Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREIDI YA 12
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)
BAMMBIRI ·A VHURARU (P3)
LARA 2023
TSUMBAN¶ILA YA U MAKA
MARAGA: 100
Tsumbanµila iyi ya u maka i na masia¾ari a 13.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2023 papers 





View all
/Tshivenda%20FAL%20P1%20Nov%202024--caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83/v1-28533a2e6859a5915c95/card.webp)




Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo
Grade 12 Tshivenda FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2023, 13 pages. Read online or download the free PDF.
Tshivenda Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · tshivenda. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 13
- File size
- 490.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 13
This exam
NSC November Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.2U thetshelesa na u amba (Listening and Speaking)50 marks
- Question 1.3U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.4U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.5U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.6U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
Show all 15 questions
- Question 1.7U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)50 marks
- Question 1.8U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)50 marks
- Question 2.1U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)30 marks
- Question 2.2U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)30 marks
- Question 2.3U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)30 marks
- Question 2.4U thetshelesa na u amba (Listening and Speaking)30 marks
- Question 3.1U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)20 marks
- Question 3.2U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)20 marks
- Question 3.3U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)20 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 2 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumban»ila ya u maka
PFESESANI:
Tshifhinga tsho¾he vha tshi ¾ola maanea a vhusiki, vha tea u shumisa rubriki iyi (BAMMBIRI ¼A VHURARU 3).
Maraga dza 0–50 dzo khethekanywa dza bva zwipi»a zwi¾anu (5) zwihulwane zwa ¾halusamaimo.
Kha khritheria dzi angaredzaho Zwi re Ngomu, Luambo na Tshitaila, tshi¿we na tshi¿we tsha izwo zwipi»a zwa ¾halusamaimo
tsho khethekanywa tsha bva zwipi»a zwivhili: tshipi»a tsha nṱha na tsha fhasi, tshiṅwe na tshi¿we tshazwo tsho faredza
maraganyangaredzi dzo tshi teaho u ya nga u tevhekana hazwo.
Tshivhumbeo tshone a tshi kwamei nga heyi khethekanyo ya maimo a n¾ha na a fhasi.
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA
[MARAGA 50]
Khritheria Zwa nṱhesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona
fushaho/ho linganelaho
ZWI RE NGOMU & 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
VHUPULANI (NV) -Mihumbulo i -Phindulo yo lundwa -Phindulo i fushaho -Phindulo i shaedzaho -Phindulo yo polikaho
gobolaho/¾okonyaho i sa tshidele vhukuma -Mihumbulo yo ndunzhendunzhe tshoṱhe
(Zwo ¿waliwaho na vhambedzwi/ -Zwi yelana tshoṱhe na lunzhedzana lwo -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo
mihumbulo) lavhelelwiho ṱhoho nahone zwa linganelaho nahone zwi a vhilinganaho, nahone ṱanganaho nahone i si na
Nzudzanyo ya mihumbulo na
Maimo a n¾ha
-Mihumbulo ya vhu¾ali, i takadza tendisea i si na vhusiki ha sia
vhupulani/ ¾okonyaho nahone yo -Hu na vhu¾anzi ha -Zwo dzudzanywa nahone mu½e -Ndi phambananadzo,
U dzhiela nzhele ndivho, vha vhibvaho mihumbulo yo vhibvaho zwa dovha zwa lunzhedzana -Vhu¾anzi vhu si gathi zwo sokou dovhololwa
¾anganedzaho mafhungo na -Zwo dzudzanywa -Zwo dzudzanywa lwo linganelaho/lu fushaho, ha nzudzanyo na u -A zwo ngo dzudzanywa
nyimele nahone zwa dovha zwa nahone zwa dovha zwa hu tshi katelwa lunzhedzana zwo nahone a zwi na
lunzhedzana tshidele lwa lunzhedzana tshidele lwa marangaphanḓa, mutumbu teaho ndunzhendunzhe
MARAGA 30 tsho¾he, hu tshi katelwa tsho¾he, hu tshi katelwa na magumo/mupendelo
marangaphan»a, marangaphanḓa,
mutumbu na mutumbu na
magumo/mupendelo. magumo/mupendelo
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 3 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumban»ila ya u maka
RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA [MARAGA50] (i ya phan»a)
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Ndi zwa n¾hesa, fhedzi -Zwo lundwa tshidele -Phindulo i a fusha fhedzi -Phindulo yo anzaho -A hu na ndingedzo ya u
zwo ri shaedzinyana -Mihumbulo i yelanaho, i hu na vhu¾udze¾udze hu¿we u sa yelana ha fhindula ¾hoho/mbudziso
musutshelo wa maanea o takadzaho vhu khakhisaho mu¾o»o mafhungo -U polika tsho¾he na u sa
lundwaho tshidele lwa -Zwo dzudzanywa -Mihumbulo yo dzudzanywa -Mihumbulo i vho tsha tea lwa tsho¾he
Maimo a fhasi
tsho¾hetsho¾he nahone zwa dovha zwa lwa ndinganelo nahone i a sumbedza u liana na u -A zwi na sia nahone zwo
-Mihumbulo yo vhibva lunzhedzana zwavhuḓi, tendisea »a»isa vhilingana
ya lundwa lwa vhu¾ali hu tshi katelwa -Hu na hu¿we u fusha ha -U shaedza vhu¾anzi
-Zwo dzudzanywa marangaphan»a, nzudzanyo na ha nzudzanyo na
nahone zwa dovha zwa mutumbu na ndunzhendunzhe, hu tshi ndunzhendunzhe zwo
lunzhedzana tshidele lwa magumo/mupendelo katelwa marangaphan»a, teaho
tsho¾he, hu tshi katelwa mutumbu na
marangaphan»a magumo/mupendelo
mutumbu na
magumo/mupendelo
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 4 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumban»ila ya u maka
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA
[MARAGA 50] (i ya phan»a)
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona
fushaho/ho linganelaho
LUAMBO, TSHITAILA NA 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
U DZUDZANYA (LTD) -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Luambo a lu pfali
tshitaila na »ivhaipfi zwo tshitaila »ivhaipfi zwo tshitaila »ivhaipfi zwo tea tshitaila »ivhaipfi zwo -Thouni, redzhisi¾ara,
Thouni, redzhisi¾ara na tea tsho¾hetsho¾he ndivho, tea vhukuma ndivho, ndivho, vha ¾anganedzaho tea zwi¾uku ndivho, vha tshitaila »ivhaipfi a
»ivhaipfi zwo teaho vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho mafhungo na nyimele ¾anganedzaho mafhungo zwo ngo tea ndivho,
ndivho/zwiitei na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele -U shumiswa ho teaho ha na nyimele vha ¾anganedzaho
Maimo a n¾ha
Munanguludzo wa maipfi -Luambo ndi lwa -Luambo lu a ṱokonya luambo u bveledza -Ho shumiswa luambo mafhungo na nyimele
Kushumisele kwa luambo na vhu»ifulufheli ha n¾hesa, lu nahone thouni yo ¾halutshedzo lwa mutheo/fhasi -U ho¾efhala ha
milayo, zwiga zwa u vhala, nyanyulaho tsho¾he shumiswaho ndi i -Thouni yo tea -Thouni na kushumisele »ivhaipfi zwo anzesa
girama, mupeleṱo -Lu a gobola nahone lwo nyanyulaho -U pfumiswa ha luambo ho kwone kwa maipfi a zwo lune u pfala ha
pfuma u dzangelwa ha -Hunzhi a hu na shumiswa u khavhisa zwi re ngo tea mafhungo zwa si tsha
MARAGA 15 thouni vhukhakhi ha girama ngomu -¶ivhaipfi ndi yo konadzea na khathihi/
-A hu na vhukhakhi ha na mupele¾o shaedzaho vhukuma zwa vho kon»a
girama na mupeleṱo -Lwo lundwa tshidele vhukuma
-Lwo lundwa nga tshikili vhukuma
tsha ma¾hakhe¾hakheni
13 10 7 4
-Luambo ndi lwa n¾ha -Luambo lu a kunga na -U shumiswa ha luambo ho -Luambo lwo shumiswa
vhukuma u nyanyula linganelaho, fhedzi hu tshi lwa u sa kona
Maimo a fhasi
-Lu a gobola nahone lwo -Thouni ndi yo teaho, i »i vha na vhu¾udze¾udze -A hu na kana hu tou
pfuma u dzangelwa ha nyanyulaho -Hu¿we u shumiswa ha vha na zwi¾uku¾uku zwi
thouni -Vhukhakhi vhu¾uku luambo ho teaho nga u sumbedzaho
-A hu na vhukhakhi ha ha girama na mupele¾o angaredza, fhedzi u muvanganyo wa
girama na mupeleṱo -Zwo lundwa tshidele dzangelwa ha luambo ndi ha mafhungo/mitaladzi
-Lwo lundwa nga tshikili vhukuma fhasi -¶ivhaipfi yo ho¾efhala
tsha ma¾hakheni lwa tsho¾he
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 5 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumban»ila ya u maka
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA
[MARAGA 50] (i ya phan»a)
Khritheria Zwa nṱhesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona
fushaho/ho linganelaho
TSHIVHUMBEO (T) 5 4 3 2 0–1
-Kubveledzele kwa ¾hoho -Kubveledzele kwa -Kubveledzele kwa ¾hoho na -Dzi¿we mbuno ndi dzi -Hu na u shaedza ha
Zwi¾alusi zwa tshibveledzwa kwa n¾hesa ¾hoho kwo vhudodombedzi zwo tea pfadzaho mbuno dzo teaho
Kubveledzelwe kwa phara na -Vhudodombedzi ha lunzhedzanaho -Mafhungo/Mitaladzi, phara -Mafhungo/Mitaladzi na -Mafhungo/Mitaladzi na
tshivhumbeo tsha ma¾hakhe¾hakheni -Vhudodombedzi ha zwo fha¾wa lu fushaho phara zwi »i vha na phara zwo »ala
mafhungo/mitaladzi -Mafhungo/Mitaladzi, ¾hoho hu pfadzaho -Maanea o »i faredza zwi vhukhakhi vhukhakhi
phara zwo fha¾wa na u -Mafhungo/Mitaladzi, pfadzaho/tendiseaho -Fhedzi maanea a kha »i -Maanea ha na
MARAGA: 5 lundwa lwa n¾hesa phara zwo vangwa lu pfala naho hu na mudzio/ha pfadzi
tsho¾hetsho¾he pfadzaho vhukhakhi
MARAGANYANGAREDZI 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 6 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumban»ila ya u maka
KHETHEKANYO YA B : RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 30]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona
linganelaho/vhu fushaho
ZWI RE NGOMU, 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4
VHUPULANI NA -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i -Phindulo ndi ya -Phindulo i sumbedza
TSHIVHUMBEO (NVT) ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho fushaho/linganelaho mutheo/fhasi, i u shaya n»ivho ya
vhambedzwi n»ivho yo dziaho ya vhukuma, i bvukululaho bvukululaho n»ivhonyana zwi¾alusi zwa lushaka
Zwo ¿waliwaho na -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwi¾alusi zwa lushaka lwa n»ivho yo dziaho ya ya zwi¾alusi zwa lushaka lwa tshibveledzwa
mihumbulo vhibvaho tshibveledzwa zwi¾alusi zwa lushaka lwa lwa tshibveledzwa -¹halutshedzo yo
Nzudzanyo ya mihumbulo na -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A tshibveledzwa -Hu na u polika hu¿we hu dzumbama, u polika
vhupulani tsho¾he ya zwi¾alusi zwa hu na u polika -Ho ngo tou fara vhu¾ala vhonalaho naho o fara ndi hu hulwane
U dzhiela nzhele ndivho, vha lushaka lwa tshibveledzwa -Zwi re ngomu na hone tsho¾he lini – hu na u vhuṱala -A hu na u farana ha
ṱanganedzaho mafhungo na -Ku¿walele kwo tou fombe mihumbulo zwo polika hu¿we hu vhonalaho -Zwi re ngomu na zwi re ngomu na
nyimele kha sia ¼one lunzhedzana -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou mihumbulo
Phindulo na mihumbulo -Zwi re ngomu na -Zwo ¾an»avhudzwa lwa mihumbulo zwo »i farana tsho¾he lini -Zwidodombedzwa
Nzudzanyo ya mihumbulo na mihumbulo zwo lunzhedzana tsho¾he, zwidodombedzwa lunzhedzana -Zwidodombedzwa zwi¾uku¾uku zwi
vhupulani -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo¾he zwi tikedza ¾hoho -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho tikedza ¾hoho
U dzhiela nzhele ndivho, vha tsho¾he, zwidodombedzwa -Tshivhumbeo ndi tsho zwi tikedza ¾hoho -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa
¾anganedzaho mafhungo na zwo¾he zwi tikedza ¾hoho teaho naho hu na -Nga u angaredza vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya
tshivhumbeo/milayo na -Tshivhumbeo ndi vhukhakhi vhu¾uku tshivhumbeo ndi tshone kwa milayo na tshivhumbeo tsha
nyimele tshonetshone tsho teaho fhedzi hu na u polika tshivhumbeo tshibveledzwa
tshibveledzwa hu¾uku -¹hahelelo/U shaedza ndi
hu soliseaho
MARAGA 18
LUAMBO, TSHITAILA NA 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
U SEDZULUSA (LTS) -Thouni redzhisi¾ara tshitaila -Thouni redzhisi¾ara -Thouni redzhisi¾ara -Thouni redzhisi¾ara -Thouni
na »ivhaipfi ndi zwi teaho tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi ndi tshitaila na »ivhaipfi ndi redzhisi¾ara,tshitaila
Thouni, redzhisi¾ara, ndivho/u lwa ma¾hakhe¾hakheni zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho zwi¾uku na »ivhaipfi ndi zwi sa
nyanyula tshitaila vha ndivho, vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho ananiho na ndivho,
¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele vha ṱanganedzaho
nyimele -Girama ndi yoneyone -Nga u angaredza, girama -Hu na vhu¿we vhukhakhi -Girama yo shaedza i na mafhungo na nyimele
Munanguludzo wa maipfi nahone yo fha¾wa tshidele ndi yone nahone yo ha girama vhukhakhi ho vhalaho -Zwo »ala vhukhakhi
Zwiga zwa mu¿walo na -A hu na vhukhakhi fha¾wa zwavhu»i -¶ivhaipfi i a -¶ivhaipfi ndi yo nahone zwo ṱanganana
mupele¾o -¶ivhaipfi ndi yavhu»i fusha/linganela shaedzaho vhukuma -¶ivhaipfi a i tei
vhukuma -Fhedzi vhukhakhi vhu re -¹halutshedzo yo thithisea ndivho na khathihi
MARAGA 12 -Hunzhi a hu na hone a vhu thithisi -¹halutshedzo yo
vhukhakhi ¾halutshedza ho¾efhala tsho¾he
MARAGANYANGAREDZI 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 7 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumban»ila ya u maka
KHETHEKANYO YA C: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 20]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona
linganelaho/vhu fushaho
ZWI RE NGOMU, 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
VHUPULANI NA -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i -Phindulo ndi ya -Phindulo i sumbedza
TSHIVHUMBEO (NVT) ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho fushaho/linganelaho mutheo/fhasi, i u shaya n»ivho ya
vhambedzwi n»ivho yo dziaho ya vhukuma, i bvukululaho bvukululaho n»ivhonyana zwi¾alusi zwa lushaka
Phindulo na mihumbulo -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwi¾alusi zwa lushaka lwa n»ivho yo dziaho ya ya zwi¾alusi zwa lushaka lwa tshibveledzwa
Nzudzanyo ya mihumbulo vhibvaho tshibveledzwa zwi¾alusi zwa lushaka lwa lwa tshibveledzwa -¹halutshedzo yo
U dzhiela nzhele ndivho, vha -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A tshibveledzwa -Hu na u polika hu¿we hu dzumbama, u polika
¾anganedzaho mafhungo na tsho¾he ya zwi¾alusi zwa hu na u polika -Ho ngo tou fara vhu¾ala vhonalaho naho o fara ndi hu hulwane
tshivhumbeo/milayo na nyimele lushaka lwa tshibveledzwa -Zwi re ngomu na hone tsho¾he lini – hu na u vhuṱala -A hu na u farana ha
-Ku¿walele kwo tou fombe mihumbulo zwo polika hu¿we hu vhonalaho -Zwi re ngomu na zwi re ngomu na
MARAGA 12 kha sia ¼one lunzhedzana -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou mihumbulo
-Zwi re ngomu na mihumbulo -Zwo ¾an»avhudzwa lwa mihumbulo zwo »i farana tsho¾he lini -Zwidodombedzwa
zwo lunzhedzana tsho¾he zwidodombedzwa lunzhedzana -Zwidodombedzwa zwi¾uku¾uku zwi
-Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo¾he zwi tikedza ¾hoho -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho tikedza ¾hoho
tsho¾he, zwidodombedzwa -Tshivhumbeo ndi tsho zwi tikedza ¾hoho -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa
zwo¾he zwi tikedza ¾hoho teaho naho hu na -Nga u vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya
-Tshivhumbeo ndi vhukhakhi vhu¾uku angaredza,tshivhumbeo ndi kwa milayo na tshivhumbeo tsha
tshonetshone tsho teaho tshone, fhedzi hu na u tshivhumbeo tshibveledzwa
tshibveledzwa polika hu¾uku -¹hahelelo/U shaedza ndi
hu soliseaho
LUAMBO, TSHITAILA NA U 7–8 5–6 4 3 0–2
SEDZULUSA (LTS) -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara,
tshitaila na »ivhaipfi, ndi zwi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi,
Thouni, redzhisi¾ara, ndivho/u teaho lwa ma¾hakhe¾hakheni zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho zwi¾uku ndi zwi sa ananiho na
nyanyula, tshitaila, vha ndivho, vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho ndivho, vha
¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele ṱanganedzaho
nyimele -Girama ndi yoneyone -Nga u angaredza, girama -Hu na hu¿we vhukhakhi -Girama yo shaedza, i na mafhungo na nyimele
Munanguludzo wa maipfi nahone yo fha¾wa tshidele ndi yone nahone yo ha girama vhukhakhi ho vhalaho -Zwo »ala vhukhakhi
Zwiga zwa mu¿walo na -A hu na vhukhakhi fha¾wa zwavhu»i -¶ivhaipfi i a -¶ivhaipfi ndi yo nahone zwo ṱanganana
mupele¾o -¶ivhaipfi ndi yavhu»i fusha/linganela shaedzaho vhukuma -¶ivhaipfi a i tei
vhukuma -Fhedzi vhukhakhi vhu re -¹halutshedzo yo thithisea ndivho na khathihi
MARAGA 8 -Hunzhi a hu na hone a vhu thithisi -¹halutshedzo yo
vhukhakhi ¾halutshedzo ho¾efhala tsho¾he
MARAGANYANGAREDZI 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 8 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumban»ila ya u maka
ADENDAMU/MEMORANDAMU
KHETHEKANYO YA A: MAANEA
MBUDZISO 1
KHETHEKANYO YA A: MAANEA
1.1 Ndeme ya u hangwela. Nganetshelo
-Hu anetshelwa nga ha ndeme ya u
hangwela.
- Zwi tea u kunga na u tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsho fhiraho.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza
tshi¾ori zwavhu»i.
Mbuletshedzo
-Mu¿wali u buletshedza nga ha ndeme
ya u hangwela.
-Zwi tea u kunga na u tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsha zwino.
1.2 U thetshelesa ndayo zwo nthusa Nganetshelo
vhutshiloni. -Aya ndi maanea ane mu¿wali a
anetshela nga ha u thetshelesa ndayo
dzo muthusaho vhutshiloni.
-Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na
u tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsha zwino.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza
tshi¾ori zwavhu»i.
Mbuletshedzo
-Mu¿wali u buletshedza nga ha
zwivhuya zwa u thetshelesa musi u
tshi laiwa.
- Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine
a khou amba ngazwo muhumbuloni
wa muvhali.
A u vhuisa muhumbulo
-Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a
i ½ea vhuµipfi na u nyanyuwa hawe.
-U vhuisa muhumbulo u yelana na
ndayo dzo muthusaho vhutshiloni.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 9 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumban»ila ya u maka
1.3 ¶uvha he¼o ¼i µo dzula ¼i Nganetshelo
muhumbuloni wanga. -Aya ndi maanea ane mu¿wali a
anetshela nga ha µuvha ¼ine ¼a µo
dzula ¼i muhumbuloni wawe.
-Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na
u tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsho fhiraho.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza
tshi¾ori zwavhu»i.
1.4 Vhagudiswa vha tea u tendelwa u guda U ¾a¾a khani
thero dzo¾he nga luambo lwa µamuni. -Afha mu¿wali u vha e na nµila yawe
¹a¾ani ni tshi tenda kana ni tshi ine a vhona zwithu ngayo.
hanedza. -Mihumbulo yawe i tea u vha khagala
u bva mathomoni u swika magumoni.
-Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we
sia/fhungo.
-Mu¿wali u tikedza tsho¾he fhungo
¼ine a khou ¾oµa ¼i tshi tendiwa.
-Mu¿wali u sumbedza vhukhwi½e ha
fhungo ¼ine a khou ¼i imelela.
-Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i
½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe.
-U vhuisa mihumbulo u yelana na
zwine a khou imelela.
1.5 Ngoho yo vha mi¾odzi ya dakalo. U haseledza /Nyambedzano
-U haseledza nga ha dakalo ¼o vhaho
hone.
-Kha hu haseledzwe nga mi¾odzi yo
vhangwaho nga dakalo.
-A ¿walwa nga tshifhinga tsho
fhiraho.
1.6 Tshifanyiso Nganetshelo.
-Mu¿wali u anetshela nga ha n»ivho na
zwi¿we zwivhuya zwi no wanala kha
bugu.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsho fhiraho.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza
tshi¾ori zwavhu»i.
Mbuletshedzo.
-Afha mu¿wali a nga buletshedza nga
ha zwivhuya zwi wanalaho kha bugu.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 10 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumban»ila ya u maka
1.7 Tshifanyiso Nganetshelo.
- Mu¿wali u anetshela nga ha
zwivhuya/mishumo ya ¼iluvha.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsho fhiraho kana tsha
zwino.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza
tshi¾ori zwavhu»i.
Mbuletshedzo.
-Afha mu¿wali a nga buletshedza nga
ha zwine a khou humbula nga ha
¼iluvha.
1.8 Tshifanyiso Nganetshelo.
-Mu¿wali u anetshela nga ha
vhushaka hawe na mmbwa yawe.
-Mu¿wali u anetshela nga zwivhuya
zwa u vha na mmbwa.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsho fhiraho.
Mbuletshedzo.
-U buletshedza nga ha ndeme na
zwivhuya zwa u vha na mmbwa.
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 11 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumban»ila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI
MBUDZISO 2
2.1 VHURIFHI HA TSHISHAKA
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
Vhu na µiresi nthihi i tevhelwaho nga datumu.
Vhu na theshano.
Vhu na marangaphanμa ane a ½ea ludungela muvhali nga ha mafhungo
ane a µo vhala ngao kha vhurifhi uho.
Vhu tea u vha na mutumbu.
Hu tea u vha na ndunzhendunzhe ya mafhungo u bva mathomoni u
swika magumoni.
Vhu tea u vha na nyonesano.
Madzina a mu¿wali. [30]
2.2 ATHIKILI YA MAGAZINI
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
¹hoho i tea u kunga na u takadza.
Tshitaela tshi tea u buletshedza na u shumisa luambo lwo
dzumbamaho u itela u takadza kuhumbulele kwa muvhali.
Madzina,fhethu, zwifhinga, vhuimo na zwi¿wevho zwidodombedzwa
zwi fanela u dzheniswa kha athikili.
I tea u ¾u¾ula dzangalelo ¼a muvhali a tou fombe. [30]
2.3 TSHIPITSHI TSHA FOMALA
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
U thoma u ¿wala tshitaela tshine tsha µo shumiswa, tshi no sumbedza
uri zwo itea lini, ngafhi, ngani na nµivho.
Mu¿wali u kunga vhathetshelesi.
U fha¾a mbuno zwavhuµi wo litsha u shumisesa maipfi nga nµila yo
kalulaho lune a sala a si tshe na ndeme.
U linganya tsatsaladzo na u ½ea nµila dza khwi½e dza kuitele kwa
zwithu.
Magumo ndi a ndeme, a si manweledzo a zwe zwa ¿walwa. [30]
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 12 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumban»ila ya u maka
2.4 MUFHINDULANO
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
Madzina a vhaambi kha tshanμa tsha monde.
Zwithoma zwivhili phanμa ha dzina.
Hu pfukwa mutaladzi u sumbedza muambi muswa.
Mvulatswinga.
Mutumbu.
Phendelo. [30]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 13 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumban»ila ya u maka
KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI/
ZWA TSUMBEDZI/ZWA MAFHUNGO
MBUDZISO 3
3.1 PHOSI¹ARA
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
U kunga ma¾o a muvhali.
I tea u vhalea naho muthu a songo tou sendela tsini.
I songo vha na mafhungo manzhi.
I tea u pfufhifhadzwa nga zwiga zwi re na ndeme. [20]
3.2 DAYARI
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
I ¿walwa kha bugu yo khetheaho.
I ¿walwa misi yo¾he.
Zwi ¿walwaho zwi na datumu.
Hu nga shumiswa lushaka lwa tshibveledzwa tshi sumbedzaho
vhu»ifhinduleli ha vhu½e. [20]
3.3 NDAELA
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
U ¾alutshedza kushumisele kwa tshishumiswa kana kuitele kwa tshithu.
U ¾alutshedza ndaela dzi re khagala na dzi re dzone nahone dzi
lunzhedzanaho.
U shumisa nomboro na bu¼ethe u sumbedza thevhekano kana
ndunzhendunzhe.
U shumisa ¼imudi ¼a ndaela. [20]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20
MARAGAGU¹E: 100
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Question Paper

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 November 2022 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 November 2021 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2021 Memo
More from Grade 12 Tshivenda FAL

Annual teaching plan
Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023 24
/Tshivenda%20FAL%20P1%20Nov%202024--caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83/v1-28533a2e6859a5915c95/card.webp)
Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper

Question paper