Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
2023
TICONDZISO TEKUMAKA
EMAMAKI: 80
Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-7.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo
Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2023, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Siswati Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 7
- File size
- 373.9 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 7
This exam
NSC June Exam 2023
- Paper 1Memo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paper
Questions in this paper
- Question 1.1Kubhala nekwetfula (Writing and Presenting)24 marks
- Question 1.2Kubhala nekwetfula (Writing and Presenting)6 marks
- Question 3Kulalela nekukhuluma (Listening and Speaking)10 marks
- Question 4Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 5.1Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)14 marks
- Question 5.2Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)6 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 2 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
Ticondziso tekumaka sivisiso:
Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
imphendvulo ngalokugcwele.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 3 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 1
1.1 1.1.1 Emahhovisi eTemphilo ahulumende.√ (1)
1.1.2 SaseMpumalanga.√ (1)
1.1.3 Bekanatsa tjwala/abhema neligwayi/atsi unemalungelo/bekaphila
imphilo yekutilawula.
(Kubili kwaloku.)√√ (2)
1.1.4 Bekabona kutsi uhola nconywana kunendvodza yakhe nekufisa
kuyibona kutsi itawusala idlani ngobe ingenayo imali.√√ (2)
1.1.5 Bubi bekufuna kushayela lamadvodza umtsetfo bente
lebakutsandzako bangasawahloniphi.√√ (2)
1.1.6 Basesekhona bomake labavuna emadvodzakati abo
bangawafundzisi umtsetfo lomuhle nekutiphatsa.√√ (2)
1.1.7 Kuliphutsa ngobe kubonakala kwangatsi nguye Charity
labehlukumeta Manzi ahamba angakamphekeli abuye ayonatsa
tjwala ehlisa sitfunti salendvodza.√√ (2)
1.1.8 Bomake sebayahlonishwa/ sebanetikhundla letisetulu/lelilanga
lamhla ti-9 Ingci selabekwa laba lilanga labomake. Kungaphatsi
emapasi ngasosonkhe sikhatsi.
(Kubili kwaloku.)√√ (2)
1.1.9 Kungobe bekabona kutsi unina uyamdvukisa kunekutsi amakhe
kulomtukulu wakhe.√√ (2)
1.1.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lena lelandzelako:
Labavumelana nako batawusekela ngekutsi bomake lapha
eNingizimu Afrika nabo banelilungelo lekutsi babe netikhundla
letisetulu ngobe labanye bakhulisa imindeni yabo bodvwana
ngaphandle kwabobabe.√√
Labangavumelani batawusekela ngemaphuzu lafakazela loko.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (2)
1.1.11 Kugcugcutela bobabe kutsi nabo baphumele ebaleni
nabahlukumeteka/bemtsetfo ababalalele nabete kutobika
ngetigameko tekuhlukumeteka kwabo/akube nenyanga yabobabe
lapho batawuhlangana babodvwa bakhulume ngetindlela
tekuvikela kuhlukunyetwa. (Kubili kwaloku.)√√
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (2)
1.1.12 Kubalulekile ngobe uma uhlukumetekile emalungelo ayakhona
kukumela futsi enta nebantfu bawahloniphe.√√
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 4 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
1.1.13 Uyidlale kahle ngobe ukhonile kumela emaciniso nekubona tintfo
letingenta kutsi bomake bangahlonipheki nobe balahlekelwe similo
emakhaya.√√
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (2)
1.2 1.2.1 Kukhomba lutsandvo/kunakekela.√ (1)
1.2.2 C/Bobabe batinhloko temakhaya.√ (1)
1.2.3 Kutawuba khona budlelwano lobuhle emkhatsini wemntfwana
nababe wakhe ngobe naye utamati kusukela ebuncaneni kube
nelutsandvo lolucinile.√ √ (2)
1.2.4 Bobabe babalulekile emakhaya ngobe bafundzisa bantfwana
lutsandvo loluphelele/bantfwana bakhula ngaphasi kwesandla
lesifutfumele lokungenta kunciphe lizinga lebantfwana lababa
tigebengu/kondla imindeni yabo. (Kubili kwaloku.)√√
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (2)
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 5 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Kumakwa kwesifinyeto akufake ekhatsi emaphuzu labalulekile lasetheksthini,
akungafakwa lokungakabaluleki.
Kwabiwa kwemamaki:
o Emaphuzu la-7 amumetse emamaki la-7 (nika limaki linye ephuzwini
ngalinye)
o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama-3.
o Samba semamaki: 10
Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
akhe:
o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1 limaki.
o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki.
o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.
Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
kunjalo:
o 6–7 akanganikwa emamaki.
o 4–5 akanikwe 1 limaki.
o 2–3 imisho njengobe injalo: akanikwe 2 emamaki
CAPHELA:
Linani lemagama langengci kula-60.
o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
lemagama lekumele lisetjentiswe nobe ngabe linani lemagama libhalwe
kabi.
o Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe akufundvwe umusho uze uyewufika
ekugcineni kwalapho kuphelela linani lelimisiwe khona. Konkhe lokubhalwe
ngemuva kwalomusho akusafundvwa.
EMAPHUZU LABALULEKILE NGEKUPHEPHA UMA KUDVUMA LITULU
Sicashunwa Emagama emhlolwa
1 'Ungabambi emanti uloku uwasha 1 Ungawasebentisi emanti nangabe litulu
netindishi.' lidvuma.
2 'Ungadlaleli etintsanjeni tagezi nemaplaki.' 2 Ungasondzeli etintsanjeni letihambisa gezi
nemaplaki.
3 'Hlalela kudze nemafasitelo neminyango'. 3 Ungasondzeli edvute nemafasitelo
netindzawo letivulekile.
4 'Hlala endlini ungadlaleli ngaphandle.' 4 Ungadlali ngaphandle, hlala ngekhatsi
endlini.
5 'Ungemi ngaphasi kwetihlahla letinkhulu.' 5 Ungatfolakali ngaphasi kwetihlahla letindze.
6 'Ungatfolakali ulele phasi emhlabatsini.' 6 Ungalali phasi emhlabatsini utsi ubalekela
litulu.
7 'Ungemi emafenisini nakubodalada.' 7 Dlalela ekudzeni nemafenisi nabodalada
lababiyele.
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 6 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
KUMAKWA KWESIGABA C.
Sipelingi/Lupelomagama:
Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
inshokutsi yalelo gama.
Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
timphawu letifanele.
Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
UMBUTO 3: SIKHANGISI
3.1 Sheshisa! Sheshisa! Batsi lifikamuva lidla emajwabu.√ (1)
3.2 Letinonile.√ (1)
3.3 B/Kulabatsandza inyama yemvu.√ (1)
3.4 Titfolakala kaMangandulani kuphela.√ (1)
3.5 Bahlolwa bakha umusho ngelibitomfutiselo lelitsi, 'sifo' babhala nanobe
ngusiphi sifo.
Sib: Make usebente kakhulu itolo wangenwa ngumkhuhlwane.√√ (2)
3.6 Lenkhulumo iyinkhohliso ngobe ngeke udle inyama uphile inguna phakadze
litawufika lilanga lekudlula lapha emhlabeni.√√ (2)
3.7 Kute ligama lesitaladi lapho titsengiswa khona/ kute tinombolo telucingo
letingasita kutsi ukhone kubashayela/ kute ne-imeyili lengakusita kutsi ukhone
kubabhalela ufake li-oda/inombolo yamakhalekhikhini. (Kubili kwaloku)√√ (2)
[10]
UMBUTO 4: IKHATHUNI
4.1 Itolo ngibavile bahleba.√ (1)
4.2 Ngulenkhulumomabhamuta/sandla lasibeke esihlatsini/kutjekisa inhloko.
(Kubili kwaloku)√√ (2)
4.3 C/Kukhona lokungahambi kahle.√ (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1 7 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
4.4 Bahlolwa batakhela imisho lemibili ngeligama 'imvu' kuveta umcondvo
losebaleni nalobhacile.
Sib:
Losebaleni: Gogo utsandza inyama yemvu.√
Lojulile: Lomfana yimvu akacalani futsi uyahlonipha.√ (2)
4.5 Liciniso ngobe umuntfu losemusha emsebentini uwenta kahle umsebenti
nangekutimisela.√√ (2)
4.6 Lenkhulumo ayisilo liciniso ngobe akusibo bonkhe baphatsi labacasha bantfu
ngobe batsandzana nabo kungumcabango nje walona lomsikati.√√ (2)
[10]
UMBUTO 5: IPHROZI
5.1 5.1.1 Liyachasisa/liyaphawula√ (1)
5.1.2 Ngiso lesinika bantfu emandla ekukwahlulela nekukuhlonipha.√√ (2)
5.1.3 Kungahlonishwa njengemuntfu locotfo.√ (1)
5.1.4 Bahlolwa banciphisa ligama 'umuntfu' lisho 'umntfwana.
Sib: Umntfwana wakitsi utsandza kukhala.√√ (2)
5.1.5 (a) Ngumusho locondzile.√ (1)
(b) Ngumusho lombici.√ (1)
5.1.6 Bahlolwa basebentisa ligama 'umphatsi' livete inshokutsi yalo.
Sib: Umuntfu lonesikhundla lesisetulu kumele ahlonipheke.√√ (2)
5.1.7 Bahlolwa babhala inkhulumongco
Sib: 'Tihloniphe kute uhlonishwe' kusho Mnumzane Ndlovu.√√ (2)
5.1.8 Bahlolwa bakha umusho ngeligama'sitfunti' kuveta inchazelo
yesitfunti lesentiwa lilanga/inyeti.
Sib: Ngitse ngiyaphuma ngabona sitfunti semuntfu ngacala
kwesaba√√. (2)
5.2 5.2.1 Ukhuluma nami?√ (1)
5.2.2 A/Bomahambisana.√ (1)
5.2.3 Hawu! Waze wabamuhle nkhosatana.√√ (2)
5.2.4 Bahlolwa babhala umusho ngeligama 'wena' libe yinhloko
yemusho. (2)
Sib: Wena udlile nje?√√ [20]
SAMBA SESIGABA C: 40
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2021 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo
More from Grade 12 siSwati FAL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati FAL ATP 2023 24

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper