NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2015
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 80
Le Memorandam inamaphepha angama -24 kunye ne Rubriki.
Skip to contentAll 2015 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2015 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2015, 24 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2015. Memorandum, 24 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2015
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 24
- File size
- 427.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 24
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2015
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA.
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye).
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A,
(imibongo efundisiweyo), makisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo
emibini emide kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo
wokuqala kuphela umbuzo wokuqala kwiCANDELO ngalinye.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
elandelayo ichanekile, makisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, makisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa
Intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
mpendulo.
7. Imibuzo emide.
Xa impendulo yombuzo omde imfutshane kunoko kulindelekileyo
ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo omde inde kakhulu, phicotha
ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kummakishi
ophezulu.
Sebenzisa iirubriki zokuhlola ezisisihlomelo A no B kuxwebhu
lwezikhokelo zokuseta iimviwo ukumakisha imibuzo emide yabaviwa.
8. Imibuzo emifutshane.
Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
ecaphula.
9. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYi/EWE
okanye ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Makisha impendulo
exhasayo.
10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye
LULUVO/YINYANI. Makishwa impendulo exhasayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 3
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
VUKANI MADODA KUSILE – IZIBONGO NAMANQAKWANA: Ingqokelela
yababhali
UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)
UNXUNGUPHALO − N. Shasha
Kufunwa abonise ithoni isetyenziswe njani ukuthelekisa imeko ngamehlo
embongi. Kufuneka acaphule kumazwi embongi ngenjongo zokuzixhasa
Makayivule ingxoxo ibonise ukuthatha icala eliyela ngasembuzweni
Azixhase ngamazwi embongi (ukubonisa)
Ukucacisa isigama sakhe asikhethayo ukuze ubani ade eve ngathi
unyanisile
Makaphinde ayivale ngendlela eyenza ukuvala kubandakanyeke
kwisincoko sakhe
Uthungelwano ngundoqo asikokudwelisa nje izimvo njengoko kwenziwe
ngezants’apha.
Ulwimi olusetyenziswayo malubonise ulwazi lwejenra ingakumbi isigama
esi ithoni / ukuthelekisa / ulwimi oluchukumisayo imizwa ethile. [10]
Umfundi anganyathela kwezi ngongoma xa ephendula.
Angachaza ithoni ngendlela eyamkelekileyo abonise nokuba akukwazi
ukuthetha ngethoni ungajonganga isigama esivelisa imo ekuyo imbongi okanye
ukuchukumiseka/ ubushushu bovakalelo.
Ithoni/ imo yembongi/umoya wembongi Luvakalelo olusukela kokubhalwe
kwitekisi, iphuhlisa/ibonisa imvakalelo okanye imo yengqondo yabalinganiswa/
abo kuthethwa ngabo, ikwaphuhlisa/ibonise umoya oziswa kokubonwayo,
ekuvayo.
Ichonga magama athathwa kwingcingane, umvandedwa, uloyiko,
ummangaliso/ukungaqondakali, udano / ukudakumba, uvuyo, unxunguphalo,
inkxalabo / ukutshabalala, uloyiko / uxinzelelo, uchulumanco, unxunguphalo,
ukucaphuka, ubulolo, ukunyanya.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
Imbongi isebenzise isigama esizoba imeko ngokuchanekileyo
nangokucacileyo.
Ndizityand’igila − Eli binza ngokwemvelo sisaci esisetyenziselwa
ukubonakalisa ukuba lowo uza kuthetha ukhathazekile okanye
unokubindeka okuthile malunga nemeko ethile. Ngoko ke livelisa
ukubindeka.
Zonwabil’izizwe ngezizwe ndibukele: Apha into yokuqala evelayo
yeyokuba isakhi u” ndi” esisetyenziswayo sibonakalisa ukuba uzifake
ezihlangwini zakhe nabani na ochaphazelekayo.
Kuvela uthelekiso phakathi ko”ndi” no Z obhekisa kwizizwe
ezonwabileyo. Ngoko nangoko kuvela umahluko / ukunxaxha kwimeko
ekuphilwa phantsi kwayo. / kuvela ukungabi yiyo inxalenye yolonwabo. Ilizwi
elithi “ndibukele” ngoko nangoko livusa ukungabi nakwenza nto. Koku
kubindeka ke sele kuthethwe ngako ngentl’apha.
Olunye uthelekiso luvela ngokuba imbongi isebenzise ulwimi oluthelekisa
ngomoya ongemnandi itsho isebenzise uthelekiso phakathi “kwezizwe
ezidabalele, ziyatabhata ngokungenasazela nabantwana bokuzalwa
ababukele, benxunguphele.
Usebenzisa ulwimi oluchukumisayo lokunyhukula ngokukhalaza ithelekisa
“ izizwe” nabomthonyama ethelekisa ukubonisa ubunzulu bale
yantlukwano.
Ukukruquka kwembongi yimeko ikubonakalisa ngokusebenzisa isebenzisa
ulwimi oluchukumisayo, “kuba ngasa, kuba ngahlwa. Ukubonakalisa
ukukruquka kukuzinga kwesenzo.
Ukubonisa ububi bezenzo liphalal’igazi lomAfrika,
agetyengwe’elel’umnt’omnyama, abomz’oNtsundu, abe-Afrika. La mazwi
enza imizwa yabafunda umbongo ihlale ichikimisekile, uvakalelo
luceketheke ngakumbi, ichukumisa uvakalelo malunga nobuzwe balowo
umameleyo ukwenzela ukuthunuka.
Uqwela athi “ kanye kwabokuzalwa”: Eli gama libonisa ukungalindeleki
koku kwenzekayo kuba bengabokuzalwa.
Umqolo wokuvala isitanza ngasinye uthetha into enye ngamazwi ajijwe nje
kancinci. Kuthiwa yi ( refrain ngesiNgesi) uphindaphindo lomqolo- jonga
umqolo 6, 12, 18, 24.
Usebenzisa isigama esibonakalisa inkxalabo“ umbon’olusizi, indyikityha.
Usebenzisa isigama esibonakalisa ukukhalaza / unkwintsho (asichonge)
Bamokothiswa’inqatha, balambile kwilizwe labo ziintshaba. Ukumokothiswa
kukunikwa into kugcwaliswe umlomo ungibi sakwazi nokuthetha utsho
ukuba imbi/iyakrakra phantsi kwemeko enonyanzeliso onikwa phantsi
kwayo.
Iintshaba zilw’imfazw’engenagama nabamsulwa, zima zidubule zingene
zidubule.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 5
Usebenzisa ulwimi olubonakalisa ukunikezela ukuphelelwa ngamandla xa
esithi; “esikuyo yaziwa ngoPhez’ukonke, ukucacisa ukuba okuhlayo
ukubona kungaphezu kwakhe. Ubuya azobe imeko yokuphelelwa
ngamandla kuba abamnyama, abantu babulawa bengenazixhobo/ akukho
mthetheleli njalo njalo. Ukubulawa kwabo ndawo yonke uzikhankanya
ngaye, kwaye apho afika khona uzoba umfanekiso ngqondweni ngesigama
esikhethiweyo sokukwenza uzibone sele uzibandakanye nesi sikhalo
nokuba wawungekho ngeliya xesha.
Esinye isigama sivuselela intiyo kuba benza ububi kubantu
abangaxhobanga / abangenanto / babenze babe ziinkedama / babe lusizi/
bemsulwa/ imfazwe engenagama.
Usebenzisa isifaniso esibaxayo igazi linge ngumjelo wamanzi ukuthelekisa
ukuzinga ubuninzi / ukuqukuqela kwalo / ukungapheli kwalo.
Abantwana bokuzalwa banxunguphele-Unxunguphalo kwiinzalelwane ze-
Afrika ngenxa yocalucalulo nakubeni ezinye iintlanga zonwabile
Kuba ngasa liphalal’igazi lom-Afrika-Eyona nto idala unxunguphalo
kukuphalala kwegazi, ukugetyengwa kwama-Afrika, nokufa kwabantu
abaNtsundu
Ukuphalala kwegazi nako kuzoba umfanekiso-ngqondweni wemijelo yegazi
labantu linkcenkceza ngaphandle kwesiqabu
Zininz’iinkedama zilile zada zakhedama-Igama ukukhedama linika
intsingiselo yokungonwabi
Baninz’abahlolokazi bakhale de bancama-Abafazi bakhala abathuthuzeleka
ngenxa yokubulawa ngokungenalusini kwamadoda abo. [10]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
UMBUZO 2: (UMBUZO OMFUTSHANE)
UPROFESA A.C. JORDAN − Z.S. QANGULE
2.1 Kwiingcali zesiXhosa (1)
2.2 ... imimoya iyabhudla (1)
2.3 Kukho umntu omdala ongasekhoyo / OkaJordan akasekho
emhlabeni. (1)
2.4 Sithelekisa ngokufanisa uvakalelo oluviwa ngabo bachaphazelekayo
ngulo mphanga kunye novakalelo oluviwa ngabasikwa yingqele xa ubani
efunyanwa ngumoya wezixhobo okanye wentlambo. (2)
2.5 Isitanza ngasinye sinemiqolo esixhenxe/Umqolo ngamnye unamagama
amane
[Nayiphi enye kwezi] (2)
2.6 Imiqolo 8-9 yazisa ngomphanga / kwimiqolo 12-13 imbongi
iyathuthuzela / imiqolo 15-16 imbongi ililela ilahleko esizweni
Naziphi ezintathu kwezi] (3)
[10]
OKANYE
UMBUZO 3: (UMBUZO OMFUTSHANE)
UNKOSANA “THE HAPPYBOY” MGXAJI − N. THUTHANI
3.1 NgowaseMdantsane (1)
3.2 Ngokuba wathi gqi engalindelwanga wadala umonakalo ngokuthi oyise
zonke iimbethi manqindi awayesilwa nazo ngexeshana elingephi. (2)
3.3 A Lithole leduna lidyongosi (2)
B Sisikweko (1)
3.4 Liphuhlisa ukuba wayeyintshatsheli / ukuba wayetshatshele kumlo
wamanqindi esoyisa engenantanga. (2)
3.5 Uphinda phindo lwegama “...xhoma...” lusetyenziswe ngenjongo
yokuqaqambisa ulingano /amandla kaMgxaji okunyusa umgangatho
ade adlulele. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 7
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
IMBONGI YESIZWE, U S.E. K. MQHAYI: J. J. R. JOLOBE
4.1 NguS.E.K. Mqhayi (1)
4.2 Kukwazisa ngomphanga (1)
4.3 ... wambu ... (1)
4.4 A Zibeleke izizukulwana ... ziya kwalathisana ngawe ... (2)
B Sisimntwiso (1)
4.5 Ukuba ubonga ngolwimi olumnandi oluntsingiselo ifihlakeleyo efuna ubani
afundisise ukuze alunambithe okanye ayive intsingiselo yalo. (2)
4.6 Kusetyenziswe isifanadumo ukwakha umfanekiso ntelekelelo welizwi
elikhulu / kusetyenziswe isifaniso esibaxayo kufaniswa ilizwi lakhe
elikhulu nelengonyama.
[Nayiphi kwezi] (2)
[10]
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UMZALIKAZI: J.J.R. JOLOBE
5.1 Womzalikazi (1)
5.2 kukuthuthuzela (1)
5.3 Ungayihlungis’intliziyo yakhe. (1)
5.4 A Imbiza iyamthuma. isiyalu somthombo siyamkhobakhoba (2)
B Sisimntwiso (1)
5.5 Kukubethelela ingcinga yokuba umzalikazi uyaluthuthuzela usana
wakhe / kukwakha isingqisho.
[Naziphi ezintathu kwezi] (2)
5.6 Kusetyenziswe izimvo ezichaseneyo ukubonisa ukuba ubani kufuneka
anyamezele ukuze afumane oko akufunayo. Ukuba izinto azifumaneki
lula. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
ICANDELO B: INOVELI
UMBUZO 6 (UMBUZO OMDE)
NYANA WAM! NYANA WAM!: W.K. Tamsanqa
Umfundi anganyathela kwezi ngongoma zilandelayo:
6.1 Umbhali ngale ncwadi ubhebhetha umkhwa wokungakwazi
ukuzithathela izigqibo ezizizo kwangethuba ebomini.
Uthi lo mkhwa ukufaka engxakini kuba ngeli xa ungazithathiyo
izigqibo abanye abantu bayazithatha kwaye ziyakuchaphazela
okanye bazithatha egameni lakho uze wena untyumpantyumpeke
kwiingxaki ezingenziwanga nguwe.
Ukusetyenziswa komlinganiswa onguTholelegqwirha ngempumelelo
ukwenza oku kulandelayo:
Ube neenjongo ezintle zokuba ngumfundisi ngenye imini
UThemba ongumhlobo wakhe umnunuse ngotywala akakwazi kuthi
“hayi” suka waye enyusela ngokunyusela ukukhala.
Uyalala akugqiba ukukhala avuke ebhayi apho ahlangene noNomsa
omthathele isigqibo sokuya kumbona suka wahlangana noJoe.
P18-24 ugagana nemigulukudu kaJoe yaseBhayi ade athathe
isigqibo sokuncama loo msebenzi alishiye ibhayi
Kodwa uJoe neqela lakhe bamenza wazibona sele ethatha sigqibo
sokusebenzela inkosi akuba esindisiwe yimigulukudu kaJoe.
UThole uphinda athathelwe isigqibo nguSonwabo esiye kumfaka
ezingonyameni eknysna apho asinde cebetshu de abone abahlobo
bakhe besisidlo seengonyama ejongile.
Utyiwa yindlala, azenze igqirha, akuba nemali uyayolelwa kodwa
amaphupha angamphumzi.
Utsalwa yingoma yecawa egqitha, angene kufundwe ilizwi lonyana
wolahleko. Uthatha isigqibo sokuthengisa imfuyo yakhe agoduke
Uyaphumelela ebunzimeni nanjengoko sisazi ukuba wade waba
nguye umfundisi.
Apha ekuqhubekeni kwebali kuye kwafuneka athathe isigqibo
sokutshintsha aze amelane nemiceli-mingeni enobuzwe
ayibekelweyo kwindlela yakhe yobomi.
Kwinoveli kufuneka athathe isigqibo angagqibeli le meko yodwa koko
ajonge iindlela zakhe zangaphambili, kwaye ahlule phakathi kwento
entle nembi.
Uneziyalo ezizezi ukukwazi ukuzixhuthuluza uzikhwebule kubantu
abangeloncedo kuwe kwaye ungathethi kakubi bayakuhlonipha-
“Uxolo madoda”, “uxolo Mfondini. Amazwi okuzikhupha engxakini
akabi maninzi.”
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 9
Ulenza ibali lakhe libe libali lesigqibo ngolu hlobo;
Usebenzisa le mixholwana
o Inkolo yobuKrestu- ubuWesile (umxholwana weenkolo zonke
ezikholelwa koPhezu kOnke)
o Ukuthatha izigqibo (process)
o Ukumamela abanye abantu
o “ithemba”eliphilisayo
o Ukubaluleka kwemfundo
Wenza ibali libe libali lesigqibo ngolu hlobo: ukusebenzisa impixano
yangaphakathi / ukusebenzisa i(stream of consciousness) ngokuba
umlinganiswa ophambili azisole, abe nesazela, athathe izigqibo,
zakungahambi ngokwesigqibo afumane isohlwayo, ukumlandelisa
ngamazwi ashunyayelwa egqitha ingakumbi xa ehamba kwindawo
angamelanga kuba kuyo, ukusebenzisa amazwi ezilumkiso okanye
uphuphelo (foreshadowing) okanye namazwi azizivusa zazela, ukungazoli
emoyeni okuziindlela ngeendlela, amane esenza kuthi thaa kuye ukuba
ebemele kwenza ntoni na Kanye. Konke oku yingqokelela yokwenza
ukuba engathathanga isigqibo esisiso indlela zakhe azisoze zithi tye.
Imizekelo yoku esencwadini yile ilandelayo neminye
engakhankanywanga apha.
Utywala ebebumele kumonwabisa bumlilisa esikrakra de kuxhalabe
wonke umntu
Intetho zikaThemba p11” unako na ukuhamba emalahleni uze
ungatshi”
Uyazisola abuqalekise utywala akhumbule la mazwi angentla
ebhayibhile.
UThole uthatha isigqibo sokuba angaphinde abuphathe utywala
asilandele
Isenzo sokubethwa P24 akasiqalekisi koko uthi “yimisebenzi kaThixo
umbuyisa kwiindlela zakhe ezitenxileyo”.
Uthatha isigqibo sokugoduka p26.
Iitshomi, ooThemba bayavela imoto imse kumahlathi aseKnysna-
uyagqityelwa.
Isifundo – “nyana wolahleko” eligqirha abinza ngokwekrele p36-37
Isigqibo sokuthandana noNomsa ongakholwanga sichithwa xa eza
kungena kwaNomsa kuvela umfo wakwaSigxabhayi eshumayela”
umntu unokuwuthatha na umlilo awuse esifubeni sakhe zingatshi na
iingubo zakhe (p17) kutsho kuthi kriphu uvalo kuThole.
Xa eza kuhlangana noNomsa ukhumbula amazwi athi” umoya uvela
ngaphambili.
Umthandazo wesithembiso sokuyisebenzela inkosi (p23)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
P42 uthatha isigqibo sokufunda aye eDikeni;
Ufumana inxaxheba yokufunda elinye ibanga ngaphandle kwemali
Uzimisela enkonzweni-anikwe inkonzo yesiXhosa
Uba nguSihlalo weSCA.
Waba abafundi amabashumayele kwaneetitshala
Ushumayela agqithe bonke abashumayeli.
[25]
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NYANA WAM! NYANA WAM! WK Tamsanqa
7.1 Nguyise omkhulisileyo xa uyise omzalayo wayelahlekile (1)
7.2 Usinde emlonyeni weengonyama kumahlathi aseKnysna usinde
kwimigulukudu kaJoe (2)
7.3 Yimpixano yangaphakathi kuba uzibona eyindindi (2)
7.4 Masiyiyeke (1)
7.5 Lo uThole uneenjongo eziphakamileyo ngobomi, uyayazi into ayifunayo,
kanti owangaphambili wayengenazo,esenza nje. (2)
7.6 A/Uzobo-ngokumayana (1)
7.7 lilutyhilo-ndaba kuba kuqala isisombululo (2)
7.8 Kulixesha langoku apho abantwana bekwazi ukuziphendulela abazalini
bexela izinto abangazifuniyo/ ngexesha abangafuniyo ukuthathelwa
izigqibo ngabazali. (2)
7.9 Sisigqebelo kuba uMangaliso wafunda wenza imimangaliso kanye
emdala enjalo. (2)
7.10 Sukumncama umntwana okanye umntu nokuba unkone kangakanani na
zizono ikho imini asaya kuze atshintshe ngayo / Sukuwulahla umbono
wakho nokuba kukho imiqobo emi phambi kwakho ikho imini eya kuze
izaliseke ngayo. (2)
7.11 ENgilane (1)
7.12 NguEthel (1)
7.13 UThozama wagqibela etshate noMangaliso (1)
7.14 Wabhaqa isiva/ umkhango ofana nokaMangaliso emonga. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 11
7.15 Ukuba lo mfundisi wahluke kubo bonke abantu / ukuba unyulu
akanachaphaza / ngumntu wabantu ongenasono ongakrokreleki
ntweni imbi / owenza izinto ezintle ngokumjonga nje.
[Nayiphi kwezi] (2)
7.16 (a) babothukile (1)
(b) zaba ngathi zibiziwe/zimenyiwe (1)
[25]
UMBUZO 8 (UMBUZO OMDE)
UKHOZI OLUMAPHIKO: N. Saule
Umfundi anganyathela kwezi ngongoma zilandelayo:
UMfazwe akutyholwa uyacalulwa kodwa akhuthazwe ngabamaziyo
ukuba akayiyo impimpi.
UFriday umenza ikheswa akafunwa ngumntu wonke.
UMfazwe uyabanjwa kuba kusithiwa unyola umbuso. Uyabethwa aze
aye kuvalelwa esiseleni.
Esiseleni uva kubhomboloza umntu obethwayo lize lithi ipolisa eliye
langena esiseleni sakhe limxelele xa ebuza ngesi sikhalo ukuba nguye
olandelayo.
Uthotywa isidima ngokugungxwa apha entloko ngengxowa enuka
umchamo aze atyhalwe ukuya kufakwa evenini ngasemva.
Ngelo xesha asiwa evenini uyabethwa
Uhlaliswa nenja amane engqubeka kuyo itsho imngqavule
Uye kothulwa kwesinye isitishi samapolisa ngokungekho similweni
kwaye amapolisa embetha emkhaba kananjalo.
Esiseleni uye wangcanjaziswa kusithiwa angasinda ukuba angaba
yimpimpi yawo waze wema entla.
Emva kokubanjwa kwakhe uMfazwe akuzange kuphinde kubekho
kuzola kwaQaka, amapolisa encediswa nguFriday owayeyimpimpi
yamaBhulu ayesoloko esemva koMfazwe.
Ukubuya kwakhe ekuvalelweni kuzizixholoxholo kwaQaka akukho
kuzola kufa abantu abangenatyala.
Indlu yakowabo iyatshiswa
UFriday noMfazwe yinyoka nesele kwaye apho ahamba khona uzama
ngandlela zonke ukumgqithisa amafu.
Kwintlanganiso eyayisesikolweni awayekhona noFriday, akungena
uMfazwe uzifumana ukuba akamkelekanga, uphepha-phephana
namanqindi neempama de abaleke.
Ekuhlaleni akaphathekanga kakuhle mpela-mpela ngooFriday
abaziimpimpi zamaBhulu.
Uthi naxa eyokuzifihla kwimoto endala kwatat’uGaba ooFriday
bamzingele akhethe ukuphuma kulo moto ngokwenza amacebo
alusizi.
Emngcwabeni kaMachule akukho kuzola ngenxa yamapolisa. UMfazwe
uphephana neembumbulu.
Sele kubuyiwe emangcwabeni akukho konwaba kuMfazwe
kangangokuba ude ahambe kuba ezingelwa aye kuzifihla kwamfundisi
uHlathi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
Esazimele enjalo ufikelwa ngooSiphiwo bemxelela ukuba makahambe
uyafunwa ngamapolisa namajoni.
Apho ahamba khona uMfazwe akonwabi kuba ubizwa ngokuba
uyimpimpi.
[25]
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKHOZI OLUMAPHIKO: N. Saule
9.1 Ngumntu onika amapolisa ulwazi ngabanye bengazi ukuze bangene
engxakini. (1)
9.2 Abantu batyholana ngobumpimpi abathembananga / Lixesha
lengcinezelo abantu bayaxhatshazwa ngamapolisa. (2)
9.3 ukubonisa ukumjongela phantsi (1)
9.4 Ucinga oku kukakafile kanye mfo wam / ukundibulala nixelise laa mfo
nimbulele. Kukubonisa indlela amabhulu ayebasebenzisa ngayo
abantu abamnyama ukulwa nomnye umntu omnyama. (2)
9.5 Unomsindo yindlela amabhulu afuna ngayo ukuba ayeke ukuba
ngumzabalazi. Owasemva kwenkululeko yiJaji echophela amatyala
abangcatshi babantu abamnyama. (2)
9.6 A/Uzobo ngokumayana (1)
9.7 Lokujiya kwezinto (1)
9.8 Uye wangcungcuthekiswa de wacetyiswa nguMfundisi uHlathi ukuba
alifulathele eli aye ngaphaya kwemida. (2)
9.9 Sisigqebelo kuba uMfazwe akakhange abe ngowabo akakuthabathanga
ukuba ngungcothoza suka wayokujoyina umbutho weNtsimbi ebomvu
waphela eyijaji. (2)
9.10 Yimfundiso yokuba umntu makayimele into athe wazibiza ngayo
njengoMfazwe / Yimfundiso yokuba ngexesha lengcinezelo umntu
ebethenjwa ukuba uza kuwa akuthabathe ukuba ngungcothoza. (2)
9.11 ESihlahleni (1)
9.12 Akaqondi ukuba kunganceda ukuya kwakhe kula ntlanganiso woyika
ukubona uFriday ekunye noNokuzola. (2)
9.13 Yeyangaphakathi kuba uyindindi akazazi ukuba athini. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 13
9.14 Kukudinwa kakhulu (1)
Ndazenza (1)
9.15 Sesokuba kanti banomntwana engamfuni nje. (2)
[25]
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI: M.M.I. Swana; N.N.N. Swartbooi no
L.D.Mali
UMBUZO 10 (UMBUZO OMDE)
Abafundi bangakhankanya ezi ngongoma:
Bangachaza ikhonkco
Bachaze iintsomi/ iingoma/ amaqhalo/ uncwadi lwemveli/ imbali kaNtu
Kulindeleke ukuba uviwa angqine angachasi le mbono.
Izibongo ezivela kwimbali kaNtu
Intaba kaNdoda
Xa ubani efunda lo mbongo uyifumana yonke imbali yokuba kwenzeka ntoni
ukuze lo mhlaba kuthiwe ngumhlaba kaRharhabe.
Imbongi ide itshintshe isimbo sayo sokuncoma iguquke ibalise ithi”
Ngemihla yantlandlolo nditsho mandulo” ukubonisa ukuba ingena kwimbali
yale ntaba.
Ibalisa ide ixele isizathu sokuba uRharhabe aye kuma kulo ntaba. Isizathu
sokuba babeqephuke kuGcaleka beziph’amathafa.
Kule ntsomi kufunyanwa imbali yemfazwe eyaliwayo nemingeni
abahlangana nayo.
Kunikwa inkcukacha yemfazwe umzekelo ukungenelela kwabaThwa xa
amaLwu ayebonakalisa ukoyiswa.
Amasikizi awayelapho siwabaliselwa ngulo mbongo ukuya kuthi ga
ngendlela uRharhabe awenza ngayo uxolo namaLawu awayesele
engafanga kuloo ndyikitya.
Amaxesha akudala: M.G.Bici
Lo mbongo uvelisa nje intlalo nendlela ekwakuphiliswana ngayo kudala
Kodwa lo mbongo uphambili ekuthelekiseni okwakudala nokwangoku.
Umzekelo ukufa kwakunqabile kudala kodwa ngoku kuhleli kuhleli kumzi
ngamnye.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
Iintsomi ezivela kwimbali kaNtu
Imbali kaNxele
Le ntsomi isuka kwimbali kaNxele angayinabisa ke ubumbali bayo ukusukela
kwisizathu sokuba uNxele ukuya kuthi ga kwisaci esaphela sikho ngenxa
yayo.
Ukuthetha uNongqawuse
Nalapha umviwa angacazulula imbali ade aye kufika kwisaci esithi uthetha
uNongqawuse.
UGxuluwe naBathwa
Nalapha umviwa angabalisa le mbali ade aye kuma ngesaci esithi
“amazwembezwembe kaGxuluwe”
Izaci ezivela kwimbali/ ezabakho ngenxa yembali.
Ukuza kukaNxele: sisaci esivela kwimbali yokuza kukaNxele asenokuba
eyikhankanyile ngentla
Amazwembezwembe kaGxuluwe: sisaci esivela kwimbali kaGxuluwe
nabaThwa \asenokuba seleyikhankanyile ngentla
Ukuthetha uNongqawuse: sisaci esivela kwimbali kaNongqawuse
asenokuba eyikhankanyile ngentla
[25]
UMBUZO 11 [UMBUZO OMFUTSHANE]
11.1 Isiqalo /- kwathi ke kaloku ngantsomi isiphelo / Phela-phela
ngantsomi/ Iimpawu zesakhiwo umz isidingo / uphindaphindo /
ingoma
[Nasiphi isibini kwezi] (2)
11.2 ntsomi engobutyhakala nobulumko uMaginyinyathi neeMpondo
uboniswa ubutyhakala bakhe ngokuthi aqhathwe nguMvundlazana. (2)
11.3 A Izilwanyana zidinga ukutya (1)
B amalinge okufuna umvundla agade kude kuye kuma kuFudwazana (1)
11.4 D ukusoloko woyisa ezikhulu kunaye izilwanyana / D /
ukusoloko woyisa ezikhulu kunaye izilwanyana
[Nayiphi na kwezi] (1)
11.5 Owokuba umntu omncinci angamoyisa omkhulu kunaye. (2)
11.6 Ukunyibilika kokuzithemba kukaMvundlazana akuthenjiswa ngokuginywa
yinto angayibonanga nokuyibona. / obezithembe gqitha ugqibele
ebalekile
[Nayiphi na kwezi] (2)
11.7 Olukwingoma / uphindaphindo lwebinzana kwingoma. (1)
11.8 “Ungabokudela umqulu iiyadi ungazibalanga!” (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 15
11.9 UMaginyinyathi woyiswe sesona silwanyana singathenjwanga
sisizelekayo / Ibali liphela uMaginyinyathi obesoyikwa zizilwanyana
esoyiswa sesona silwanyana sincinci ngokomzimba.
[Nayiphi na kwezi] (2)
11.10 KweleMpumaKoloni (1)
11.11 Ngembali (1)
11.12 Wayithimba kumaLawu, kwaliwa bangenelela abaThwa, waza
uRharhabe wayithenga ngeenkomo. (1)
11.13 Uphindaphindo kwisitanza sesi-2 / ukubonga intaba / isiphelo
[Nasiphi isibini kwezi] (2)
11.14 Kukunyukela kwezehlo ukuya kwinqanaba eliphezulu. (2)
11.15 Wempumlo /wevumba (1)
11.16 Ziindlebe (1)
11.17 Imvano-siqalo (1)
AMANQAKU ECANDELO: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
UMBUZO 12 (UMBUZO OMDE)
AMAZA: Z.S. Qangule
Umfundi unokuchankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
UDanile ukhethela uNamhla isoka elinguSidima. UNamhla ukhaba ngawo
omane njengoko engumntwana wala maxesha okwaziyo ukuzithathela
izigqibo.
Oku kubonisa ukuba ulivinjiwe ilungelo lokuzikhethela undofa naye.
UNamhla ubonakalisa ukuwuchasa lo mtshato ngokuthi abenomsindo de
ayigxeke nale mpahla azokwendiswa ngayo. Akayifaki kakuhle nasetyesini,
koko uyayinyhala. Nale tyesi uyayigxeka, uthi ingathi yeyamajoyini.
Ubonakala engqunga entangeni yakhe ngenxa yomsindo.
ULizo, isinqanda-mathe sikaNamhla sifika entangeni yakhe kwaDanile
simfake umsesane ukubonisa ukuba uyamthanda kwaye unqwenela ukuba
abe ngumfazi wakhe nangona nje kowabo enyanzelwa ngoSidima.
Kuyacaca ukuba uNamhla oyena mntu amthandayo nguLizo lo, waye
ngoyena mntu ebecinga angachitha ubomi bakhe naye.
Ngokwenkcubeko yethu akulindelekanga ukuba intombi eyendayo ibonwe
nelinye isoka njengoko selesaziwa njengomfazi wamathile.
Oku kungena kukaLizo kwaDanile eye kuNamhla owendela kwenye indoda,
kubonisa ngokuphandle ukuba akalifuni nokulibona isoka anyanzelwa ngalo.
UDanile uyavutha ngumsindo kuba ebona uNamhla noLizo bethandana
entangeni yentombi yakhe.
Esi senzo sibonisa ukunyhashwa kwelungelo lakhe njengomzali owendisayo
kwaye esabambelele kumasiko nezithethe zakwaNtu.
Kuthi ngenxa yokungaboni ngasonye noNamhla,uDanile abhenele
kumaBhele ngokubanzi ngethemba lokubuyisela ilungelo nesidima sakhe
sobuzali.
Iye yangumnqa xa nawo amaBhele engaboni ngasonye,wambi evumelana
noDanile,wambi exhasa ukuba uNamhla azikhethele undofanaye.
Ukungawufuni kwakhe uNamhla lo mtshato ukubonakalisa nangethuba sele
etshatiswe ngenkani noSidima. Oku ukubonakalisa ngeentetho zakhe
kuSidima ngobusuku ekwakuza kusa ebuyela eRhawutini uSidima. Ude
athi, ngelingagwegweleziyo, nangatyhutyhiyo ndithi ndikhulule, ndilibale.”
USidima naye ulixhoba lokutshintsha kwamaxesha ngokubonelwa umfazi.
UNamhla uthandana phandle noLizo, akabakhathalelanga abantu bomzi
wakhe ngakumbi uninazala umaNdaba.
Ukhaba ngawo omane uNamhla kwakuthethwa ngesiko lokungenwa kuba
ebhujelwe yindoda. Le nto imenza uNamhla abonakale njengomlinganiswa
ongeambeko ngokwendlela athetha ngayo nabantu bomzi wakhe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 17
Akayeki ukuthandana noLizo nangoku sele ezilile de alabele ngokumitha.
Kwelinye icala uLizo naye ubonelwa umfazi ngokwesithethe okanye
inkcubeko yakwaNtu, ngabazali bakhe. Oko akakuginyi kwaphela njengoko
ephila kweli xesha lokhanyo, ufuna intombi esenyongweni kuye, uNamhla.
Oku kubonelwa kwakhe umfazi kudale izothe emfazini wakhe onguZodwa.
Umthuka ngobuxelegu nobuvila. Emveni koko uyamgxotha.
Akuba egxothiwe ubalekela kuSidima eRhawutini, ze uLizo wamlandela
ukuze amcime igama noSidima lowo.
NoZodwa ulixhoba lesithethe nenkcubeko yakwaNtu kuba wendiselwa
ngenkani kuLizo kuba ekhulelwe.
Oku kutshintsha kwamaxesha kube ngunozala wokusweleka
kwabalinganiswa abathile bengenatyala, abafana noZodwa waseBhayi
noDuma.
[25]
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
13.1 Kusendlwini kaNamhla noSidima Ibangelwa kukuba uNamhla engafuni
kuzibandakanya kulo mtshato kuba enalo awufunayo wakhe noLizo.
[Nasiphi na kwezi] (1)
13.2 Sisekubeni uZodwa abathetha ngaye uza kulandelwa ngusathana
adutyulwe eseluhambeni eGoli. (1)
13.3 UNamhla akawufuni lo mtshato uyagqwagqweleka ukanti uSidima yena
usacinga ukuba ungaphinda ulunge upholile okomntu ongenasazela
santo. (2)
13.4 Yeyangaphandle Ulwimi abalusebenzisayo lubonakalisa ukungavisisani
kwinto abaxoxa ngayo. (2)
13.5 Uzobo ngokumayana /A. /A. uzobo ngokumayana (1)
13.6 Utyhilo-ndaba / ukuyondelelana kwezinto / ukujiya kwezinto
[Nayiphi na kwezi] (1)
13.7 Ukugxothwa kukaZodwa nguLizo akubona eli lifa lalo mntwana ukufa
kukaZodwa edutyulwa nguLizo ekwaSidima / ukufa kukaDuma
engenatyala
(Naziphi ezibini kwezi) (2)
13.8 Kukusibonisa ngantlanye ukuba akukho nto iza kulunga kulo mtshato
wesi sibini kwaye akunakuze kuhlaliswane ngokonwaba. (2)
13.9 Wayeye kuphanda umbulali kaDuma noZodwa (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
18 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
13.10 Asixelela isimo sentlalo malunga nendawo nexesha ekuncokolwa ngalo
nguSilumko noMalimakhwe / Anika imiyalelo yeqonga malunga
namalungiselelo aseqongeni okwenza esi simo sentlalo. (2)
13.11 Ungumntu onobunono ngomsebenzi wakhe (2)
13.12 Wabona inyaniso yokuba uNamhla kanti ngumntwana
kaMalimakhwe (2)
13.13 Unesiphelo esothusayo kuba uMalimakhwe ubanjwa ngumyeni
wakhe/ Amagqobhoka aphazamisa isiko likaNtu afumana ukuwongwa
ngokuphazamisa isiko (2)
13.14 Ngumyalezo wokuba abacuphi benza zonke iinzame xa befuna ukuncina
ulwazi emntwini / ngowokuba ungabokucinga ukuba xa uphanda
ezabanye abantu izinto eyakho ayizi kuvela. (2)
13.15 Uzame ukubuyisa uSidima noZodwa eSwazini ngokuba athi
kunyanzelekile ukuba baye kubeka ilitye engcwabeni likaDuma ukuze
angabahluphi ngomoya.
Umemela abeengubo namagqobhoka emangcwabeni noSidima noZodwa
kodwa bengazi, babhaqana phaya ukuze kuvele inyaniso. (2)
13.16 Bavezwa njengabantu abafihla amabibi uZodwa unomntwana
kaSidima /uNamhla wakhe wathandana noDuma /uMalimakhwe
unabantwana angabavezanga kuSilumko /uMadlaminin uyayifihla
kuNamhla ukuba umfumene phi.
[Nayiphi echanekileyo] (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 19
UMBUZO 14 (UMBUZO OMDE)
A!a-a Jongumsobomvu: B.B. Mkonto
Umfundi uya kuchankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
UFilipu usingela phantsi inkcubeko yabamnyama ngelithi yintlalo
yokuzibhubhisa.
Abafazi abaguqukileyo abafana nooMamCirha abasasili emizini yabo,
abasaqabi xa besiya emidudweni. Abefundisi loo nto bayibona
njengobuhedeni.
Abafazi baguqulwa amagama banikwa awobuKrestu umz: Inkosikazi
kabaw’uMntlane
enguNowayini bamthiye igama lokuba nguMary.
Ukusingelwa phantsi kwenkcubeko yabantsundu ngabamhlophe
kubangele ukuba abafazi bangawahloniphi amadoda abo nemizi yabo.
Abamhlophe bangena ngevangeli kumhlaba wamaXhosa, bonyelisa
zonke izinto ezenziwa sesi sizwe besithi zezobuhedeni.
Abefundisi babahambisa namajoni ngelokubakhusela. Xa besasaza
ivangeli kwelinye icala, amajoni eba iinkomo zabaNtsundu nomhlaba. Esi
senzo sidala ukungavisisani phakathi kwezi ntlanga zombini. Maxa
wambi kufa abantu ngelixa kuthathwa imfuyo ngobusela.
UMaqoma inkosi akavumi kugoba uphondo. Qho emva kokuhlaselwa
kwamaXhosa, ulanda ekhondweni namahlakani akhe, baye kuphuthuma
ezo nkomo, bafike bahlasele ngelokuziphindezela kula maNgesi. Le milo
idala unxunguphalo olukhulu.
UBawana uhlaselwa liphakathi lakhe uQuka lincediswa ngamaNgesi,
senzo eso samcaphukisa kakhulu uMaqoma, sabangela ukuba akhokele
umkhosi wakhe ukuya kuziphindezela,kwaliwa idabi kwaba kubi. Ngeli
lixa angekhoyo phakathi kwekhaya uvule umtyhi wokuba abefundisi
bangene ngelithi bazisa ivangeli.
Bafumana ithuba lokuzisa utata kaMaqoma uNgqika nongumlwelwe
bagunyazisa uMaqoma ukuba awushiye loo mhlaba wakhe kuba befuna
ukwakha izikolo neecawa zabo kuwo.
Iintshumayelo zabaMhlophe xa befuna ukubhunyula umhlaba
wamaXhosa umongo wazo ubungokoyikisa abantu abantsundu ngokuba
baza kugwetywa, batshe kwesimnyama isihogo ngomhla omkhulu.
Ukungena kwamaphakathi kankosi uBawana anjengooQuka kwinkolo
yobuKrestu kuphembelele intlekele yokuba benooMngxongo babulale
inkosi yabo kuba bethenjiswa ngewonga lokuba obu bukhosi
babaThembu buya kuwela kubo bona bangamagqobhoka.
Inkolo yobuKrestu egqubayo kumhlaba wakhe unkosi uMaqoma
iyamxhalisa kuba uva ukuba kukho nezinto ezibhalwayo ngobuzwe
ngumkhosi wemithika, exhaliswa kukubulawa kobuzwe bamaXhosa kuba
akazi ukuba kunokuba kubhalwa ntoni ngentlalo yamaXhosa jikelele,
amasiko nezinyanya zawo njengokuba beyinyevulele yonke into
enexabiso kumntu ontsundu.
Njengethandazwe uMaqoma soloko ekuxhalele ukurhwaphilizwa
komhlaba wakhe phantsi kwenkolo yobuKrestu kuba behleli nje
abamhlophe basoloko befuna indawo yokukhonzela. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
20 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
A!-a-a! Jongumsobomvu! − B.B.Mkonto
15.1 eRhini kwinkampu yamajoni (1)
15.2 Ngobunyangaza babamhlophe /Icebo labamhlophe lokuthabatha
umhlaba neenkomo zabaMnyama.
[Nayiphi na kwezi] (2)
15.3 Siyafana kuba bobabini bangabantu abaneenjongo ezifanayo, bobabini
bangoontliziyo ilukhuni (2)
15.4 NguMaqoma (1)
15.5 Kukuhluthwa kwabo umhlaba kumana kusetyenziswa abefundisi / (1)
Kukuthathwa kweenkomo zabo behleli / (1)
Kukuhluthwa amasiko nezithethe ngelithi kuziswa ukhanyo (1)
15.6 A. /uzobo ngokumanyana /A. uzobo ngokumanyana
[Nayiphi kwezi] (1)
15.7 Sikwinqanaba lokutyhilwa kwezinto (1)
15.8 Kukugula kukaNgqika ade afe, kukuthinjwa kwemihlaba
yabamnyama / yimpathekombi yabamnyama kumhlaba wabo
[Nasiphi na isibini] (2)
15.9 Kukunika ulwazi okanye imbali malunga nendlela abamnyama
abaphucwa ngayo ilizwe labo/ indlela abaMhlophe abawurhwaphiliza
ngayo umhlaba kweli (2)
15.10 Kukucwangcisa indlela abazokwenza ngayo ukuthimba umhlaba
nemfuyo (2)
15.11 Kukubonisa imeko akuyo umlinganiswa Kukubonisa intshukumo
yabalinganiswa (2)
15.12 Iinkolo zabalinganiswa/ indlela abaqhuba ngayo amasiko abo /
ixesha ezimbalini
[Nasiphi isibini kwezi] (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 21
15.13 Kukuba abantu mabanganikezeli lula ngezinto zabo /Mabayilwele
into eyiyeyabo
[Nayiphi na kwezi] (2)
15.14 Umenze ngeentetho wangumntu oqinileyo malunga nokuwlela umhlaba
welizwe lakhe /
Ngezenzo zakhe ungumntu okuchasileyo ukuhluthwa komhlaba wabo
kodwa unentobeko kwiinkonde umzekelo uyise uNgqika ubemthobela
ngamaxesha anzima efuna ukuwulwela umhlaba wakhe.
[Nayiphi na kwezi] (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
22 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
6.1 ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUMAKISHA ISINCOKO SESIHOBE
ICANDELO A: IRUBRIKI YESINCOKO SONCWADI: ISIHOBE [10 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Isihloko sitolikwe -Ubonisa ukuqonda Isihloko sitolikwe -Ayanelisi indlela -Akanalwazi kwaphela
Ukuhlalutywa kwesihloko, ngokunzulu. nokutolika kakuhle ngokwanelisayo ekutolikwe ngayo ngesihloko.
ubunzulu bengxoxo, -Iingxoxo ezinomtsalane isihloko okanye umbuzo. -Akho amanqaku axhasa isihloko/umbuzo. -Impendulo ayikho
indlela azakuzela ngayo ezixhaswe -Impendulo inazo isihloko kakuhle. -Anqongophele kakhulu mxholweni wesihobe.
ingxoxo, ukuwulandela ngokuvokothekileyo iinkcukacha ezanelisayo. -Ezinye iingxoxo amanqaku okuxhasa -Impendulo ibonisa
kakuhle umhobe. kusetyenziswa isihobe. -Izimvo ezibambekayo zixhasiwe nangona isihloko. ukulambatha kulwazi
-Impendulo ibonisa ulwazi zinikiwe nangona ingezizo ingezizo zonke ezixhaswe -Impendulo ibonisa lwesihobe.
7 AMANQAKU olugqwesileyo lwesihobe. zonke nje ezixhaswe ngokwanelisayo. ukuqhwalela kulwazi
njengoko kufanelekile. -Impendulo ibonisa ulwazi lwesihobe.
-Impendulo ibonisa ulwazi olusisiseko lwesihobe.
lwesihobe.
ISAKHIWO NOLWIMI -Isakhiwo siyathungelana. -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Isakhiwo sife amanqe.
-Ingxoxo ixongxwe kuhle ingxoxo iyathungelana besakhiwo. iziphene zoyilo. -Iziphene zolwimi
kwaye zikhuliswe kakuhle. -Isincoko sibonakalisa -Ingxoxo ezingamkelekanga konke
3 AMANQAKU ngokugqwesileyo -Ukuthungelana ukusilela kukuthungelana ayicwangciswanga konke nesimbo
nangokucacileyo. kwengxoxo nokunamathelana ngokukuko. esingachanekanga.
-Ulwimi, ithoni nesimbo kuyalandeleka. kwezimvo. -Bukho ubungqina
sokubhala zivuthiwe, -Ulwimi, ithoni nesimbo -Iziphene zolwimi beziphene zolwimi.
zinomtsalane, sokubhala zichanekile zimbalwa, ithoni nesimbo -Ithoni nesimbo
zichanekile. ubukhulu becala. sokubhala zichanekile sokubhala
-Igrama upelo ikakhulu. azichanekanga.
neziphumlisi
azinaziphene kwaphela.
AMANQAKU 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo uMxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepa lesithathu, mnike u-0
kuMxholo, iSakhiwo noLwimi
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 23
ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Impendulo igqwesile. -Ubonisa ukuqonda -Impendulo iphakathi, -Buncinane ubungqina -Buncinci kakhulu
14–15 nokutolika kakuhle asiyiyo yonke imiba obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo
15 AMANQAKU -Impendulo ebalaseleyo. isihloko okanye umbuzo. ekungenwe kuyo nzulu. isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko.
12-13 -Impendulo inazo -Akho amanqaku ukungena nzulu kwimiba -Iimpendulo zisilele
-Ukutolikwa okunzulu iinkcukacha ezanelisayo. asixhasa ekubhalwa ngayo. kakhulu ukuphendula
kwesihloko Izimvo ezibambekayo ngokufanelekileyo isihloko -Ambalwa amanqaku umbuzo.
-Iingxoxo ezinomtsalane zinikiwe nangona ingezizo -Ezinye izimvo zixhasiwe axhasa isihloko. -Izimvo zibekwe
ezixhaswe zonke nje ezixhaswe kodwa ubungqina -Iimpendulo ngendlela engacacanga
ngokuvokothekileyo njengoko kufanelekile. abusoloko busamkeleka. ezichanekileyo zimbalwa konke konke.
kusetyenziswa uncwadi. -Impendulo ibonisa ulwazi -Ulwazi lwejenre/netekisi kakhulu. -Alukho kwaphela ulwazi
-Ukuqonda okubalaseleyo lwejenre netekisi. alugqibelelanga. -Luncinane ulwazi lwejenre netekisi.
kwejenre netekisi. ngejenre netekisi.
ISAKHIWO NOLWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Isakhiwo siyathungelana.
-Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Ukungabikho koyiloo
-Intshayelelo nesiphelo
ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo. kwenza ukuba
10 AMANQAKU esigqwesileyo. kakuhle. obungagqibelelanga. -Izimvo azithungelelani kungabikho
-Ingxoxo yakheke -Intshayelelo nesiphelo -Unamathelelwano kakuhle. thungelelwano lwezimvo.
ngokufanelekileyo yaze
kunye nemihlathi nothungelelwano -Iziphene zolwimi -Iimposiso zolwimi
yakhuliswa ngokucacileyo
zicwangciswe ngendlela lwezimvo lukho, kodwa ziyabonakala. nesimbo sokubhala esife
-Ulwimi, ithoni nesimbo
edala uthungelwano. kukho iziphene. -Ithoni nesimbo amanqe kwenza
sokubhala sivuthiwe, -Izimvo zithungelana -Zikho iziphene zolwimi sokubhala ukungavakali
sinomtsalane, ngokuchanekileyo. ezithile, ithoni, nesimbo asichanekanga. kokubhaliweyo.
sichanekile. -Ulwimi, ithoni nesimbo sokubhala sichanekile -Imihlathi ineziphene. -Ayichanekanga ithoni
sokubhala sisetyenziswe ikakhulu. nesimbo sokubhala
Ngokuchanekileyo -Imihlathi ichanekile -Ulwakhiwo lwemihlathi
ikakhulu. ikakhulu. ludlakadlaka.
UMMANDLA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepha lesithathu, mnike u-0.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
24 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
ISIHLOMELO B: ICANDELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- UNCWADI LWEMVELI [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Impendulo igqwesile. - Ubonisa ukuqonda -Impendulo iphakathi, -Buncinane ubungqina -Buncinci kakhulu
14–15 nokutolika kakuhle asiyiyo yonke imiba obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo
15 AMANQAKU -Impendulo ebalaseleyo. isihloko okanye umbuzo. ekungenwe kuyo nzulu. isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko.
12-13 -Impendulo inazo -Akho amanqaku ukungena nzulu kwimiba -Iimpendulo zisilele
-Ukutolikwa okunzulu iinkcukacha ezanelisayo. asixhasa ekubhalwa ngayo. kakhulu ukuphendula
kwesihloko Izimvo ezibambekayo ngokufanelekileyo isihloko -Ambalwa amanqaku umbuzo.
-Iingxoxo ezinomtsalane zinikiwe nangona ingezizo -Ezinye izimvo zixhasiwe axhasa isihloko. -Izimvo zibekwe
ezixhaswe zonke nje ezixhaswe kodwa ubungqina -Iimpendulo ngendlela engacacanga
ngokuvokothekileyo njengoko kufanelekile. abusoloko busamkeleka. ezichanekileyo zimbalwa konke konke.
kusetyenziswa uncwadi. -Impendulo ibonisa ulwazi -Ulwazi lwejenre/netekisi kakhulu. -Alukho kwaphela ulwazi
-Ukuqonda okubalaseleyo lwejenre netekisi. alugqibelelanga. -Luncinane ulwazi lwejenre netekisi.
kwejenre netekisi. ngejenre netekisi.
ISAKHIWO NOLWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Isakhiwo siyathungelana.
-Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Ukungabikho koyiloo
-Intshayelelo nesiphelo
ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo. kwenza ukuba kungabikho
10 AMANQAKU esigqwesileyo. kakuhle. obungagqibelelanga. -Izimvo azithungelelani thungelelwano lwezimvo.
-Ingxoxo yakheke -Intshayelelo nesiphelo -Unamathelelwano kakuhle. -Iimposiso zolwimi nesimbo
ngokufanelekileyo yaze
kunye nemihlathi nothungelelwano -Iziphene zolwimi sokubhala esife amanqe
yakhuliswa ngokucacileyo
zicwangciswe ngendlela lwezimvo lukho, kodwa ziyabonakala. kwenza ukungavakali
-Ulwimi, ithoni nesimbo
edala uthungelwano. kukho iziphene. -Ithoni nesimbo kokubhaliweyo.
sokubhala sivuthiwe, -Izimvo zithungelana -Zikho iziphene zolwimi sokubhala -Ayichanekanga ithoni
sinomtsalane, ngokuchanekileyo. ezithile, ithoni, nesimbo asichanekanga. nesimbo sokubhala
sichanekile. -Ulwimi, ithoni nesimbo sokubhala sichanekile -Imihlathi ineziphene. -Ulwakhiwo lwemihlathi
sokubhala sisetyenziswe ikakhulu. ludlakadlaka.
Ngokuchanekileyo -Imihlathi ichanekile
ikakhulu. ikakhulu.
UMMANDLA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepha lesithathu, mnike u-0.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2015 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2015 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2015 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2015 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2019 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata