Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)
2019
TSUMBAN¶ILA YA U MAKA
MARAGA: 70
Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 9.
Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa Iyani kha siaṱari ḽi tevhelaho
Skip to contentAll 2019 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 NSC May June 2019 Memo
Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the NSC May June 2019, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Hl · Grade 12 · NSC May June · 2019 · tshivenda. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2019
- Exam period
- NSC May June
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 210.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC May June 2019
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/2019
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHA VHA PFESESE:
Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.
Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.
Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha
phindulo yeneyo.
Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi
tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.
Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho
musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.
KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO
NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI
Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:
Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha
luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi
honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha,
vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa).
Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa
khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i
pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo
lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi
zwi a ¾anganedzea.
Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/
HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo
ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
A hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha NDI NGOHO/A SI NGOHO
kana NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE.
Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he,
kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o
sumbedzwa.
Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha
make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.
Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.
Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere
¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/2019
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
MBUDZISO YA 1
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A
1.1 Ndi mulilo√ a tshi khou itela uri vha kone u bika zwi¼iwa.√ (2)
1.2 Ndi khombo ya u fhisa »aka√na mi»i.√ (2)
1.3 Mathukhwi a tea u kudzwa na u fhiselwa kule na mi»i,√ na metshisi i
vhewe kule hune vhana vha balelwa u hu swikela.√ (2)
1.4 Ndi musi vhathu vha tshi vho »i¾umela mu»agasi nga vhone vha½e ngeno
vha songo zwi gudela, zwa vho bveledza khombo/ U ¾uma mu»agasi zwi
siho mulayoni..√√ (2)
1.5 Muhumbulo muhulwane mafhungoni aya ndi wa uri vhathu vha no
shumisa makhan»ela vha tea u vhona uri vho a dzima pherani dzo¾he musi
vha sa athu u e»ela ngauri zwa sa ralo a nga vhanga khombo.√√ (2)
1.6 C/vhu»i na vhuvhi ha mulilo.√ (1)
1.7 Murero uyu u »isa kupfesesele kwa uri arali muthu a ita zwo khakheaho u
fhedzisela o dzhena khomboni/o pfa vhu¾ungu ene mu½e.√√ (2)
1.8 -Ndi ya u sa funga tshi¾ofu tshifhinga tshilapfu.
-Malabi a tshi¾angani/khishini a tea u vhetshelwa kule na tshi¾ofu.
-Mubiki a songo bika o ambara zwiambaro zwilapfu zwo nembelelaho
tshi¾ofuni.
(Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.)√√ (2)
1.9 Ndi a tendelana nazwo, ngauri zwilu»i hezwi a zwi lengi u duga/½anga
mulilo arali zwo dzula tsini na mulilo kana fhethu hune ha khou fhisesa,
ngauralo zwi tea u shumiswa hu tshi tevhedzwa maga a tsireledzo o tewaho.
[Kana mbuno mbili dzi pfalaho] √√ (2)
1.10 - Mi¾ani/mahayani/vhana/vhahulwane – ri tea u londa kushumisele kwa
mulilo u itela u thivhela khombo.
- Mupo – mupo u nga tsireledzea arali ra shumisa mulilo nga
vhu»ifhinduleli.
- Vhubindudzi – ikonomi i nga aluwa arali ra nga shumisa zwivhaswa na
mitshini nga n»ila yo pfumbudzwaho.
- Maga a tsiredzo – hu tea u vha na u pfumbudziwa nga ha maga a
khombo dza mulilo.
(Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.)√√√ (3)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/2019
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B
1.11 Ndi mushumo wa vhorazwidzimamulilo.√ (1)
1.12 Ndi zwiambaro zwa vhadzimi vha mulilo√na ma»i (kana zwishumiswa) ane
vha khou fafadzela ngao nga phaiphi.√ (2)
1.13 Vhu»ipfi ha vhashumi ndi ha u pfa vhu¾ungu/vho tshuwa√ngauri vha khou
vhona ndozwo/tshinyalelo yo welaho mu½e wa tshifha¾o.√ (2)
1.14 -I nga thivhelwa nga u dzima zwishumiswa zwo¾he zwa mu»agasi musi zwi
sa khou shumiswa.
-I nga thivhelwa nga u dzula hu tshi ¾olwa mu»agasi uri u tshee kha nyimele
yone naa.
-Mu»agasi u tea u dzheniswa nga vhathu vho u gudelaho.
[Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2)
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B
1.15 Zwo¾he zwi khou amba nga ha mulilo.√TSHIBVELEDZWA tsha A, tshi
½ea tsivhudzo kha lushaka nga ha kushumisele kwa mulilo u itela u thivhela
khombo,√ ngeno TSHIBVELEDZWA tsha B tshi tshi khou sumbedza
ndozwo i vhangwaho nga mulilo kha ndaka/tshifha¾o.√ (3)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/2019
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI
MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U
Kumakele kwa manweledzo
U ¾ola/maka hu tea u »isendeka kha zwo vhudziswaho, hu litshiwe izwo zwi songo
vhudziswaho.
Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:
Kuavhelwe kwa maraga:
o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno).
o Maraga 3 ndi dza luambo.
o ¹hanganyelo ya maraga: 10
Kuavhelwe kwa maraga musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou
ralo:
o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1
o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2
o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3
Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o
tou ralo:
o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo
o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo
PFESESANI:
Tshivhumbeo
Naho manweledzo o ¿walwa nga tshivhumbeo tsho khakheaho, a tea u ¾olwa.
Tshivhalo tsha maipfi:
o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho.
o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha
maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea.
o Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u
fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho, vha litshe ayo ma¿we a
manweledzo o salaho.
o Manweledzo a re mapfufhi fhedzi o faredza mbuno dzo¾he dzi ¾o»eaho ha
tewi u ½ewa n»a¾iso.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/2019
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
PHINDULO: TSHIBVELDZWA TSHA C
Maga a tevhelaho kha a shumiswe sa tsumban»ila ya zwine mulingiwa a tea u zwi
sumbedza kha manweledzo awe.
Mbuno dzi¿we na dzi¿we dza 7 dzi kha phara dzi tea u avhelwa maraga.
(Mitaladzi na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u lunzhedzana.)
NO KHOUTHESHENI NO MBUNO
1 ‘Ndi ngoho u awela hu a ¾o»ea uri 1 Muvhili wa muthu u ¾o»a u
muvhili u dovhe hafhu u vhe na awela.
nungo khathihi na mafulufulu.’
2 'Ndi zwa vhu¾hogwa u »iitela 2 Muthu kha vhe na
mugaganyagwama wa masheleni ane mugaganyagwama wa ma»uvha
wa »o a shumisa musi u tshi ya kha a vhuawelo.
ma»uvha a vhuawelo.'
3 'Madalo a ¾o»a ndugiselo yo dziaho 3 Kha hu sedzwe mbadelo dza
siani ¼a u sedzulusa ho nwelelaho zwithu zwi no »uresa.
kha zwine zwa »o »uresa lwendoni
lwonolwo.'
4 'Musi vha tshi ya u dala 4 Kha hu sedzwe mitengo ya
mashango»avha, kha hu sedzwe mabammbiri a u tshimbila
mitengo ya mabammbiri a u ngao.
tshimbila ngao.'
5 'Musi muthu sa athu u takuwa u tea 5 Muthu kha vhe na n»ivho ya
u vha na n»ivho ya hune a khou ya mutengo wa vhudzulo na
u dzula hone arali mbadelo ya zwi¼iwa.
vhudzulo yo katela na ya zwi¼iwa.'
6 'Kha hu vhe na masheleni o 6 Masheleni a u dalela na u
dzudzanyelwaho u »o endela fhethu renga zwine wa funa lwendoni
ho fhambanaho na u renga a dzudzanywe.
zwirengarengwa u ya nga u
fhambana hazwo.'
7 'Zwenezwo kha hu vhe na masheleni 7 Kha hu vhe na masheleni a
a ndindakhombo u itela musi hu tshi ndindakhombo.
bvelela zwe zwi si lavhelelwe.'
8 '... u tea u »iba»ekanya na 8 Mudali/Muendi u tea u vha
madzangano a vhuendelamashango mura»o wa madzangano a
hune masheleni a zwithu zwo¾he a vhuendelamashango.
dzula o anganyelwa.'
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/2019
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
TSHIVHUMBEO TSHA PHARA
PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou
ralo kokotolo lini.
Muthu kha vhe na mugaganyagwama u itela musi a tshi fara lwendo ma»uvhani a
vhuawelo. Mudali kha sedze mbadelo dzi no »uresa lwendoni khathihi na mitengo
ya mabammbiri a u tshimbila. Kha hu dohwe hu sedzuluswe u katelwa ha mbadelo
dza vhudzulo na zwi¼iwa. Mudali kha dzudzanye masheleni a u dalela fhethu ho
fhambanaho na a u renga e lwendoni. A dovhe hafhu a vhe na masheleni a
ndindakhombo na u dzhiela n¾ha u »idzhenisa kha u vha mura»o wa madzangano a
vhuendelamashango hu u itela u vha na n»ivho ya mashelelni ane a tea u badelwa
nga khathihi.
[Maipfi a 99]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/2019
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
KWA LUAMBO
Maga a u ¾ola/maka
Mupele¾o:
o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga
nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi
¼ene¼o.
o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa
nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho
ngalwo.
o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i
kha mupele¾o wonewone.
Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama
yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na
ndaela.
Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i
tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga
vhu»alo.
MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D
3.1 Ndi ngauri ipfi 'sakha' ¼i bvisela khagala tshidziki tsha iyi khungedzelo uri
zwi pfalese uri ndi fhethu ha u gudela zwa u dantsa/u
kunga/nyanyula/dzikusa dzangalelo ¼a vhaswa.√√ (2)
3.2 Tshigagarukela.√ Ndeme yatsho ndi ya u kunga/vhidzelela/ita khuwelelo
kha vha¾aleli uri vha »e vha gude u dantsa.√ (2)
3.3 Mukungedzeli o shumisa fonto khulwane hu u itela u kunga vhathu uri vha
ye vha gude u dantsa,√ ngeno fonto ¾hukhu i ya u fhuredzela vhathu uri
vha sa zwi vhone uri dzhiawolala ndi ya vhathu vha no ¾avhanya u fara
mulenzhe fhedzi.√ (2)
3.4 D/B na C.√ (1)
3.5 Tshigwada tsha vhaswa/vhathu vha re na dzangalelo ¼a u dantsa,√ ngauri
ndi yone thangana ine ya kha »i »inangela mabu»o a vhugudisi ho
fhambanaho/vhathu vhane vha funa u dantsa vha tshi khou itela u
»imvumvusa.√√
[Maraga nthihi kha tshigwada, maraga mbili kha thikhedzo.] (3)
[10]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE 2019
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
MBUDZISO YA 4: KHATHUNI
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E
4.1 Ndi nyimele ya vhalwadze/vhathu vhane vha khou wana dzilafho√ ngauri
hu khou vhonala hu zwiimiswani zwa mutakalo/vha khou ilafhiwa.√ (2)
4.2 Ndi FUREME YA 1,√ ngauri muongi/dokotela ho ngo ambara magi¼afu a
zwanµani/tshithu tsha u thivha mulomo uri a sa kavhiwe nga malwadze.√ (2)
4.3 C/itwe ndingo dza malwadze.√ (1)
4.4 '... fhano sibadela a thi hu funi ngauri ra »a a ri humi.'√ Mualuwa uyu u
sanda/nyala/vhenga u valelwa/e»edzwa mmbeteni sibadela, u tenda kha ¼a
uri sibadela hu vhulawa vhathu.√
[Kana zwi¿we-vho zwi pfalaho.] (2)
4.5 - Ndi u amba na vhashumelavhapo uri vha ye vha tsivhudze vhaaluwa.
- Vhathu vhane vha dzula na vhaaluwa vha tea u vha ¾u¾uwedza u ya
vhuongeloni.
- U dzhenelela kha madzangano a vhaaluwa.
- Sibadela a hu vhulawi muthu.
[Zwiraru zwi pfalaho.]√√√ (3)
[10]
MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F
5.1 Ndi musidzana/ndi muthu√ - mbofho ya dzina.√ (2)
5.2 ·i khou tikedza ¼iiti 'bva'√ kha u sumbedza uri muthu u bva tshifhinga
tsho¾he/nyito i pfalese.√ (2)
5.3 Ene ndi muthu wa vhulondo.√ (1)
5.4 Ahaa.√ Ndi ¼iaravhi ¼a u takalela/kho»edzela.√ (2)
5.5 ·imudi ¼a gonelo.√ A nga si zwi kone.√ (2)
5.6 Vha bikela vhu¿anga vhutsila vha vhona nga ma¾o.√ (1)
[10]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30
MARAGAGU¹E: 70
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC May June 2019 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2019 Memo

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 NSC May June 2019 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 NSC May June 2019 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2019 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 NSC May June 2022 Question Paper
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper