibindzi ngekumkhutsata.
3 'Yekela kukhuluma ngemiphumela 3 Imiphumela yebantfwana ungayimemeteli
yebantfwana ebantfwini' ebantfwini.
4 'Babakhutsate kutsi abente tintfo 4 Khutsata bantfwana kutsi bente tintfo
ngendlela yabo' ngendlela lebayikhonako.
5 'Mcashele umuntfu langamsita' 5 Tfolela umntfwana lusito ngaphandle kungabi
nguwe lomsitako.
6 'Kulokunye batali abacaphele lulwimi 6 Naka ungakhulumi kabi nemntfwana
lwabo' nakangakaphumeleli.
7 'Coca ngaletinye tintfo' 7 Nawuhleti nemndeni coca ngalokunye
kunekukhuluma ngemiphumela yebantfwana.
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 6 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
KUMAKWA KWESIGABA C
Sipelingi/ Lupelomagama:
Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi leliphutsa litsikamete
inshokutsi yalelo gama.
Timphendvulo letifuna imisho legcwele, kufanele tingemukelwa nangabe
liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
timphawu letifanele.
Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
UMBUTO 3: SIKHANGISI
3.1 (a) Sento√ (1)
(b) Sabito √ (1)
3.2 Kungobe abafuni tetsamelilwati tisheshe tibone lelinani kutsi liyabita/
Kukhona labakufihlako kute kunganakwa/ Kunemlayeto lofihlakele. √ (1)
3.3 A/Inkhulumo lehhungako. √ (1)
3.4 Tinombolo telucingo/ligama lendzawo/i-imeyili.
(Kubili kwaloku) √√ (2)
3.5 Lenkhulumo ayikholweki ngobe ngeke kuhlale kungangcoli kutawuphindze
kungcole. √√ (2)
3.6 Lenkhulumo itsatsa luhlangotsi tikhona letinye tinkapani letingatsengisa imitsi
lehamba embili.√√ (2)
[10]
UMBUTO 4: IKHATHUNI
4.1 'Ngaphatsa nasi sibhamu sami'. √ (1)
4.2 Angetfuswa inyoka lefile mine. √√ (2)
4.3 D/Inkhulumo lekhomba emandla ekuphatsa. √ (1)
4.4 Ukhomba kutfukutsela futsi uphetse nesibhamu lokukhomba kutsi
sewulungele kucitsa ingati.√√ (2)
4.5 Lenkhulumo itsintsa imiva kubomake labakwatiko kusebentisa sibhamu
ngobe akusibo bonkhe labesabako. √√ (2)
4.6 Lenkhulumo ikhomba kutsatsa tincumo phambilini ngobe utsi ubonile kutsi
utomdzelela. Lenkhulumo itsatsa luhlangotsi ngobe ibhekiswe
kulabasikati kuphela.√√ (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 7 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 5
5.1 5.1.1 Sinciphiso/buncane bentfo. √ (1)
5.1.2 Lofaka. √ (1)
5.1.3 Umshwalensi wakhe awuzange umkhokhele ngobe ukhala
ngekutsi luphahla beluludzala. √√ (2)
5.1.4 (a) Indlela lesalibito. √ (1)
(b) Indlela lephocako. √ (1)
5.1.5 Cha umuntfu akukafaneli anakekele indlu yakhe. √√ (2)
5.1.6 Nkhosatana VH Zwane utsi bacele umshwalensi kutsi ukhokhele
lokunye lokulimele endlini. √√ (2)
5.1.7 Bahlolwa bakha umusho ngeligama inkontileka.
Sib: Babe usayine inkontileka yemoto angakayifundzi nyalo
sekumele abhadale imali lenyenti. √√ (2)
5.1.8 Bahlolwa bakha umusho ngesisho lesichaza kukhohlisa.
Sib:Themba wangibambisa ludvonga watsi utongisita ngetibalo
angizange ngiphindze ngimbone. √√ (2)
5.2 5.2.1 Nkt. √ (1)
5.2.2 A/Sifaniso. √ (1)
5.2.3 Bahlolwa batakhela umusho ngeligama ludziwo.
Sib: Zodwa uyesaba kuya ekhaya ngobe ubulele ludziwo
lwamake. √√ (2)
5.2.4 Bahlolwa basebentisa libito umsebenti libe ngumentiwangco.
Sib: Malume ufunele babe umsebenti. √√ (2)
[20]
SAMBA SESIGABA C: 40
SAMBA SAKOKONKHE: 80
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2020 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo
More from Grade 12 siSwati FAL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati FAL ATP 2023 24

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper