Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2013 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2013 MARAGA: 100 TSHIFHINGA: awara 21/ 2 Bammbiri i¼i ¼i na masiatari a 7. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 2 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC PFESESANI 1. He¼i bammbiri ¼i na KHETHEKANYO THARU: KHETHEKANYO YA A: Zwibveledzwa zwa vhusiki (Maanea) (50) KHETHEKANYO YA B: Zwibveledzwa zwilapfu zwa vhudavhidzani (30) KHETHEKANYO YA C: Zwibveledzwa zwipfufhi zwa vhudavhidzani (20) 2. Ni lavhelelwa u fhindula mbudziso NTHIHI kha KHETHEKANYO YA A, NTHIHI kha KHETHEKANYO YA B na NTHIHI kha KHETHEKANYO YA C. 3. ºwalani nga luambo lune na khou lingwa khalwo. 4. Thomani khethekanyo IºWE NA IºWE kha sia¾ari ·ISWA, hune ya fhelela hone ni talele. 5. Ni fanela u pulana (tsumbo: mapa wa muhumbulo/nyolo/tshati ya nyelelo/ maipfi a re khii, na zwi¿we), u vhalulula na u sedzulusa mushumo wa½u. Thomani nga u ¿wala pulane ya½u ni kone u ¿wala tshibveledzwa. 6. Khethekanyani zwifhinga zwa½u nga nµila i tevhelaho: KHETHEKANYO YA A: minetse ya 80 KHETHEKANYO YA B: minetse ya 40 KHETHEKANYO YA C: minetse ya 30 7. Nomborani phindulo dza½u zwi anane na kunomborelwe kwa mbudziso. 8. ºwalani ¾hoho ya phindulo ya½u. NI DZHIELE NZHELE: Musi ni tshi vhala tshivhalo tsha maipfi ni songo vhala na maipfi a ¾hoho ye na nanga. 9. ºwalani zwi no vhalea, nahone nga vhuronwane. 10. Ni dzhiele nzhele mupele¾o, khethekanyo ya maipfi, kushumisele kwa madanzi, zwiga zwa u vhala na tswayo khathihi na kuvhumbelwe kwa mafhungo. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 3 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA) MBUDZISO 1 Fhindulani mbudziso NTHIHI fhedzi kha dza malo dzi tevhelaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu songo fhira maipfi a 450. 1.1 Ho vha na lwendo lwa pfunzo lwe lwa farwa tshikoloni tsha ha½u. Inwi no vha mu¿we wa vhe vha fara lwendo ulwo lwa ni takadza vhukuma. ºwalani maanea nga ¾hoho heyi: Lwendo lwa pfunzo lwe lwa ntakadzesa [50] 1.2 Inwi no ½ewa tshifhiwa ni songo zwi lavhelela, na wana no dzhenwa nga dakalo ¼i si na vhukono nge tshifhiwa itsho tsha vha tshi tshi mangadza. ºwalani maanea nga ¾hoho heyi: Tshifhiwa tshavhuµi tshe nda ½ewa ndi songo tshi lavhelela [50] 1.3 Phalamenndeni hu khou dzinginywa nga ha u dzudzanyululwa ha ndayotewa. Fhungo ¼i re n¾ha ha o¾he ndi ¼a tshigwevho tsha lufu. Vha¿we vha ima na¼o, vha¿we vha a ¼i hanedza. ºwalani maanea ane na vha ni tshi khou ima na ¼ikumedzwa i¼i kana ni tshi khou ¼i hanedza. ºwalani maanea nga ¾hoho heyi: Tshigwevho tsha thambo tshi tea u vhuya [50] 1.4 Vha ha masipala vha khou µidina vhukuma nga u bveledza mivhundu kana vhupo zwitshavhani. Muvhundu wa ha½u ndi mu¿we une wa khou bveledzwa. Ni tshi humbula zwe wa vha u zwone, ni vhona ho no vha na tshanduko khulwane. Inwi ¿walani maanea nga ¾hoho heyi: Tshanduko yo iteaho muvhunduni wa hashu [50] 1.5 Hu na zwivhuya zwine muthu a zwi wana musi a tshi ita nyonyoloso ngeno-vho u itesa nyonyoloso zwi na masiandaitwa. Zwino inwi ¿walani maanea nga ¾hoho heyi: Vhuµi na vhuvhi ha u ita nyonyoloso [50] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 4 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC 1.6 ¹alelani tshifanyiso tshi tevhelaho nga vhuronwane. ¶isikeleni ṱhoho ine ya elana natsho ni kone u ṅwala nga hayo. [50] 1.7 ¹alelani tshifanyiso tshi tevhelaho nga vhuronwane. ¶isikeleni ṱhoho ine ya elana natsho ni kone u ṅwala nga hayo. [50] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 5 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC 1.8 ¹alelani tshifanyiso tshi tevhelaho nga vhuronwane. ¶isikeleni ṱhoho ine ya elana natsho ni kone u ṅwala nga hayo. [50] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 6 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 2 Fhindulani mbudziso NTHIHI kha n½a dzi tevhelaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu songo fhira maipfi a 200. 2.1 VHURIFHI HA TSHISHAKA Inwi ni kha gireidi ya vhufumimbili, musi ni tshi khou posa fomo dzine dza tea u huma na masheleni, muzwala wa½u o vha ene we a ni thusa nga masheleni vhunga no vha ni si nao. Mu ¿waleleni vhurifhi ni tshi livhuwa thuso ye a ni ½ea. [30] 2.2 NGANEAVHUTSHILO Hu na khombo ye ya fhedza vhathu vhanzhi fha¼a mafhandeni, na khonani ya½u mathina o vha e ngomu, a mbo µi ri sia. Zwino vha mu¾a vho humbela inwi sa khonani yawe uri ni ¿wale nganeavhutshilo sa izwi no aluwa no¾he nahone ni tshi mu µivha vhukuma. ºwalani nganeavhutshilo iyo. [30] 2.3 MUVHIGO Vhagudi vha tshikolo tshine na dzhena khatsho vhunzhi havho a vha ¾haphudzi ¿waha. Iyi nyimele i khou µi hulela mi¿waha minzhi i tshi tevhekana. Zwino inwi no humbelwa uri ni ite ¾hoµisiso sa izwi ni mu¿we wa miraµo ya Khoro ya Vhagudi (RCL). ºwalani muvhigo une khawo na µo bvisela khagala zwithu zwine zwa khou itisa uri vhagudi vha litshe tshikolo. [30] 2.4 ATHIKI·I YA GURANN¶A No µo ri ni mavhengeleni mu¿we muswuhana a tswa tshipatshi tsha mu¿we mufumakadzi. O µo vhonwa nga vhathu vhe vha vha vhe henefho vha thoma u mu gidimedza vha mu fara vha mu rwa lu shushaho. ºwalani athiki¼i ine na µo i rumela kha gurannµa nga ha tshiwo itsho. [30] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 7 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 3 Fhindulani mbudziso NTHIHI kha tharu dzi tevhelaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu songo fhira maipfi a 120. 3.1 KHUNGEDZELO Mukomana wa½u o fuwa kholomo dza u rengisa. Vhathu a vha khou tou µa nga vhunzhi u renga kholomo idzo. ºwalani khungedzelo ine ya µo ita uri vhathu vha µe u renga kholomo idzo nga vhunzhi. [20] 3.2 GARA¹A YA POSWO Malume wa½u vho wina tshelede i si na vhukono ya Lotto. Inwi ¿walani gara¾a ya poswo ni tshi vha fhululedza kha masheleni ayo e vha a wina a si na vhukono. [20] 3.3 NDAELA No ri ni tshi khou gidima na wa na khuvhuwa mulenzhe wa bva tshilonda kha gona. Tshilonda itsho tsho konµa u fhola zwe zwa ita uri ni ye u ¾olwa nga dokotela. Dokotela o ni ½ea ndaela ya kuphuphele kwa tshilonda itsho. Inwi ¿walani ndaela ye dokotela a ni ½ea. [20] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa