Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC May June 2022 Memo

Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) 2022 TSUMBAN¶ILA YA U ¹OLA/MAKA MARAGA: 80 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 27. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 2 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka TSIVHUDZO KHA VHA¹OLI/VHAMAKI  Memorandamu uyu i tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.  Memorandamu u tea u thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho khathihi na phanele ya u linga musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.  Phindulo dza vhalingiwa dzi tea u eliwa nga u angaredza zwi tshi tevhedza vhukoni/ndeme yazwo. MAGA A U ¹OLA/MAKA 1. Arali mulingiwa o fhindula mbudziso dzi fhiraho tshivhalo tsho tiwaho, kha vha make/¾ole fhedzi phindulo ya u thoma. (Mulingiwa ha tei u fhindula mbudziso ndapfu na mbudziso pfufhi u bva kha lushaka luthihi lwa bugu/¼i¿walwa.) 2. Arali mulingiwa o fhindula mbudziso dzo¾he n½a u bva kha KHETHEKANYO YA A, (vhurendi ho randelwaho), kha vha make/¾ole phindulo mbili fhedzi dza u thoma. 3. Arali mulingiwa o fhindula mbudziso ndapfu mbili kana mbudziso pfufhi mbili kha KHETHEKANYO dza B na C, kha vha make/¾ole ya u thoma vha litshe ya vhuvhili. Arali mulingiwa o fhindula mbudziso dzo¾he n½a, kha vha make/¾ole phindulo ya u thoma kha KHETHEKANYO i¿we na i¿we, tenda a vha o fhindula mbudziso nthihi pfufhi na nthihi ndapfu. 4. Arali mulingiwa a nga fhindula phindulo mbili hune ya u thoma ya vha yo khakhea ngeno ya vhuvhili i yone, kha vha make ya u thoma vha litshe ya vhuvhili. 5. Arali phindulo dzi songo nomboriwa nga ngona, kha vha make/¾ole vha tshi tevhedza memorandamu. 6. Arali vhukhakhi ha mupeleṱo vhu tshi nga khakhisa ¾halutshedzo, kha vha zwi make sa vhukhakhi. Arali zwi sa khakhisi ¾halutshedzo, kha vha make sa zwone. 7. Mbudziso ndapfu/dza maanea: Arali maanea/phindulo ndapfu ya nga vha pfufhi kha tshivhalo tsha maipfi tsho tiwaho, vha songo ½ea nda¾iso, ngauri o no »i dzula o »iha¾ula ene mu½e. Arali phindulo ya lapfesa u fhirisa mpimo, kha vha sedzuluse/¾ole nga ho teaho nyimele nahone vha songe mutumba na vha¾oli vhahulwane. Kha vha shumise rubriki dza u linga dzi re kha Aphendikisi ya A na B u ¾ola maanea a vhalingiwa. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 3 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka 8. Mbudziso pfufhi: Arali mulingiwa a songo shumisa zwi»evhe musi o humbelwa uri a khouthe, vha songo ½ea nda¾iso. 9. Kha mbudziso dzo vuleaho, hu songo avhelwa maraga kha EE/HAI, kana kha NDI A TENDA/A THI TENDI. Thikhedzo/Khwa¾hisedzo/¾halutshedzo kha zwi vhe zwone zwi dzhielwaho nzhele kana zwi avhelwaho maraga. 10. Hu songo avhelwa maraga kha NDI NGOHO/A SI ZWONE kana NDI MBUNO/KUHUMBULELE KWAWE. Thikhedzo/Khwa¾hisedzo/¾halutshedzo kha zwi vhe zwone zwi dzhielwaho nzhele kana zwi avhelwaho maraga. 11. Phindulo dza mbudziso pfufhi dzi tea u ¾oliwa/makiwa nga vhusedzi hu tshi dzhielwa nzhele mbofho dzo tshewaho/dzhiwaho kha dzulo ¼a u linganyisa memorandamu. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 4 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA A: VHURENDI VHURENDI HO RANDELWAHO MBUDZISO YA 1: VHURENDI – MBUDZISO NDAPFU XUXUXU – AA Mphaga KUAVHELWE KWA MARAGA Maraga dzi avhelwe nga n»ila yone:  Maraga dza 6 ndi dza mbuno.  Maraga dza 4 ndi dza luambo. Dzone dzi avhelwe nga n»ila heyi: o Maraga 4 arali mbuno dzi 5–6 o Maraga 3 arali mbuno dzi 4 o Maraga 2 arali mbuno dzi 3 o Maraga 1 arali mbuno dzi 2 o Maraga 0–1 arali mbuno dzi 0–1 - Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. Fhedzi-ha, kha vha tendele phindulo dzo fhambanaho, dza vhusiki nahone dzi ¾anaho kuhumbulele na kusengulusele kwa vhudzivha. - Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho. - Kha vha shumise rubriki i re mafhedziseloni musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi XUXUXU – AA Mphaga Marangaphanµa Thero ndi mulaedza muhulwane wa tshirendo/zwine tshirendo tsha khou amba nga hazwo/Zwine murendi a tama ri tshi zwi µivha. Ndima/tshitanza i/tshi vhumbwa nga mitaladzi/vese ya/dza tshirendo yo/dzo faredzaho muhumbulo muhulwane. Mbuno  Kha ndima/tshitanza ya/tsha u thoma, murendi u bvisela khagala uri muthu wa zwitshele na mazwifhi ha dzuli fhasi, tshawe u takadzwa nga u sola vhathu vhunga a si na tsha mbiluni. Murendi u ita khuwelelo ya uri vhathu ri songo thetshelesa mazwifhi a mudziazwitshele hune a vhuya a tama uri ngavhe muthu uyu zwiito zwawe zwi tshi mu dzhenisa khomboni uri a la¾e matshilele awe.  Kha ndima/tshitanza ya/tsha vhuvhili, murendi u bvisela khagala uri mudziazwitshele ha na tshivhuya, u a bvafha tshawe ndi u lu¾anya vhathu vhane vha anµana.  Kha ndima/tshitanza ya/tsha vhuraru, murendi u isa phanµa na u sasaladza matshilele a mudziazwitshele ane ha dzuli fhasi, ha tendi u kaidzwa, tshawe ndi u enda a tshi zwifha na u sola vhathu. Izwi zwi ita uri murendi a vhuye a mu tamele mashudu mavhi a u ri u kundwa ngani u ¾hukhulwa milenzhe u itela uri a kundelwe nga u tsa a tshi gonya a tshi lu¾anya vhathu. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 5 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka Magumo Murendi o kona u shumisa ndima/zwitanza u bvisela khagala thero ya itshi tshirendo nge a sumbedza uri muthu wa zwitshele na mazwifhi ndi mubva, ha na tsha mbiluni, ha kaidzwi ha dzuli fhasi nahone u takadzwa nga u lu¾anya vhathu. [10] MBUDZISO YA 2: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI NTENDELE NDI VHE TSUMBAN¶ILA – FR Modau 2.1 Murendi u ¾oµa u khwa¾hisedza uri hu tshi itea zwi songo µoweleaho u songo tenda u vha wa u thoma u gidimela u zwi ita, u nga namba wa vha wa u fhedzisela u dzhena khazwo.√√ (2) 2.2 Ndi tsha sonethe√, ngauri ndi ndima i re na mitaladzi /vese dza 14.√ (2) 2.3 Muhumbulo muhulwane ndi wa uri vhaswa kha vha ¾homphe na u tenda u kaidziwa nga vhathu vhahulwane vha dovhe vha ¾utshele zwikambi vhunga zwi zwi¿we zwa zwi vhangaho mpfu nnzhi dzavho.√√ (2) 2.4 Thounu i re fhasi i dzumbulula vhuµipfi ha murendi ha u pfa vhu¾ungu nga u vhaiswa nga mikhwa ya vhaswa ine i fhedza yo vha dzhenisa khomboni na lufuni.√√ (2) 2.5 Ndi a tendelana nakwo, vhunga vhunzhi ha vhaswa vha ano maµuvha, a vha thetshelesi vha tshi kaidzwa, a vha ¾homphi vhathu vhahulwane, tshavho ndi u µibandutshedza kha zwikambi zwine zwa shanduka zwivhulahi zwavho. [Kana zwi¿wevho zwi pfalaho.]√√ (2) [10] MBUDZISO YA 3: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI MBILU I LILELA U GAVHA – WMR Sigwavhulimu 3.1 Murendi u tama u bvisela khagala uri vhathu vha dzulela u ita vhuhovheleli ha u hovhelela miµifho ya ¼ino shango vha sa neti.√√ (2) 3.2 Ndi tsha a¼egori/Sathaya√ ngauri hu khou kaidzwa vhathu uri kha ri litshe u funesa madzanga a shango, ri fune u tshidzwa ha mimuya nga Mutshidzi/murendi u khou sasaladza maitele mavhi a muthu a u funesa zwa madzanga a shango.√ (2) 3.3 Muhumbulo muhulwane ndi wa uri vhathu kha ri lilele u tshidza mimuya yashu nga u renda Mudzimu/Musiki ri ¾utshele zwa shango zwi fushaho ½ama.√√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 6 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka 3.4 Thouni yo fholaho/ya fhasi i dzumbulula vhuµipfi ha murendi ha u pfela vhu¾ungu vhathu a tshi vhona vha tshi bva nµilani ya Mudzimu nga u lusa u wana madzanga/miµifho ya ¼ino shango.√√ (2) 3.5 Ndi a tendelana nae, ngauri vhunzhi ha vhathu vha a shandukisa kutshilele kwo teaho vha fhedza tshifhinga vha tshi khou lilela u µiphi½a nga zwa shango ¼ino zwine zwa ita uri vha hangwe u tevhedza milayo ya Musiki.√√ [Muhumbulo u hanedzanaho na uyu kha u sedzuluswe/¾oliwe.] (2) [10] MBUDZISO YA 4: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI NDI DAKALO-ZWILILO – BR Mafhege 4.1 Murendi u ¾oµa u ri vhudza uri muthu a sa ¾alifhela vhutshilo u a kundwa u bvelela/u a wa vhutshiloni.√√ (2) 4.2 Tshirendo itshi ndi tsha lushaka lwa a¼egori√, ngauri murendi u khou ita uri vhathu vha µivhe uri zwine vha khou tshilela zwone a si zwa ndeme, zwa vhu¾hogwa ndi u tenda Mudzimu uri vha wane dakalo ¼one-¼one√. (2) 4.3 Mulaedza une murendi a ¾oµa u eletshedza vhathu ndi wa uri zwo¾he zwa fhano shangoni zwine ra ita zwone ndi mahandana, nahone zwi ri fhambanya na Mudzimu/Musiki.√√ (2) 4.4 Thounu i re fhasi i dzumbulula vhuµipfi ha u pfa vhu¾ungu nga zwine vhathu vha ita vha tshi litsha u tenda Mudzimu/Musiki.√√ (2) 4.5 Ndi a ima nae: -Vhathu ri hangwa Mudzimu ri tshi itela u takadza yashu mivhili. -Madakalo aneo kanzhi ha vhi madakalo a no ya thambo, a ri wedza khomboni. -Zwo¾he zwa ¼ino shango zwi a fhela, ndi mahandana. [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ [Muhumbulo u hanedzanaho na uyu kha u sedzuluswe/¾oliwe.] (2) [10] NA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 7 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka VHURENDI VHU SONGO RANDELWAHO (HA KHOMBEKHOMBE) MBUDZISO YA 5: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI ºWANANGA – S Muremela 5.1 Ndi tsha sonethe√ngauri tsho vhumbwa nga ndima i re na mitaladzi/vese dza 14. √ KANA Tsatsaladzo/sathaya√ ngauri murendi u sasaladza u vha na vhana hashu, uri a zwi µisi dakalo zwi µisa thambulo.√ (2) 5.2 Khaesura√, ngauri hu na u awelanyana ha dovha ha bvelwa phanµa na u renda, hu khou khwa¾hisedzwa ndeme ya u takala.√ (2) 5.3 Muhumbulo muhulwane une murendi a ¾oµa u bvisela khagala ndi wa uri kha muthu a humbulaho uri u vha na ¿wana zwi µisa dakalo, kha zwi µivhe uri a si zwone vhunga na onoyo ¿wana a si na dakalo ¼o fhelelaho.√√ (2) 5.4 Mutevhetsindo wa u ongolowa √ u re kha itshi tshirendo u dzumbulula vhuµipfi ha murendi ha u pfela vhu¾ungu vhathu vhane vha humbula uri u beba ¿wana zwi µo vha µisela dakalo, ngeno vha sa µivhi uri na ene ¿wana a tshi bebwa u vha a si na na dakalo ¼o fhelelaho.√ (2) 5.5 Ndi a ima nae, ngauri vhunzhi ha vhabebi vhane vha vha na vhana kanzhi vha dzulela u ¼a mbilu nga kutshilele kwavho na vhone vhana vha tshi lila nga vhabebi vhavho. √√ KANA A thi imi nae, ngauri vhabebi vha hone vhane u vha havho na vhana zwo vha µisela dakalo ngauri vha khou µiphi½a nga mitshelo yavho/vhana vha unµa vhabebi vhavho/ vha vha bvisa vhushaini he vha vha vhe khaho. √√ (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 8 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA B: NGANEA/FOLUKU·OO NGANEA MBUDZISO YA 6: NANDI NDI SHENGA? – MBUDZISO NDAPFU KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza mbuno: 15. Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10. Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo: (Mathomo, mutumbu, magumo) – maraga dza 6 o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei: o Arali e kha khritheria 4–5 u wana maraga 4 o Arali e kha khritheria 3 u wana maraga 3 o Arali e kha khritheria 1–2 u wana maraga 2  Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. Fhedzi-ha, kha vha tendele phindulo dzo fhambanaho, dza vhusiki nahone dzi ¾anaho kuhumbulele na kusengulusele kwa vhudzivha.  Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho.  Kha vha shumise rubriki i re mafhedziseloni musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. Marangaphanµa Puloto ndi ndunzhendunzhe ya mafhungo, lune tshiwo tshi¿we tsha µisa tshi¿we, u bva mathomoni u swika magumoni a bugu. Nyito i takuwaho ndi tshipiµa tsha puloto tsha vhuvhili u bva kha kubveledzele kwa mafhungo, hune zwiwo zwi vha zwi tshi khou tevhekana u swika ma¾hakheni a bugu. Mbuno Kha nyito i takuwaho ndi hune ra vhona thaidzo i tshi khou aluwa zwi tshi ¾u¾uwedzwa nga u tevhekana ha zwiwo. Kha nganea iyi ri wana nyito i takuwaho i tshi khou bveledzwa nga zwiwo zwi tshi tevhekana nga nµila i tevhelaho:  Musi Vho Luvhani vha tshi vhudza munna wavho uri vho vhifha muvhilini ngeno Vho Madilaga vho vha vho amba uri a vha tsha ¾oµa u vha na mu¿we ¿wana.  Vho Madilaga vha vhudza Vho Luvhani uri tshine tsha nga tandulula thaidzo iyi ndi ha musi mihwalo i tshi nga ngalangadzwa kana ¿wana a tou ½ekedzwa kha vha¼a vhane vha si vhe na vhakoma. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 9 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka  Muhumbulo uyo wo µo dina Vho Luvhani lwe vha ita na u bva mu»ini vhusiku vha songo onesa muthu vha ya hayani ha havho, vha fheletshedzwa nga Vho Muvhi he vha vho fhira vha tshi dzhia Vho Mainganye khaladzi a Vho Madilaga.  Musi fhungo i¼i ¼i tshi sengiwa Vho Madilaga vho µo humbela pfarelo phanµa ha Vho Muvhi, Vho Mainganye na Vho Luvhani uri a vha tsha µo dovha vha zwi amba.  Hezwi zwo ita uri Vho Luvhani vha dalele mushumelavhapo Vho Silima ngei ki¼iniki vhunga vho vha vha tshi khou dinwa nga mutsiko wa malofha.  Musi Vho Luvhani vha tshi ya ki¼iniki vho fhelekedzwa nga Vho Madilaga vha vhudzwa u pfi ¿wana u µo tea u yo bebelwa sibadela vhunga hu na zwi¿we zwi songo dzudzanyeaho kha ¿wana.  Musi Vho Luvhani vha tshi vhofholowa sibadela vha wana uri vho beba ¿wana e na ¼ino ¼a n¾ha.  Mafhungo aya o µo dina Vho Madilaga lwe vha pfa vha tshi shona vha tshi humbula uri vho vha vho amba uri ho vha ho fanela mihwalo yo ngalangadzwa kale.  Musi radio ya Fha¾alushaka i tshi µivhadza uri ho bebiwa ¿wana e na ¼ino ngei sibadela tsha Vhutshidzi zwa pfiwa nga Vho Maambavha¿we, vhe vha µo fhedza vho gidimela henengei u yo vhona.  Musi ¿wana a tshi vhuya sibadela Vho Madilaga vho hana u mu ira dzina ngauri vha pfa vha sa koni u ¾anganedza uri ndi ¿wana wavho.  Musi Vho Luvhani vha tshi semiwa nga Vho Ana nga murahu ha musi ¿wana wavho Muyana¼o a tshi lilela mpopi wa Tshifhiwa. Vho vha sema vha vha vhudza nga ¿wana wavho Tshifhiwa uri ndi shenga nahone a luma muthu tshilonda tsha hone a tshi fholi.  Musi Vho Luvhani vha tshi vhudza Vho Madilaga zwauri Vho Ana vho vha sema Vho Madilaga vho isa phanµa na u vha vhudza uri ndi nga u sa pfa havho zwine zwa ita uri vha bebe ¿wana a na ¼ino.  Musi Ladzani a tshi vhuya hayani a tshi bva tshikoloni o vhaisala muyani ngauri vha¿we vhana vho vha vha tshi khou mu sea uri ha hawe hu na shenga. Vho Luvhani vho mu ¾alutshedza uri ndi nga mini vhathu vha tshi amba ngauralo a kona-ha u zwi pfesesa.  Musi Vho Ratshi¼i, murangaphanµa wa siviki vha tshi ramba mu¾angano wa vhadzulapo uri lushaka lu bviselwe khagala nga ha uri shenga ndi mini. Mu¾angano uyo wo vha wavhuµi ngauri wo sia vhadzulapo vha tshi vho pfesesa.  Vho Madilaga vha ya vha vhudza khaladzi avho Vho Mainganye uri Vho Luvhani a vha tsha vha thetshelesa nahone vha µiita munna wa muµi. Mafhungo ayo o wanala uri a si one nga murahu ha uri Vho Luvhani vha ambe nyimele yo¾he ya mafhungo kha Vho Mainganye.  Musi Vho Luvhani vha tshi ya u onesa kha vha havho na kha Vho Madilaga na Vho Mainganye, uri vhone vha khou ya u dzula Polokwane na Tshifhiwa.  Musi Tshifhiwa a tshi ¾uwa na mme awe a tshi bva e Polokwane u yo onesa khotsi awe na makhadzi wawe uri ene u khou ya u dzhena tshikolo ngei Germany ngauri o wana ndambedzo ya u guda zwa vhuinzhiniara ha u lugisa na u fha¾a dzigoloi dza ha Mercedes Benz ngauri o vhonala e musidzana o ¾alifhaho nga maanµa Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 10 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka  Naho Tshifhiwa o vha a sa tsha dzula afha hayani, samba ¼a uri o bebwa e na ¼ino ¼o ita uri Vho Ana muhura wa Vho Madilaga vha µi sala vha tshi vha pomoka uri zwibudzana zwavho a zwo ngo vhulawa nga mmbwa, zwo vhulawa nga shenga ¼ine ¼a vha Tshifhiwa. Vho Ana vho µo wanala vha na ¿anga getheni ya Vho Madilaga vha tshi khou hasha mishonga. Magumo Mu¿wali o kona u bveledza nyito i takuwaho sa tshipiµa tsha puloto buguni iyi ngauri ri vhona hu na u lunzhedzana zwavhuµi ha mafhungo. Tshiwo tshi¿we tshi tshi µisa tshi¿we u swika ma¾hakheni. Ndi ngazwo bugu iyi i tshi takadza vhukuma. [25] MBUDZISO YA 7: NANDI NDI SHENGA? – MBUDZISO PFUFHI 7.1 Ndi tshipi»a tsha nyito i takuwaho/u bveledza mafhungo.√Ngauri mafhungo a mu¾a wa ha Madilaga a uri a vha khou ¾anganedza ¿wana o bebwaho e na ¼ino, a khou vhifha a tshi ya phanµa/Vho Luvhani vha khou lusa u tandulula thaidzo ya u kolelwa uri vho beba shenga nga u tenda u ya u amba mu¾anganoni wo rambiwaho nga vha siviki.√ (2) 7.2 Vho Madilaga vha bveledzwa sa munna a re na mbiti/a sa lengi u sinyuwa. Ndi muthu a si na vhuµifhinduleli nahone a sa imeli zwithu zwa mu¾ani wawe. Ndi muthu a si na lufuno. Ndi muthu a sa thetshelesi. [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) 7.3 Ndi khu»ano ya nga nn»a.√Ngauri ri pfa Vho Madilaga vha tshi khou semana na Vho Luvhani vha tshi simesa uri ndi ngani hu tshi khou ambiwa mafhungo nga ¿wana wavho ngeno vhone vhe siho.√ (2) 7.4 Vho Madilaga vha dzula vhuponi ha mahayani, Tshandebvu, hune munna u dzhiiwa sa ¾hoho ya muµi nahone e ene ane a dzhia tsheo a sa hanedzwi nga mufumakadzi wawe.√√ (2) 7.5 Vho Luvhani vha sumbedza uri vhone vha µo lwa nga nµila dzo¾he uri Tshifhiwa a bvelele, zwine zwo fhedza zwo bvelela musi vha tshi pfuluwa na ¿wana wavho Tshifhiwa vha ya vha dzula Polokwane, he a swika a dzhena tshikolo a phasa zwavhuµi a fhedza a gudela na mushumo Germany.√√ (2) 7.6 - Vho Luvhani vho vha vha tshi dzula vha tshi kolelwa nga vhahura. - Vha farwa nga mutsiko wa malofha. - Zwo ita uri vha si ye muµi wavho vha ye u dzula Polokwane. - Vhana na vhone vho vha vha tshi kolelwa tshikoloni. - Zwo ita uri vhana vha aluwe vha si na ¾hogomelo ya vhabebi vho¾he. [Maraga THARU kha mbuno THARU dzi pfalaho.]√√√ (3) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 11 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka 7.7 Vhuholefhali a vhu thivheli muthu u bvelela. Tshifhiwa we a bebwa vhathu vha ri ndi muholefhali u fhedza a bvelela vhutshiloni a vha inzhiniara./ U shaya nµivho zwi a dina. Tshifhiwa vha vhona uri ha nga bveleli ngauri a bebwa e na ¼ino ¼ithihi, fhedzi a fhedza a tshi vha na pfunzo dza n¾ha nahone a guda na mashangoni a seli [Maraga 2 kha muhumbulo u pfalaho.]√√ (2) 7.8 Thaidzo ya Vho Luvhani ya u sathulwa havho na u sa ¾anganedzwa ha Tshifhiwa i mbo µi fhela, √√ ngauri Vho Ana vha µa vha humbela pfarelo, mu¾a wa Vho Madilaga u a vhuelelana na vhathu vha shango vha thoma u ¾anganedza Tshifhiwa.√ (3) 7.9 Muhumbulo muhulwane ndi wa uri munna na mufumakadzi vha tea u tikedzana kha nyimele dzo¾he tshifhinga tsho¾he ngauri zwa sa ralo ri µo µiwana ro no vusa vhuswina, dziphambano, ¾halano na khakhathi dzi sa takuwi.√√ (2) 7.10 Zwo tea, ngauri Vho Madilaga a vha vha tikedzi afha mu¾ani. U pfuluwa zwi thusa Vho Luvhani na ¿wana wavho Tshifhiwa uri vha bve kha mitsiko ya vhathu nahone Tshifhiwa a kone u isa pfunzo dzawe phanµa zwavhuµi. KANA A zwo ngo tea, ngauri muthu arali e na thaidzo ha tei u shavha/pfuluwa a sia muµi/munna/mufumakadzi a yo dzula hu¿we ngauri zwi ita uri vhana vha aluwe vha si na ¾hogomelo ya vhabebi vho¾he.√√ (2) 7.11 - Ndo vha ndi tshi nga vha vhidza ra dzula fhasi navho mafhungo a sengiwa. - Ndo vha ndi tshi nga dzhia mulandu wa ya kha vha mulayo. - Ndo vha ndi tshi nga vhiga mulandu mukomani. - Ndo vha ndi tshi nga vha isa kha vhahulwane vha havho uri vha vha kaidze. [Maraga THARU kha mbuno THARU dzi pfalaho.]√√√ (3) [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 12 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka MBUDZISO YA 8: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO NDAPFU KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza mbuno: 15. Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10. Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo: (Mathomo, mutumbu, magumo) – maraga dza 6 o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei: o Arali e kha khritheria 4–5 u wana maraga 4 o Arali e kha khritheria 3 u wana maraga 3 o Arali e kha khritheria 1–2 u wana maraga 2  Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. Fhedzi-ha, kha vha tendele phindulo dzo fhambanaho, dza vhusiki nahone dzi ¾anaho kuhumbulele na kusengulusele kwa vhudzivha.  Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho.  Kha vha shumise rubriki i re mafhedziseloni musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. Marangaphan»a Puloto ndi ndunzhendunzhe ya mafhungo, tshiwo tshi¿we tshi tshi µisa tshi¿we, u bva mathomoni u swika magumoni a bugu. Nyito i takuwaho ndi tshipiµa tsha puloto tsha vhuvhili u bva kha kubveledzele kwa mafhungo, hune zwiwo zwi vha zwi tshi khou tevhekana u swika ma¾hakheni a bugu. Mbuno Kha nyito i takuwaho ndi hune ra vhona thaidzo i tshi khou aluwa zwi tshi ¾u¾uwedzwa nga u tevhekana ha zwiwo. Kha nganea iyi ri wana nyito i takuwaho i tshi khou bveledzwa nga zwiwo zwi tshi tevhekana nga nµila i tevhelaho:  Thaidzo ya u ¾oµou u pometshedza Aifheli thumbu i si yawe i pfala i tshi khou bvela phanµa, izwi zwi khwa¾hisedza nga zwiwo zwo faranaho zwo livha ma¾hakheni.  U wanala ha uri Maria o µihwala ngei Musina dokotelani musi o fheletshedzwa nga Aifheli hu u pfumbisa uri na ngoho mihwalo ndi yawe, zwa sumba uri maano a Vho-Loshani na Maria a khou shuma.  U ¾u¾uwedza tsho¾he uri tshiphiri tshi sa µivhonadze, munyanya wa mbingano ya Maria na Aifheli u mbo µi dzudzanywa uri u ¾avhanye u vha hone. Vha lushaka vho µi vha vhathu vhane vha hanedzana na ¼a u ri Vho-Loshani vha ¾oµani kha nzudzanyo dza mbingano ya Aifheli ngeno vha sa tou vha shaka ¼a tsini. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 13 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka  Nga u sa µivha fhungo/tshiphiri, Aifheli o vha ene a no vha imelela havha Vho- Loshani, a tshi sumbedza uri vha sa vha hone nzudzanyo dza munyanya dzi µo rothola.  Maria u µi dzulela u vha na valuvalu kana nyofho dza uri tshiphiri tshi nga bvela khagala munyanya u sa athu swika nge khonani yawe Thikholelwi a tshi amba nae sa a no nga u µivha zwi¿we.  Naho hu na zwithithisi fha¼a na fha¼a munyanya u fhedza u tshi vha hone, nahone muhulusa u takadzaho.  Thaidzo ya Maria i khou ½a½a i tshi ya musi a tshi humbula uri ¿wana a tshi bebwa u µo fana na nnyi, zwa ita uri a dzule a tshi ¾amba nga maµi a mashika a munna wawe.  U ita na u vhudza munna wawe uri vha pfulutshele ¹hohoyanµou.  U bebwa ha Rotondwa a sa fani na Aifheli khotsi awe nga vala zwo ½ea Maria thaidzo i sa takuwi nge a zwi limuwa uri vhathu vha µo zwi humbula uri ndi ¿wana wa Vho-Loshani.  Rotondwa u bebwa nga ¿waha muthihi na Musatondwa ¿wana wa Vho-Loshani na Vho-Josephine.  Vhuvhili havho vha hula vha tshi sumbedza u vha na lufai, lune zwa kanganyisa na vha¿we vha vhagudisi tshikoloni  Vhana avha vha phasa pfunzo dza sekondari vha ya Yunivesithi ya Venµa. Henefha ndi hune vhana avha vha funana.  Hu vuwa khakhathi musi Musatondwa na Rotondwa vha tshi µivhadza vhabebi nga ha u funana havho. Ngei kha mu¾a wa Tshipate, Vho-Maria vha tou dadadzela kule ngeno Aifheli a tshi khou zwi pfesesa. Mu¾ani wa Vho-Loshani, na vhone a vha ¾oµi na u pfa tshithu. Zwiwo zwo¾he hezwi zwa nyito i takuwaho zwi ri livhisa kha tshipiµa tsha ma¾hakheni. Magumo Mu¿wali o kona u bveledza nyito i takuwaho i re na zwiwo zwo faranaho zwe zwa ita uri ri kone u swika ma¾hakheni. Izwi ri zwi vhona musi maano a u luka tshiphiri tsha u pometshedza Aifheli thumbu i si yawe a tshi lunzhedzana zwavhuµi. [25] MBUDZISO YA 9: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO PFUFHI 9.1 Ndi tshipi»a tsha nyito i takuwaho/u bveledza mafhungo.√ Ngauri ri khou vhona vhukwila he Vho-Loshani na Maria vha vhu luka ha uri munyanya u tea u ¾avhanyiswa i nµila ya u tsireledza tshiphiri tshine vha ita.√ (2) 9.2 -Aifheli u bveledzwa sa muthu a sa ¾oµi dzikhakhathi a no funa mulalo. -U bveledzwa sa muthu o µalaho lufuno. -Muthu a si na vhutevheleli ha zwithu zwi sa fha¾i. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 14 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka 9.3 Ndi khu»ano ya nga nn»a.√Ngauri ri pfa nga ha u fhambana ha muhumbulo wa Aifheli na mukomana wawe Thathani na muzwala wawe Vho Dafita wa uri Vho Loshani vha tshimbidze munyanya ngeno vhe si shaka.√ (2) 9.4 Vho-Dafita na Thathani vha dzula vhuponi ha mahayani, Folovhoµwe, hune u ya nga mvelele vha tenda uri mafhungo a mu¾ani a dzudzanywa nga vha mu¾a hu si na u dzhenelelwa nga vhatsinda.√√ (2) 9.5 Thathani na Vho-Dafitha vha sumbedza uri Vho-Loshani a vha ¾oµei kha nzudzanyo ya munyanya wa Aifheli ngauri vha sumbedza uri vha µo vha remisa ¾hoho, zwe zwa fhedza zwo itea musi Aifheli a tshi zwi wana uri Vho-Loshani vha na vhushaka na mufumakadzi wawe.√√ (2) 9.6 - Zwi vhanga malwadze kha Vho-Maria na Vho-Josephine. - Vhu¾ama vhukati ha Aifheli na Vho-Loshani hu mbo µi pfuvha. - Vho-Loshani vha mbo µi shanduka vha thoma u shumisa zwikambi lwo kalulaho. - Zwi ita uri Vho-Loshani vha fhedze vho pfulutshela Shakadza. [Maraga THARU kha mbuno THARU dzi pfalaho.]√√√ (3) 9.7 Mu¿wali u ¾oµa u bveledza ndivho ya uri zwo¾he zwine vhathu vha ita vho dzumbama zwi µo fhedza zwo bvela khagala.√√ (2) 9.8 Aifheli u na thaidzo ya uri ndi nga mini Maria na Vho-Loshani vha sa tikedzi uri Musatondwa na Rotondwa vha malane, u khakhisana havho zwi ita uri Maria a ambe ngoho uri vhana avho ndi vha Vho-Loshani.√√√ (3) 9.9 Muhumbulo muhulwane une mu¿wali a ¾oµa u u sumbedza ndi wa uri u sa fulufhedzea ha vhathu mbinganoni zwi na masiandaitwa a si avhuµi.√√ (2) 9.10 Zwo tea, ngauri vhuvhili havho Rotondwa na Musatondwa ndi vhana vha dzofha ¼ithihi ¼a Vho-Loshani, ngauralo a zwi tendelwi nga ndavhuko uri vhana vha muthu muthihi vha malane.√√ (2) 9.11 - Ndo vha ndi tshi »o amba na Maria uri a litshe munna wanga. - Ndo vha ndi tshi »o humbela mashaka a tsini a mi¾a mivhili uri ri dzule fhasi ri dzudzanye. - Ndo vha ndi tshi »o humbela munna wanga uri vha litshe zwithu zwine vha khou ita ngauri zwi µo ri pwashela mu¾a washu. - Ndo vha ndi tshi »o ya nda humbela thuso kha vhafunzi/vhashumelavhapo uri vha dzhenelele. [Maraga THARU kha mbuno THARU dzi pfalaho.]√√√ (3) [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 15 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka FOLUKU·OO KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – RV Tshikovhi MBUDZISO YA 10: KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO (MBUDZISO NDAPFU) KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza mbuno: 15 Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10 Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:  Tshivhumbeo: (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga dza 6  Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei: o Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 4 o Arali e kha khoudu 3 u wana maraga 3 Arali e kha khoudu 1–2 u wana maraga 2  Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi.  Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho.  Vhalingiwa vhalavhelelwa u nanga zwibveledzwa zwo teaho u bva buguni yavho u itela u khwa¾hisedza ¼ikumedzwa ¼ine ¼a khou sengulusiwa. Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a 26 musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. Marangaphan»a Puloto ndi ndunzhendunzhe ya mafhungo u bva mathomoni u swika magumoni a tshibveledzwa. Puloto ya ngano yo khethekanywa ya bva zwipiµa zwiraru, mvulatswinga, mutumbu na thasululo. Muhumbulo muhulwane ndi zwine tshibveledzwa tsha khou amba nga hazwo. Tshikhoµo tshi vhumbwa nga mitaladzi ine yone i vhumba ndima/tshitanza tshi tikedzaho muhumbulo muthihi Mvulatswinga  Muanetsheli u ita uri vhathetshelesi vha µilugisele u thetshelesa nga u thoma nga u ri, ‘Salungano! Salungano!’ Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 16 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka Mbuno  Hu vha na mu¾angano wa shango ¼o¾he, hu tshi vuwa khanedzano, vha tshi ri vhathu kha ri tshile ri sa fi, vha¿we vha ri ri tea u fa. Hu ru¿wa µongololo na luaviavi mudzimuni. ¶ongololo ¼i fhiwa mulaedza wa uri vhathu vha tshile u ya nga hu sa fheli, vha songo fa, luaviavi lwa ½ewa mulaedza wa uri vhathu vha fa vha songo tsha vuwa.  ¶ongololo ¼a ¾uwa phanµa zwa ½ea vhathu fulufhelo ¼a uri ¼i µo swika phanµa ha luaviavi. ¶ongololo ¼o µo wana mbula nµilani, ¼a dzi roµa, ¼a fhedza nga u eµela henefho murini. Luaviavi lwa dedengela lwa vhuya lwa swikisa mulaedza wa uri vhathu vha fa vha songo tsha vuwa. Vha¾avhatsindi vha Thengwe  Tshikhoµo tshone tsho sumbedza fhethu hune vha¾avhatsindi vha wanala hone/vhubvo, vhane vha a kona u sola muthu e henefho a sa pfe tshithu, vhadziazwiphiri, vha sa buli tsha mbiluni, ndi vhone vhatiki vha Vhavenµa, dzi¿anga na u wanwa muno, a si vhavhusi tshavho vha ¾oµa u lima, vhadziavhudele na vhulondo, a ho ngo µala vhapfufhi vhunzhi havho ndi vhalapfu, kanzhi vhudzulo havho ndi dzithavhani na maµini Magumo Mu¿wali o kona u shumisa zwibveledzwa zwa sialala u bveledza puloto na u tikedza muhumbulo muthihi muhulwane, afha ndi hune ra vhona zwiitisi zwo iteaho uri vhathu vha fe vha si tsha vuwa zwo itiswaho nge µongololo ¼a ungwa nga mbula nµilani, ¼a vho fhirelwa nga luaviavi lwe lwa swikisa mulaedza wa u thoma. Ndi ngazwo na ½amusi vhathu vha tshi fa vha si tsha vuwa. Kha tshikhoµo ro kona u vhona hune Vha¾avhatsindi vha dzula hone, mvumbo dzavho na zwine vha zwi kona. [Afha vhalingi vho ½ea tsumbo dzavho, vhalingiwa vha nga µi shumisa tsumbo dzo fhambanaho na idzi, tenda dza vha dzi tshi khwa¾hisedza ¼ikumedzwa.] [25] MBUDZISO YA 11: KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – MBUDZISO PFUFHI MBUDZISO YA 11 – MBUDZISO PFUFHI PHINDULO DZA TSHIPI¶A TSHA C: LUNGANO 11.1 Ndi tsha mvulatswinga/mathomele, muanetsheli u vha a tshi khou eletshedza vhathetshelesi uri kha vha µilugisele u thetshelesa.√√ (2) 11.2 Gwavhavha ¼i ¾anwa sa phukha ine ya konµelela, i sa fheli mbilu nahone i sa bvafhi. √√ (2) 11.3 Vhombila vha fhedza vho wana mutshila mupfufhi/mu¾uku.√√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 17 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka 11.4 Mbila yo kundwa mutshila nga u rumela.√√ (2) 11.5 Kha ri litshe u bvafha na mazwifhi vhunga zwi na masiandaitwa a si avhuµi/Vhubva na mazwifhi zwi nga ita uri muthu a sa µiphi½e vhutshiloni hawe ho¾he.√√ (2) 11.6 Ndivho ya mu¿wali ndi ya u ¾oµa u sumbedza uri u konµelela, u sa fhela mbilu, u sa bvafha u sa sumbedzi u vha na mukale zwi µisa zwivhuya zwavhuµi vhutshiloni. (2) 11.7 - Ndo vha ndi tshi nga tou vha eletshedza uri kha vha ¾utshele maitele eneo.√ - Ndo vha ndi tshi nga humbela vha¿we vhathu vhahulwane uri vha nthuse kha u tsivhudza vhombila uri vhubva vhu ¼isa muthu tshika√ - Ndo vha ndi tshi nga vha dzima zwi¼iwa zwe nda ¾unµa√ (3) PHINDULO DZA TSHIBVELEDZWA TSHA D: VHURENDI HA SIALALA (TSHIKHO¶O) 11.8 Murendi u ¾oµa u bvisela khagala zwauri Thovhele Khosi Phiriphiri Tshivhase muvhuso wawe u a konµa. √√ (2) 11.9 Ndovhololo heyi i ¾oµou sumbedza uri Thovhele Tshivhase ndi Khosi i re na maanµa mahulu. √√ (2) 11.10 Tshiga tsha tshigarukela tshi khou ombedzela uri Thovhele Tshivhase ndi khosi i re na vhuhali, maanµa na tshi¾uhu, i sa ofhi.√√ (2) 11.11 I bvisela khagala uri Thovhela Tshivhase ndi mulwi, a si goswi ane u na vhu¾ali ha u kona u µipilela musi e nndwani.√√ (2) 11.12 U vhaisa vha¿we vhathu nga u vha shakulisa miµini yavho wa fhedza nga u i longa mulilo a si zwavhuµi.√√ (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 25 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 18 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – IP Demana MBUDZISO YA 12: U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO NDAPFU KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza mbuno: 15 Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10 Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:  Tshivhumbeo: (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga dza 6  Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei: o Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 4 o Arali e kha khoudu 3 u wana maraga 3 o Arali e kha khoudu 1–2 u wana maraga 2  Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi.  Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho.  Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a 26 musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. ADENDAMU Marangaphanµa Khuµano ndi u sa anµana kana u fhambana ha mihumbulo vhukati ha vhabvumbedzwa kana vhatambi kana mutambi ene mu½e. Khuµano i na tshaka mbili dzine dza vha khuµano ya ngomu na khuµano ya nnµa. Kha ino bugu ho angaredzwa tshaka dzo¾he dza khuµano. Muhumbulo muhulwane ndi zwine µirama kana ¼itambwa ¼a khou amba nga hazwo. Muhumbulo muhulwane µiramani iyi ndi wa u lemiwa ha Mashudu nga mme awe, zwine zwa fhedza zwi na masiandaitwa a si avhuµi. Mbuno Buguni iyi hu vha na khuµano dzo fhambanaho dzine dza bvelela hu u thusedza u bveledza muhumbulo muhulwane wa u lemala ha Mashudu. Khuµano idzi ndi dzi tevhelaho:  Khuµano i vha hone vhukati ha Mashudu na Vho-¸efefe musi vha tshi mu rwela u vhuya vhusiku. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 19 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka  Vho-¸efefe vha kuµana na Vho-Mari¾a nga ¿wambo wa ene Mashudu. Vho- Mari¾a vha semana na Vho-¸efefe vha tshi khou lamulela Mashudu uri a songo rwiwa ngauri ndi ¿wana wa musidzana  Mashudu u kuµana na khaladzi awe Khwa¾hisani a tshi khou mu kaidzela uri u a bvafha ngauri ha iti tshithu, u shumelwa nga mme awe ene o dzula.  Izwi zwi ita uri Vho-Mari¾a vha sinyutshele Khwa¾hisani lune zwa vhanga khuµano vhukati havho.  Vho-Mari¾a vha kuµana na Khwa¾hisani musi a tshi lingedza u vha eletshedza uri vha litshe u lema Mashudu.  Hu vha na khuµano vhukati ha Mashudu na Lufuno musi Lufuno a tshi ri ha ¾oµi vhabebi vha Mashudu vha tshi zwi µivha uri vha a funana. Zwithu hezwi zwi sinyusa Mashudu.  Vha dovha hafhu u kuµana musi Mashudu a tshi funana na Tshibio a tshi khou itela u vhaisa ene Lufuno.  Mudededzi Vho-Ludwevha na Mashudu vha a kuµana nge Mashudu a si ¿wale mushumo wavho wa tshikolo. Vha fhedza vha tshi mu kaidza na u mu rwa.  U rwiwa ha Mashudu nga Vho-Ludwevha hu vhanga khuµano vhukati havho na Vho-Mari¾a vhane vha fhedza vha tshi vha µela tshikoloni vha vha sema.  Hu vha na khuµano vhukati ha Khwa¾hisani na mme awe musi a tshi vha kaidzela u sema mudededzi Vho-Ludwevha vhane vha tou vha tevhela tshikoloni.  Vho-¸efefe vha kuµana na Mashudu nga murahu ha musi ¾hohoyatshikolo Vho- La¾ani vha tshi vha vhudza uri Mashudu ha ¾honifhi vhadededzi nahone ha iti mishumo ya tshikolo.  Mashudu u lwisa Lufuno na Tshibio vhane a khou funana navho vho¾he. Lufuno u fhedza a tshi rwiwa nga Tshibio.  Khwa¾hisani u rwa Mashudu nge a mu wanedza a na Tsa¿wani hayani  Mashudu u kuµana na mme awe nga u vha sema musi vha tshi hana a tshi ¾uwa na Tsa¿wani tshikhuwani, izwi zwi tshi itiswa nga mu¼oro we vha u ¼ora  Mashudu u fhambana na He¼eni nge He¼eni a wanulula uri Mashudu u khou mu dzhiela munna wawe Tsa¿wani. Mashudu u shushedzwa nga lufhanga nga He¼eni ene a vho shavhela badani a tshi khou shavha u ¾havhiwa a tshaiswa nga goloi. Magumo Mu¿wali wa µirama iyi o kona u shumisa khuµano kha u bveledza muhumbulo muhulwane. Ri wana uri Vho-Mari¾a vha kuµana na vhathu vhanzhi vha tshi imelela Mashudu musi a tshi kaidziwa kha kutshilele kwawe kuvhi, zwa fhedza zwo ita uri vho¾he vha lozwe matshilo avho nga ¿wambo wa u lema na u lemiwa ha Mashudu. [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 20 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka MBUDZISO YA 13: U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO PFUFHI U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – IP Demana 13.1 Zwine zwa khou vhanga u kuµana ndi u vhuya vhusiku ha Mashudu musi khotsi awe Vho-¸efefe vha tshi mu kaidza mme awe Vho-Mari¾a vha mu imelela. √√ (2) 13.2 Mafhungo aya a ¾ana tshipiµa tsha mathomo√ ngauri ndi henefha hune thaidzo ya u lemiwa ha Mashudu nga mme awe Vho-Mari¾a ya khou thoma hone.√ (2) 13.3 Vho-Mari¾a ndi mubebi a si na vhuµifhinduleli ane a lema ¿wana.√√ (2) 13.4 Musi bugu yashu i tshi fhela ri wana Vho-Mari¾a na Mashudu vha tshi lovha zwi tshi vhangwa nga u lemala ha Mashudu sa zwe Vho-¸efefe vha zwi kaidza musi bugu i tshi thoma.√√ (2) 13.5 Mafhungo aya a dzumbulula mudzedze wa tshifhinga tsha zwino/musalauno√ ngauri vhanna vha a kona u dzula na vhafumakadzi na vhana vhavho vha lugisa zwithu/mafhungo arali hu na zwine zwa khou dina mu¾ani, zwine zwa sumbedza u lingana ha mbeu.√ (2) 13.6 Muhumbulo muhulwane wa µirama iyi ndi wa uri u lema ¿wana a zwo ngo luga ngauri zwi fhedza zwi tshi vha na masiandaitwa a si avhuµi kha vhutshilo ha ¿wana onoyo.√√ (2) 13.7 Mu¿wali u shumisa ndango ya tshiteidzhi nga nµila heyi a tshi ¾oµa u bveledza uri Vho-¸efefe vha khou µisola kha zwe vha rwisa zwone Mashudu lwo kalulaho.√√ (2) 13.8 - Zwi ita uri Mashudu a fhedze a tshi xelelwa nga vhumatshelo hawe - Zwi ita uri a fhedze e nde¿wa - Zwi ita uri a lozwe vhutshilo hawe - O vhulaisa mme awe - Mashudu o ¾ahela Tsa¿wani we a wana uri u na mufumakadzi [Mbuno THARU dzi pfalaho.]√√√ (3) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 21 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka 13.9 Vho ¸efefe Vho Mari¾a - Vho-¸efefe a vha lemi vhana -Vho-Mari¾a ndi mubebi ane a lema ¿wana - Vho-¸efefe vha a kaidza ¿wana - Vho-Mari¾a a vha kaidzi ¿wana musi a tshi ita zwo bvaho musi a tshi ita zwo bvaho. - Vho-¸efefe vha takalela vhana - Vho Mari¾a a vha vhoni ndeme ya vha tshi funzea pfunzo. - Vho-¸efefe vho funzea - Vho-Mari¾a a vho ngo funzea [Mbuno THARU dzi pfalaho.]√√√ (3) 13.10 - Ndi nga thetshelesa khotsi anga na khaladzi anga ngauri ndi vhone vhane vha khou mpha¾ha. - Ndi nga ¾anganedza nyimele ine nda vha khayo. - Ndi nga vhudza mme anga uri kha vha farisane na khotsi anga kha u nnyalusa. - Ndi nga ¾oµa thuso ya vhafunzi uri vha µe hayani u thusa kha iyi thaidzo/ dandetande. [ZWIRARU fhedzi zwi pfalaho.] √√√ (3) 13.11 EE/Ndi a tendelana nae. - Ngauri vhone mme awe vho tou µiitela nga u mu lema. - Ngauri zwa u sema vhathu u zwi guda kha vhone mme awe/Muri u vhavhaho u bva tsindeni - Ngauri Vho-Mari¾a a vho ngo thetshelesa musi Vho-¸efefe vha tshi vha kaidzela u lema Mashudu. KANA HAI/A thi tendelani nae. - Ngauri u tea u vha ¾honifha sa mme awe. - Ngauri ndi lunyadzo saizwi u sema mubebi zwi tshi sumbedza lunyadzo - Ngauri zwe a ita zwi sumbedza u lemala. [Mbuno MBILI dzi pfalaho.]√√ (2) [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 22 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka TSHILWAVHUSIKU – TT Mudau MBUDZISO YA 14: TSHILWAVHUSIKU – MBUDZISO PFUFHI KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza mbuno: 15 Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10 Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:  Tshivhumbeo: (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga dza 6  Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei: o Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 4 o Arali e kha khoudu 3 u wana maraga 3 o Arali e kha khoudu 1–2 u wana maraga 2  Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi.  Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho.  Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a 26 musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. ADENDAMU Marangaphanµa Khuµano ndi u sa anµana kana u fhambana ha mihumbulo vhukati ha vhabvumbedzwa kana vhatambi kana mutambi ene mu½e. Khuµano i na tshaka mbili dzine dza vha khuµano ya ngomu na khudano ya nnµa. Kha ino bugu hu angaredzwa tshaka dzo¾he dza khuµano. Muhumbulo muhulwane ndi zwine µirama kana ¼itambwa ¼a khou amba nga hazwo. Muhumbulo muhulwane µiramani iyi ndi wa u sumbedza phambano na dzinndwa vhukati ha vha Swongwozwi na maforo¾ereke nge maforo¾ereke vha hana u ¾uwa na u µihahedza shangoni ¼a Swongwozwi zwe zwa fhedza zwo vha na masiandaitwa a si avhuµi.. Mbuno Buguni iyi hu vha na khuµano dzo fhambanaho dze dza µo bvelela hu u thusedza u bveledza muhumbulo muhulwane wa phambano na khakhathi dza u lwela shango ¼a Swongozwi. Khuµano idzi ndi dzi tevhelaho:  Vhadzulapo vha Swongozwi na Khosi Thovhele Tshilwavhusiku vha kuµana na maforo¾ereke nga murahu ha musi maforo¾ereke a tshi humbela u swielelwa lwa tshifhinganyana samusi vha vhafhiri vha gondo zwino vhone a vha tsha funa u fhira. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 23 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka  Maforo¾ereke na Tshilwavhusiku na vhalanda vhawe vha kuµana nga murahu ha musi vha tshi vho dzhara¾ela shango ¼ine ¼i si vhe ¼avho, ¼e vha tou swielelwa.  Vha½e vha shango vha kuµana na mavhuru musi mavhuru vha tshi vho hana musi vha½e vha shango vha tshi sera µara¾a.  U rwiwa ha muµuhulu wa Vho Lumbule nga maforo¾ereke zwi vhanga khuµano vhukati havho na vha½e vha shango.  U vhulahwa ha mmbwa na u rwiwa ha Mphelekedzeni ¿wana wa Vho Mmbangiseni nga tshimebi, vha tshi mu rwela uri o sera µara¾a nga dzi¾hunµu zwo vhanga khuµano vhukati havho.  Luka u kuµana na mufumakadzi wawe Ledia nge a vhudza munna wawe u ri vha pfuluwe ene a hana.  U nyadziwa ha vha½e vha shango nga u shumisa vhatukana na vhasidzana na u ¾oµa u renga shango nga kholomo ¾hanu zwi vhanga khuµano vhukati havho.  Mukoma na mmbi yawe u vhudza maforo¾ereke u ri vha ¾uwe shangoni ¼a Swongozwi, izwi zwi vhanga khakhathi musi vha tshi shushedziwa nga tshigidi vha shavha.  U sa tenda u ¾uwa ha Maforo¾ereke Swongozwi zwi vhanga khuµano na vhadzulapo zwe zwa swikisa kha nndwa khulu. Magumo Mu¿wali wa µirama iyi o kona u shumisa khuµano kha u bveledza muhumbulo muhulwane. Ri wana uri ho vha na khuµano nnzhi vhukati ha vha Swongwozwi na maforo¾ereke vha tshi lwela shango zwe zwa fhedza zwo vhulahisa maforo¾ereke nga vhunzhi. [25] KANA MBUDZISO YA 15: TSHILWAVHUSIKU – MBUDZISO PFUFHI 15.1 Zwine zwa khou vhanga u kuµana ndi u lwela shango. Vha Swongozwi vha ri Maforo¾ereke kha vha ¾uwe ngeno maforo¾ereke vha tshi khou hana. √√ (2) 15.2 Mafhungo aya a ¾ana tshipiµa tsha nyito i takuwaho √ngauri thaidzo ya maforo¾ereke ya u hana u ¾uwa shangoni ¼a Swongwozwi i khou bvela phanµa/hulela.√ (2) 15.3 Mukoma u olwa sa muthu ane a vha na nyofho, wa goswi nahone ane a zwifha.√√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 24 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka 15.4 ¶irama i tshi fhela ri wana uri ho vha na mabulayo manzhi a maforo¾erekere e a vhangwa nga mmbi ya Tshilwavhusiku sa zwe zwa ambiwa nga mukoma kha nyambedzano. √√ (2) 15.5 Ndi mudzedze wa tshifhinga tsha kale/musalau¼a√ ngauri nga tshifhinga tsha kale arali hu na thaidzo ine ya tea u tandululwa mafhungo a hone a sumiwa musanda kha khosi/Mafhungo aya ndi a µivhazwakale ya vhukati ha Vhavenµa na maforo¾ereke nga misi i¼a ya vhuhosi ha Thovhele Tshilwavhusiku. √ [U bula tshifhinga maraga 1, mbuno ya thikhedzo maraga 1.] √√ (2) 15.6 Muhumbulo muhulwane ndi wa uri arali na sendelelwa kha shango ¼a vha¿we vhathu ni tea u ¾honifha vha ni swielelaho ngauri zwa sa ralo zwi nga vhanga dzikhakhathi/Muthu ho ngo tea u tou fhulufhedza tsho¾he vhathu vhane a si vha µivhe ngauri zwi nga itea uri vhathu vhenevho vha u shandukele. √√ (2) 15.7 Mu¿wali u shumisa ndango ya tshiteidzhi nga nµila heyi a tshi ¾oµa u bveledza uri Oubaas Piet o vha a tshi khou shushedza vhurumelwa ha Khosi Thovhele Tshilwavhusiku.√√ (2) 15.8 - Zwi ita uri Tshilwavhusiku a dzhielwe shango nga Maforo¾ereke. - Zwi ita uri hu vhe na mabulayo vhukati ha vhadzulapo vha Swongozwi na Maforo¾ereke. - Zwi vhanga vhuswina vhukati ha mavhuru na vhadzulapo. vha Swongozwi. - Zwi ita uri vha¿we vha vhadzulapo vha rwiwe nga maforo¾ereke vha songo tshinya tshithu. - Zwi ita uri vha¿we vha vhadzulapo vha vhulawe. - Zwi vhulahisa maforo¾ereke manzhi nga mmbi ya Tshilwavhusiku. [Mbuno THARU dzi pfalaho.]√√√ (3) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 25 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka 15.9 Tshilwavhusiku Luka - Tshilwavhusiku ndi khosi ya - Luka ndi munna wa tshi¾uhu. Vhulenda. - Ndi khosi ine ya vhavhalela -Luka ha vhavhaleli vha¿we vhathu vha¿we vhathu - Khosi ya u thetshelesa vhalanda -Luka ha pfi tsha mu¿we Vhayo - Ndi khosi i sa tendi kha u dzhia -Luka u tenda kha u dzhia zwa vha¿we nga khani. zwithu zwa vha¿we nga khani. [ Mbuno THARU dzi pfalaho.]√√√ (3) 15.10 - Ndi nga vha humbela uri hu vhe na mu¾angano na vhavhulahi uri ri dzudzanye mafhungo na u µivha tshiitisi tsha bulayo. - Ndi nga ya nda vha pota mapholisani uri vha nthuse. - Ndi nga lwa na maforo¾ereke. - Ndi nga dzhia vhukando ha mulayo. - Ndi nga zwi ¾anganedza nda rabela kha Mudzimu uri a nthuse [ZWIRARU fhedzi zwi pfalaho.]√√√ (3) 15.11 Ee/Ndi a tendelana navho. - Ngauri muthu u tea u tsireledza ndaka yawe. - A hu na mulayo une wa vha thivhela u bvaho kha vhavhusi vha Swongozwi. KANA Hai/A thi tendelani navho. - Ngauri arali muthu a swielelwa kha shango ¼a vha¿we ha iti zwine a funa - Ngauri zwi sumbedza u nyadza vha½e vha shango. - Ngauri mufhiriwagondo ha na maanµa a u langa vha½e vha shango [Mbuno MBILI fhedzi dzi pfalaho.] √√ (2) [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 25 MARAGAGU¹E: 80 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 26 DBE/2022 SC/NSC –Tsumbanµila ya u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA MAANEA A ·ITHERETSHA – MBUDZISO NDAPFU: VHURENDI [MARAGA: 10] Khritheria Vhukoni ha n¾hesa Tshikili Tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona linganelaho/vhu fushaho ZWI RE NGOMU 5–6 4 3 2 0–1 - Tsenguluso yo nwelelaho - U sumbedza u pfesesa na - Tsenguluso i fushaho/ - Tsenguluso ya ¾hoho i sa - A hu na u pfeseswa ha Tsenguluso ya ¾hoho Tshidziki ya ¾hoho u sengulusa ¾hoho nga nµila linganelaho ya ¾hoho fushi ¾hoho tsha mafhungo/u - Mbuno dzo angalalaho yone - Hu na dzi¿we mbuno - Hu na tshaedzo - A hu na thikhedzo u bva khwa¾hisedza nga vhu¾anzi na dzi gobolaho; hu na - Phindulo ndi yo dzavhuµi dzi tikedzaho khulwane ya mbuno dzi kha tshirendo kupfesesele kwa tshibveledzwa khwa¾hisedzo yo dziaho u faredzaho ¾hoho tikedzaho ¾hoho - Mugudi ha na nµivho ya bva kha tshirendo zwidodombedzwa zwi - Naho dzi¿we dza mbuno - Kupfesesele kwa fhasi lushaka lwa ¼i¿walwa - U pfesesa ha n¾hesa ha khagala dzo tikedzwa, hu µi vha na kwa lushaka lwa ¼i¿walwa (vhurendi) na tshirendo lushaka lwa ¼i¿walwa - Mbuno dzi pfadzaho dzo vhu¾anzi vhu sa tendiseiho (vhurendi) na tshirendo ZRN=6 (vhurendi) na tshirendo ½ekedzwa, naho dzi¿we - U pfesesa ha mutheo ha dzadzo dzi songo tou lushaka lwa ¼i¿walwa tikedzwa u swika henefho (vhurendi) na tshirendo - U pfesesa ha lushaka lwa ¼i¿walwa (vhurendi) na MARAGA DZA 6 tshirendo TSHIVHUMBEO NA 4 3 2 1 0-1 LUAMBO - Tshivhumbeo tsho - Tshivhumbeo tshi re - Hu µi vha na vhu¿we - Tshivhumbeo tsho - Tshivhumbeo tsho lunzhedzanaho tsho¾he khagala na mbuno dzi vhukhakhi ha tshivhumbeo pulaniwa lwo khakheaho khakhea tsho¾he Tshivhumbeo, thevhekano i - Mbuno dzo lundwa tevhelelanaho lu pfadzaho - Maanea/Phindulo i - Mbuno a dzo ngo - Vhukhakhi vhunzhisa ha pfadzaho na ku½ekedzelwe tshidele nahone dza - Thevhekano ya mbuno i a shaedza thevhekano yo dzudzanywa lu pfadzaho luambo na tshitaila kwa mafhungo bveledzwa zwi khagala pfadza fha¾eaho ya kupfesesele na - Vhukhakhi ha luambo Luambo, thouni na tshitaila tsho¾he - Luambo, thouni na ndunzhendunzhe vhu khagala zwo shumiswaho kha - Luambo, tshitaela, na tshitaela vhunzhi zwo - Luambo lwo faredza - Thouni na tshitaila a zwo maanea/phindulo ndapfu thouni zwo vhibva, zwi a lulama vhukhakhi vhu si gathi, ngo tea ¾okonya, nahone zwo thouni na tshitaela hunzhi lulama zwo tea TL=4 - A hu na vhukhakhi vhu vhonalaho ha girama, mupele¾o na zwiga zwa u MARAGA 4 vhala THANYELANI: Arali mulingiwa a sa dzhiela zwi re ngomu lwa tsho¾he a ¿wala maanea, kha vha mu avhele maraga dza 0 kha zwi re ngomu, tshivhumbeo na luambo. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 27 DBE/2022 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA B NA C: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A ·ITHERETSHA – PHINDULO NDAPFU: NGANEA/FOLUKU·OO NA ¶IRAMA [MARAGA: 25] Khritheria Vhukoni ha n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona linganelaho/vhu fushaho ZWI RE NGOMU 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 - Phindulo ya - U sumbedza u pfesesa na - U pfesesa ¾hoho lwo - U pfesesa ¾hoho lwa u - U pfesesa hu¾uku¾uku ha Tsenguluso ya ¾hoho Tshidziki ma¾hakhe¾hakheni/n¾hesa: u sengulusa ¾hoho nga linganelaho/hu songo tou phuphuledza; a hu ¾hoho tsha mafhungo/u khwa¾hisedza 14–15 nµila yone goµombelaho; a si zwo¾he tou vha na zwi¿we - Ndingedzo yo nga vhu¾anzi na kupfesesele kwa Phindulo ya - Phindulo ndi yo zwi¾alusi zwo zwi¾alusi zwo rembeµaho/i songo tshibveledzwa ma¾hakheni/n¾ha: 12–13 faredzaho dodombedzwaho senguluswaho nga khwa¾haho ya u fhindula - Tsenguluso yo nwelelaho zwidodombedzwa zwi - Hu na dzi¿we mbuno dzi vhuµalo mbudziso MARAGA 15 ya ¾hoho khagala tikedzaho ¾hoho - Mbuno ¾hukhu dzi - Makumedzwa ha tendisei - Mbuno dzo angalalaho - Mbuno dzi¿we dzi - Ma¿we makumedzwa o tikedza ¾hoho na kathihi dzi gobolaho; hu na pfadzaho dzo ½ekedzwa, tikedzwa, fhedzi vhu¾anzi - Makumedzwa a - Mugudi ha na nµivho ya khwa¾hisedzo yo dziaho u naho dzi¿we dzadzo dzi a vhu tendisei tshifhinga tshimbilelanaho ndi lushaka lwa ¼i¿walwa kana ZRN= 15 bva kha tshibveledzwa songo tou tikedzwa u tsho¾he ma¾uku¾uku tshibveledzwa - U pfesesa ha n¾hesa ha swika henefho - U pfesesa ¼i¿walo na - U pfesesa hu¾uku ha lushaka lwa ¼i¿walwa na - Hu na vhu¾anzi ha u tshibveledzwa hu songo ¼i¿walwa na - tshibveledzwa pfesesa lushaka lwa fhelelaho tshibveledzwa ¼i¿walwa na tshibveledzwa TSHIVHUMBEO NA LUAMBO 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 - Tshivhumbeo tsho - Tshivhumbeo tshi re - Hu na vhu¿we vhu¾anzi - Tshivhumbeo tsho - U shaea ha tshivhumbeo Tshivhumbeo, thevhekano i lunzhedzana tsho¾he khagala na makumedzwa a ha tshivhumbeo pulaniwa nga nµila yo tsho pulaniwaho zwi pfadzaho na ku½ekedzelwe kwa - Marangaphanµa na tevhelelanaho lu pfadzaho - U pfadza na khakheaho khakhisa thevhekano ya mafhungo magumo ndi zwa n¾hesa - Marangaphanµa na ndunzhendunzhe zwi µi - Makumedzwa ho ngo ¼ikumedzwa Luambo, thouni na tshitaila zwo - Makumedzwa o magumo na dzi¿we phara vha hone, fhedzi zwo vhekanywa nga nµila i - Vhukhakhi ha luambo na shumiswaho kha maanea/phindulo vhekanywa zwavhuµi zwo dzudzanywa nga nµila faredza vhukhakhi pfadzaho tshitaila zwi itisa uri ndapfu nahone a bveledzwa zwi yo faranaho - Hu na vhukhakhi vhu - Vhukhakhi ha luambo phindulo iyi i kundelwe u khagala - U tevhekana hu vhonalaho ha luambo; vhu khagala swikelela MARAGA 10 - Luambo, tshitaela, na pfadzaho ha makumedzwa thouni na tshitaila hunzhi - Thouni na tshitaela a - Thouni na tshitaela a thouni zwo vhibva, zwi a - Luambo, thouni na zwo tea zwo ngo tea zwo ngo tea TL=10 ¾okonya, nahone zwo tshitaela hunzhi zwo - Phara hunzhi dzo lulama - Phara dzo khakhea - Phara dzo khakhea lulama lulama MARAGANYANGAREDZI 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa