Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 NSC May June 2022 Memo

MemorandumTshivenda HLGrade 12202210 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the NSC May June 2022, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

NSC May June 2022

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) 2022 TSUMBAN¶ILA YA U MAKA MARAGA: 70 Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 10. Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa Iyani kha siaṱari ḽi tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/2022 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHA VHA PFESESE:  Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.  Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.  Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha phindulo yeneyo.  Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.  Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma. KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:  Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa).  Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a ¾anganedzea.  Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/ HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.  A hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha NDI NGOHO/A SI NGOHO kana NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.  Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he, kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o sumbedzwa.  Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.  Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.  Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/2022 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 1 PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Ndi u kavhiwa nga malwadze√ na u livhana na lufu.√ (2) 1.2 - Ndi u dzudza vhadzulapo mahayani avho, vha bva fhedzi hu na zwa vhu¾hogwa.√ - U fara/u badelisa masheleni a si na vhukono.√ (2) 1.3 - Hu¿we na hu¿we hune thuso ya wanala hone vhathu vha thuswa vhe kha miduba milapfu. - Zwifha¾uwo zwa vhathu zwi dzula zwo tibedzwa nga malabi a hone. - Vhathu a vha tsha tea u dzula/ima tsini na tsini vha tea u vha kulenyana. - Vhathu vha dzulela u ¾amba zwan»a nga mishonga ya u vhulaha zwitshili. [Zwivhili fhedzi.]√√ (2) 1.4 - Vha¿we vhagudi vho vha vha si na zwishumiswa zwa thekhino¼odzhi.√ - Fhethuvhupo hune vha¿we vhagudi vha dzula hone hu a kon»elwa nga u farana ha zwirathisi zwa muyani.√ (2) 1.5 Vhungoho ha murero uyu ndi ha uri muvhuso/dzikhamphani na vhoramabindu, nga u vhona u wa ha ikonomi musi vhathu vha sa shumi vho ita vhu¾ali ha u tendela vhashumi uri vha shume vhe mahayani.√√ (2) 1.6 - Vhathu vhanzhi vho fhelelwa nga mishumo. - Zwo ita uri vhathu vha tambudzwe nga n»ala. - Zwo vhanga uri u tambudzwa ha vhafumakadzi na vhana hu ande. [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) 1.7 D/Thaidzo i si na mutandululi.√ (1) 1.8 Mu¿wali u ¾o»a u bveledza muhumbulo wa uri musi vha¿we vhathu vho welwa nga zwi si zwavhu»i sa lushaka ri tea u thusana/phalalana.√√ (2) 1.9 - Vha ita dzingade vha »o »ibveledzela miroho na mitshelo. - Vha do »ibveledzela zwi¼iwa. - Maswole a mivhili yavho a »o dzula o khwa¾ha. - U sa shaeya ha zwi¼iwa kha lushaka. [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/2022 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka 1.10 Ee. Ndi vhona zwo tea ngauri ndi mishonga ine vhunzhi ha vharema vho hula na u fhodzwa ngayo nga maan»a zwi tshi kwama mvelele na vhurereli havho/Ndi yone ine vhomaine vha tshirema vha i shumisa u alafha vhathu/vhalwadze. KANA Hai. Ndi vhona zwi songo tea ngauri mishonga iyi a yo ngo kaliwa/¾olwa vhuhali hayo lune zwi nga vhanga khombo. [Na zwi¿wevho zwi pfalaho.]√√ (2) 1.11 - Vhathu vha tea tevhedza maga o¾he a u thivhela u kavhiwa nga tshitshili tsha Khorona/vhulwadze ha Covid 19. - Vhathu vha tea u ya u haelwa vhulwadze ha Khorona uri vhu sa tsha pha»alala. [Na zwi¿wevho zwi pfalaho.]√√ (2) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.12 - Fhethuvhupo hu vhonala hu hayani/n»uni lufherani lwa u bikela. - Mufumakadzi u vhonala a tshi khou bika tshi¾ofuni. - Munna u khou shuma a hayani o takula na ¿wana wa lutshetshe. [Zwivhili fhedzi.]√√ (2) 1.13 Ndi »ipfa ndo takala,√ ngauri ndi vhona mu¾a wo takalaho une wa thusana, ngauri hu vhonala munna a tshi khou shuma o takula ¿wana ngeno mufumakadzi a tshi khou bika.√ [Na zwi¿wevho zwi pfalaho.] (2) 1.14 Hu ku»ana mvelele ya tshikhuwa na ya tshirema: Mvelele ya tshikhuwa i a tendela munna a tshi lela ¿wana wa lutshetshe, ngeno kha mvelele ya tshirema mufumakadzi hu ene ane a tea u ¾hogomela ¿wana/kha mvelele ya tshikhuwa mufumakadzi u a bika o ima ngeno kha mvelele ya tshirema a tshi bika o dzula fhasi. [Na zwi¿wevho zwi pfalaho.]√√ (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/2022 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B 1.15 Zwibveledzwa izwi zwi na vhu¾umani ngauri zwo¾he zwi sumbedza vhathu vha tshi khou shumela mahayani.√ Kha TSHIBVELEDZWA TSHA A, phara ya 5 hu khou ambiwa nga ha muvhuso, dzikhamphani na vhoramabindu vha tshi tendela vhashumi vha tshi shumela mahayani,√ ngeno kha TSHIBVELEDZWA TSHA B hu tshi vhonala munna o takulaho ¿wana a tshi khou shumela hayani.√ (3) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/2022 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI MBUDZISO YA 2 Kumakele kwa manweledzo U ¾ola/maka hu tea u »isendeka kha zwo vhudziswaho, hu litshiwe izwo zwi songo vhudziswaho. Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:  Kuavhelwe kwa maraga: o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno). o Maraga 3 ndi dza luambo. o ¹hanganyelo ya maraga: 10  Kuavhelwe kwa maraga musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1 o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2 o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3  Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo PFESESANI:  Tshivhumbeo Naho manweledzo o ¿walwa nga tshivhumbeo tsho khakheaho, a tea u ¾olwa.  Tshivhalo tsha maipfi: o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea. o Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho, vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho. o Manweledzo a re mapfufhi fhedzi o faredza mbuno dzo¾he dzi ¾o»eaho ha tewi u ½ewa n»a¾iso. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/2022 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka PHINDULO: TSHIBVELDZWA TSHA C Maga a tevhelaho kha a shumiswe sa tsumban»ila ya zwine mulingiwa a tea u zwi sumbedza kha manweledzo awe. Mbuno dzi¿we na dzi¿we dza 7 dzi kha phara dzi tea u avhelwa maraga. (Mitaladzi na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u lunzhedzana.) NO KHOUTHESHENI NO MBUNO 1 'Muthu kha sedze masheleni ane a 1 Muthu kha vhulunge tshelede hola one hu u itela uri a kone u ita ya u renga nn»u. mugaganyagwama wa u dzudzanyela u renga nn»u.' 2 'Murengi wa nn»u kha »i¾o»ele 2 U wana zhendedzi ndi zwa zhendedzi ¼a u mu thusa kha fulo ¼a ndeme musi muthu a khou u ¾o»a nn»u.' renga nn»u. 3 'Hu tea u vha na u bva fulo ¼a u ¾o»a 3 Tshiimiswa tsha masheleni tshiimiswa tsha masheleni tshine tshi a ¾o»ea kha mbadelo. tsha »o mu rengela nn»u, ene a kona u badela nga zwi¾uku.' 4 'U tea u vha muthu o kunaho zwi 4 Kha vhe muthu o kunaho siani tshi »a kha zwikolodo, vhunga zwa ¼a zwikolodo. sa ralo a tshi »o thivhelwa nga tshiimiswa tsha vhalanga zwikolodo zwa vho mu fha dzina ¼ivhi.' 5 'Mu¾o»i wa nn»u u tea u ya kha 5 Ndambedzo ya masheleni u mutholi u humbela ndambedzo ine bva kha mutholi i a ¾o»ea. ya »o mu thusa u fhungudza mbadelo dza ¿wedzi nga ¿wedzi.' 6 'Ndi zwa vhu¾hogwa uri mu¾o»i wa 6 Ndi zwa ndeme u »ivha fhethu nn»u a »ivhe fhethu hune nn»u hune nn»u ya vha hone. yeneyo ya vha hone.' 7 'Kha hu vhe na ramilayo a 7 Ramilayo a fulufhedzeaho kha fulufhedzeaho musi tshifhinga tsha vhe hone musi hu tshi sainiwa u saina mabammbiri a nn»u tsho mabammbiri. swika.' Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/2022 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka TSHIVHUMBEO TSHA PHARA PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo kokotolo lini. Muthu kha vhulunge tshelede ya u renga nn»u, a dovhe hafhu a »i¾o»ele na zhendedzi ¼ine ¼a »o mu thusa. Tshiimiswa tsha masheleni tshi a ¾o»ea kha mbadelo nahone kha vhe muthu o kunaho siani ¼a zwikolodo a sa »o balelwa nga u wana nn»u. Kha hu itwe khumbelo ya ndambedzo ya masheleni u bva kha mutholi uri zwi mu fhungudzele mbadelo dza ¿wedzi. Ndi zwa ndeme u »ivha fhethu hune nn»u ya vha hone. Kha hu dovhe hafhu hu wanale na ramilayo a fulufhedzeaho musi hu tshi sainiwa mabammbiri. [Maipfi: 90] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/2022 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO Maga a u ¾ola/maka  Mupele¾o: o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi ¼ene¼o. o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho ngalwo. o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i kha mupele¾o wonewone.  Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na ndaela.  Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D 3.1 Ndi nyimele ya vhathu vha no khou tsi»ulula/tsi»ululwa,√ ngauri ri vhona vhathu vha re mimbeteni vhane vha khou tsi»ululwa.√ (2) 3.2 Ndi thekiniki ya mbudziso ya rethoriki,√ i khou shuma u kunga vhathu uri vha ye u tsi»ululwa hu si na u kundelwa ngauri zwo tou tea.√ (2) 3.3 Thaula.√ Ndo rengela makhulu wanga thaula ya u naka.√/ Iri.√ Ndo swika tshikoloni nga iri ya rathi nga matsheloni.√ (2) 3.4 B/vha vula u swika vhukati ha vhusiku.√ (1) 3.5 Mukungedzeli o zwi kona u swikelela ndivho ya khungedzelo yawe ngauri: - o shumisa khephusheni/fonto khulwane 'VHATSI¶ULULI MAKONE NANDI'.√ - o shumisa tshifanyiso tshi kungaho nahone tsha u naka.√ - o shumisa luambo lwa u fhuredzela/dzumba nga u shumisa fonto ¾hukhu.√ - o shumisa vhukwamani ha u ri a nga wanala hani.√ - o bvisela khagala fhethu hune a wanala hone.√ [Zwiraru fhedzi.] (3) [10] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/2022 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 4: KHATHUNI PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E 4.1 Ndivho ndi ya uri vhabebi vha tea u ¾o»a thuso musi vha tshi ¾angana na thaidzo na vhana vhavho.√√ (2) 4.2 Maitele a sa ¾anganedzei ndi a ¿wana a si na mikhwa a no fhindula mubebi wawe nga n»ila i si yavhu»i,√ a dovha a shushedza muthu ane a khou tea u mu fha thuso.√ (2) 4.3 Ndi thinwaipfi ya ¼iiti ¼itikedzi,√ ¼i shuma u tikedza ¼iiti fhungoni.√ (2) 4.4 C/u »o vha itela khakhathi.√ (1) 4.5 - Ndo vha ndi tshi »o ya kha vhashumelavhapo. - Ndo vha ndi tshi »o ya kha vhafunzi. - Ndo vha ndi tshi »o ya kha vhadededzi. - Ndo vha ndi tshi »o ya kha vharangaphan»a vha vhadzulapo/mu¾a. [Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.]√√√ (3) [10] MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F 5.1 Dzimbi.√ Tshiitisi ndi thangi ya ·i- ya ki¼asi ya 5.√ (2) 5.2 Lavhelesa.√ Ndo mu wana o lavhelesa bugu yanga ya mbalo.√ (2) 5.3 ºwana wa musidzana wa musanda,√ ºwana wa musidzana wa musanda o ya vhengeleni u renga mugayo.√ (2) 5.4 Hangwani u ri/a ri u ¼i vhona a ita tshi¾ale a khukhulwa e fhasi hwiri! √√ (2) 5.5 Musi mu¿wali a tshi ri vhatukana vha tshi vhona lunako vha vha na tshi¾ale.√ A si vhatukana vho¾he/fhedzi vha no ri u vhona lunako vha ita tshi¾ale.√ (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all