Skip to content

siSwati FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question papersiSwati FALGrade 12202414 pages

Grade 12 siSwati FAL Paper 1 question paper from the November 2024 NSC, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

November NSC 2024

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Confidential NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) LWETI 2024 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa la-2 Leliphepha linemakhasi la-14. Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 2 DBE/Lweti 2024 NSC Confidential TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Sivisiso (30) SIGABA B: Sifinyeto (10) SIGABA C: Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi (40) 2. Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati. 3. Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA. 4. Dvwebela ekugcineni kwaleso naleso sigaba. 5. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto njengobe tinjalo. 6. Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho. 7. Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho. 8. Kwehlukaniswa kwesikhatsi: SIGABA A: Emaminithi la-50 SIGABA B: Emaminithi la-20 SIGABA C: Emaminithi la-50 9. Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 3 DBE/Lweti 2024 NSC Confidential SIGABA A: SIVISISO UMBUTO 1 1.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. Nov ITHEKSTHI A Nov LIBHIZINISI LETITJALO 1 Nkhosatana Mkhize utsi wasitwa kuhlanyela titjalo ngalesikhatsi aphelelwe ngumsebenti. Utigcabha ngekutsi ushaye tinyoni letintsatfu ngelitje linye ngobe usebentise imikhicito yakhe yetekulima kondla emakhasimende akhe, awelaphe abuye akwati kukhulisa bantfwana bakhe. Lona ngumake longumnikati weBuhle Bemvelo Fruits and 5 Vegetables leyatiwa kakhulu ngeleTsandzimvelo. 2 Nkhosatana Mabongi Mkhize loneminyaka le-49 waseDanganya, eMkhomazi, ukhicita ngisho najamu ngaletitjalo takhe. Phela kulelibhizinisi lakhe uhlanyela aphindze ente imikhicito leyehlukene ngaletitjalo tasengadzeni yakhe. Ngembi kwekucala lelibhizinisi utsi 10 bekasebenta endzaweni letimele lelapha bantfu labahlaselwe sifo se-TB, HIV/Aids neMdlavuta, lekungulapho afundza khona ngetitjalo letinyenti. Emuva kwekuphelelwa ngumsebenti ngemnyaka we-2002 watfola litfuba lekubukana netitjalo letehlukene njengobe nyalo atsi tigcwele umhlaba longemahektha lamabili. Titjalo latisebentisa kakhulu ishaladi, i-beetroot, 15 i-ginger ne-moringa. 3 Kukhona i-Marladys Jam lebita kancane ngenca yekutsi titsako takhona kulula kutihlanganisa bese kuba ne-Ginger Jam yona ibita kakhulu ngobe uma uyidla kusuke kufana nekutilapha etitfweni letitsite temtimba. 4 Ngekusho kwaNkhosatana Mkhize, i-Marladys Jam uyakwati 20 kuyihlanganisa neli-olintji ne-ginger kantsi lelenye uyenta ngeliphopho, litsanga ne-moringa. Yinyenti imali layenta ngalomkhicito kantsi emakhasimende akhe lamanyenti bantfu labamhlophe. Kanjalo nebufakazi bekutsi imali uyayenta abubutwa kodvwa buyatisho. Loko kubonakala ngekutsi unemadvodzakati lafundza etikolweni letibitako 25 latibhadala ngayo lemali. Lamadvodzakati akhe ahlakaniphe ngendlela lemangalisako. Ukhuluma nje indvodzakati lelendzala ifundza e-University of Cape Town, uyakwati kubukana nato tonkhe tidzingo tayo. Uchubeka atsi, intfo layitsandzako ngalendvodzakati yakhe kutsi yawufundza lomsebenti lawentako. Kwatsi nayifundza Libanga le-10 30 yakwati kutitsengela makhalekhikhini ngemali layitfola ngekutsengisa i-lettice esikolweni, atsengisele bothishela nebafundzi. Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 4 DBE/Lweti 2024 NSC Confidential 5 Lokumjabulisa kakhulu Nkhosatana Mkhize kutsi lemikhicito yakhe uyitfumela etitolo talabamhlophe. Utsi kuyenteka ngalesinye sikhatsi bafake ema-oda lamanyenti, sekugcina kuholela ekutseni angabinaso 35 sikhatsi sekulala, kepha njalo uma bafika baye bamnike imibono letsite futsi bafike netintfo labafuna abentele tona. Lesinye sikhatsi umuntfu uchamuka nentfo layifundze kulenye indzawo bese ucela kutsi amhlanganisele yona. Uyakwemukela loko kodvwa akafuni futsi akavumi kwenta intfo alandzele indlela lebhalwe ngayo. Nkhosatana Mkhize 40 ukholelwa ekutseni atihlanganisele yena ngengcondvo yakhe ngobe loko kumniketa letinye tindlela tekwenta imikhicito lemisha. Ngaleyondlela libhizinisi lakhe liyakhula. 6 Tinyenti tintfo latentela tona angakafundziswa ngumuntfu. 'Ngiyaye ngibonge Nkulunkulu ngekungipha ingcondvo netandla,' kusho 45 Nkhosatana Mkhize. Ubuye aceceshe bantfu ngekuhlanyela titjalo tekwenta jamu naleminye imikhicito engadzeni. Lokunye lafundzisa ngako kwenta manyolo ngetinsalela talakukhicitako ngobe manyolo lotayelekile uyayibulala indzawo abange netindleko letinyenti. Utsi ngemuva kwekuvuna titjalo kuyaye kudzingeke kutsi afake, lokuchaza 50 kutsi utongena njalo esitolo nobe esibayeni setinkhomo agubhe umcuba ngenhloso yekuvundzisa indzawo lotawuhlanyela kuyo. 7 Ubuye abe nelikhono lekwenta emakhandlela ngemafutsa engulube. Utsi usebentisa luhlobo lwemafutsa lolubitwa nge-Tylor. 'Ngisandza kuncoba umncintiswano kulenye indzawo leseThekwini lebesimenywe kuyo 55 siyobukisa ngemisebenti yetfu sibalimi labasikati,' kuphetsa Nkhosatana Mkhize. [Itsetfwe ku-ILanga, iNyoni 2021 likhasi 20 yahunyushwa] 1.1.1 Nika KUNYE lokwenta Nkhosatana Mkhize atigcabhe kuletheksthi. (1) 1.1.2 Bhala TIMBILI titjalo latisebentisa kakhulu Mabongi ekwenteni lomkhicito. (2) 1.1.3 Ngekwendzima ye-2 nguyiphi imbangela leyenta Nkhosatana Mkhize acabange kutivulela libhizinisi lakhe? (2) 1.1.4 Ngutiphi tinhlobo tajamu LETIMBILI lebetikhicitwa nguMabongi letibalwe kuletheksthi? (2) 1.1.5 Khokha umusho losendzimeni ye-4 lokhomba kutsi Mabongi likhono lanalo lisite lenye yemadvodzakati akhe. (2) 1.1.6 Emafutsa engulube lavetwe kuletheksthi abaluleke ngani emmangweni walomuhla? Usho ngani? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 5 DBE/Lweti 2024 NSC Confidential 1.1.7 Lelibhizinisi laNkhosatana Mkhize lingeke life malula nome sekangasekho emhlabeni. Sekela lombono. (2) 1.1.8 Kulesikhatsi sanyalo ucabanga kutsi nguyiphi indlela lebeyingasetjentiselwa kukhulisa lelibhizinisi laMabongi? Usho ngani? (2) 1.1.9 Loku lokwentiwa ngulosomabhizinisi weludvumo kuletheksthi kuwusita ngayiphi indlela ummango? Sekela imphendvulo yakho ngemaphuzu LAMABILI. (2) 1.1.10 Sizatfu sini lebesenta kutsi Nkhosatana Mkhize atentele manyolo wakhe kunekusebentisa lowetayelekile? (2) 1.1.11 Letheksthi lengenhla itifundzisani tetsamelilwati tayo? Sekela ngemaphuzu LAMABILI. (2) 1.1.12 Ngekubona kwakho ngumuphi umlayeto lokuletheksthi lowedluliselwa kulabasikati labangasebenti? Bhala emaphuzu LAMATSATFU. (3) Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 6 DBE/Lweti 2024 NSC Confidential 1.2 Bukisisa lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI B [Itsetfwe ku-www.google. com] 1.2.1 Nika bunye bungoti longabukana nabo nawusebentisa letintfo letikulesibonwa. (1) 1.2.2 Khetsa YINYE imphendvulo. Kubitwa ngekutsi yini loku lokuvetwe kulesibonwa? A Tekuchumana B Tekwesekelana C Tekuvelana D Tekubuyisana (1) 1.2.3 Ngekubona kwakho nguwuphi umehluko lokhona emkhatsini waloku lokulesibonwa nekhompyutha? Usho ngani? (2) 1.2.4 Ithekhnoloji idlala indzima lenkhulu etimphilweni tebantfu. Sekela ngemaphuzu LAMABILI. (2) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 7 DBE/Lweti 2024 NSC Confidential SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Fundza letheksthi bese uyayifinyeta uvete emaphuzu LASIKHOMBISA lamayelana nekutivikela kumdlavuta. CAPHELA 1. Bhala emaphuzu LASIKHOMBISA ngemisho legcwele ngemagama LANGENGCI kula- 60. 2. Imisho yakho ayibe netinombolo kusuka ku-1 kuya ku-7. 3. Bhala liphuzu LINYE emshweni ngamunye. 4. Sebentisa emagama AKHO. 5. Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto uwafake kubakaki. ITHEKSTHI C KUTIVIKELA KUMDLAVUTA Lucwaningo lolwentiwe beLitiko leTemphilo lukhomba kutsi ngelilanga kushona bantfu labadzala labasitfupha lababulawa sifo semdlavuta, kukhomba kutsi kusukela ngemnyaka we-2018 lwenyuka kakhulu lizinga lebantfu lababulawa ngulesifo. Kulabo labaphila nalesifo kumele batfole kunakekelwa nekwesekelwa kantsi uma unenhlanhla usengakangenwa ngulesifo kumele ulandzele letikhali tekutivikela kute uhlale uphilile. Kumele ugweme kubhema ligwayi nekunatsa kakhulu tjwala. Kubhema nekunatsa tjwala kulimata emaphaphu kuphindze kwandzise sona lesifo semdlavuta ngobe emasotja emtimba akabe asasebenta ngendlela lekahle. Bodokotela bayetama kutsi basite, nawe kumele utitsandze udle kudla lokunemphilo ikakhulukati lokutibhidvo kanye nekunatsa emanti lamanyenti. Umtimba udzinga emanti lamanyenti kute tinso takho tisebente kahle ngobe uma tingasebenti kahle lesifo sitinika emandla. Kungabuye kwente lamaphilisi nalemijovo yabodokotela ingasebenti ngendlela lefanele. Cinisekisa kutsi sisindvo semtimba wakho ngulesemukelekile ngekwetemphilo. Uma sisindvo sakho kungasiso lesifanele kuye kube matima kutsi usheshe uncedzeke kulesifo ngobe kungenteka unaletinye tifo letinyenti. Uma setitinyenti letifo bodokotela bayaye batsi lemitsi yemdlavuta ayisebenti kahle. Lapho sekumele usebentise naleminye imitsi letawuncedzisana naleyo lewunikwe yona ekucaleni. Caphela kutsi umtimba uyetayela uma uhlala wenta intfo yinye njengobe kutivocavoca kuyincenye yekulwa nalesifo. Lokubaluleke kakhulu kutsi usebentise tindlela letehlukile uma utivocavoca. Kulenyanga ukhetse kuhamba libanga lelingangemakhilomitha la-10 bese kutsi ngekuhamba kwesikhatsi ungente mhlawumbe la-5. Ungatitayeti kuhlala ungativocavoci. Lilanga nalo linemtselela lomubi esikhumbeni semuntfu. Lingabanga umdlavuta wesikhumba. Kungako kumele ungahlali kulo kakhulu kute utivikele kulomdlavuta nanobe ulidzinga emtimbeni. Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 8 DBE/Lweti 2024 NSC Confidential Umdlavuta sifo lesingakhetsi kutsi umdzala, umncane, umdvuna nobe umsikati. Kungako kumele kutsi usigomele lesifo. Kugoma kuyasita ekukuvikeleni kutsi lesifo singakungeni malula. Umntfwana utsi nakatalwa kube nemijovo layitsatsako kute avikeleke etifeni letinyenti, kubalwa nawo umdlavuta. Baka CANSA bavetile kutsi bantfu labanyenti abatinakekeli, kungako lesifo sigadla ngemandla. Yenta luhlolo ngemnyaka nangenyanga yemdlavuta. Tinakekele utitsandze kute uncobe lesifo. [Itsetfwe ku-Jet Club 2019, yahunyushwa] SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 9 DBE/Lweti 2024 NSC Confidential SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI UMBUTO 3: SIKHANGISI Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI D UNESIFO SASHUKELA? Sinetinsita tekukwelapha uphile ngelilanga linye. Sincedza wonkhe umuntfu lodzinga lusito. Ngemadlana lencane nje. Umshini, emaphilisi kanye nemjovo konkhe ukutfola nge- R1000 Sitfolakala kulenombolo: 086 756 2895 [Itsetfwe ku-www.ebay.com/sugar blood tester] 3.1 Sibhekiswe kubobani lesikhangisi uma ufundza sihloko? (1) 3.2 Khetsa YINYE imphendvulo kuleti. Ubaluleke ngani lomshini kulabawusebentisako? A Kuhlola kuguga B Kuhlola imphilo C Kuhlola shevu D Kuhlola shukela (1) 3.3 Sebentisa lesabito lesibhalwe ngalokugcamile kulomusho longentasi sibe inhloko yemusho. Sincedza wonkhe umuntfu lodzinga lusito. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 10 DBE/Lweti 2024 NSC Confidential 3.4 Nguyiphi inkhulumo lehhungako letfolakala kulesikhangisi? Usho ngani? (2) 3.5 Utsini umbono wakho ngalenkhulumo lekulesikhangisi letsi, 'Tsine sinetinsita tekukwelapha uphile ngelilanga linye'? Sekela imphendvulo yakho. (2) 3.6 Kungani kusetjentiswe ifonti lencane kukhomba imali yemaphilisi nemijovo kulesikhangisi? Sekela imphendvulo yakho. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 11 DBE/Lweti 2024 NSC Confidential UMBUTO 4: IKHATHUNI Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI E IFREYIMU YE-1 IFREYIMU YE-2 Awutiboni letimvu Sitsandvwa sami, letigcwele inhloko? ngakutjela kutsi Phela bobabe abakwati ngitawuba sigwili. kujayiva. Bacinisile nabatsi inhlwa ayibanjwa isavela [Itsetfwe ku-www.google.com] 4.1 Phindza ubhale lomusho lolandzelako esikhundleni seligama lelidvwetjelwe ubhale libintana lemagama langalimela. 'Ngakutjela kutsi ngitawuba sigwili.' (1) 4.2 Bhala KUBILI lokufanako EFREYIMINI ye-1 naseFREYIMINI ye-2. (2) 4.3 Khetsa YINYE imphendvulo. Lenkhulumo leseFREYIMINI ye-1 ichaza kutsi ungakhulumi ngentfo ... A usengakayiva. B usengakayiboni. C usengakayivuli. D usengakayivisisi. (1) 4.4 Ngukuphi lokusivetela kutsi lobabe loseFREYIMINi ye-1 ujabulile. Usho ngani? (2) 4.5 Lenkhulumo yalomake loseFREYIMINI ye-2 iyitsintsa njani imiva yalabanye? Chaza. (2) 4.6 Tsatsa ligama lelidvwetjelwe eFREYIMINI ye-2 wakhe ngalo umusho kuveta umcondvo lowehlukile. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 12 DBE/Lweti 2024 NSC Confidential UMBUTO 5: IPHROZI 5.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI F KUTITSENGELA IMITSI YEMKHUHLANE 1 Linyenti lebantfu livamisa kuhloma ngekutsenga imitsi yemkhuhlane lelapha timphawu tawo uma sekusikhatsi sekuhlasela kwawo. Kukhona labo lebatsi nasebangenwe ngumkhuhlane bangayi kubodokotela bavele bacondze ngco emakhemisi batitsengele imitsi lebacabanga kwekutsi ingabasita kuletimphawu kube bakhona bosokhemisi labangabuta bona. 5 2 Mnumzane Dludlu loyimenenja ekhemisi utsite ingetulu kule-200 imitsi yemkhuhlane longatitsengela yona ekhemisi, nanobe ute incwadzi yadokotela, kubalulekile kwekutsi wati umutsi lokulungele. 'Kutitsengela imitsi konga sikhatsi nemali kepha bancane bantfu labatiko kwekutsi nguwuphi lobalungele.' Kusho Dludlu. 'Kuyenteka kutsi umuntfu 10 lophetfwe ngumkhuhlane kantsi usebentisa emaphilisi e-High Blood atsenge umutsi wemkhuhlane kantsi awuhambisani nalesifo sakhe,' kuchaza Dludlu. 3 Uchubeke watsi kubalulekile kutsi uma utsenga imitsi ukhulume nabosokhemisi ubachazele naleleminye imitsi loyisebentisako kute 15 ungaguliswa kutsi lemitsi ayihambisani. Lobunye bungoti lobentiwa bantfu kusebentisa imbita. 'Kuyenteka kutsi umutsi wesintfu ushayisane nalowo lowutsenge ekhemisi. Loku kubanga kutsi lo losebentisa yomibili lemitsi agcine agula kakhulu kunekutsi alapheke.' Kucacisa Dludlu. [Itsetfwe ku-Isolezwe, 18 Julayi 2023, yahunyushwa] 5.1.1 Bhala lomusho longentasi ukhombe kuphika. Linyenti lebantfu livamisa kuhloma ngekutsenga imitsi. (1) 5.1.2 Kuneligama lelisha lelisetjentiswe endzimeni ye-1 likhiphe ulibhale phasi. (1) 5.1.3 Phindza ubhale lomusho longentasi ugucule ligama lelicindzetelwe livete umcondvo wekwentiwa. Imitsi yemkhuhlane longatitsengela yona ekhemisi. (2) 5.1.4 Nciphisa lamagama ladvwetjelwe endzimeni ye-2. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 13 DBE/Lweti 2024 NSC Confidential 5.1.5 Cala lomusho ngekutsi: Kusasa … Bancane bantfu labatiko kwekutsi nguwuphi lobalungele. (2) 5.1.6 Sebentisa ligama, 'imbita' emishweni LEMIBILI kukhombisa tinchazelo letehlukene. (2) 5.1.7 Endzimeni ye-3 kunesento lesicindzetelwe. Sitsatse wakhe ngaso umusho losendleleni lephocako. (2) 5.1.8 Lomusho longentasi uyinkhulumongco ubhale ube inkhulumombiko. 'Kuyenteka kutsi umutsi wesintfu ushayisane nalowo lowutsenge ekhemisi.' Kusho Dludlu. (2) 5.2 SITFOMBE Fundza lesitfombe bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI G Mabonakudze ukwenta uhleke wedvwa. Kona kufundza kumnandzi, buka ngihlalise kwenkhosi. [Itsetfwe ku-www.google.com] 5.2.1 Sinongo sini lesi, 'ngihlalise kwenkhosi'? (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 14 DBE/Lweti 2024 NSC Confidential 5.2.2 Khetsa YINYE imphendvulo. Lomusho ukuyiphi indlela yesento, 'kufundza kumnandzi'? A Leyamile B Lephocako C Lecondzisako D Lesalibito (1) 5.2.3 Kulesitfombe lesingenhla kunelibitombici litsatse ulisebentise emshweni. (2) 5.2.4 Sebentisa mcondvophika weligama lelicindzetelwe kulesitfombe emshweni lotakhele wona. (2) [20] SAMBA SESIGABA C: 40 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati FAL

View all