NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2015
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2
AMANQAKU: 80
IXESHA: 2½ iiyure
*XHOHL2*
Olu viwo lunamaphepha angama-31.
Skip to contentAll 2015 papers 





View all





isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2015 QP
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2015, 32 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2015. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Question paper
- Year
- 2015
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 32
- File size
- 537.3 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 32
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2015
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile
yesiqulatho ekwiphepha elilandelayo uze uchonge imibuzo ebuzwe
ngoncwadi olufundisiweyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo
wandule ukhethe oza kuyiphendula.
3. Eli phepha loviwo linamacandelo amaTHATHU:
ICANDELO A: ISihobe (30)
ICANDELO B: INoveli noncwadi lwemveli (25)
ICANDELO C: IDrama (25)
4. Phendula imibuzo emiHLANU iyonke,
Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – ngumbuzo onyanzelekileyo
ICANDELO B: INOVELI OKANYE UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo ube mNYE.
5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI OKANYE
UNCWADI LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).
o Phendula UMBUZO OMDE ube mNYE NOMFUTSHANE ube mNYE.
Xa uphendule UMBUZO OMDE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMDE kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti
ukwenza oku.
6. UBUDE BEEMPENDULO
o Imibuzo emide yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama
ali-190–240.
o Imibuzo emide yeNoveli / Uncwadi Lwemveli neDrama kulindeleke
ukuba iphendulwe ngamagama angama-340-390.
o Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
nangokusemxholweni.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 3
7. Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kwecandelo NGALINYE kulindeleke ukuba
ilandelwe ngocoselelo.
8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela kwimibuzo
kwiphepha loviwo.
9. Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:
ICANDELO A: malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: malunga nama-55 emizuzu
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abafuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo emiselweyo: Phendula NAYIPHI na imibuzo emiBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. Unxunguphalo Umbuzo omde 10 7
OKANYE
2. UProfesa A.C.Jordan Umbuzo omfutshane 10 8
OKANYE
3. UNkosana, ‘The Umbuzo omfutshane 10 10
Happyboy Mgxaji’
OKANYE
4. Imbongi yeSizwe u- Umbuzo omfutshane 10 11
S.E.K Mqhayi
KUNYE
Umbongo ongamiselwanga. Kunyanzelekile ukuba uwuphendule.
5. Umzalikazi Umbuzo omfutshane 10 14
ICANDELO B: INOVELI
Phendula umbuzo omNYE
INOMBOLO
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU
YEPHEPHA
6. Nyana wam! Umbuzo omde 25 13
Nyana wam!
OKANYE
7. Nyana wam! Umbuzo 25 13−16
Nyana wam! omfutshane
OKANYE
8. Ukhozi Umbuzo omde 25 17
olumaphiko
OKANYE
9. Ukhozi Umbuzo 25 17
olumaphiko omfutshane
OKANYE
10. Ubuncwane Umbuzo omde 25 20
boncwadi
lwemveli
OKANYE
11. Ubuncwane Umbuzo 25 20
boncwadi omfutshane
lwemveli
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 5
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo omNYE.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
12. Amaza Umbuzo omde 25 24
OKANYE
13. Amaza Umbuzo omfutshane 25 24
OKANYE
14. A-a-a! Umbuzo omde 25 29
Jongumsobomvu
15. A-a-a! Umbuzo omfutshane 25 29
Jongumsobomvu
QAPHELA: kumaCANDELO B no C, phendula umbuzo omNYE omDE kunye
nombuzo omNYE omFUTSHANE.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
ULUHLU LOKUKHANGELA (ITSHEKHLISTI)
Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa
ukuba bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA NGEZANTSI
EMIBUZO EPHENDULWAYO
A Isihobe(Isihobe 1–4 2
emiselweyo)
A Isihobe (Isihobe 5 1
esingafundiswanga)
B Inoveli/Uncwadi 6–9 1
lwemveli (Umbuzo
osisincoko
soncwadi) OKANYE
omfutshane
C Idrama(Umbuzo 10–13 1
osisincoko
soncwadi) OKANYE
omfutshane
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 7
ICANDELO A: ISIHOBE
VUKANI MADODA KUSILE – A. Stemele: Umhleli
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo
nombongo MNYE ongafundiswanga.
Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI
ebuzwe kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE
nombuzo omnye kumbongo ongafundiswanga okanye isibongo
esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE
ukuba uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo
EMITHATHU kweli candelo.
Ubude bempendulo yombuzo osisincoko kweli candelo buli-190-240 lamagama.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi wandule ukuhlalutya lo mbongo,
ubonise indlela umbhali asebenzise ngayo ithoni ukudandalazisa iyantlukwano
kwintlalo yabantwana bomgquba kunye nabezinye izizwe kweli.
UNXUNGUPHALO: N. Shasha
1 Ndivumeleni ndizityand’igila,
2 Ndiza kunaba ke ndixel’uqaqaqa,
3 Zonwabil’izizwe ngezizwe ndibukele,
4 Zihla zinyuk’iintlanga ngeentlanga zidabalele
5 Ziyatabhat’izizwe neentlang’ezingenasazela,
6 Sisilo esitshayel’amabibi ukugutyula sisihlisa,
7 Kuba ngasa liphalal’igazi lomAfrika,
8 Kuba ngahlwa agetyengw’elel’umnt’omnyama;
9 Liphalala kube lusizi kanye kwabokuzalwa,
10 Zininz’iinkedama zilile zada zakhedama;
11 Baninz’abahlolokazi bakhale de bancama;
12 Ndakujong’abomthonyama banxunguphele.
13 Iintshaba zibamokothis’inqatha bangquzulana,
14 Iintshaba zibanik’iqhosh’elingenamthunja;
15 Babhideka belambile bade babulalana.
16 Unganxola n’umzi kaPhalo yile ndyikityha,
17 Intlungu esikuyo yaziwa ngoPhez’ukonke,
18 Ndakujong’abomz’oNtsundu bayantywizisa.
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
19 Iintshaba zilw’imfazw’engenagama nabamsulwa,
20 Zim’ezindleleni zingene koololiwe zidubule;
21 Zibulal’abant’abalusizi besifa bengenazixhobo.
22 Babulawa belel’obentlomb’ezinkomponi nakoololiwe,
23 Umbon’olusizi igazi linge ngumjelo wamanzi;
24 Akukho mthetheleli banxunguphel’abe-Afrika.
OKANYE
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.
UPROFESA A.C. JORDAN: Z.S. Qangule
1 Tarhuni nonke zingcali zesiXhosa,
2 Leqani equleni imimoya iyabhudla,
3 Balekani hleze kuvele imbalela
4 Lakufa ichanti kudakasa izabonkolo,
5 Yakufa inkuku amaqanda ayabola.
6 Kolunga sonke sibaleke sibonisane.
7 Mkhulu umthwalo osaza kuphakanyiswa.
8 Uvakele ubham wokuwa komthi,
9 Kwahlokoma amawa ezizwe ezikude,
10 Kwanga kudlula umoya wezixhobo,
11 Kwanga kukhasa umoya wentlambo
12 Bathi kufanele iminyanya iwelile,
13 Zazola iilwandle zanika imbeko,
14 Yana imvula ayenza nangxolo.
15 Izigalo zegorha namhla ziwile,
16 Iminwe yeqhawe namhla iyekile,
17 Amehlo acimele abona ekudeni.
18 Imiqulu nantso ithe xazalala,
19 Qoqosha lusapho lilifa lakho,
20 Indedeba kaloku ibizidla ngawe,
21 Iduna kaloku belibilela wena
2.1 Iwubhekisa kubani imbongi umqolo wokuqala? (1)
2.2 Kumqolo wesibini chonga amagama amaBINI alandelelanayo avelisa ukuba
imeko ayintlanga kule ndawo kuthethwa kuyo. (1)
2.3 Yintoni le ngxaki yenzekileyo ivezwa ngumqolo wesi-4 nowesi-5? (1)
2.4 Cacisa ukuba sisebenze msebenzi mni isifaniso esikumqolo we-10 nowe-11. (2)
2.5 Chaza isakhiwo sangaphandle salo mbongo. (2)
2.6 Chonga iimpawu eziNTATHU oxhasa ngazo ukuba lo mbongo yi-eleji. (3)
[10]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 9
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Fundisisa esi sicatshulwa sombongo silandelayo uze uphendule imibuzo
elandelayo.
UNKOSANA “THE HAPPYBOY” MGXAJI: N. Thuthani
1 Sisitshingitshan’esathi vumbuvumbu kunxweme lweMonti,
2 Sadungadunga olo lwandle lwasisiyaluyalu,
3 Saphul’iinqanawa yangu waca endleleni,
4 Laxakek’ihlabathi inguqulukubhode,
5 Imbethi-manqindi yaseMdantsane iqengq’ugodo.
6 Lithole leduna elasela kumanz’akwaGompo,
7 Ekwaviwa ngalo umfutho iselidyongosi,
8 Lisenz’iziqwenga esembalw’amazinga’
9 Lidudula linqunqel’ooXholovane kwelaseMonti,
10 Bath’abaseMonti inkunzi ayibekw’iyazibeka!
11 Zalwa zizijul’ijacu yem’entla into kaMgxaji.
12 Ebesith’akudibana nembethi-manqindi elolu hlobo,
13 Amelane nayo ayiqhath’ibe sisitunxa,
14 Akudibana nenjeya azijike afane nayo angaxakeki,
15 De aqaqambe asamel’ekhuph’ezikrakra izithonga,
16 Yakuxhom’umgangatho awuxhome de athi vetshe
17 Kulaph’ibikhon’imfihlelo yesakhono sakhe.
3.1 Ungowaphi uHappy-boy Mgxaji ngokwesitanza sokuqala? (1)
3.2 Chaza ukuba kutheni ebizwa ngokuba sisitshingitshane uHappyboy
ngokwalo mbongo. (2)
3.3 A Xela izinto eziMBINI athelekiswe nazo uHappy-boy kumqolo wes-6
nowesi-7. (2)
B Thiya igama isafobe esisetyenziswe ukuphumeza olu thelekiso. (1)
3.4 Ibinzana “ yem’entla” ngokomqolo we-11 liphuhlisa ntoni ngesakhono
sikaMgxaji sokulwa? (2)
3.5 Lusetyenziswe ngayiphi injongo uphindaphindo lwegama elinomgca
ngaphantsi kumqolo we-16? (2)
[9]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
OKANYE
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Fundisisa esi sicatshulwa sombongo silandelayo uze uphendule imibuzo
elandelayo.
IMBONGI YESIZWE, US.E.K. MQHAYI: J.J.R. Jolobe
1 Anivanga na ukuba ihambile imbongi yeSizwe?
2 Anazi na imke ngenqwel’egoqoz’emafini?
3 Kunamhla seyimana isalatha inqwal’iwisa
4 Ithe wambu umnweba wemisebenzi encamisa
Iphethe intshuntshe nomnqayi wokholo.
6 Umthiyi-magama akasele emthe jize na
7 Ngesibuliso sozuko uMesiyasi edumisa?
8 Ufudukile umphakathi enxuweni elidala.
9 Umkhonzi weenkosi akakhonzi eBhotwe na namhla?
10 Ntab’oZuko kwaNdlambe asinxuwa lakhe na?
11 Ntab’oZuko akuwongekanga na namhla?
12 Ngaphantsi kwakho zodlul’iinqwelo zomlilo
13 Zibeleke izizukulwana zoluhle lweAfrika.
14 Ziya kwalathisana ngawe kwimihla ezayo
15 Zisithi kulaph’ekulele umThembu omatshamba
16 Ingqangangqanga yentetho yesiXhosa
17 Ubharhumla ngokwengonyama xa abongayo,
18 Umazwi aluncuthu kwabafundisisayo
19 Umhlahli-ndlela ngegalelo lokubhaliweyo
20 Into kaMqhayi iMbongi yeSizwe Jikelele.
4.1 Ngubani iMbongi yeSizwe ethetha ngayo imbongi? (1)
4.2 Yintoni injongo yomqolo wokuqala walo mbongo? (1)
4.3 Khetha igama eliNYE elithetha “ukwambatha” kumqolo wesi-4. (1)
4.4 A Chonga amabinzana amaBINI apho kuthelekiswe khona
iinqwelo zomlilo nabantu kwimiqolo 13−14. (2)
B Sisiphi isafobe esisetyenziswe ukuphumeza olu thelekiso? (1)
4.5 Umqolo,”Umazwi aluncuthu kwabafundisisayo uphuhlisa ntoni ngalo
mntu ubongwayo? (2)
4.6 Lusetyenziswe njani ulwimi ukwakha umfanekiso ntelekelelo kumqolo
we-17? (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 11
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA I: KUNYANZELEKILE UWUPHENDULE.
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UMZALIKAZI: J.J.R.Jolobe
1 Mus’ukulila, sana lwam,
2 Unankxwaleko zimbi umama wakho;
3 Ungayihlungis’intliziyo yakhe.
4 Akakwaz’ukonwaba ngele kwakho.
5 Sul’ezo nyembezi, sana lwam!
6 Laa mbiz’igxabhuzayo eziko phaya
7 Iyamthum’ukuba ayibasele.
8 Kumnandi ukuphaka yakuvuthwa.
9 Ziyaqaqamb’iintupha kukukhwezela.
10 Sul’ezo nyembezi, sana lwam!
11 Isiyalu somthombo phantsi kweliwa
12 Siyamkhobakhoba, sithi makeze,
13 Akhelel’ingqayi yakhe kuwo;
14 Kodwa imhlala nzima kule ntlokwana.
15 Sul’ezo nyembezi, sana lwam!
16 Ihlathi elikude liyambiza;
17 Iindledlana zeebhokhwe zimqhelile.
18 Ujong’ukwakh’igoqo lobusika.
19 Amev’aselasel’igazi lakhe.
20 Sul’ezo nyembezi, sana lwam!
21 Simnand’isiqhamo,ikrakra imbewu!
22 Sosebenza, sana, sichwayitile,
23 Simlind’ukubuya uyise kaMthethwa.
24 Wemka ngekhwezi,wobuya ngorhatya.
25 Sul’ezo nyembezi sana lwam!
(Ucatshulwe kwincwadi ethi, ”Vukani Madoda Kusile: Iphepha: 26)
5.1 Ingumlomo kabani imbongi kulo mbongo? (1)
5.2 Yintoni injongo yomqolo wokuqala walo mbongo? (1)
5.3 Chonga amazwi esithethi abonisa ukuba sifuna ukusizelwa ngulo sithetha
naye kwisitanza sokuqala. (1)
5.4 A Chonga iimeko eziMBINI apho kusetyenziswe khona
uthelekiso kwisitanza sesi-2 nesesi-3. (2)
B Sisiphi isafobe esisetyenziswe ukuphumeza olu thelekiso? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
5.5 Cacisa injongo yokuphindaphindwa komqolo” Sul’ezonyembezi, sana lwam”
kwisitanza ngasinye salo mbongo. (2)
5.6 Chaza indlela olusetyenziswe ngayo ulwimi kumqolo wama-21. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 13
ICANDELO B: INOVELI OKANYE UNCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe iinoveli ezimbini NONCWADI LWEMVELI.
Khetha umbuzo kuncwadi lwemveli okanye kwinoveli oyifundisiweyo .
Kuncwadi lwemveli okanye kwinoveli NGANYE kubuzwe imibuzo emiBINI,
OMDE NOMFUTSHANE, ukususela kumbuzo wesi-6 ukuya kumbuzo we-11.
Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OMDE kwiCandelo B (kwiNoveli okanye
Uncwadi lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo
OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwidrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B
(kwinoveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMDE
kwiCandelo C (kwidrama).
Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama 340-390 amagama.
OKANYE
UMBUZO 6 (UMBUZO OMDE)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Bonisa ngengxoxo esekwe kule ncwadi ukuba umbhali ukuchasile ukungakwazi
ukuzithathela izigqibo ezizezakho. [25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NYANA WAM! NYANA WAM!: WK Tamsanqa
Funda ezi zicatshulwa zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo:
ISICATSHULWA A
“Mayela nasiphi ke isithuba bawo?”wabuza uThole.
“Mayela nokuba ukweli xabiso ukulo. Qonda le nto Mangaliso mfo wam,
ndandizimisele ukuba ufunde, ndinethemba elikhulu ngawe lokuba kothi
kuzezi mini ube uyinto ebomini, walala ke elo thamsanqa wasibaleka isikolo,
lawa phantsi ke ithemba lam namabhongo am ngawe ndaba ngodanileyo.
Oko ndingazanga ndife mfo wam ukumka kwakho ngenene le nto ingumntu
ayifi kukuhliwa yinto embi. Kulungile ke akusenani,
masiyinyathele ngonyawo leyo yemfundo ayisenani igqithile, masiyithathe
ngokuba imfundo ibingelulo ubizo lwakho ebomini, sikhangele kumgca
ongezantsi. Ungaka ngoku,ke ndithanda ukuqonda ukuba ujonge phi na?”
“Andikulandeli bawo, lityebise,” watsho uThole exoka eyiva intsingiselo
yentetho kaFikizolo.
“Xa ithemba lam liwile ngasemfundweni mfo wam bendinqwena ukuba ufune
umfazi, ndithi ndisifa ube unendawo yakho.”
“Musa ukuqala ulilahle ithemba bawo. Ngakwicala lomfazi ndifuna ukucela
uxolo kuwe bendingekabi nanjongo, nto ndizimisele kuyo kukufeza umnqweno
wakho ndiphindele esikolweni.”
Amothusa la mazwi uFikizolo, akazi nokuba makavuye nokuba makathini na,
akakholwa nokuba unyanisile na nokuba uyambhanxa, “Uthini na ngoku
Mangaliso?”
“Ndithi ndizimisele ukuphindela esikolweni bawo.”
“Uyinyanisile le nto uyithethayo?”
“Ndiyinyanisile bawo.”
“Njengokuba unyaka sewuphelile nje ucinga ukuba indawo uya kuyifumana phi?
Khona ingathi sowumdala nje wobasafunda into eyiyo?
7.1 Wazana njani uThole nalo athetha naye? (1)
7.2 Xela ibe MIBINI imiqobo ahlangene nayo ukuze ade abuyele ekhaya
uThole. (2)
7.3 Xela udidi lwempixano evela kwibinzana elinomgca ngaphantsi.
Xhasa impendulo yakho. (2)
7.4 Cacisa intsingiselo yamazwi aphawulwe ngqindilili. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 15
7.5 Thelekisa iimpawu zikaThole okwesi sicatshulwa noThole oligqirha. (2)
7.6 Yiyiphi indlela yokuzoba abalinganiswa esetyenziswe ngumbalisi xa
esenza sizikhelele kwiincoko zabalinganiswa ukuba izimo zabo zinjani
Khetha eyona mpendulo ichanekileyo kwezi zingezantsi.
A Uzobo ngokumayana
B Uzobo-ngqo
C Uzobo ngolwimi
D Uzobo olucacileyo (1)
7.7 Chaza inqanaba lesakhiwo elikulo ibali ngokwesicatshulwa esi. Xhasa
impendulo yakho. (2)
7.8 Xela simo sentlalo sale ndawo ngokwexesha ezimbalini uthathela kule nto
uMangaliso esala ukuthatha umfazi ngokwengcebiso zikaFikizolo. (2)
7.9 Phuhlisa isigqebelo esikumazwi kaFikizolo angezantsi.
“Khona ingathi sowumdala nje wobasafunda into eyiyo?” (2)
7.10 Mfundiso ni equlethwe sesi sahluko? (2)
[17]
ISICATSHULWA B
Ubukho babo babungazange buthwalisa mehlo, kodwa lo, ubukho bakhe
kwabatsho(a) abantu bathwala amehlo ngokunga kumhla kwabonwa umtandisi.
Andibagxeki wayefanelwe umntwana womntu bubufundisi bakhe, simfanele neso
sinxibo ngathi sadalelwa kuye, ngenxa yobuso bakhe obabusoloko bukhululekile
kwakusala ukuba ugqithe kuye ungakhanga ukhe ulimisele iliso, unqwenele
nokunga ungakhe uthethe naye.
“Ubuso bakhe ngathi ndakha ndambona,satsho esinye isigulana simjongile esiya
kuphuma emnyango. Unjalo umntu olusu luhle, ungazange umbone nje, usuka
aqheleke emehlweni.
“Inene ukuba lo ukhe abenze ububi, uzazi yena. Ufele olu lwakhe luntama
ubunyulu, ”satsho esinye esasithe qwa intloko simjongile ngalo lonke ixesha
ekwelo gumbi siyiwisa emqamelweni akuba ephumile.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
Yaba seso kwigumbi lesibini abangena kulo. Bangena kumnyango osezantsi
benyuka phakathi kweebhedi zezigulana. (b) Zabangathi zibethelwe umgqala
izigulana ukuzithi qwa iintloko zimondela owayehamba phakathi kwazo. Wamana
ukunqwala ngentloko zolileyo ebulisa, ade maxa wambi umbone ephakamisa
nesandla ekwabulisa, ukuzijonga oku izigulana wayenga ujonga abantu abazi
bonke. Baya kungena kwigunjana elisentla awayezivalele kulo uThozama
elungisa amayeza ebeke uxwebhu lwencwadi phambi kwakhe emana ukubhala.
Baluvula ucango bangena baphinda babuya nalo baluvala zolileyo bengaphakathi
abathetha. Njengoko wayejonge entla akazanga anyeke nokunyeka waqwalasela
kuloo msebenzi wayewenza emana ukuthatha iyeza ngalinye elijonga ebhala
encwadini.
“Tyhini Ethel, ngubani lo?
7.11 Xela indawo avela kuyo uMangaliso. (1)
7.12 Ngubani lo wayekhangelisa uMangaliso uThozama? (1)
7.13 Ngokwebali saba yintoni isiphumo solu tyelelo? (1)
7.14 UThozama wamnceda njani ukuba amanyane noyise uMangaliso? (1)
7.15 Ufuna sicinge ntoni umbalisi xa eluchaza ngolu hlobo unxibelelwano
lwezigulana nalo mfundisi? (2)
7.16 Tolika okuthethwa ngamabinzana abhalwe ngqindilili. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 17
OKANYE
UMBUZO 8 (UMBUZO OMDE)
UKHOZI OLUMAPHIKO: N. Saule
Bonisa ngengxoxo esekwe kule ncwadi ukuba umbhali ubuchasile ubumpimpi [25]
OKANYE
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKHOZI OLUMAPHIKO − N. Saule
Funda ezi zicatshulwa zencwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
Ndothukela ngaphakathi kuba ndilazi ibali loongcothoza kwasesikolweni.
Kwasuka kwathi nyaka ngaphakathi kum, ndathiwa vale lugwebu lomsindo.
Nditsho ngonxim omkhulu, zangathi azivanga iinto ezinkulu zalandelisa ngelithi
impendulo ayingxamisekanga. Lada lagqabhuka ilizwi lam, ndakwazi ukuthi
andisiso isihiba esimfimfitha igazi labantu mna. Ndilunge ndiyiloo mpula kalujaca
kunokuba ndidle isonka esiqatywe igazi labantakwethu. Wahleka omnye lo
wathetha okokuqala wathi;
“Phofu ndikwazi ungekavuli mlomo ukuba usesikhulu isibhanxa, esi sitya
ubulongo. Yintoni ongayenza ungenamali? Ulihlwempu. Ufuna ukufa
ulihlwempu? Uyihlo ulihlwempu, into aqhayisela ngayo zeziya nkomo zimbini
zigula sisifo sephepha. Ukufundise ngokungqiba. Nawe ufuna ukuphila ubomi
bokungqiba. Kutheni le nto usisidenge kangaka, wakugqiba ukufunda kafile?”
Iindlebe zam kwakungasekho nto ziyiphulaphuleyo ngoku, zigcwele umoya.
Ndaziva sendithe, “ukuba nifuna ukundibulala nixelise laa mfo nimbulele
phezolo, yenzani njalo. Le niyithethayo yona into, yilibaleni, soze.”
Ucinga oku kukakafile kanye mfo wam, usisitunxa. Akuziboni zona ezinye
iibhantu eziingomMthunzima nooNkebe, ziziinkokeli ngoku, zinemali,
ziphethe,akufuni ukufana nazo?” Ndathula ndavala phezulu, basuka bahleka
abafo basemzini ngokungathi akwenzekanga nto. Ndithe ndisavuthelana
imixhadana le okwerhamba ngumsindo,zathi gwiqi ezi zinto zabuya
nocango,ndeva xa enye isithi kwenye:
“Ngowethu lo,musa ukuzihlupha.”
9.1 Chaza ungcothoza. (1)
9.2 Chaza isimo sentlalo sale ndawo akuyo uMfazwe. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
18 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
9.3 Khetha injongo yentetho ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwezi zikwizibiyeli.
(ukubonisa ukumjongela phantsi / ukubonisa ukumcalula ngokwesini) (1)
9.4 Khetha isifaniso sibe SINYE kwesi sicatshulwa uze ubonise ukuba
siwuphuhlisa njani umongo webali. (2)
9.5 Thelekisa iimpawu zikaMfazwe okwesi sicatshulwa nezikaMfazwe
wasekupheleni kwebali. (2)
9.6 Luluphi udidi lozobo olusetyenziswe ngumbalisi kwintetho ebhalwe
ngqindilili?
Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:
A Uzobo ngokumayana
B Uzobo-ngqo
C Uzobo ngolwimi
D Uzobo olucacileyo (1)
9.7 Chaza inqanaba lesakhiwo elikulo ibali ngokwesi sicatshulwa. (1)
9.8 Khawuhlomle ngeziphumo zokwala ukuba ngungcothoza uMfazwe. (2)
9.9 Tyhila isigqebelo esisetyenziswe ngumbalisi kule ntetho:
“Ngowethu lo sukuzihlupha?” (2)
9.10 Cacisa imfundiso equlethwe yile ntetho:
“Nditsho ngonxim omkhulu, zangathi azivanga into ezinkulu, zalandelisa
ngelithi impendulo ayingxamisekanga.” (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 19
ISICATSHULWA B
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.
“Mfazwe mtshana kuthe kanti uyindoda! Kunyanisiwe xa kusithiwa ukonakala
kwenye kukulunga kwenye. Siqithi mntwanam, uyayibona le nto yenziwe
ngumzala wakho?” Wathula cwaka uSiqithi. Lathi litshona elaloo mini,(a) sabe
singadinwanga sizizinja. Kumalume (b) ndandilizekile ityala ngokulungisa
uKhohlelidangatye.
Ukuphuma kwethu emasimini ndandithukuthezelwa yimibuzo emibini
endandingafuni kuyiphendula. “Ndiyaya okanye andiyi entlanganisweni
ngeCawa. Ndiyifunde okanye ndingayifundi incwadi kaNokuzola?” Zakhawuleza
zona iintsuku lwafika usuku lwangeCawa. Ndisajika-jikana nokuya nokungayi
entlanganisweni eyayiseyivakaliswe nakoonomathotholo nencwadi
ndingekayifundi, wandihla entloko uSiqithi endibuza ukuba ndide ndagqiba
kwelithini na.
“Ukuba akuyanga intliziyo yakho ayisokuze yonwabe kuba uza kusoloko ufuna
engqondweni ukuba kuxoxwe ntoni na ekuphosileyo.”
“Andiqondi ukuba kuya kunceda nto ukuya kwam kulaa ntlanganiso.”
“Mhlawumbi kaloku uya kunceda abanye ngokuya kwakho phaya.” Kwakucacile
ukuba uSiqithi uyenza eyakhe le ndaba yentlanganiso. Ndingekaphenduli
waqhuba umfo omkhulu.
“Ukuba bendinguwe mna bendingayayo, ndive ukuba kuza kuthiwani na,ndibone
ke ngoku into emandiyenze.”
“Uyaqonda phofu ukuba ingajika ibe yingxaki into yokuya kwam kulaa
ntlanganiso?”
“Njani?”
“Ndagxothwa entlanganisweni kusithiwa ndingumrhubuluzi? Ufuna
ndiyokuphoxeka phaya kwakhona?”
Andikholwa ukuba wonke umntu ucinga ngolo hlobo. Hamba Mfondini uye
entlanganisweni.”
9.11 Liqhubeka kweyiphi indawo ibali ngokwesicatshulwa esi? (1)
9.12 Nika izizathu zibe ZIBINI ezazibangela ukuba uMfazwe akuthandabuze
ukuya kule ntlanganiso. (2)
9.13 Chaza udidi lwempixano anayo uMfazwe ngokwale ntetho ingezantsi:
Xhasa impendulo yakho
“... Ndiyaya okanye andiyi entlanganisweni ngeCawa ...?’ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
20 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
9.14 Tolika okuthethwa ngala mabinzana abhalwe ngqindilili ngokomxholo webali. (2)
9.15 Saba yintoni isiphelo esothusayo malunga nobu bomi bakhe noNokuzola? (2)
[25]
OKANYE
UNCWADI LWEMVELI
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI:M.M.I. Swana; N.N.N. Swartbooi no
L.D.Mali
UMBUZO 10 (Umbuzo omde)
Ikhonkco elidibanisa izibongo, iintsomi, izaci,kukuba zinembali kaNtu. Ngqina le
mbono ungqiyame ngemizekelo oyifundisiweyo. [25]
UMBUZO 11 (Umbuzo omfutshane)
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo wandule ukuphendula imibuzo.
ISICATSHULWA A
Kwathi ke kaloku ngantsomi, yaziinyamakazana zonke, zalima intsimi zemka zaya
kuzingela. Zabuya zayihlakuhlakula. Zemka zaya kuzingela kwakhona. Zabuya
zisiya kuhlola. Zathi zisekude zabona umsi omkhulu phakathi entsimini. Zahlala
phantsi zacinga icebo zaza zagqiba ukuba uMvundla uye kujonga ukuba ngubani lo
usentsimini yazo. Uhambile uMvundla ngokuzithemba waza wakhwaza wathi;
“Ungubani na wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke; zayilimalima,
zayihlakuhlakula zemka zaya kuzingela?”Livakele ilizwi lisithi, “Ndim maginy’iinyathi
neempondo, ndingasuka nawe Mvundlazana ndikuginye ndingakuhlafunanga.”
Wagqotsa kwa oko uMvundla.
Zathi iinyamakazana makukhe kuye uMfene. Naye ufike wamemeza wathi:
“Ungubani wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke, zayilimalima,
zayihlakuhlakula zemka zaya kuzingela. “Ndim uMaginy’iinyathi neempondo,
ndingakuginya ngoku”. Yagqotsa imfene ukubuyela emva.
Zamana ukuya nganye –nganye zibuye, kwada kwacaca ukuba kushiyeke
uFudwazana yedwa. Kwathiwa makukhe kuye yena zabe ezinye zinqanda zisithi
kungathi koyiswe zona kobekisela phi kooFudwazana abancinci. Wabonakala
ezwabuluka ngokuzola zabe ezinye zimsizela zimbuza ukuba uyaphi na kodwa eza
kuzenzakalisa nje.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 21
UFudwazana zange amamele warhoqoza wenjenjeya ukuya kuzikhangelela le
nto isentsimini yabo. Naye njengezinye wakhwaza wathi:” Ungubani wena
ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke, zayilimalima zayihlakuhlakula zaya
kuzingela?”Yaphendula njengesiqhelo yathi:” NdinguMaginy’iinyathi neempondo
nawe lo ndingakuginya ungabonakali.”Warhoqoza uFudwazana wabheka
phambili ezama ukusondela kanye kule nto. Wathi akuyibona izojela
umbonawaphinda wakhwaza njengakuqala. Yathi xa iqala ukuphendula
njengesiqhelo wakhwela kuyo uFudwazana wayikhama. Kwajijiswana kwayiloo
nto wabe uFudwazana engayiyekanga. Yada yafa waba ke uFudwazana
uyigqibile edelekile enjalo.
Wathi ukuba abone ukuba uyigqibile waza wacula ingoma yakhe wathi:
“Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo!
Ndikwazile ukulubulala utshaba obelugqiba umbona wethu!
Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo!
Ndikwazile ukubulala utshaba obelugqiba umbona wethu!
Yizani nonke nize kubona isimanga!”
Zabuzana ezinye iinyamakazana ukuba uthini na uFudwazana. Zathi ezivileyo
uthi ulubulele utshaba. Yekoko ukubaleka zisiya entsimini. Zafika zambulela
ngobugorha abubonakalisileyo. Zamncoma zimtyibela ukumthutha oku kuba
uzihlangule iinyamakazana.
Ukusukela ngaloo mini wahlonipheka uFudwazana naye phakathi kwezinye
izilwanyana kuba yena zange asebenzise zigalo kuba emncinci wasebenzisa
ingqondo kuba wasuka wakhwela kulo utshaba walukhama lwafa. Zambamba
izandla zimvuma ukuba ube ngoyena unengqondo kunazo zonke, zatsho
zalivuma elithi ..., ”Phela-phela ngantsomi.
11.1 Chonga naziphi iimpawu ZEENTSOMI eziMBINI ezifumaneka kule ntsomi. (2)
11.2 Luluphi udidi lwentsomi olu? Khetha eyona mpendulo ichanekileyo kwezi
zikwizibiyeli. (intsomi engokophulwa komyalelo/ intsomi
engobutyhakala nobulumko/intsomi engembali) Xhasa impendulo
yakho. (2)
11.3 Chonga ezi zithako zesakhiwo zingezantsi kule ntsomi;
A isidingo (1)
B iinzame zokubamba umphazamisi. (1)
11.4 UFudwazana umela oluphi uphawu ezintsomini ozaziyo kwezi zingezantsi
A ukusoloko wakhohliswa zezinye izilwanyana.
B ukusoloko wangcatsha ezinye izilwanyana.
C ukusoloko wakhohlakalela ezinye izilwanyana.
D ukusoloko woyisa ezikhulu kunaye izilwanyana. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
22 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
11.5 Umbalisi uyenzele ukudlulisa myalezo mni le ngoma kaFudwazana? (2)
11.6 Bonisa isigqebelo esivela koku kugada komvundla. (2)
11.7 Chonga udidi lophinda-phindo lube luNYE olusetyenziswe kule ntsomi, (1)
11.8 Gqibezela eli qhalo ukuyala abantu abadelela abanye ngenxa
yobungakanani ngomzimba “Ungabokudela umq ...!” (1)
11.9 Ngesivakalisi eSINYE bonisa ukuba le ntsomi inesiphelo esothusayo. (2)
[15]
ISICATSHULWA B [UMBUZO OMFUTSHANE]
INTABA KANDODA – Intaba yodumo yamaRharhabe L.S. NGCANGATHA]
1. Tsiha-a-a-a-a-a-a-a-a! Izikhali zikaRharhabe!”
2. Watsho umXhosa egwaz’ ephindelela.
3. Kwada kwacac’ icala ovuthuzela ngakul’umoya.
4. Babalek’ abaThwa, bayifulathela loo ntaba.
5. Zahamba iintsuku, nditsho iintsuku ngeentsuku
6. Zahamba iintsuku, nditsho iintsuku ngeentsuku
7. Zahamba iintsuku, zada zabola zalilifa leempethu.
8. Zahamba iintsuku, abasindileyo bephefumla nzima.
9. Baberhaxwa livumba lezidumbu zabo bafi.
10. Ndithi kwaba seso sankqange sefuqasi.
11. Ahlal’ apho amathambo, eding’ abangcwabi,
12. Kungekho xesha lakufihla, kumaxhaphetshu.
13. Kwigcudwana lamaLawu awasinda ngokulambisa,
14. URharhabe wadal’ uxolo nocwangco, kwaxolelwana.
15. Wananisa ngeenkomo ukuze azuz’ umhlaba
16. Kwinzwakaz’ eyayilawula, igama nguHoho.
17. Yintab’ eyankcenkceshelwa ngegazi lamagorha
18. Awe kwimfazwe engenakulibalek’ ezingqondweni.
19. Ngamagorh’ awazenz’ idini ngenxa yokuyithanda,
20. Le ntab’ esisimakade, iNtaba kaNdoda.
21. Siya kuhlala siyizukisa le ntaba.
22. Siya kusoloko siqwanya sijong’ encotsheni yayo.
23. Umdali makolul’ isandla sokunene ayiphulule,
24. Ukuze imishologu namashwangusha ayityeshele
25. Makube njalo!
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 23
11.10 Ikweliphi iphondo iNtaba kaNdoda? (1)
11.11 Olu didi lwesibongo somthonyama lubonga ngantoni kwezi zikwizibiyeli.
(ngabantu / ngembali / ngenkosi)
11.12 Wayifumana njani uRharhabe le ntaba ngokwalo mbongo? (1)
11.13 Nika iimpawu EZIMBINI zesibongo somthonyama ozifumana kwesi
sibongo. (2)
11.14 Cacisa isizathu sokuba esi safobe sisetyenziswe kwisitanza sesibini
kuthiwe luvuthondaba. (2)
11.15 Nguwuphi umfanekiso ngqondweni ochukumiseka xa ufunda umqolo
okrwelelwe umgca ngaphantsi? (1)
11.16 Khulula eli qhina lingezantsi:
Rayi rayi ndinabantwana bam babini basoloko bendiphahlile benyuka
intaba abangade bayiqabele. (1)
11.17 Sisiphi isixhobo sesandi esiphawulwe ngqindilili? (1)
[10]
AMANQAKU ECANDELO: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
24 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiidrama ezimbini, ukususela kumbuzo
10 ukuya kumbuzo 13.
Kwidrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emibini; omde kunye nomfutshane.
Khetha umbuzo ube mnye kwidrama oyifundisiweyo.
KHUMBULA: Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo OMFUTSHANE
kwiCANDELO B, UNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo
OMDE KwiCANDELO.
Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo OMDE kwiCANDELO B,
UNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE
kwiCANDELO C.
Ubude beempendulo buphakathi kwama-340 nama-390 amagama.
UMBUZO 12 (UMBUZO OMDE)
AMAZA: Z.S. Qangule
Inkolo yesiNtu ibe ngunozala wezigigaba ezithe zehla kule ncwadi. Dandalazisa
oku ngeziganeko ezithe zehla kule ncwadi. [25]
OKANYE
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.
AMAZA: Z.S.Qangule
ISICATSHULWA A
SIDIMA : Sebekungxale ngentlebendwane ufika nje?
NAMHLA : Bandingxale ngentlebendwane, bandihlohla ubulumko.
SIDIMA : Kucaca ukuba uyasithanda isinyalumane.
NAMHLA : Iselubala into yokuba uyayithanda inyophane.
SIDIMA : NguSathana wantoni lo undifikela ndiseluhambeni?
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 25
NAMHLA : Ukufikele kakuhle ngorhatya.
SIDIMA : Undenza uMthunzini?
NAMHLA : UnguMathunzomnyama.
SIDIMA : Ugqwagqweleka nje ukuthetha uwaqaphele amazwi abayali?
NAMHLA : Undixelela ngemvula ena izithole sezitshabalele, undikhumbuza
ugqirha ofika umguli seletshabile!
SIDIMA : He-e-e-e-e-e!
NAMHLA : Uthwele amaphiko uLizo,akalibali ezibule ngonyana.
SIDIMA : Kanti?
NAMHLA : Uzibulale ngomfakelwa.
SIDIMA : Uyayithetha into yakho.
NAMHLA : Akazi ukuba ukhulisa umntwana wenye indoda ngenkosikazi
yakhe.
SIDIMA : Ngubani loo ndoda mntanandini?
NAMHLA : Nguwe lo maqhingashendini!
SIDIMA : Ngahle uxhume ngempama.
NAMHLA : Ukrakrelwa yinyaniso.
SIDIMA : Uzama ukundibizela ityala likude nam.
NAMHLA : (Ukhupha ifoto kaZodwa epokothweni yebhatyi kaSidima)
Alikudanga nali ulingxale epokothweni. (Ebeka ifoto phezu
kwetafile, ekhupha ileta eyifunda)
Nantsi neleta yomkakho uZodwa inkosikazi kaLizo.
Phulaphula ndikufundele:
Same locality,
10 p.m.
A.D.
Diye,
Ungathi say nqa ukuba why I been keep it cwaka by letter. Diye I
Love you in the ...
13.1 Xela indawo eqhubeka kuyo le ngxoxo nonobangela wayo. (1)
13.2 Bonisa isigqebelo esikumazwi kaSidima akrwelelwe umgca ngaphantsi. (1)
13.3 Thelekisa isimo sikaNamhla nesikaSidima ngokwesicatshulwa esi. (2)
13.4 Luluphi udidi lwempixano olutyhilwa yile ngxoxo kaNamhla noSidima?
Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
26 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
13.5 Yiyiphi indlela yokuzoba abalinganiswa esetyenziswe kumazwi kaNamhla
abhalwe ngqindilili kwezi zingezantsi?
Khetha eyona mpendulo ichanekileyo.
A Uzobo ngokumayana
B Uzobo-ngqo
C Uzobo ngolwimi
D Uzobo olucacileyo (1)
13.6 Likweliphi inqanaba lesakhiwo ibali ngokwesi sicatshulwa? (1)
13.7 Nika zibe ziBINI iziphumo ezidalwe yile leta kuthethwa ngayo. (2)
13.8 Dandalazisa injongo yombhali ngokusikrobisa kule ngxoxo yesi sibini. (2)
[12]
ISICATSHULWA B
(EBhayi, kwindlu kaSilumko noMaLimakhwe. Lixesha lesopholo)
MALIMAKHWE : He Tshawe,
Uthi uvela eSwazini ngezi ntsukwana?
SILUMKO : Andithi ibhaloni yenza amatshe?
MALIMAKHWE : Hayi, ndincamile!
Phofu uhambe njani?
SILUMKO : Kuthe kanti ndisemkhondweni!
MALIMAKHWE : Akuzi kundixelela
Ukuba uSidima udla amazimba!
SILUMKO : Uphile qete.
MALIMAKHWE : (Ekhuza,eqhwaba,egqiba indlu yonke)
Bantu bakwaLimakhwe!
Kanti singcwabe bani?
SILUMKO : Ungakhwazi kaloku Limakhwe.
Uza kungcolisa umsebenzi wam.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 27
MALIMAKHWE : Uxolo Tshawe. Wowu! Soze ndilibale!
SILUMKO : Kanti uZodwa
Udla inkobe oku kwakhe.
MALIMAKHWE : (Ethethela phantsi)
Ndandikhe ndatsho!
SILUMKO : Ndifike ke sendiligqirha lomSwazi,
Ndateketa ndafaka nesiZulu kwathi gqibe.
MALIMAKHWE : Ibe kaloku akukho lwimi ungalaziyo.
SILUMKO : Bengabuzanga nje
Ndibaxelele ukuba bangamaXhosa,
Ndatsho ndabazisa ukuba
Akudalanga bebhujelwe sisizalwane,
Kwaye kufuneka beye kubeka ilitye,
Kungenjalo ilishwa liza kubambatha;
Umoya womfi uza kubadubaduba.
MALIMAKHWE : Bathini ke bona?
SILUMKO : UZodwa uthethe ngesiporho
esingabalalisiyo.
Yabe seyingqina nendoda inxubile.
MALIMAKHWE : Sazela ndiyeke!
SILUMKO : Ndibaxelele ukuba kufuneka bagoduke,
Bafike ekhaya ngobusuku,
Baqale emangcwabeni babeke ilitye,
MALIMAKHWE : Abayoyika loo nto?
SILUMKO : Ndibanike amagqabi ekwepile
Ndathi ngumthi wokuchitha amandla
otshaba;
Ndatsho ndisithi soze bathethiswe bani.
MALIMAKHWE : Bavuma ke?
SILUMKO : Kaloku Limakhwe, ingqondo
Ekhonza iinkolo ayikwazi kuhlengisa izinto.
Ndibaxelele ukuba bafike ngobusuku
Becawe yamangcwaba.
MALIMAKHWE : Ubusenzela ntoni?
SILUMKO : Yeka wena, uza kubona.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
28 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
MALIMAKHWE : Uyayisebenzisa ingqondo yakho,
Ndiqinisekile, uza kunyuselwa.
SILUMKO : Ndibabize iirandi ezingamashumi amabini,
Ndizamkele ngetshefu yam ndabulela.
MALIMAKHWE : Kanene kusele inyanga ibe yicawe yamangcwaba?
13.9 Wayetyelele ngasiphi isizathu uSilumko eSwazini? (1)
13.10 Anamsebenzi mni amagama akekeleyo akwizibiyeli akrwelelwe umgca
ngaphantsi kwisicatshulwa? (2)
13.11 Cacisa ukuba amazwi kaSilumko athi, “Ungakhwazi kaloku Limakhwe.
uza kungcolisa umsebenzi wam.” atyhila ntoni ngoSilumko? (2)
13.13 Bonisa ukuba lo mdlalo unesiphelo esisisothuso. (2)
13.14 Nguwuphi umyalezo ogqithiswa ngumbalisi ngokuzenza igqirha
kukaSilumko? (2)
13.15 Nika zibeziBini iziphumo zale ntlangano yasemangcwabeni kule ncwadi. (2)
13.16 Xoxa ukuba umbhali wale ncwadi ubaveza njengabantu abanjani
oomama kule drama, uzekelise. (2)
[25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 29
UMBUZO 14 (UMBUZO OMDE)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB MKONTO
Inkolo yobuKrestu ibe ngunozala wezidubedube ezithe zehla kule ncwadi.
Dandalazisa oku ngeziganeko ezithe zehla kule ncwadi. [25]
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA A
FILIPU : (Ephakama) Ndiyabulela Kholoneli, ndiya kusoloko ke
ndikubeka emithandazweni ngalo lonke ithuba ukuze imizamo
yenu ibe nempumelelo kweli lizwe lasebumnyameni. Salani
kakuhle bethu, iNkosi inigcine nisinde engozini. (Uyaphuma)
SOMERSET : Sajini, ngathi asikasebenzi mfondini. Le ndima yala
makhoboka la iza kusifaka kwenye ingxaki singekayigqibi nale
yokucela into yokuba sibuye sivunyelwe ekulandeleni
umkhondo ngeenkomo zethu. Phofu nihambe njani phezolo?
Kukho nto niyibhaqileyo oko beniphumile?
BEAU : Kwowu! Sibe nempumelelo esimanga apho Kholoneli. Ndicela
uxolo ngokungezi kukunika ingxelo kusasa. Ndikubone
uxakekile ndaqonda ukuba ndiya kubuya ndizenzele ithuba.
Sibuye apho namawaka amabini eenkomo ezivuthiweyo.
Ukucima umkhondo wethu kuye kwanyanzeleka ukuba
iintlanti. Akusalanga nempunde apho.
SOMERSET : Beniye kweliphi icala?
BEAU : Siye kuvelela uNdlambe kweziya lali ziphezu kolwandle.
Asibonwanga mntu, kodwa ke ndiqinisekile ukuba bakho
abaza kuzama ukulandela emkhondweni ngeli xa siwucimileyo.
Loo meko siyilungiselele nayo kuba sishiye ibathwana lamajoni
kanye ezibukweni eNxuba.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
30 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2015)
SOMERSET: Niqhube kakuhle kakhulu Sajini. Ngoku ndiza kukucela ukuba
ukhe uphose iliso apha kulo nyana kaNgqika. Mninzi
umonakalo anokuwenza ukuba akabekwanga esweni. Ziliqela
iingxelo zezikhalazo endizifumana kumafama ethu
ngomonakalo owenziwa ngabantu bakhe kuwo. Ndithetha
ngoMaqoma ke eTshokotshele. Kodwa ke ungamngxameli
kuba unaba befundisi bathanda uyise. Bayakhawuleza
ukubhalela phesheya abo, zibuye iincwadi sezigunyazisa ukuba
wenze into ungayithandi, kungenjalo zikugxothe kakubi.
(Aqwele iglasi yakhe) Hayi kusekuhle okwangoku, masigoduke,
kakade yimpelaveki le. (Bayaphuma)
15.1 Iqhubeka phi le ngxoxo? (1)
15.2 Isityhilela ntoni le ngxoxo malunga nokuqhubeka ebalini? (2)
15.3 Thelekisa isimo sikaBeau nesikaSomerset ngokwesicatshulwa esi. (2)
15.4 Ngubani lo nyana kaNgqika kufuneka abekwe esweni? (1)
15.5 Nika izizathu eziTHATHU ezibonisa ukuba abaNtsundu bachithwa
emhlabeni wabo ngabaMhlophe. (3)
15.6 Yiyiphi indlela yokuzoba abalinganiswa esetyenziswe
kwisivakalisi esinomgca ngaphantsi ukuzoba uBeau?
Khetha eyona mpendulo ichanekileyo kwezi zingezantsi.
A Uzobo ngokumayana
B Uzobo-ngqo
C Uzobo ngolwimi
D Uzobo olucacileyo. (1)
15.7 Sikwiliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi siganeko? (1)
15.8 Nika zibe ziBINI iziphumo ezithe zadalwa yile mpixano (2)
15.9 Dandalazisa injongo yombhali ngokuqhubekayo kule ncwadi. (2)
[15]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2015) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 31
ISICATSHULWA B
MAQOMA: BaThembu! Segwetyiwe ngumkhwe wam,inkosi yenu
uJongindyebo, A! Jongindyebo (akhahlele onke amabutho).
Akusekho nto ndinokuyenza. Mkhululeni ahambe. (Uyakhululwa,
agqotse ezijaca ukuya kutshona ehlathini sel’eleqwa zizinja)
Malunga nabaya bantu,sendibona ukuba abanakulunga ukuhlala
apha,mabaye kwantliziyo ndise, bakhululekile, indlela imhlophe.
DLOMO: A! Jongumsobomvu! Ugwebe kakuhle mhlekazi, sanele sonke!
A! Jongindyebo! Siyabulela nakuwe mntwan’omhle
Ngokusilungiselela ingxaki yephakathi lakho.
MAQOMA: Bantwan’abahle bomthonyama wakowethu! Senibona,
Niyakubaliselwa. Ulele apha umkhwe wam. Masingcwabeni ke
sonke.
(Kusondelwa kuJongindyebo, aze uDlomo noQwathi bamlalise
elukhukweni, bamgqume ngengcawa yakhe, iinkosi, zikhokelwe
nguMaqoma, ziyamthutha kuhle ukuya engcwabeni, ziyamfaka
ngokwazo, aze uQwathi angene phakathi ephethe iimpahla zenkosi
ndaweninye nezinye izixhobo zayo ngokwendlela yesiko.
Amadoda avumela phantsi ngokulusizi, uSomagwaza ingoma
ebithandwa kakhulu yinkosi yabo). Akukho mazwi maninzi endiza
kuwathetha kuwe mkhwe. Uyawubona ke umzi uwushiye
ugxavalala
kunje! Thetha kuloo manyange nakwezo zihlwele zakowenu,
uzichazele ukuba ushiya umntwana kweli khaya, maze zimkhusele.
Naba abantakwenu, iinkosi zabaThembu, zisothukile, maze
uzithethele nazo kuloo mzi. Ungalibali ukubika ngale ngxaki
yokulahlekelwa yimihlaba yakowethu. Kungoku siza ngooNontsuke
kwilizwe loobawo bethu. Sicelele icebo apho kuba andazi ukuba
sekutheni na silahliwe nje. (Uyantywizisa)
15.10 Xela isizathu sokubanjwa kwale ntlanganiso. (2)
15.11 Anamsebenzi mni amagama abhalwe bukekela akwizibiyeli anomgca
ngaphantsi? (2)
15.12 Atyhila ntoni ngesimo sentlalo amabinzana amabini abhalwe ngqindilili
kwesi sicatshulwa? (2)
15.13 Nguwuphi umyalezo ogqithiswa ngumbhali ngesi sicatshulwa? (2)
15.14 Bonisa ubuchule bombhali ekwenzeni uMaqoma ithandazwe. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2015 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2015 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 Eastern Cape Mock 2015 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2016 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2015 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Memorandum