Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2009 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) ·ARA 2009 MEMORANDAMU MARAGA: 80 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 6. Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 2 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO MBUDZISO 1 1.1 Kha vhaswa (kana vhana vha¾uku), ngauri ndi vhone vha anzelaho u nwela khothe maμini. (2) 1.2 Ndi vhazwala. (1) 1.3 O tou nwela khothe maμini. (1) 1.4 Vhathu vha mahayani a vha koni u bambela vhunga hu si na mabambelo avhuμi ane vha gudela khao. (1) 1.5 Tshilimo. (1) 1.6 1.6.1 Hai, ho vha hu na vhaswa vhanzhi. (2) 1.6.2 Hai, ¼o vha ¼i vhuponi ha bulasini. (2) 1.6.3 Ee, o vha founela vha μa nga u ¾avhanya. (2) 1.7 Hu sa wanale thuso. (2) 1.8 Khaladzi a mme au/anga. (2) 1.9 • Vho rumela mugudisi wa zwa u bambela. (2) • Vho eletshedza uri vhana vha fanela u vha na vhalindi. (2) 1.10 Ndi mbuno. Zwo¾he zwi ¾oμa maμi uri zwi tshile. (2) 1.11 Muthu u fanela u vha na nμivho ya u bambela/maμi ndi tshithu tsha ndeme vhutshiloni. (2) 1.12 O vha a tshi dzula Biaba. (1) 1.13 A zwo ngo tea ngauri ho ngo tsha rea khovhe dzine a dzi funesa. (2) 1.14 Ee, vho fhufhela damuni na zwiambaro uri vha mu tshidze. (2) 1.15 Vho vhaisala vhukuma/vho ¾ungufhala. (1) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA A: 30 Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 3 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI MBUDZISO 2 ADENDAMU YA MANWELEDZO/SAMARI • U badzheta tshelede ya u renga zwi¼iwa. • U renga zwi¼iwa zwo tsitswaho mitengo. • U renga vhurotho vhu songo tsheiwaho. • U renga zwi¼iwa zwi si na madzina. • U renga mitshelo yavhuμi ine ya nga fhedza tshifhinga tshilapfu. • U sa la¾a zwi¼iwa zwo salaho. • U bika zwi¼iwa zwo linganelaho. • U ¾avha miroho. N»ila ya u maka manweledzo: • Manweledzo o ½ekedzwaho e kha mbonalo/tshivhumbeo tsho khakheaho ngeno tshi tsho randelwaho kha Tshitatamennde tsha Kharikhu¼amu ya Lushaka a a makiwa, hone-ha ha vha na nda¾iso ya maraga nthihi. • Maraga dzi avhelwa fhedzi mbuno dzo ¿walwaho nga mafhungo o fhelelaho. • Pulane/mvetomveto i fanela u sumbedzwa zwi khagala. Zwa sa ralo, kha vha make samari ya u thoma yo ½ekedzwaho. • Zwi tou vhofha uri vhalingiwa vha sumbedze tshivhalo tsha maipfi nga n»ila i songo khakheaho. • Kha vha avhele maraga nga n»ila i tevhelaho: o Maraga dza 7 ndi dza mbuno. o Maraga dza 3 ndi dza luambo. Maraga dza luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: ƒ Maraga nthihi musi ho bulwa mbuno 1 – 3 dzi re dzone. ƒ Maraga mbili musi ho bulwa mbuno 1 – 5 dzi re dzone. ƒ Maraga tharu musi ho bulwa mbuno dza 6 – 7 dzi re dzone. Zwavhu»ivhu»i maraga dza luambo dzi songo fhira mbuno dzo ½ewaho. o Nda¾iso: Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 4 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu ƒ Kha samari dzo lapfesaho, kha vha vhale vha fhirise nga maipfi ma¾anu, zwi »aho nga murahu vha songo tsha zwi londa. ƒ Samari dzi re pfufhi fhedzi dzi na mbuno dzo¾he khulwane dzine dza ¾o»ea hu songo vha na nda¾iso khadzo. ƒ Vhukhakhi ha luambo (girama) mupele¾o, zwiga zwa u vhala): kha maraga tharu dza luambo kha vha ¾use nga n»ila i tevhelaho: - Vhukhakhi ha 0 – 4 a hu na nda¾iso. - Vhukhakhi ha 5 – 10 kha vha ¾use maraga nthihi. - Vhukhakhi ha 11 – 15 kha vha ¾use maraga mbili. - Vhukhakhi ha 16 u ya phan»a, kha vha ¾use maraga tharu. ƒ Nda¾iso ya musi ho tou khouthiwa mafhungo o tou ralo i »isendeka kha maragagu¾e dzo avhelwaho mbuno na luambo nga n»ila i tevhelaho: Arali ho khouthiwa mafhungo a 1 – 3: a hu na nda¾iso Arali ho khouthiwa mafhungo a 4 – 5: kha vha ¾use maraga 1 Arali ho khouthiwa mafhungo a 6 – 7: kha vha ¾use maraga 2 ƒ Kha vha ¾use maraga nthihi kha maraga dzo avhelwaho mbuno na luambo arali tshivhalo tsha maipfi tshi songo sumbedzwa, kana maipfi o vhaliwa nga n»ila yo khakheaho. KHA VHA DZHIELE NZHELE: Abriviesheni/pfufhifhadzo a dzo ngo fanela u shumiswa, fhedzi arali dzi hone kha samari, dzi fanela u vhaliwa sa tshivhalo tsha maipfi ane dza a imela. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA B: 10 Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 5 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: LUAMBO/PHEN¶A NA KUSHUMISELE KWA LUAMBO MBUDZISO 3 3.1 3.1.1 Mulingiwa kha ½ewe maraga kha phindulo i¿we na i¿we ye a (2) ½ea. 3.1.2 Tshivenμa: ºwana uyo u μo phasa Tshiven»a. (2) 3.1.3 ¹hoho Ndo vhona ¾hoho n¾ha ha muri. (1) ¹hoho yanga i khou rema. (1) 3.1.4 Vho-Mu¼atshawe vho vhudza kusidzana uri ku tou vha mubva. (2) 3.1.5 “... vhane vha vha ¾hohoyatshikolo itsho tsha Ma¼azwivhisi.” (2) 3.2 3.2.1 Ndi mufhindulano/nyambedzano. Vhathu vhavhili (kana vhanzhi) vha tou amba maipfi vho livhana. (2) 3.2.2 Vha sumbedza vha songo vha ¾olela musi vho farwa/U sa amba nga havho na ¿wana wavho musi vho farwa. (1) 3.2.3 O vha a tshi khou μisola nga nμila ye a ambisa ngayo navho. (1) 3.2.4 ¹hama/khonani: Ndo ¾angana na khonani/¹hama yanga ya mbiluni. (2) 3.2.5 ·isadzi: ·isadzi ¼o hwala tshigubu tsha maμi. (2) 3.2.6 Vha tshi khou rothisa mi¾odzi/Vha tshi vhidzelela uri khotsi a ¿wananga vhathu... (1) 3.2.7 A tho ngo vhuya. (1) 3.3 3.3.1 Tshifanyiso tshi na muthu o faraho tshedza ngeno Vho-Tshedza vho μisa tshedza vhathuni. (2) 3.3.2 Swiswi ¼o tou nzwii. (2) 3.3.3 Na seli ha malwanzhe vhaambi vha ri u vhuya hone. (1) 3.3.4 Muvhunduni: Vha μo swika muvhunduni wa hashu. Seli: O wela seli nga matsheloni. (·ithihi ¼a ayo o ½ewaho) (2) 3.3.5 U ita zwine zwa fana na zwa khotsi awe kokotolo. (2) 3.3.6 Vhana vha ano maμuvha vha funa pfunzo. (1) Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 6 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu 3.4 3.4.1 Ndi MAGALAGALA HOLIDAY RESORT, ngauri yo ¿walwa nga ma¼eμere mahulwane. (2) 3.4.2 • U endedza nga gariki. • U dzudzanya minyanya. • U ½ekedza mitambo ya vhomu¾uku. (Zwivhili fhedzi) (2) 3.4.3 • Nga u tou founela. • Nga imeili. • Nga u tou ya. (Zwivhili fhedzi) (2) 3.4.4 Mafhungo haya a nga kula nungo dza vhathu. Ndi ngazwo ho shumiswa fonto ¾hukhu uri zwi si kokodze ma¾o a vha¾aleli. (2) 3.4.5 Tshumel o > tshumelo: Khamphani iyi i na tshumelo i fushaho. (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA C: 40 MARAGAGU¹E: 80 Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa