Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)
2022
TSUMBAN¶ILA YA U MAKA
MARAGA: 70
Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 10.
Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa Iyani kha siaṱari ḽi tevhelaho
Skip to contentAll 2022 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 NSC May June 2022 Memo
Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the NSC May June 2022, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Hl · Grade 12 · NSC May June · 2022 · tshivenda. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- NSC May June
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 285.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
NSC May June 2022
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/2022
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHA VHA PFESESE:
Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.
Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.
Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha
phindulo yeneyo.
Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi
tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.
Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho
musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.
KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO
NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI
Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:
Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha
luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi
honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha,
vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa).
Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa
khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i
pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo
lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi
zwi a ¾anganedzea.
Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/
HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo
ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
A hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha NDI NGOHO/A SI NGOHO
kana NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE.
Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he,
kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o
sumbedzwa.
Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha
make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.
Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.
Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere
¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/2022
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
MBUDZISO YA 1
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A
1.1 Ndi u kavhiwa nga malwadze√ na u livhana na lufu.√ (2)
1.2 - Ndi u dzudza vhadzulapo mahayani avho, vha bva fhedzi hu na zwa
vhu¾hogwa.√
- U fara/u badelisa masheleni a si na vhukono.√ (2)
1.3 - Hu¿we na hu¿we hune thuso ya wanala hone vhathu vha thuswa vhe kha
miduba milapfu.
- Zwifha¾uwo zwa vhathu zwi dzula zwo tibedzwa nga malabi a hone.
- Vhathu a vha tsha tea u dzula/ima tsini na tsini vha tea u vha kulenyana.
- Vhathu vha dzulela u ¾amba zwan»a nga mishonga ya u vhulaha zwitshili.
[Zwivhili fhedzi.]√√ (2)
1.4 - Vha¿we vhagudi vho vha vha si na zwishumiswa zwa thekhino¼odzhi.√
- Fhethuvhupo hune vha¿we vhagudi vha dzula hone hu a kon»elwa nga u
farana ha zwirathisi zwa muyani.√ (2)
1.5 Vhungoho ha murero uyu ndi ha uri muvhuso/dzikhamphani na
vhoramabindu, nga u vhona u wa ha ikonomi musi vhathu vha sa shumi
vho ita vhu¾ali ha u tendela vhashumi uri vha shume vhe mahayani.√√ (2)
1.6 - Vhathu vhanzhi vho fhelelwa nga mishumo.
- Zwo ita uri vhathu vha tambudzwe nga n»ala.
- Zwo vhanga uri u tambudzwa ha vhafumakadzi na vhana hu ande.
[Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2)
1.7 D/Thaidzo i si na mutandululi.√ (1)
1.8 Mu¿wali u ¾o»a u bveledza muhumbulo wa uri musi vha¿we vhathu vho
welwa nga zwi si zwavhu»i sa lushaka ri tea u thusana/phalalana.√√ (2)
1.9 - Vha ita dzingade vha »o »ibveledzela miroho na mitshelo.
- Vha do »ibveledzela zwi¼iwa.
- Maswole a mivhili yavho a »o dzula o khwa¾ha.
- U sa shaeya ha zwi¼iwa kha lushaka.
[Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/2022
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
1.10 Ee.
Ndi vhona zwo tea ngauri ndi mishonga ine vhunzhi ha vharema vho hula
na u fhodzwa ngayo nga maan»a zwi tshi kwama mvelele na vhurereli
havho/Ndi yone ine vhomaine vha tshirema vha i shumisa u alafha
vhathu/vhalwadze.
KANA
Hai.
Ndi vhona zwi songo tea ngauri mishonga iyi a yo ngo kaliwa/¾olwa vhuhali
hayo lune zwi nga vhanga khombo.
[Na zwi¿wevho zwi pfalaho.]√√ (2)
1.11 - Vhathu vha tea tevhedza maga o¾he a u thivhela u kavhiwa nga tshitshili
tsha Khorona/vhulwadze ha Covid 19.
- Vhathu vha tea u ya u haelwa vhulwadze ha Khorona uri vhu sa tsha
pha»alala.
[Na zwi¿wevho zwi pfalaho.]√√ (2)
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B
1.12 - Fhethuvhupo hu vhonala hu hayani/n»uni lufherani lwa u bikela.
- Mufumakadzi u vhonala a tshi khou bika tshi¾ofuni.
- Munna u khou shuma a hayani o takula na ¿wana wa lutshetshe.
[Zwivhili fhedzi.]√√ (2)
1.13 Ndi »ipfa ndo takala,√ ngauri ndi vhona mu¾a wo takalaho une wa thusana,
ngauri hu vhonala munna a tshi khou shuma o takula ¿wana ngeno
mufumakadzi a tshi khou bika.√
[Na zwi¿wevho zwi pfalaho.] (2)
1.14 Hu ku»ana mvelele ya tshikhuwa na ya tshirema: Mvelele ya tshikhuwa i a
tendela munna a tshi lela ¿wana wa lutshetshe, ngeno kha mvelele ya
tshirema mufumakadzi hu ene ane a tea u ¾hogomela ¿wana/kha mvelele ya
tshikhuwa mufumakadzi u a bika o ima ngeno kha mvelele ya tshirema a
tshi bika o dzula fhasi.
[Na zwi¿wevho zwi pfalaho.]√√ (2)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/2022
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B
1.15 Zwibveledzwa izwi zwi na vhu¾umani ngauri zwo¾he zwi sumbedza vhathu
vha tshi khou shumela mahayani.√ Kha TSHIBVELEDZWA TSHA A,
phara ya 5 hu khou ambiwa nga ha muvhuso, dzikhamphani na
vhoramabindu vha tshi tendela vhashumi vha tshi shumela mahayani,√
ngeno kha TSHIBVELEDZWA TSHA B hu tshi vhonala munna o takulaho
¿wana a tshi khou shumela hayani.√ (3)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/2022
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI
MBUDZISO YA 2
Kumakele kwa manweledzo
U ¾ola/maka hu tea u »isendeka kha zwo vhudziswaho, hu litshiwe izwo zwi songo
vhudziswaho.
Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:
Kuavhelwe kwa maraga:
o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno).
o Maraga 3 ndi dza luambo.
o ¹hanganyelo ya maraga: 10
Kuavhelwe kwa maraga musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou
ralo:
o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1
o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2
o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3
Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o
tou ralo:
o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo
o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo
PFESESANI:
Tshivhumbeo
Naho manweledzo o ¿walwa nga tshivhumbeo tsho khakheaho, a tea u ¾olwa.
Tshivhalo tsha maipfi:
o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho.
o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha
maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea.
o Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u
fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho, vha litshe ayo ma¿we a
manweledzo o salaho.
o Manweledzo a re mapfufhi fhedzi o faredza mbuno dzo¾he dzi ¾o»eaho ha
tewi u ½ewa n»a¾iso.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/2022
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
PHINDULO: TSHIBVELDZWA TSHA C
Maga a tevhelaho kha a shumiswe sa tsumban»ila ya zwine mulingiwa a tea u zwi
sumbedza kha manweledzo awe.
Mbuno dzi¿we na dzi¿we dza 7 dzi kha phara dzi tea u avhelwa maraga.
(Mitaladzi na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u lunzhedzana.)
NO KHOUTHESHENI NO MBUNO
1 'Muthu kha sedze masheleni ane a 1 Muthu kha vhulunge tshelede
hola one hu u itela uri a kone u ita ya u renga nn»u.
mugaganyagwama wa u dzudzanyela
u renga nn»u.'
2 'Murengi wa nn»u kha »i¾o»ele 2 U wana zhendedzi ndi zwa
zhendedzi ¼a u mu thusa kha fulo ¼a ndeme musi muthu a khou
u ¾o»a nn»u.' renga nn»u.
3 'Hu tea u vha na u bva fulo ¼a u ¾o»a 3 Tshiimiswa tsha masheleni
tshiimiswa tsha masheleni tshine tshi a ¾o»ea kha mbadelo.
tsha »o mu rengela nn»u, ene a kona
u badela nga zwi¾uku.'
4 'U tea u vha muthu o kunaho zwi 4 Kha vhe muthu o kunaho siani
tshi »a kha zwikolodo, vhunga zwa ¼a zwikolodo.
sa ralo a tshi »o thivhelwa nga
tshiimiswa tsha vhalanga zwikolodo
zwa vho mu fha dzina ¼ivhi.'
5 'Mu¾o»i wa nn»u u tea u ya kha 5 Ndambedzo ya masheleni u
mutholi u humbela ndambedzo ine bva kha mutholi i a ¾o»ea.
ya »o mu thusa u fhungudza
mbadelo dza ¿wedzi nga ¿wedzi.'
6 'Ndi zwa vhu¾hogwa uri mu¾o»i wa 6 Ndi zwa ndeme u »ivha fhethu
nn»u a »ivhe fhethu hune nn»u hune nn»u ya vha hone.
yeneyo ya vha hone.'
7 'Kha hu vhe na ramilayo a 7 Ramilayo a fulufhedzeaho kha
fulufhedzeaho musi tshifhinga tsha vhe hone musi hu tshi sainiwa
u saina mabammbiri a nn»u tsho mabammbiri.
swika.'
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/2022
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
TSHIVHUMBEO TSHA PHARA
PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou
ralo kokotolo lini.
Muthu kha vhulunge tshelede ya u renga nn»u, a dovhe hafhu a »i¾o»ele na
zhendedzi ¼ine ¼a »o mu thusa. Tshiimiswa tsha masheleni tshi a ¾o»ea kha mbadelo
nahone kha vhe muthu o kunaho siani ¼a zwikolodo a sa »o balelwa nga u wana
nn»u. Kha hu itwe khumbelo ya ndambedzo ya masheleni u bva kha mutholi uri zwi
mu fhungudzele mbadelo dza ¿wedzi. Ndi zwa ndeme u »ivha fhethu hune nn»u ya
vha hone. Kha hu dovhe hafhu hu wanale na ramilayo a fulufhedzeaho musi hu tshi
sainiwa mabammbiri.
[Maipfi: 90]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/2022
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
KWA LUAMBO
Maga a u ¾ola/maka
Mupele¾o:
o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga
nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi
¼ene¼o.
o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa
nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho
ngalwo.
o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i
kha mupele¾o wonewone.
Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama
yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na
ndaela.
Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i
tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga
vhu»alo.
MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D
3.1 Ndi nyimele ya vhathu vha no khou tsi»ulula/tsi»ululwa,√ ngauri ri vhona
vhathu vha re mimbeteni vhane vha khou tsi»ululwa.√ (2)
3.2 Ndi thekiniki ya mbudziso ya rethoriki,√ i khou shuma u kunga vhathu uri
vha ye u tsi»ululwa hu si na u kundelwa ngauri zwo tou tea.√ (2)
3.3 Thaula.√ Ndo rengela makhulu wanga thaula ya u naka.√/
Iri.√ Ndo swika tshikoloni nga iri ya rathi nga matsheloni.√ (2)
3.4 B/vha vula u swika vhukati ha vhusiku.√ (1)
3.5 Mukungedzeli o zwi kona u swikelela ndivho ya khungedzelo yawe ngauri:
- o shumisa khephusheni/fonto khulwane 'VHATSI¶ULULI MAKONE
NANDI'.√
- o shumisa tshifanyiso tshi kungaho nahone tsha u naka.√
- o shumisa luambo lwa u fhuredzela/dzumba nga u shumisa fonto
¾hukhu.√
- o shumisa vhukwamani ha u ri a nga wanala hani.√
- o bvisela khagala fhethu hune a wanala hone.√
[Zwiraru fhedzi.]
(3)
[10]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/2022
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
MBUDZISO YA 4: KHATHUNI
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E
4.1 Ndivho ndi ya uri vhabebi vha tea u ¾o»a thuso musi vha tshi ¾angana na
thaidzo na vhana vhavho.√√ (2)
4.2 Maitele a sa ¾anganedzei ndi a ¿wana a si na mikhwa a no fhindula mubebi
wawe nga n»ila i si yavhu»i,√ a dovha a shushedza muthu ane a khou tea u
mu fha thuso.√ (2)
4.3 Ndi thinwaipfi ya ¼iiti ¼itikedzi,√ ¼i shuma u tikedza ¼iiti fhungoni.√ (2)
4.4 C/u »o vha itela khakhathi.√ (1)
4.5 - Ndo vha ndi tshi »o ya kha vhashumelavhapo.
- Ndo vha ndi tshi »o ya kha vhafunzi.
- Ndo vha ndi tshi »o ya kha vhadededzi.
- Ndo vha ndi tshi »o ya kha vharangaphan»a vha vhadzulapo/mu¾a.
[Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.]√√√ (3)
[10]
MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F
5.1 Dzimbi.√ Tshiitisi ndi thangi ya ·i- ya ki¼asi ya 5.√ (2)
5.2 Lavhelesa.√ Ndo mu wana o lavhelesa bugu yanga ya mbalo.√ (2)
5.3 ºwana wa musidzana wa musanda,√ ºwana wa musidzana wa musanda o
ya vhengeleni u renga mugayo.√ (2)
5.4 Hangwani u ri/a ri u ¼i vhona a ita tshi¾ale a khukhulwa e fhasi hwiri! √√ (2)
5.5 Musi mu¿wali a tshi ri vhatukana vha tshi vhona lunako vha vha na
tshi¾ale.√ A si vhatukana vho¾he/fhedzi vha no ri u vhona lunako vha ita
tshi¾ale.√ (2)
[10]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30
MARAGAGU¹E: 70
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 NSC May June 2022 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 NSC May June 2022 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 NSC May June 2019 Question Paper

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC May June 2019 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2019 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2018 Memo
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper