Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 NSC May June 2019 Memo

MemorandumTshivenda HLGrade 1220199 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the NSC May June 2019, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

NSC May June 2019

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) 2019 TSUMBAN¶ILA YA U MAKA MARAGA: 70 Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 9. Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa Iyani kha siaṱari ḽi tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/2019 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHA VHA PFESESE:  Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.  Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.  Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha phindulo yeneyo.  Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.  Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma. KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:  Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa).  Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a ¾anganedzea.  Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/ HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.  A hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha NDI NGOHO/A SI NGOHO kana NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.  Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he, kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o sumbedzwa.  Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.  Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.  Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/2019 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 1 PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Ndi mulilo√ a tshi khou itela uri vha kone u bika zwi¼iwa.√ (2) 1.2 Ndi khombo ya u fhisa »aka√na mi»i.√ (2) 1.3 Mathukhwi a tea u kudzwa na u fhiselwa kule na mi»i,√ na metshisi i vhewe kule hune vhana vha balelwa u hu swikela.√ (2) 1.4 Ndi musi vhathu vha tshi vho »i¾umela mu»agasi nga vhone vha½e ngeno vha songo zwi gudela, zwa vho bveledza khombo/ U ¾uma mu»agasi zwi siho mulayoni..√√ (2) 1.5 Muhumbulo muhulwane mafhungoni aya ndi wa uri vhathu vha no shumisa makhan»ela vha tea u vhona uri vho a dzima pherani dzo¾he musi vha sa athu u e»ela ngauri zwa sa ralo a nga vhanga khombo.√√ (2) 1.6 C/vhu»i na vhuvhi ha mulilo.√ (1) 1.7 Murero uyu u »isa kupfesesele kwa uri arali muthu a ita zwo khakheaho u fhedzisela o dzhena khomboni/o pfa vhu¾ungu ene mu½e.√√ (2) 1.8 -Ndi ya u sa funga tshi¾ofu tshifhinga tshilapfu. -Malabi a tshi¾angani/khishini a tea u vhetshelwa kule na tshi¾ofu. -Mubiki a songo bika o ambara zwiambaro zwilapfu zwo nembelelaho tshi¾ofuni. (Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.)√√ (2) 1.9 Ndi a tendelana nazwo, ngauri zwilu»i hezwi a zwi lengi u duga/½anga mulilo arali zwo dzula tsini na mulilo kana fhethu hune ha khou fhisesa, ngauralo zwi tea u shumiswa hu tshi tevhedzwa maga a tsireledzo o tewaho. [Kana mbuno mbili dzi pfalaho] √√ (2) 1.10 - Mi¾ani/mahayani/vhana/vhahulwane – ri tea u londa kushumisele kwa mulilo u itela u thivhela khombo. - Mupo – mupo u nga tsireledzea arali ra shumisa mulilo nga vhu»ifhinduleli. - Vhubindudzi – ikonomi i nga aluwa arali ra nga shumisa zwivhaswa na mitshini nga n»ila yo pfumbudzwaho. - Maga a tsiredzo – hu tea u vha na u pfumbudziwa nga ha maga a khombo dza mulilo. (Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.)√√√ (3) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/2019 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.11 Ndi mushumo wa vhorazwidzimamulilo.√ (1) 1.12 Ndi zwiambaro zwa vhadzimi vha mulilo√na ma»i (kana zwishumiswa) ane vha khou fafadzela ngao nga phaiphi.√ (2) 1.13 Vhu»ipfi ha vhashumi ndi ha u pfa vhu¾ungu/vho tshuwa√ngauri vha khou vhona ndozwo/tshinyalelo yo welaho mu½e wa tshifha¾o.√ (2) 1.14 -I nga thivhelwa nga u dzima zwishumiswa zwo¾he zwa mu»agasi musi zwi sa khou shumiswa. -I nga thivhelwa nga u dzula hu tshi ¾olwa mu»agasi uri u tshee kha nyimele yone naa. -Mu»agasi u tea u dzheniswa nga vhathu vho u gudelaho. [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B 1.15 Zwo¾he zwi khou amba nga ha mulilo.√TSHIBVELEDZWA tsha A, tshi ½ea tsivhudzo kha lushaka nga ha kushumisele kwa mulilo u itela u thivhela khombo,√ ngeno TSHIBVELEDZWA tsha B tshi tshi khou sumbedza ndozwo i vhangwaho nga mulilo kha ndaka/tshifha¾o.√ (3) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/2019 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U Kumakele kwa manweledzo U ¾ola/maka hu tea u »isendeka kha zwo vhudziswaho, hu litshiwe izwo zwi songo vhudziswaho. Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:  Kuavhelwe kwa maraga: o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno). o Maraga 3 ndi dza luambo. o ¹hanganyelo ya maraga: 10  Kuavhelwe kwa maraga musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1 o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2 o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3  Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo PFESESANI:  Tshivhumbeo Naho manweledzo o ¿walwa nga tshivhumbeo tsho khakheaho, a tea u ¾olwa.  Tshivhalo tsha maipfi: o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea. o Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho, vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho. o Manweledzo a re mapfufhi fhedzi o faredza mbuno dzo¾he dzi ¾o»eaho ha tewi u ½ewa n»a¾iso. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/2019 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka PHINDULO: TSHIBVELDZWA TSHA C Maga a tevhelaho kha a shumiswe sa tsumban»ila ya zwine mulingiwa a tea u zwi sumbedza kha manweledzo awe. Mbuno dzi¿we na dzi¿we dza 7 dzi kha phara dzi tea u avhelwa maraga. (Mitaladzi na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u lunzhedzana.) NO KHOUTHESHENI NO MBUNO 1 ‘Ndi ngoho u awela hu a ¾o»ea uri 1 Muvhili wa muthu u ¾o»a u muvhili u dovhe hafhu u vhe na awela. nungo khathihi na mafulufulu.’ 2 'Ndi zwa vhu¾hogwa u »iitela 2 Muthu kha vhe na mugaganyagwama wa masheleni ane mugaganyagwama wa ma»uvha wa »o a shumisa musi u tshi ya kha a vhuawelo. ma»uvha a vhuawelo.' 3 'Madalo a ¾o»a ndugiselo yo dziaho 3 Kha hu sedzwe mbadelo dza siani ¼a u sedzulusa ho nwelelaho zwithu zwi no »uresa. kha zwine zwa »o »uresa lwendoni lwonolwo.' 4 'Musi vha tshi ya u dala 4 Kha hu sedzwe mitengo ya mashango»avha, kha hu sedzwe mabammbiri a u tshimbila mitengo ya mabammbiri a u ngao. tshimbila ngao.' 5 'Musi muthu sa athu u takuwa u tea 5 Muthu kha vhe na n»ivho ya u vha na n»ivho ya hune a khou ya mutengo wa vhudzulo na u dzula hone arali mbadelo ya zwi¼iwa. vhudzulo yo katela na ya zwi¼iwa.' 6 'Kha hu vhe na masheleni o 6 Masheleni a u dalela na u dzudzanyelwaho u »o endela fhethu renga zwine wa funa lwendoni ho fhambanaho na u renga a dzudzanywe. zwirengarengwa u ya nga u fhambana hazwo.' 7 'Zwenezwo kha hu vhe na masheleni 7 Kha hu vhe na masheleni a a ndindakhombo u itela musi hu tshi ndindakhombo. bvelela zwe zwi si lavhelelwe.' 8 '... u tea u »iba»ekanya na 8 Mudali/Muendi u tea u vha madzangano a vhuendelamashango mura»o wa madzangano a hune masheleni a zwithu zwo¾he a vhuendelamashango. dzula o anganyelwa.' Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/2019 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka TSHIVHUMBEO TSHA PHARA PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo kokotolo lini. Muthu kha vhe na mugaganyagwama u itela musi a tshi fara lwendo ma»uvhani a vhuawelo. Mudali kha sedze mbadelo dzi no »uresa lwendoni khathihi na mitengo ya mabammbiri a u tshimbila. Kha hu dohwe hu sedzuluswe u katelwa ha mbadelo dza vhudzulo na zwi¼iwa. Mudali kha dzudzanye masheleni a u dalela fhethu ho fhambanaho na a u renga e lwendoni. A dovhe hafhu a vhe na masheleni a ndindakhombo na u dzhiela n¾ha u »idzhenisa kha u vha mura»o wa madzangano a vhuendelamashango hu u itela u vha na n»ivho ya mashelelni ane a tea u badelwa nga khathihi. [Maipfi a 99] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/2019 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO Maga a u ¾ola/maka  Mupele¾o: o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi ¼ene¼o. o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho ngalwo. o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i kha mupele¾o wonewone.  Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na ndaela.  Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D 3.1 Ndi ngauri ipfi 'sakha' ¼i bvisela khagala tshidziki tsha iyi khungedzelo uri zwi pfalese uri ndi fhethu ha u gudela zwa u dantsa/u kunga/nyanyula/dzikusa dzangalelo ¼a vhaswa.√√ (2) 3.2 Tshigagarukela.√ Ndeme yatsho ndi ya u kunga/vhidzelela/ita khuwelelo kha vha¾aleli uri vha »e vha gude u dantsa.√ (2) 3.3 Mukungedzeli o shumisa fonto khulwane hu u itela u kunga vhathu uri vha ye vha gude u dantsa,√ ngeno fonto ¾hukhu i ya u fhuredzela vhathu uri vha sa zwi vhone uri dzhiawolala ndi ya vhathu vha no ¾avhanya u fara mulenzhe fhedzi.√ (2) 3.4 D/B na C.√ (1) 3.5 Tshigwada tsha vhaswa/vhathu vha re na dzangalelo ¼a u dantsa,√ ngauri ndi yone thangana ine ya kha »i »inangela mabu»o a vhugudisi ho fhambanaho/vhathu vhane vha funa u dantsa vha tshi khou itela u »imvumvusa.√√ [Maraga nthihi kha tshigwada, maraga mbili kha thikhedzo.] (3) [10] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE 2019 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 4: KHATHUNI PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E 4.1 Ndi nyimele ya vhalwadze/vhathu vhane vha khou wana dzilafho√ ngauri hu khou vhonala hu zwiimiswani zwa mutakalo/vha khou ilafhiwa.√ (2) 4.2 Ndi FUREME YA 1,√ ngauri muongi/dokotela ho ngo ambara magi¼afu a zwanµani/tshithu tsha u thivha mulomo uri a sa kavhiwe nga malwadze.√ (2) 4.3 C/itwe ndingo dza malwadze.√ (1) 4.4 '... fhano sibadela a thi hu funi ngauri ra »a a ri humi.'√ Mualuwa uyu u sanda/nyala/vhenga u valelwa/e»edzwa mmbeteni sibadela, u tenda kha ¼a uri sibadela hu vhulawa vhathu.√ [Kana zwi¿we-vho zwi pfalaho.] (2) 4.5 - Ndi u amba na vhashumelavhapo uri vha ye vha tsivhudze vhaaluwa. - Vhathu vhane vha dzula na vhaaluwa vha tea u vha ¾u¾uwedza u ya vhuongeloni. - U dzhenelela kha madzangano a vhaaluwa. - Sibadela a hu vhulawi muthu. [Zwiraru zwi pfalaho.]√√√ (3) [10] MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F 5.1 Ndi musidzana/ndi muthu√ - mbofho ya dzina.√ (2) 5.2 ·i khou tikedza ¼iiti 'bva'√ kha u sumbedza uri muthu u bva tshifhinga tsho¾he/nyito i pfalese.√ (2) 5.3 Ene ndi muthu wa vhulondo.√ (1) 5.4 Ahaa.√ Ndi ¼iaravhi ¼a u takalela/kho»edzela.√ (2) 5.5 ·imudi ¼a gonelo.√ A nga si zwi kone.√ (2) 5.6 Vha bikela vhu¿anga vhutsila vha vhona nga ma¾o.√ (1) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all