Province of the
EASTERN CAPE
EDUCATION
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2013
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA
OLONGEZELELWEYO – P2
AMANQAKU: 70
IXESHA: 2 iiyure
*XHOFA2*
Olu viwo lunamaphepha angama – 21.
Skip to contentAll 2013 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2013 QP
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2013, 21 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Fal · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2013. Question paper, 21 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Question paper
- Year
- 2013
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 21
- File size
- 511.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 21
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2013
- Paper 1Question paper
- Paper 2Question paper
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2.1Uncwadi / Literature (Set Works)11 marks
- Question 2.2Uncwadi / Literature (Set Works)35 marks
- Question 4.1Uncwadi / Literature (Set Works)6 marks
- Question 4.2Uncwadi / Literature (Set Works)9 marks
- Question 4.3Uncwadi / Literature (Set Works)48 marks
- Question 6.1Uncwadi / Literature (Set Works)20 marks
Show all 13 questions
- Question 6.2Uncwadi / Literature (Set Works)85 marks
- Question 8.1Uncwadi / Literature (Set Works)11 marks
- Question 8.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)16 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 10Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 11Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 12Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2013)
IMIYALELO NENGCACISO
1. Nceda ufunde le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha. Yiya kwisiqulatho kwiphepha
elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe ofuna
ukuyiphendula.
3. Eli phepha linamaCANDELO amaNE
ICANDELO A: Inoveli (35)
ICANDELO B: Idrama (35)
ICANDELO C: Amabali amafutshane (35)
ICANDELO D: Isihobe (35)
4. Landela imiyalelo ngononophelo ekuqaleni kweCandelo ngalinye.
5. Phendula IMIBUZO emiBINI iyonke: umbuzo omNYE okhethwe
nakwawaphi amacandelo amaBINI. Sebenzisa uluhlu lokukhangela
ukukunceda.
6. Bhala iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.
7. Qala iCandelo ngaliNYE kwiphepha ELITSHA.
8. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
9. Ingcebiso yokulawula ixesha: Sebenzisa imizuzu engama-60 kwiCandelo
ngalinye olikhethileyo.
10. Umthamo wempendulo mawulawulwe linani lamanqaku.
(SEPTEMBA 2013) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 3
IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abafuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
ICANDELO A: INOVELI
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. Kusa kusihlwa Umbuzo omde 35 5
OKANYE
2. Kusa kusihlwa Umbuzo omfutshane 35 5
OKANYE
3. Umqol’uphandle Umbuzo omde 35 7
OKANYE
4. Umqol’uphandle Umbuzo omfutshane 35 7
OKANYE
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo ube MNYE kweli Candelo.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
5. Ndiyekeni Umbuzo omde 35 10
OKANYE
6. Ndiyekeni Umbuzo omfutshane 35 10
OKANYE
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula umbuzo ube MNYE kweli Candelo.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
7. Ndakuyicel’ivuthiwe Umbuzo omde 35 13
OKANYE
8. Ndakuyicel’ivuthiwe Umbuzo omfutshane 35 13
4 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2013)
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula nayiphi imibuzo emiBINI kweli Candelo.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
9. Amasele phezu Umbuzo omfutshane 17½ 16
kodonga
OKANYE
10. Ukungcwatywa Umbuzo omfutshane 17½ 18
kwetalente
OKANYE
11. Inkonjane Umbuzo omfutshane 17½ 19
OKANYE
12. Bafana bafana Umbuzo omfutshane 17½ 20 – 21
ULUHLU LOKUKHANGELA
QAPHELA: Phendula umbuzo ube MNYE nakweliphi iCandelo kula, A, B noC.
Phendula imibuzo ibe miBINI kwiCandelo D.
AMANANI INANI LEMIBUZO
ICANDELO PHAWULA
EMIBUZO EPHENDULWAYO
A: INoveli
(Umbuzo omde OKANYE 1–4 1
umbuzo ofutshane)
B: Idrama
(Umbuzo omde OKANYE 5–6 1
umbuzo omfutshane)
C: Amabali amafutshane (Umbuzo
omde OKANYE umbuzo 7–8 1
omfutshane)
D: Isihobe
9 – 12 2
(SEPTEMBA 2013) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 5
ICANDELO A: INOVELI
UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)
KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
“Okunene ulilandele igama lakhe unyana kaLungile. Udlule kumanzithinzithi
obom wayiphumeza iminqweno kayise.” Ngqina olu luvo ungqiyame kakhulu
kubomi balo mfana apha encwadini. (190 – 240 amagama) [35]
OKANYE
KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
UMBUZO 2 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)
2.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
“Khawutyebise ntombi uphume egusheni. Uthi kutsha phi na kanye?
Kwenzeke ntoni ngoku, ndeva usithi ndakomela emcingeni?” utshilo
uNomakhwezi efikelwa lixhala.
“Umyeni wakho ubuya kangaphi?”
“Ubuya ngeempela-veki rhoqo. Kutheni, wenzeni?”
“Anditsho ukuba wenzeni kodwa uyazi ukuba nawe aziwuva umbethe.
Oonokrawuzana zizinto ezasoloko zikho ziziphaka zishushu
ngokoonomathotholo.”
“Kanene uza kube ujikeleza uyeke ukuthetha le nto uyizeleyo Nozililo.
Kwenzekeni kuLungile? Thetha khawulezisa. Kaloku akunakundiphatha
emanyeni ngale yam indoda, uze ujike ungayiqabelisi lo nto. Qhuba.”
“Hi wethu, bek’ubilo ntombazana, ungandenzi kuba nithi nakuhletyelwa
lunitshise ulwimi kuze kuthi nakugunyelwa ngala madoda enu, nimpole,
ngoku umqa womele ephinini. Xa nditshoyo, ntombi, anditsho ukuba utheni
kuba ndiyazi ukuba wena undim mna ndinguwe”
“Qhuba ndimamele.”
“Ndithe mntwana kamama ngokuya bendiye eClairwood ndafika lo mchako
bendiwuyele uphelile kweyona venkile bendiyithembile, ndanyanzeleka ukuba
ndiye eThekwini, kanti ke leyo yimisebenzi kaNkulunkulu kwesakho isithuba
kuba ndithe xa ndidlula laa hotele yamaNdiya kuthiwa si “Star” ndathana
mandla nomyeni wakho echunubekile, esezimbekweni.” Njani na?
Uchunubeka luhlobo luni?” wabuza omnye igwele linyuka ngaphakathi.
2.1.1 Kuthetha ukuthini oku, “Phuma egusheni”? (2)
2.1.2 Kutheni uNomakhwezi efikelwa lixhala engekeva kwanto eza
noNozililo nje? (2)
2.1.3 Ngumsebenzi wantoni lo wenziwa ngumyeni wakhe, kutheni ebuya
ngeempela-veki kuphela nje? (2)
2.1.4 Gqibezela le ntetho; --- aziwuva umbethe. (1)
6 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2013)
2.1.5 Ngabanjani ababizwa “Oonokrawuzana” ngokwesi sicatshulwa? (1)
2.1.6 Yintoni isizathu sokuba uNozililo aqale ajikeleze phambi kokuba
athethe? (2)
2.1.7 Uthetha ukuthini uNozililo xa esithi, “Ndiyazi wena undim nam
ndinguwe”? (2)
2.1.8 Nika elinye igama, Le gama “umchako.” (1)
2.1.9 Ngubani lo ebehleli noLungile eStar hotele? (1)
2.1.10 Yintoni edibanisa uLungile nalo ebehleli naye eStar hotele? (2)
2.1.11 Chaza izimo zaba balinganiswa babini, uNozililo noNomakhwezi
ngokwalapha kwesi sicatshulwa kuphela.
(a) Nomakhwezi (2)
(b) Nozililo (2)
2.2 Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo.
Umoya wokungakhululeki uhleli ukho phakathi kwabo lada lafika ithuba lokuba
indoda iphangele ngoMvulo, imadolo anzima injalo ngenxa yesenzo somfazi.
Uthe phambi kokuba aphume namhlanje uLungile wabiza unyana wakhe.
“Mpumelelo namhlanje ndifuna ukwazisa ukuba impilo yam ayintle konke.
Nanjengonyana ekuphela kwakhe, ndifuna ukhule usazi into ofanelwe
kukuyenza ukwenzela ukuba ze kuthi nokuba kwenzeka ntoni na kum okanye
kunyoko, ungaxakwa. Umdala ngoku kangangokuba ndingakucuntsulela
ubuncinane kumahlebo alapha ekhaya. Impilo yam ayithembisi mntwan’am”.
Ugqirha undixelele.”
2.2.1 Wenze ntoni umfazi le yenza ukuba uLungile kube nzima
ukuphangela? (2)
2.2.2 Ugula yintoni uLungile? (1)
2.2.3 Bangaphi abantwana bakaLungile? Caphula kwisicatshulwa
ukuxhasa impendulo yakho. (2)
2.2.4 Kutheni exelela uMpumelelo ngempilo yakhe nje? (1)
2.2.5 Ngoobani abanye abantu ebebehlala apha kulo Mpumelelo? (2)
2.2.6 Uziva njani lo tata uthethayo, siyintoni isizathu salo ndlela aziva
ngayo? (2)
2.2.7 Lithini ihlebo alixelele unyana wakhe? (1)
2.2.8 Ingaba uMpumelelo walilandela icebo awalinikwayo nguyise? Xhasa
impendulo yakho. (2)
2.2.9 Xela into ibeNye awamyalela ukuba aze ayenze akufa. (2)
[35]
OKANYE
(SEPTEMBA 2013) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 7
UMBUZO 3 (UMBUZO OMDE)
UMQOL’UPHANDLE – PM Ngani
“Izihlobo zenene zivela mhla kukubi, ukanti ezezinyo ziyaduka.” Xoxa ubonise
indima edlalwe nguDuma ngokuma enyanisweni de kube sekupheleni ethethelela
uLinda. (190 – 240 amagama) [35]
OKANYE
UMBUZO 4 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)
4.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
“Kaloku mna ndisajongene naNongqawuse wumbi - lo wokufa kukaEddie
no Lulama.”
“Wophoswa, ke Dick, kuba nemiboniso yentshayelelo ikwancamise ngencasa.
Ababukeli sokhe sibabonise lo mjuxuzo mtsha umise iingqondo zolutsha
jikelele kweli limiweyo – le phathaphathandini. Kuloo miboniso luzinika apho
ulutsha, luphathaphatha zonk’ indawo- ngokwentetho entsha eze kwanale
phathaphatha. Ngelishwa okanye ngethamsanqa, mna kufuneka ngabo obu
busuku ndidlale iphathaphatha nobhelukazi lwenzwakazi; iphathaphatha
eyodlalwa kungekho ngoma uya kubhonga ke wena!
Inzwakazi le ndiyichunge kuba indinika urhano lokuba yona iqale yadlala
iphathaphatha ebenesiphelo esibi kuEddie noLulama. Impahl’ imbi kuyo,
ifuna ukusiwa edry cleaner.”
“Uzuyiphathaphathe kuzo zonk’ iindawo, de iyichophise inyaniso siyibone
nathi icholwa ziintaka.”
“Khawutsho, Joe, ingaba usayikhumbula intetho oyenze emapoliseni? Ukuba
usayikhumbula, awungekhe undithele gqabagqaba, ndihlaziye okwam
ukukhumbula?”
“Ilula leyo, Dick, kuba umfanekiso walo mhla wokufa kuka Eddie usathe thaa
kum engqondweni: Kweyam iholo, kwathi kanye xa uqalisayo umboniso ka-
“Nongqawuse”, nabantu ndiqonda ukuba kuxa baqalayo ukuzilungalungisa,
kwee gqi ngomnyango isicagogo senenekazi, linganxibe libulele. Hayi tyhini,
ndathi makhe undiphose kancinci lo mboniso, khendityebise amehlo kobo
buncwane. “Into eyaqala yandimangalisa kulo, kukungena lihamba lodwa.”
Noko esinjengesiya isicagogo sikholisa ukunxuswa ngujobelana othile kweli
Monti libafana babukhali kakhulu.”
“Ndisasikhumbula nangoku nesinxibo eso sayo.”
4.1.1 Sithetha ukuthini esi sithethi xa sisithi “sisajongene nalo Nongqawuse
wumbi wokufa kukaEddie noLulama.”? (2)
4.1.2 Babulewe yintoni aba bachazwe ngasentla? (2)
4.1.3 Nika intsingiselo yebinzana, “Ukuncamisa ngencasa” (1)
4.1.4 Ngubani olu bhelukazi lwenzwakazi kuthethwa ngalo kwesi
sicatshulwa? (1)
8 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2013)
4.1.5 Cacisa ngamazwi alula okuqulethwe kokukrwelelweyo kwisicatshulwa. (2)
4.1.6 UHlobo wenza msebenzi mni? (1)
4.1.7 Wothuswa yintoni uJoe le kucaca ukuba akaqhelanga ukuyibona? (2)
4.1.8 Xela igama le ntaka ekhankanyiweyo kumhlathi wokugqibela wesi
sicatshulwa. (1)
4.1.9 Yeyiphi eyona nto asayikhumbulayo uJoe kwisinxibo sale nzwakazi? (1)
4.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
“Uthetha ke ukuba awungewakhumbuli amagama abo? Ndiza kukuxelela
ukuba ndibuzela ntoni na: Ndiyayithanda le bhatyi kodwa ke bendingathanda
ukuba ndithi phambi kokuba ndiyithenge, khe ndiqale ndibone umfaneleko
wayo kulowo uyinxibileyo, ndiqonde nakwabanye ukuba bayithanda njani na;
ndiqiniseke kuqala ukuba eyam inkosikazi ingafanelwa na yiyo. Kaloku
iyakwazi ukuthi into intle, suke ingamfaneli umntu. Iinto ezinjalo mandiqale
ndiziqonde. Kunzima nokuyibiza inkosikazi izokulinganisela apha, ndiqonde
kuyo ukuba iyayithanda na. Kaloku iinjongo zam zezokuba ndenze isipho
engasilindelanga. Andifuni nokuthenga into engayifanele ngemali enkulu
kuba kwakubanzima kuyo ukuthi iyiphiwe okwenduk’ omnquma, ikwazi
ukundixelela ukuba imbi, ayiyifuni. Kanti ukuba abaza kundicebisa bayibona
inxitywe ngomnye, zebabone ukuba yoyifanela inkosikazi, ndoyithenga
ngaphandle koloyiko lokusa into yexabiso kumntu ongazukuyithanda.
Ndiyavakala?”
4.2.1 Nika amagama aba bantu ekufuneka bekhunjulwe. (2)
4.2.2 Iqhubeka phi le ncoko? (1)
4.2.3 Loluphi uhlobo lwebhatyi ekuthethwa ngalo apha? Luchaze. (2)
4.2.4 Esi sithethi siyithenga le bhatyi njengesipho senkosikazi: Yinyani
okanye asiyonyani. Xhasa impendulo yakho. (3)
4.2.5 Caphula ibinzana kwisicatshulwa elithetha, “ukufumana into simahla.” (1)
4.3 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
“Umfana undicela ukuba khe ndiphande ngokuvalelwa kukasisi wakhe.
Ubukhathazeka noko kuba uyamthanda usisi lo wakhe, ndakuphawula.
Nangona selede wadibana nani, ngokutsho kwakhe, akakayiqondi eyona
yona. Akazi nokuba uyabanjwa na nokuba akabanjwa na usisi wakhe. Uthi
makhe ndiqonde, ndibone into endinokuthi ndiyenze ukumnceda. Lilonke
uyandiphangelisa njengegqwetha alaziyo likasisi wakhe. Ndiphangele ke
nam, Dick.”
“Uvalelwe ke uLinda Monti- ndithetha mna, esitywetyweni,” “Ityala yintoni,
Dick?”
“Kuyarhaneleka ukuba nguye obulele uEddie noLulama.” Sukuthetha
umhlola apha, Dick! ULinda lo ndimaziyo nam! Abulale uEddie?”
(SEPTEMBA 2013) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 9
4.3.1 Ngubani lo mfana ufuna ukuphandelwa ngokubanjwa kukasisi wakhe? (1)
4.3.2 Lo mfana uyamthanda usisi wakhe: Nika imizekelo ibe miBINI ebonisa
oko. (2)
4.3.3 Ngubani igama legqwetha ekuthethwa ngalo? (1)
4.3.4 Nika izizathu zibe ziTHATHU ezenza ukuba uLinda arhaneleke ekufeni
kuka Eddie noLulama. (3)
4.3.5 Kuphi esitywetyweni? (1)
4.3.6 Cacisa ngamagama alula intsingiselo yeli binzana, “Sukuthetha
umhlola” (2)
4.3.7 Yintoni le imenza aziwe kangaka uLinda apha eMonti? (2)
4.3.8 Lithini igama elipheleleyo elimele elo lithi, “Dick”? (1)
[35]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
OKANYE
10 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2013)
ICANDELO B: IDRAMA
UMBUZO 5 (UMBUZO OMDE)
NDIYEKENI – DM Jongilanga
UMnumzana Ndila akanguwo umzekelo omhle weetitshala ezifunekayo kwingxaki
esinazo kweli loMzantsi Afrika. Ngqina olu luvo. (190 – 240 amagama) [35]
OKANYE
UMBUZO 6 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)
NDIYEKENI – DM Jongilanga
6.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
Ndila : Funie girl! (ebulisa)
Funeka : Hallow Dicksie. Uyazi ukuba kule mihla usuke wanqaba wachasela
okwethamsanqa. Inene ndibe uphindele esuthwini.
Ndila : Kanene ufane uthethe wena. Uyandihleka kuba ndiphelelwe
emsebenzini? Ngenye imini uya kuze uqonde ukuba ubomi
ngumxube wezothuso namayeyeye.
Funeka : Hayi wethu, musa ukulixhoma epalini iswili lakho. Asinto esiya
kulala sitye yona leyo. Into elungileyo kukufuna umqolomba ungene
kuwo ngexesha lezothuso uphume ngethuba leziqabu.
Ndila : Kungenzeka ukuba ndize kungena komnye.
Funeka : Ulumke hlez’ uthi kanti lo sowubhudl’ umoya.
Ndila : Noko andicingi ukuba ndingashiywa nanguwe enyanyeni. Uncedo
lufumaneka kwabasemzini kunabasekhayeni.
Funeka : Ukuba ufuna imali utsho ebhatyini mtshana.
Ndila : Kuwe imali yinto yonke and like all gold diggers, you will fold your
tent and desert a gold mine that has given you comfort and position
when its yield ceases to be of commercial value.
6.1.1 Uhlala kweyiphi ingingqi uFuneka eMdantsane? (1)
6.1.2 Ngubani omnye ahlala naye kule ndlu? (1)
6.1.3 Ngale mini ebehleli nabani? (1)
6.1.4 Bazana njani uFuneka nalo athetha naye? (1)
6.1.5 Ngamazwi alula uthetha ukuthini uFuneka xa esithi, “Inene ndibe
uphindele esuthwini?” (2)
6.1.6 Yintoni emphelelise ngomsebenzi uNdila? (2)
6.1.7 Cacisa intetho ekrwelelweyo kwisicatshulwa. (2)
6.1.8 Caphula ibinzana kwisicatshulwa elithetha ukuba, “Sukuzithi pahaha
izinto zakho ebantwini.” (2)
(SEPTEMBA 2013) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 11
6.1.9 Intetho kaFuneka ethi,” Ulumke hlez’uthi kanti lo sowubhudl’ umoya”,
ithetha ukuthini? Ngokwazi kwakho ibali. (2)
6.1.10 Yimali yantoni le ibizokufunwa nguNdila apha kuFuneka? (2)
6.1.11 Ngokwalapha kwisicatshulwa “Oyena mntu unokunceda ngulo uzalwa
naye kunomnye ongamaziyo. Yinyani okanye bubuxoki. Caphula
kwisicatshulwa ukuxhasa impendulo yakho. (2)
6.1.12 Tolika intetho yesiNgesi kaNdila yokugqibela kwisicatshulwa echaza
isimo sikaFuneka. (2)
6.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
Ndila : Mandinibulele maqobokazana ngokundibambela le ntakazana
ibindishiya.
Loni : O!
Funeka : E!
Ndila : Funeka, sukuwona umhlola.
Funeka : Akukho nto ibitheni wethu, lide eli thuba kwaye akukho phela
lingazinyula emasini.
Loni : Yi madoda! Kusile. (watsho emi ngeenyawo)
Ndila : Wawungabazi abantu. Uyabazi ngoku.
Loni : Indoda ayikhwazi ingekaphumi ehlathini mfo kaNdila.
Ndila : Andisekho nasenyeleni, sendithe ngcu emantla alo.
Loni : Ithambo lenyoka lihlab’ elimzondayo, linobuzaza sele ibole yagqiba.
(watsho ephuma). Xa sel’ ingcwatyiwe libola bhutyu ligubeke.
(gquzu bahleke abasendlwini)
6.2.1 Ngubani lo wenziwa intakazana apha? (1)
6.2.2 Caphula isaci esithetha into enye nesi, “Sukubala amantshontsho
inkukhu ingekaqanduseli.” (2)
6.2.3 Iqhubeka phi le ncoko? (1)
6.2.4 Uyavumelana okanye awuvumelani nentetho kaNdila yokuba
uMawonga wayengabazi abantu? Xhasa impendulo yakho
ngokwalapha encwadini. (3)
6.2.5 UNdila uthi akasekho nasenyeleni ngoku. Wenza msebenzi mni, phi
ngoku? (2)
6.2.6 Ngubani oyena mntu owadala ubutshaba phakathi kukaNdila noLoni?
Iyintoni injongo yoko? (2)
12 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2013)
6.2.7 Ngoobani abanye abantu abaBINI abakule ndlu bancokola kuyo uNdila
noLoni? (2)
6.2.8 ULoni yena ubekwa yintoni kule ndlu akuyo ngoku? (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
OKANYE
(SEPTEMBA 2013) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 13
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL Ngewu no EZ Guqa
UMBUZO 7 (UMBUZO OMDE)
“Ubundlobongela nokuhlalisa kakubi abanye abantu buhamba buhambe bube
neziphumo ezikrakra.” Ngqina le ntetho ungqiyame kwibalana elithi, Izibhovu-
bhovu zaseBhayi. (190 – 240 amagama) [35]
OKANYE
UMBUZO 8 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)
NDAKUYICEL’IVUTHIWE – LL Ngewu no EZ Guqa
8.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
UXakanisekile ubethanda ukukhaba ibhola namakhwenkwe esikolo
ngeentsuku ezithile ukuphuma kwesikolo. Ubeye akhulule umgxulusha wakhe
webhulukhwe anxibe ibhulukhwe ebeyibiza ngokuba sisikhindi. UThobile ubeye
awugxeleshe lo mgxulusha, kucaca ukuba akanamsebenzi nawo koko uvuzela
izinkcwe into enokuba uwuthwalisile. Ngenye imini uwujikeleze okwenja izama
ukulala, wathi abanye abafundi besathe swii ingqondo ngumdlalo webhola
wachopha wasifaka ngokukhawuleza isandla kwipokotho yangasemva kuloo
mgxulusha. Unkabi uvuke nesipaji apho. Usivule kancinci, wanyeka, wabona
ukuba sizele sisinyamfu semali engamaphepha wathatha ngokuphel’ emoyeni.
Ukuphela komdlalo webhola uXakanisekile unxibe umgxulusha wakhe
njengesiqhelo engananzanga nto. Ugodukile ukuya kwigumbi ebehlala kulo
eGungululu. Ekufikeni kwakhe kwigumbi lakhe uthe makakhe arhole imali
yokuthenga amagwinya, kuba akukho nto abeyithanda njengentlama
egcadiweyo. Usifake satshona isandla sakhe kwipokotho yangasemva, koko
akabuya nanto. Ukhe wandwanya ezama ukucinga ukuba ingaba wahlukene
phi nesipaji sakhe, koko watsho phantsi.
8.1.1 Esi sicatshulwa sicatshulwe kwibalana elithi, “Itutu laseTikitiki.”
Cacisa esi sihloko ngamagama alula. (2)
8.1.2 Nika igama lomlinganiswa esayanyaniswa naye esi sihloko. (1)
8.1.3 Yintoni le lomlinganiswa umchaze ngasentla ibisoloko imxabanisa
notitshalakazi wakhe kwigumbi lokufundela, yena utitshalakazi
ebeyisombulula njani le ngxabano kwesi sikolo ebefunda kuso lo
umchaze kumbuzo 8.1.2? (2)
8.1.4 Yintoni umsebenzi kaXakanisekile? (1)
8.1.5 Igama umgxulusha linika umfanekiso-ngqondweni webhulukhwe
enjani? (2)
8.1.6 Caphula isivakalisi esichaza ukuba uThobile wayekunqwenela
kakhulu ukwazi okungaphakathi kule bhulukhwe. (2)
8.1.7 Wafumana ntoni kulo bhulukhwe akuba eyiphendlile? (1)
14 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2013)
8.1.8 Uhlala phi uXakekile? (1)
8.1.9 Kuthetha ukuthini oku: “Wathatha ngokuphel’ emoyeni?” (2)
8.1.10 Uyibhaqe njani uXakekile ukuba kukho into engekhoyo kulo
bhulukhwe yakhe? (1)
8.1.11 Ebehlala nabani uXakekile kwindawo ebehlala kuyo? (1)
8.1.12 Nika elinye igama elisetyenziswa ukubiza amagwinya. Khetha igama
elichanekileyo kula alandelayo.
(a) Isonka samanzi
(b) Ifetshu
(c) Udodorhoyi (1)
8.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
Kwilali yaseMaqaqasini kwakukho umfo owayebizwa ngokuba nguQolwana.
uQolwana lo washiywa nguyise esekwisithuba seminyaka elishumi elinesibini
ezelwe. UQolwana lo ubeyinkulu elandelwa ngudade wabo uNokwanda, yena
obesalekelwa nguMnyamezeli, inci. Aba bantwana bakhule phantsi kweliso
elibukhali likanina, uMavumisa.
UMavumisa ubengumfazi obekhuthele ngayo yonke indlela, kodwa uye
wonganyelwa kukukhulisa olu sapho kangangokuba uQolwana kuye
kwafuneka esishiyile isikolo esekwibanga lesine aye kuzicelela itorho
emlungwini, apho lalisafumaneka khona ngelo xesha iqhosha
elingenamngxuma.
Into emophuleyo uMavumisa kuxanduva lokukhulisa abantwana ababini ibe
kukubonwa kukaNokwanda lisoka. Mhla uNokwanda wahlebela unina ukuba
kukho tsha-ntliziyo lithile elimbone ukuba angangumfazi, wavuya uMavumisa
wabulela kuNokwanda esithi ukwanda kwaliwa ngumthakathi.
Amadoda akwaNdlambe azamile ukuyikhaba ngawo omane into yokwenda
komntwana esemncinci engekahlanganisi neminyaka elishumi elinesihlanu,
koko kwabonakala apha kumadoda akwaNdlambe ukuba apha kuMavumisa
noNokwanda asenga nje imazi ekhabayo. Umfazi nentombi yakhe batyhale
ngesifuba bengafuni nokuva. Into yokwenda kwale ntombi imncede kakhulu
uQolwana kuba ibiyimhemhe yakhe ukondla nokufundisa aba bantwana
nakuba ebengahlawulwa kuyaphi eThekwini.
(SEPTEMBA 2013) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 15
8.2.1 Nika isihloko sebalana esicatshulwe kuso esi sicatshulwa. (1)
8.2.2 Ngowuphi onguntondo kubantwana bakaMavumisa? (1)
8.2.3 Ingaba ibiyinto elula ukukhulisa abantwana ababini kulo mama?
Caphula kwisicatshulwa ukuxhasa impendulo yakho. (2)
8.2.4 Caphula umgca kwisicatshulwa obonisa ukuba uMavumisa
ebebahoyile abantwana bakhe. (1)
8.2.5 Nika intsingiselo yeli binzana, “Ukuzicelela itorho.” (2)
8.2.6 Nika elinye igama endaweni yelo lithi, Iqhosha elingenamngxuma. (1)
8.2.7 Ngonjani umntu olitsha-ntliziyo ngokwalapha kwisicatshulwa? (1)
8.2.8 Sithini isizathu esibekwa ngamadoda alo mzi sokungayivumi into
yokwenda kukaNokwanda? (2)
8.2.9 Zisixelela ntoni ezi nkcazelo zilandelayo? Zichaze.
(a) Batyhale ngesifuba bengafuni nokuva. (2)
(b) UQolwana ibiyimhemhe yakhe ukondla aba bantwana. (2)
8.2.10 Ebesebenza phi uQolwana? (1)
8.2.11 Ingaba ilungile into yokwendiswa komntwana ongekagqibi neminyaka
elishumi elinesihlanu? Ewe okanye Hayi. Xhasa impendulo yakho. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO C: 35
OKANYE
16 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2013)
ICANDELO D: ISIHOBE
VUKANI MADODA – A Stemela: Umhleli
Phendula nayiphi imibuzo emiBINI kweli Candelo.
UMBUZO 9 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)
Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
Amasele phezu kodonga – Duka MM, Sondlo M
1. Ewe, phezu kodonga lomlambo,
2. Bee dwadalala abomlambo.
3. Uphume ngendlu umzi kaSele,
4. Kwenziwa njalo xa konakele,
5. Kuboniswane ngezidla usapho.
6. Ladum’ ibandla kwahlokom’ iindonga,
7. Kukhahlelw’ inkonyana yohlanga
8. Imbishimbishi enokukratsha,
9. Eyathetha ngenyoka yampatsha,
10. Isith’ iinyoka zibhejel’ amasele.
11. Yahlala phantsi sele igwintsa,
12. Umqal’ ohlaza umfimfithisa.
13. Zagilan’ iinduna ngezifuba
14 Zathuthuzela inkosi yathula.
15. Kwee nzwanga kungekho nosebezayo.
16. Vumbululu Xoxwazan’ unkonde,
17. Wathetha ephezu kwesikhondo,
18. “Asikagqibi minyakana simanyiwe.
19. Uyise kaYoli ugwintiwe.
20. Ngamatatasholo amadoda akwasele”
21. Avunuka amadoda aguguma.
22. Endumzela kwandila ugwaluma.
23. Kwalaml’ iNdun’ enkulu UNdubule:
24. “Madoda inyaniso iyahlaba.
25. Masifunzeni saphela kulo mhlaba”
26. Vu phantsi iNduna kad’ ibilinga.
27. Yancin’ amehlo yang’ iyacinga.
28. Kwee thu mrhutyululu werhamba,
29. Kwaqala mcebi-cebo ukusaba.
30. Yee zulumbele loo ndimbane.
(SEPTEMBA 2013) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 17
9.1 Loluphi udidi lo mbongo olu lungentla? (1)
9.2 Caphula apha embongweni uxhase impendulo yakho oyinike ngasentla
kumbuzo 9.1. (2)
9.3 Chonga, uchaze isafobe esisetyenziswe kwistanza-1. (2)
9.4 Yintoni isizathu sokuba lamasele adibane apha phezu kodonga lomlambo
hayi kwenye indawo? (2)
9.5 Ibinzana, “Udwadalala” linika owuphi umfanekiso-ngqondweni? (2)
9.6 Igama “Ukuhlokoma” lithetha oku: Khetha impendulo echanekileyo kwezi
zilandelayo:
(a) Ukukhwahlazeliswa kwento
(b) Ukungqumshela
(c) Isandi esihambelana nokundila kweliwa okanye intaba (1)
9.7 Nika isichasi segama, “Imbishimbishi”. (1)
9.8 Ngokwalapha embongweni leliphi isele elidala kukho uXoxwazana kukho
neNdubule? Caphula embongweni uxhasa impendulo yakho. (2)
9.9 Kukuthini ukugwintsa? (2)
9.10 Ngubani lo kuthiwa ugwintiwe? (½)
9.11 Caphula embongweni imigca echaza oku kulandelayo:
(a) Ukubulawa angaziwa umbulali. (1)
(b) Umntu othambileyo okanye otyhafileyo. (1)
[17½]
OKANYE
UMBUZO 10 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda lo mbongo ungezantsi wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
Ukungcwatywa kwetalente – Nqakula C
1. Ndithi ndakucinga indlela endiphile ngayo emhlabeni,
2. Ubomi endingenakho ukuthetha ngabo ngeqhayiya,
3. Kuba kungekho msebenzi mhle endithi ndiyawushiya,
4. Njengokuba sendisondele kangakanana ngoku ekufeni,
5. Ndiqonde ukuba bendinokuzidla okukhulu emphefumlweni,
6. Okwenze ukuba ndingabinasipho ndisinikezela eluntwini,
7. Ngeenjongo zokuphucula isizwe sam ezizweni,
8. Ukuze singabisosizwe sabangqibi, sihluthe esiswini.
9. Umntu ngamnye uyintsika nomsimelelo wabanye,
10. Kumntu ngamnye ebomini kulindeleke imisebenzi,
11. Eza nempucuko nempumelelo nempilo kwabanye,
12. Kuba kaloku sonke emhlabeni singabakhonzi.
13. Inkonzo yethu mayityhutyhe ilizwe;
14 Iitalente zethu mazikhonze isizwe.
18 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2013)
10.1 Loluphi udidi lo mbongo olu? Nika isizathu sempendulo yakho. (2)
10.2 Sithetha ukuthini isihloko salo mbongo? (2)
10.3 Ngokwesitanza - 1 imbongi ibhekisa kubani kulo mbongo? (1)
10.4 Nika elinye igama endaweni yelo lithi, “Iqhayiya”. (1)
10.5 Zeziphi iinjongo eziphambili ezibekwa yimbongi kulo mbongo?
Nika zibe MBINI. (2)
10.6 Cacisa ngamazwi akho okuthethwa ngumgca we-8. (2)
10.7 Igama, “umsimelelo” ungalinxulumanisa nabantu abangakanani
ngeminyaka? Xhasa impendulo yakho. (1½)
10.8 Chonga umgca ube mNYE kumbongo obonisa ukuba umntu ngamNYE
unoxanduva lokwenza igalelo ebomini. (1)
10.9 Caphula umgca embongweni ochaza ukuba imbongi ayisenabomi
bude eza kubuphila. (2)
10.10 Nika isafobe esisetyenziswe kumgca we-11. (1)
10.11 Kutheni imbongi izibona ingenako ukuthetha ngokuzingca xa ithetha
ngobomi? (2)
[17½]
OKANYE
(SEPTEMBA 2013) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 19
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda lo mbongo ungezantsi wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
Inkonjane – Sigonya VV
1. Ndayibon’ indand’ iphaph’ okwengelosi.
2. Ndayibanga ngeliso ndathi yeyam.
3. Mpiko zayo zaphendlwa-phendlwa;
4. Ngumoy’ ongephi zityhil’ ubumbeje-mbeje.
5. Ndayibonga ndagqiba ngentliziyo.
6. Ndafihl’ izikhwazo ndisoyik’uluntu.
7. Yandimemez’ ibik’udaba.
8. Yavakal’ intlontl’ ingqay’ ubomi bam.
9. Wavakal’ umoya wentumekelelo.
10. Zagungq’ iingcango zentliziyo.
11. Lwabeth’ uvalo lundityel’ uba yeyam.
12. Umoya wembala nawo wandingqinela.
13. Ndayondela; ndayijonga; ndayiphonononga.
14. Ndafik’ iyimfezek’ ingqibelelo.
15. Yayizotyiwe ngenene ngemini yehlobo.
16. Yabuthabatha bonk’ ubume bam.
17. Ndalama ndakondela eso sihlwithi.
18. Ndadandatheka ndakubon’ eso sifuba.
19. Ndawubon’ umandlalo wenzala yam umntyinga-ntyingana.
20. Isisila sona sixhentsa mva.
21. Luqhotyoshwe kweso sithuba ke olu lwimi.
22. Ndithethe ndagqiba kodwa hayi intlokomo.
23. Ndazibona ndindodwa ndisemehlwen’ oluntu.
24. Ndanyalasa; ndingqola-ngqola; ndibheshuza;
25. Ngomphefumlo ndingaboni mntu.
26. Manqina mani na la andicaf’ umphefumlo?
27. Nzipho zini na ezi zindikrwemp’ ulonwabo?
28. Ncumo luni na olu lukuwe ntaka- ndini?
29. Mdiki mni lo ulele kwezo nzipho?
30. Ntakandini yezulu;
31. Ngeba wena uyinzulu;
32. Ngoba wena unyulu.
11.1 Chonga isafobe kwisitanza-1 kumgca wokuqala, uxele udidi lwaso. (2)
11.2 Caphula umgca kwisitanza-1 onika intsingiselo yobuhle. (1)
11.3 Kukuthini ukubanga into? (1)
11.4 Ithetha ukuthini imbongi xa isithi, “Ndayibonga ndagqiba ngentliziyo”? (2)
11.5 Ukweyiphi imeko umntu obethelwa luvalo? (1)
20 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2013)
11.6 Nika intsingiselo enikwa ngumgca we – 13 kulo mbongo. (2)
11.7 Zifumaneka ngeliphi ixesha lonyaka inkonjane? (½)
11.8 Igama elithi isihlwithi kumgca we – 17 liphuhlisa ntoni ngale nkonjane? (2)
11.9 Umgca wama – 24 othi, Ndanyalasa, ndingqola-ngqola, ndibheshuza
unika umfanekiso wantoni? (2)
11.10 Isimamva u – ndini kumgca – 30 sinika eyiphi intsingiselo? (2)
11.11 Ngonjani umntu okanye into enyulu? (1)
11.12 Loluphi udidi lo mbongo olu? (1)
[17½]
OKANYE
UMBUZO 12 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda lo mbongo ungezantsi wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
Bafana Bafana – Xayimpi S
1. Bafana bafana!
2. Bafana bafana!
3. Ndizani bafana bafana, ndizani!
4. Ndizani bafana bafana, ndizani!
5. Ngamayeyeye, yimincili!
6. Yintswahla-a-a-a!
7. Bawinil’ abafana bafana, bawinile!
8. Bawinil’ abafana bafana, bawinile!
9. Laduma bafana bafana, laduma!
10. Bafana bafana!
11. Bafana bafana!
12. Uyabulel’ umzantsi Afrika
13 Ngezi nguqu nizenze kweli lizwe;
14. Uthi: Phambili makhwenkwe ka Rholihlahla, phambili!
15. Phambili makhwenkwe ka-Rholihlahla, phambili!
16. Yiyo loo nto sisithi: ndizani bafana bafana, ndizani,
17. Ndizani Bafana Bafana, ndizani,
18. Niye phesheya niy’okuphumelela indebe yehlabathi.
19. Huntshu Bafana bafana huntshu!
20. Huntshu Bafana bafana huntshu!
21. Hee!! Hee!! Hee!!
22. Aa! Rholihlahla!
23. Aa! Rholihlahla!
24. Uyabulela uMzantsi Afrika.
25. Ngokuphuhlisa uqoqosho apha kule Afrika.
(SEPTEMBA 2013) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 21
26. Sithi phambili Mandela!
27. Phambili Rholihlahla!
28. Huntshu Bafana Bafana huntshu!
29. Huntshu Bafana Bafana huntshu!
30. Yagqum’ ingonyama yoMzantsi Afrika, yagquma.
31. Hee! Hee!
32. Yagqum’ ingonyama kaDoctor Khumalo,
33. Yagqum’ ingonyama kaMark Fish,
34. Yagqum’ ingonyama kaTshipa Masinga,
35. Yagqum’ ingonyama Mark Williams,
36. Ndee gram, nonke grum!!
37. Qongqololo!
12.1 Lo mbongo ubhalwe ngexesha okanye emva kweminyaka yocalu-calulo.
Ewe okanye Hayi. Xhasa impendulo yakho. (2)
12.2 Bakweliphi inqanaba apha ebuntwini abo baziwa ngokuba ngabafana? (2)
12.3 Kukuthini ukundiza? (1)
12.4 Caphula imigca emiBINI echaza ukuvuya nengxolo edlulisileyo
embongweni. (2)
12.5 Yintoni le iwinwe ngaBafana bafana? (1½)
12.6 Isikhuzo esithi, “Huntshu”sisetyenziswa ukubonisa ntoni? (2)
12.7 Izikhuzo, Hee!! Hee!! Hee!! no Aa!! Rholihlahla ezisetyenziswe
yimbongi kulo mbongo ziphuhlisa eyiphi intsingiselo? (2)
12.8 Kutheni eliqela laBafana Bafana kusithiwa ngamakhwenkwe kaMandela
nje? (2)
12.9 Xa kuthethwa ngezoqoqosho kuthethwa ngento enxulumene nantoni? (2)
12.10 Igama, “Uqongqololo” lithetha ntoni kulo mbongo? (1)
[17½]
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE: 70
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2013 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P3 Eastern Cape Mock 2013 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2019 QP

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2013 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2024 Memo
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Question paper