Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) LARA 2023 TSUMBAN¶ILA YA U MAKA MARAGA: 70 Tsumbanµila iyi ya u maka i na masia¾ari a 10. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 2 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA A: NGANEA U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe MBUDZISO 1 1.1 1.1.1 Ndi Nda¾iso.√ (1) 1.1.2 U dzudzanya mafhungo a gurann»a. √ (1) 1.1.3 O vha o µidzhenisa kha vhufarekano na Maria.√√ (2) 1.1.4 Ndi vhudakwa ngauri zwo ita uri a songo tsha ¾hogomela vhalwadze nga nµila yone.√√(Na zwinwe zwi pfalaho) (2) 1.1.5 Ndi wa u lifhedza Mpho we a mu dzhiela Maria wawe.√√ (2) 1.1.6 C/Vuvha.√ (1) 1.1.7 Mpho o mbo »i thulwa nga goloi a tshi khou bva khothe.√√ (2) 1.1.8 Ku a tendisea ngauri vha hone vhathu vha no tshila nga n»ila yo raloho kha vhutshilo ha »uvha na »uvha. √√ (2) 1.1.9 - A vhu fushi ngauri ha fulufhedzei kha mufunwa wawe. √ - O ambisa Mpho zwithu zwine nga tshikale zwo vha zwi sa ¾anganedzei.√ (2) 1.1.10 A yo ngo tea ngauri zwo vha ita vhavhulai nahone zwine zwa vha tshivhi ngeno zwo fhedza zwo vha dzhenisa thumbuni ya lukhohe.√√ (2) NA 1.2.1 Ndi Mpho.√ (1) 1.2.2 Ndi mu»ini wa Mpho.√ (1) 1.2.3 Sa muthu wa tshidakwa ngauri hu pfi o vha a khou nwa burandi./Sa muthu wa mazwifhi ngauri u ri u »o lenga u vhuya nga u shuma vhusiku ngeno a tshi khou ya ha Maria.√√ (Tshithihi fhedzi) (2) 1.2.4 U gonya ha mafhungo/U bveledza mafhungo./U takuwa ha nyito ngauri ndi hune thaidzo ya muanewa dendele ya hulela hone.√√ (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 3 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbanµila ya u maka 1.2.5 Ndi khuµano ya nga nnµa√ ngauri ho vha na tsemano na nndwa√. (2) 1.2.6 Thero ya nganea iyi ndi ya uri u sa fhulufhedzea kha mufarisi wau zwi a vhanga khakhathi mu¾ani.√√ (2) 1.2.7 Mushumo wo mbo »i fhela.√√ (2) 1.2.8 Zwo vha zwi songo tea ngauri hu vha hu u pfuka mulayo ndi ngazwo na u fariwa o fariwa.√√ (2) 1.2.9 A thi mu pfeli vhu¾ungu ngauri o tou »ivhangela nga n¾hani ha ma¾o awe malapfu.√√ (2) 1.2.10 Ku a tendisea ngauri vha hone vhathu vha no vhulahisa vha¿we, u sa fhuludzea kha vhafarisi vhavho na u nwesa mahalwa kha vhutshilo ha »uvha ¼i¿we na ¼i¿we.√√ (2) [35] KANA HO DINA ONE – S Mbedzi MBUDZISO 2 2.1 2.1.1 Ndi wa 2010.√ (1) 2.1.2 Nga u sa vha hone ha mishumo ye ha pfi i »o vha hone nga ¿waha wa 2010.√√ (2) 2.1.3 O vha a khou itela u badela zwikolodo zwa ramilayo wawe.√√ (2) 2.1.4 U sa vha na n»ivho ya kulangele kwa mabindu/U vha na lunyadzo.√√ (2) 2.1.5 Ngeletshedzo o rumiwa u yo lugisisa goloi i na zwitumbu zwa mapholisa e a thuntshwa nga tshigidi tshe a ½eiwa a fhedza o fariwa.√√ (2) 2.1.6 B/Ngeletshedzo.√ (1) 2.1.7 Ndi wa u mu fhura tshelede yawe.√√ (2) 2.1.8 Ku a tendisea ngauri vha hone vhathu vha no tshila nga n»ila yo raloho kha vhutshilo ha »uvha na »uvha.√√ (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 4 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbanµila ya u maka 2.1.9 Ri guda uri u dzhena tshikolo ndi zwa ndeme kha vhutshilo ha muthu./Ri guda uri muthu u tea u thetshelesa musi a tshi tsivhudziwa vhutshiloni.√√(Na zwinwe zwi pfalaho) (2) 2.1.10 O vha o tea u thetshelesa khonani dzawe na mme awe kha tsivhudzo dze vha mu ½ea. O vha o tea o futelela tshikolo. O vha o tea o ¾utshela kule na ma»iki¾a. Zwo¾he izwi zwo vha zwi tshi »o vha zwo thivhela zwe a ¾angana nazwo.√√ (2) NA 2.2 2.2.1 Ndi Musuku.√ (1) 2.2.2 Mu»ini wa Musuku.√ (1) 2.2.3 Sa muthu a no »ihudza. √ (1) 2.2.4 U gonya ha mafhungo√/U bveledza mafhungo/U takuwa ha nyito ngauri ndi hune thaidzo ya muanewa dendele ya hulela hone.√ (2) 2.2.5 Ndi ya nn»a √ngauri ho vha na tsemano√. (2) 2.2.6 Thero ndi ya uri pfunzo ndi ya ndeme kha vhutshilo ha muthu.√√ (2) 2.2.7 Mabindu o wa a fhedza o rengiswa.√√ (2) 2.2.8 Zwo vha zwi songo tea ngauri ndi thuso ye khonani dzawe dza mu ½ea uri a kone u tshila ngauri o vha a tshi vho tambula.√√ (2) 2.2.9 A thi mu pfeli vhu¾ungu ngauri o tou »ivhangela nga mulandu wa u kundelwa u langa tshelede/Ndi a mupfela vhu¾ungu ngauri Veronica ndi ene we a vha ¾u¾uwedza Ngeletshedzo khomboni.√√ (2) 2.2.10 O vha o tea u thoma u thetshelesa khonani dzawe na mme awe ngauri o vha a sa vha ¾honifhi. O vha o tea o futerlela tshikolo a ¾utshela kule na madiki¾a. Zwo¾he izwi zwo vha zwi tshi do vha zwo muthusa√√ (2) [35] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 5 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA FINDINKODO – TT Mudau MBUDZISO 3 3.1 3.1.1 A khou bvelela ofisini dza ¼ihoro ¼a Lushaka.√ (1) 3.1.2 ·ihoro ¼a Lushaka na ¼a Madimokirati.√√ (2) 3.1.3 Ndi mudzulaphan»a wa ¼ihoro ngauri ndi ene a re na vhupfiwa.√√ (2) 3.1.4 Ndi Muthumukhulu, ndi ene ane a khou ¾u¾uwedza madimokirati u hanedza vha lushaka.√√ (2) 3.1.5 B/u gonya ha mafhungo.√ (1) 3.1.6 Ndi ngauri vho vha khou takelela tshanduko i no khou vha hone.√√ (2) 3.1.7 A i khou ¾anganedzwa ngauri vhatshena vho tambudzesa vharema.√√ (2) 3.1.8 A thi tendelani nawo ngauri vhatshena vho kundelwa u zwi fhelisa musi vha tshi khou vhusa.√√ (2) 3.1.9 A zwi »isi mvelaphan»a ngauri mahoro a vha a khou lwa nga tshao o hangwa vhadzulapo, vha si tsha wana tshumelo. Vhatevheli vhao vha si tsha vha na fhulufhelo khao.√√√ (3) NA 3.2 3.2.1 Coetzee.√ (1) 3.2.2 De Wit.√ (1) 3.2.3 Ndi zwa u »ibvisa kha muvhuso wa mbuelano.√√ (2) 3.2.4 Ndi vha ¼ihoro ¼a Mademokirati ngauri vha lavhelela tshanduko na u tshila vhe kha mbofholowo.√√ (2) 3.2.5 De Wit u khou ¾o»a u vhona tshi¾alula tshi tshi fhela ngeno Coetzee a kha »i vha na muhumbulo wa u kon»isela vhathu sa zwa muvhuso wa kale.√√ (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 6 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbanµila ya u maka 3.2.6 I khou vhangwa nga u ¾o»ou vhusa shango.√√ (2) 3.2.7 Muhumbulo muhulwane ndi wa u ¾o»ou sasaladza na u fha¾a ¼ihoro ¼avho vhe nn»a.√√ (2) 3.2.8 Vha ¼ihoro ¼a Lushaka vho thoma u fhandekana.√√ (2) 3.2.9 Hai ngauri zwi na masiandaitwa a si avhu»i kha lushaka nahone hu nga si vhe na mvelaphan»a./Ee ngauri mahoro a na zwine a tenda khazwo zwi sa fani nahone vha ¾o»a u vha na vhupfiwa.√√ (2) 3.2.10 Ndo vha ndi tshi »o mueletshedza uri muvhuso wa mbuelano u na zwivhuya nahone miraµo ya ¼ihoro i kha µi pfana. Muvhuso wa mbuelano u ¾oµa vhathu vha no nga ene ro sedza tshenzhemo yawe. √√ (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.) (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 7 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya MBUDZISO 4 4.1 'AI? NDI MINI?' – LL Mafenya 4.1.1 Ndi Avhaathu.√ (1) 4.1.2 Ndi Vho Mathada√ (1) 4.1.3 O vha a khou phuphuledza tshirumbi tsha Avhaathu.√√ (2) 4.1.4 Tsha u bveledza mafhungo ngauri ndi hune thaidzo ya dendele ya kho hulela hone.√√ (2) 4.1.5 Ndi Avhaathu ngauri mafhungo o¾he a nganeapfufhi iyi a kwama ene.√√ (2) 4.1.6 Ndi ngauri o vhona vhafunzi vha tshi sumbedza u takalela (2) Sophie.√√ 4.1.7 Mulu¾anyi ndi Mangalani√. O funana na Avhaathu a re na munna wawe Vho Mathada.√ (2) 4.1.8 Yo bveledzwa zwavhu»i ngauri magumo a hone o ri sia muyani, a ro ngo pfa zwo bvelelaho kha muanewa dendele ane a vha Avhaathu nga murahu ha u wanedzwa hawe.√√ (2) 4.1.9 Ha ngo tea ngauri vhu»ifari hawe a vhu anani na zwine vhafunzi vha tea u tshilisa zwone.√ U sunyedzana na Avhaathu musi munna wawe a tshi khou kumedza.√ U phuphuledza zwirumbi zwa Avhaathu.√ U »ivalela thoi¼ethe na Avhaathu.√ (Na dz¿we phindulo dzi pfalaho) Zwiraru FHEDZI. (3) NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 8 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbanµila ya u maka 4.2 'WO MU NONELA' – LL Mafenya 4.2.1 Ndi Freddy.√ (1) 4.2.2 Vhusiku ha vhaloi.√√ (2) 4.2.3 Tshipi»a tsha ma¾hakheni ngauri ndi hune zwithu zwa takadza kana zwa konµa hone.√√ (2) 4.2.4 O vha a tshi khou ¾o»ou vhona nga ma¾o awe zwe mufumakadzi wawe a vha a tshi khou ita./O vha a tshi khou ¾o»ou wanedza mufumakadzi wawe e na mufarekano.√√ (2) 4.2.5 O olwa sa mufumakadzi wa u funesa vhanna kana a sa fhulufhedzei./O funana na mu¿we munna ngeno o malwa/ Tseramisiamelo.√√ (2) 4.2.6 Ndi ya u kaidza vhafumakadzi u sa ita zwa vhupombwe ngauri zwi a pwasha mi»i./Naho wa ita tshithu wo dzumbama zwi a fhedza zwo bvela khagala.√√ (2) 4.2.7 Ndi Humbulani ngauri ndi ene a no khou kon»isela muanewa dendele.√√ (2) 4.2.8 Yo bveledzwa zwavhu»i ngauri yo ri sia muyani zwine zwa vha ¾ho»ea ya nganeapfufhi.√√ (2) 4.2.9 -Ndo vha ndi tshi »o ¾ala Thathani.√ -Ndo vha ndi tshi »o mu ¾uwisa a ya hayani u laiwa.√ -Ndo vha ndi tshi »o mu ¾o»ela thuso kha vhashumelavhapo.√ (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.) (3) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 9 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA D: VHURENDI SHOTHODZO – TN Pholi na TK Mkansi 5.1 'O ¹UWA NAZWO' – TN Pholi 5.1.1 Mi¾odzi.√ (1) 5.1.2 I khou ombedzela u takuwa nga u ¾avhanya/Muthu o ¾uwa vhathu vha songo zwi lavhelela√√ (2) 5.1.3 Ndi u gogoµela hawe nga thonga musi a tshi ya u amba.√√ (2) 5.1.4 Ndi wa u ongolowa ngauri tshi khou amba nga zwithu zwa vhu¾ungu.√√ (2) 5.1.5 Ndi u sa vha na zwitshele √ na vhulu¾a/vhu¾ali√. (2) 5.1.6 aaaa.√√ (2) 5.1.7 B/u lovha. √ (1) 5.1.8 Lufuno√ na vhuthu√. (2) 5.1.9 Tshi khou amba nga mbulungo ya muthu we a ita zwivhuya o ¾uwa nazwo.√√ (2) 5.1.10 A thi zwi takaleli zwi tshi bvelela ngauri u lovhelwa nga shaka a si zwithu zwavhu»i nahone lufu a lu µowelei.√√ (2) NA 5.2 'MBONZHE DZA VHUBVA' – TK Mkansi 5.2.1 U sa pfiwa musi u tshi amba.√ U sa ½eiwa zwi¼iwa.√ U sa rengelwa zwiambaro.√ U vhengwa.√ U seiwa.√ U sa swielelwa√. (Zwivhili FHEDZI) (2) 5.2.2 Vha vhonala nga u onda.√√ (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 10 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbanµila ya u maka 5.2.3 U ya nga murendi vhubva ndi vhulwadze.√√ (2) 5.2.4 ·imetafore.√ (1) 5.2.5 Ndi muthu a no bvafha u shuma./Muthu a sa ¾o»i u shuma.√√ (2) 5.2.6 Ha ngo takala ngauri u khou sasaladza muthu wa vhubva.√√ (2) 5.2.7 I bvisela khagala uri muthu wa vhubva u a kundwa u vha na zwithu ngeno zwithu zwi tsini nae.√√ (2) 5.2.8 Ndi guda uri vhubva a si tshithu tshavhu»i sa musi vhu si na mbuelo.√√ (Na zwinwe zwi pfalaho) (2) 5.2.9 U µibvisa kha vhubva ngauri a huna zwivhuya. Mubva ha bveleli kha i¼i shango ngauri u µo dzulela u dina vhathu nga luhumbelo. Kha µi bvise kha vhubva samusi vhubva hu vhulwadze. Na dzinwe phindulo dzi pfalaho)√√ (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa