NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GRADE 12
SEPTEMBA 2018
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 80
Le memorandam inamaphepha asi–8.
You're offline
Skip to contentMemorandum 








View all



Xhosa FAL P1 Memo.pdf
Isixhosa Fal · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2018. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Fal
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 1
- Pages
- 8
- File size
- 193.8 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 8
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2018)
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
Imigaqo yokuMakisha uvavanyo lokuqonda.
1. Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
zolwimi kwiimpendulo mazingohlwayelwa ngaphandle kokuba ezo ziphene
zitshintsha intsingiselo/ ingqiqo. (Kuseyimfuneko ukuba iziphene
zibonakaliswe.)
2. Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo
olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo
isavakala ilungile, musa ukunika isohlwayo. Kuyamkeleka ukusetyenziswa
kwegama elisuka kolunye ulwimi kwitekisi ukuba liyayincedisa impendulo oku
kuya kwamkeleka.
3. Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-EWE / HAYI
noNDIYAVUMELANA / ANDIVUMELANI. Isizathu/ ukunika ubungqina.
4. Nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela.
5. Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu: YINYANISO/BUBUXOKI,
noYINYANISO / LULUVO. Ukunika isizathu/ ukunika ubungqina/ ukuxhasa
kukona makuthathelwe ingqalelo.
6. Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi
sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe njengokuchanekileyo kuphela xa
igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ lingqanyaniswe.
7. Ukuba kufunwa iimpendulo ezimbini ukuya kwisithathu/amanqaku amabini –
amathathu, aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo,
makisha kuphela isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana
nombuzo.
8. Kwamkele ukwahluka kwendlela yokubeka impendulo okudalwa
kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi.
9. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 3
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
1.1 ISICATSHULWA
1.1.1. Umba wolwimi wenza uMzantsi Afrika ube lilizwe elinika umdla. √ (1)
1.1.2 A √ /Ukukhanya. √ (1)
1.1.3 Ugxininisa/unyanzelisa ukusetyenziswa kweelwimi ezili-12. √√ (2)
1.1.4 Lulwimi olifundayo ukuze ukwazi ukulisebenzisa alufani nolwimi
ozelwe nalo √ /asilolwimi lwakowenu. √
[Nayiphi na kwezi] (1)
1.1.5 Yi-akronim kuba unobumba ngamnye umele igama lalo. √ (1)
1.1.6 Ibethelela ukuba iphondo ngalinye limele ukusebenzisa ezona lwimi
zithethwa ngabemi abaninzi kwiphondo elo. √ (1)
1.1.7 IsiXhosa, √ / IsiNgesi, √ / isiSotho. √
Nayiphi na kwezi] (2)
1.1.8 Kumfundi. √ (1)
1.1.9 Ubethelela ukuba ezilwimi zitshontsh’entla √√ /zithethwa kakhulu
eNtshona Sana. √√
[Nayiphi na kwezi] (2)
1.1.10 (a) Ukukhuthaza abantwana bathethe iilwimi zasemzini ngaphezu
kolwimi lwabo. √
(b) Sikhuthaze abantwana bathethe isiNgesi emakhaya endaweni
yokusebenzisa ulwimi lwabo. √ (2)
1.1.11 Kufuneka sibe nentlanganiso sithethe ngeelwimi zethu √√ /
kufanelekile ukuba sibe nentlanganiso enkulu ngeelwimi zethu. √√
[Nayiphi na kwezi] (2)
1.1.12 Umbuzo buciko. √√ (2)
1.1.13 Ukuxatyiswa kwelwimi zonke zibe kumgangatho omnye. √√ (2)
1.1.14 Luluvo kuba uthi umbhali ezinye izizwe zithumela oonozakuzaku
bakhatshwe ziitoliki. √ (1)
1.1.15 Qhobosha ulwimi lwesihlangu sakho √ / Ulwimi oluthethwe nguSikhu
lusifake engxakini. √
[Nayiphi na impendulo echanekileyo] (1)
1.1.16 Isihloko sihambelana twatse nomxholo wesi sicatshulwa, kuba
sithetha ngeelwimi nokubaluleka kwazo. √√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2018)
ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO
1.2 1.2.1 Amadoda √ / isiduna. √ (1)
[Nayiphi na kwezi]
1.2.2 Imbonakalo kunye nesinxibo samadoda. √ (1)
1.2.3 Yigalufa kukho iphini lokuyidlala √√/yigalufa kukho isixhobo (2)
sokuyidlala. √√
1.2.4 Ababini kuphela banxibe ooshoti/abathathu kuphela baphethe
amaphini. √√
[Nayiphi na impendulo echanekileyo iyakwamkeleka] (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 5
ICANDELO B: ISISHWANKATHELO
UMBUZO 2
2.1 Ukumakisha isishwankathelo:
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
Ulwabiwo-manqaku:
Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezi-7( inqaku elinye ngengongoma nganye)
Amanqaku ama-3 olwimi
Amanqaku ewonke: ali-10
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo:
1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.
6–7 amanqaku acatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku
kwawolwimi.
1–5 amanqaku acatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.
Ubalo-magama:
Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibhalanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
Xa udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
lamagama eliqingqiweyo liphele kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo
sakhe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2018)
IINGONGOMA EZICATSHULWE NJENGOKO IINGONGOMA
ZINJALO. EZINOKUBHALWA
NGUMFUNDI.
1. Ukudibana nabantu njengokuphola nabahlobo 1. Hlangana nabahlobo
okanye ukuya ecaweni kunika iqonga elihle uye enkonzweni
lokuphelisa isitresi kwaye uphole. Xa uphakathi wonwabe ngalo ndlela
kwabantu uphazamisa ingqondo yakho. uphelisa uxinzelelo.
2. Inkxaso yabantu abangqonge ubomi bakho 2. Ukuhlangana
nayo idlala indima enkulu yokuhlisa uxinzelelo nokuxhaswa
olumandla lwemihla ngemihla ngabahlobo ebomini
kuphelisa istresi.
3. Ukufunda iincwadi kungakunceda uphazamise 3. Funda iincwadi ukuze
ingqondo kwaye ikuse kwelinye ilizwe. ukhuthazeke
Kuphando olwenziwe ngu Gregry Berns engqondweni, loo nto
ufumanise ukuba ukufunda kukhuthaza ikhulisa ulwazi iphelisa
ukusebenza kwee-neurons ezayanyaniswa nokucinga kakhulu.
nento ofunda ngayo, umzekelo xa ufunda
incwadi emalunga nokudada kwenza ingqondo
icinge ngako, kwaye iziphumo zoko zihlala
ixesha elide emva kokuba ugqibile ukuyifunda.
4. Ukuthatha uhambo kuyayivula ingqondo, 4. Phuma uye eholideyini
kwaye iholideyi ingayindlela entle yokuphola. oko kuza kuhlaziya
Akufuneki ude uchithe imali ongenayo xa ingqondo iphole
uthatha uhambo. Ungaya njee ezindaweni ingacingi kakhulu.
ezifikelelekayo ezintle ukhempishe khona
5. Ukuzilolonga akufuneki kube duru okanye 5. Lolonga umzimba
kube sejimini. Ukubaleka ukuwaka neyoga wakho wonge nemali.
zezinye zezinto ezicutha isitresi. Ezi zinto Phila ngokuzigcina
ungazenza ungakhange ukhuphe mali eninzi. uzijongile ngalo lonke
Yenza ukuzilolonga kube yinxalenye yobomi ixesha.
bakho.
6. Ubugcisa onabo kufuneka usoloko ubujongile 6. Khathalela italente
kuba xa ungabujonganga buyalibaleka. Oko yakho musa uvuma
kukuthi uphele ulibala italente yakho ukuba uyilibale.
ungaqondanga ngenxa yoxinzelelo onalo,
okanye yexesha lokungahoyi ubugcisa onabo.
7. Yitya ukutya okunesondlo nokunika ixesha 7. Yitya ukutya
lokuphumla ngexesha elifanelekiyo. Umzekelo okusempilweni
ixesha lokulala lixesha lokulala, hayi le nto ufumane nethuba
wofika abantu bengalali ebusuku befunyenwe lokulala.
luxinzelelo ngenxa yokutya okungenasondlo.
(122 amagama) (65 amagama)
QAPHELA: Izifinyezi okanye i-akronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe
zavela kwisishwankathelo mazibalwe ngokwamagama azimeleyo.
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 7
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
Ukumakisha iCandelo C
1. Upelo
Iimpendulo ezingongoma-nye/eziligama elinye mazimakishwe
njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
Kwiimpendulo ezi zivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezi, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
iziphumlisi ngokuchanekileyo.
2. Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.
3. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE
impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
UMBUZO 3: ISIBHENGEZO-NTENGISO
3.1 IBio-oil. √ (1)
3.2 Kukunika umdla neenkcukacha ezibalulekileyo zale ntengiso ukuze ube
nolwazi kunye nomfanekiso ngqondweni wokuyibona. √√ (2)
3.3 Isusa amabala √ isusa izikretshi √ isusa amaqhakuva. √
[Nasiphi na isibini] (2)
3.4 Ngephanyazo. √ (1)
3.5 Kufunwa bakwazi ukunxibelelana nomzi mveliso, bafowune babhale/batsale
umnxeba. √√ (2)
3.6 Ngamashumi asibhozo anethoba eeRanti akananto. √ (1)
3.7 C √/ Ulwimi olutsalayo. √
[Nayiphi na kwezi] (1)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 (EC/SEPTEMBA 2018)
UMBUZO 4
IKHATHUNI
4.1 Nyaka omtsha. √ (1)
4.2 A √ / Uyamphoxa. √
[Nayiphi na kwezi] (1)
4.3 Imophu √ / ibhakethi / i-emele. √
[Nasiphi na isibini] (2)
4.4 Akulunganga – libonisa ubuhlanga. √√ (2)
4.5 Ubonisa ukuba nguye umphathi √√ /Ubonisa ukuba nguye umqeshi kwaye
ixesha limkile uyabaxhesha. √√
[Nayiphi na kwezi] (2)
4.6 NguZine √ uwugqibile owakhe umsebenzi ngexesha. √ (2)
[10]
UMBUZO 5
IPROZI
5.1 5.1.1 ... ukuze. √ (1)
5.1.2 Kwiitishala. √ (1)
5.1.3 Isisekelo. √ (1)
5.1.4 Yona √ yena. √ (2)
5.1.5 D √ / Inyaniso. √
[Nayiphi na kwezi] (1)
5.1.6 Iziko lemfundo lifundisa abantwana. √ /iziko eliqeqesha abantwana. √
Iziko kulapho kuphekwa khona ukutya. √
[Nasiphi na isibini] (2)
5.1.7 Inyathi ibuzwa kwabaphambili. √√ (2)
5.1.8 Abahlobo √ benene bahlala be √ khomba iindlela ezilungileyo. (2)
5.1.9 ... ekhombisa. √√ (2)
5.2 UMFANEKISO
5.2.1 Ekhanyayo. √ isibaluli. √ (2)
5.2.2 ... umile. √√ (2)
5.2.3 Ipolisa le ndlela lithe makanxibe impahla ekhanyayo. √√ (2)
[20]
AMANQAKU ECANDELO C: 40
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.

Memorandum
ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025_watermark.pdf

Memorandum
ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025_watermark.pdf

Memorandum
IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG.pdf
Memorandum
IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024.pdf
Memorandum
ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.
Memorandum
XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 TRIAL 2018 printready 29.08.18.pdf

Memorandum
Xhosa FAL P3 Memo.pdf

Memorandum
IsiXhosa FAL P1 May-June 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiXhosa FAL P1 Nov 2018 FINAL Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2021.pdf
More from Grade 12 Isixhosa Fal
Explore more published documents in this catalogue.

Question paper
XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025_watermark.pdf

Question paper
XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025_watermark.pdf
Question paper
IsiXhosa FAL P1 May-June 2025.pdf

Question paper
IsiXhosa FAL P3 May-June 2025.pdf

Question paper
XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024_watermark.pdf
Question paper