Agricultural Sciences Grade 11 P1 Eastern Cape November 2024 QP

NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT GRAAD 11 NOVEMBER 2024 LANDBOUWETENSKAPPE V1 PUNTE: 150 TYD: 2½ uur *IAGRSA1* Hierdie vraestel bestaan uit 18 bladsye. Hosted by www.ecexams.co.za.

2 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2024) INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit TWEE afdelings, naamlik AFDELING A en AFDELING B. 2. Beantwoord AL die vrae in die ANTWOORDEBOEK. 3. Begin ELKE vraag op ʼn NUWE bladsy. 4. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik word. 5. Jy mag ʼn nieprogrammeerbare sakrekenaar gebruik. 6. Toon ALLE berekeninge, insluitend formules, waar van toepassing. 7. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

(EC/NOVEMBER 2024) LANDBOUWETENSKAPPE V1 3 AFDELING A VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde vir die volgende vrae gegee. Kies die antwoord en skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommers (1.1.1 tot 1.1.10) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.1.11 D. 1.1.1 ʼn Binding wat monomere van koolhidrate bymekaar hou. A Peptied B Glikosidies C Ester D Kovalent 1.1.2 Waterstof en helium word in … 1 van ʼn periodieke tabel gevind. A vertikaal B groep C kolom D periode 1.1.3 … elektrone in die buitenste dop van ʼn atoom neem deel aan die vorming van chemiese bindings. A Kern B Valensie C Positief gelaaide D Neutrale 1.1.4 Proteïene is noodsaaklik vir beide diere en mense; hulle vorm deel van: (i) Ensieme (ii) Hormone (iii) Sellulose komponent (iv) Alle selle in die liggaam Kies die KORREKTE kombinasie: A (i), (ii) en (iii) B (i), (iii) en (iv) C (i), (ii) en (iv) D (ii), (iii) en (iv) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

4 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2024) 1.1.5 Invloed van sanddeeltjies op grondeienskappe. (i) Minerale gaan nie vinnig verlore nie (ii) Maak bewerking makliker (iii) Verhoog makro-poriespasie (iv) Lei tot ʼn groot oppervlakte vir chemiese reaksies Kies die KORREKTE kombinasie: A (i), (ii) en (iii) B (i), (iii) en (iv) C (i), (ii) en (iv) D (ii), (iii) en (iv) 1.1.6 Die helling wat warmer is en die vroegste opbrengs lewer, is … Z X Y W A W B X C Y D Z 1.1.7 ʼn Gas wat tien keer hoër is in grondlug in vergelyking met atmosferiese lug. A Waterdamp B Stikstof C Suurstof D Koolstofdioksied 1.1.8 Die volgende is kenmerke van makroporieë, BEHALWE vir: A Waterbeweging word beperk B Infiltrasiekapasiteit is hoog C Goeie deurlugting en vinnige dreinering D Gevind in growwe tekstuur grond Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

(EC/NOVEMBER 2024) LANDBOUWETENSKAPPE V1 5 1.1.9 … is ʼn gas wat deur weerlig vasgemaak word. A Stikstof B Suurstof C Damp D Koolstofdioksied 1.1.10 Een van die volgende is NIE ʼn vereiste vir optimale groei van grondorganismes NIE. A Grondwater B Ideale temperatuur C Grond pH van tussen 10 en 12 D Suurstof (10 x 2) (20) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

6 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2024) 1.2 Dui aan of elk van die beskrywings in KOLOM B van toepassing is op SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A EN B of GEENEEN van die items in KOLOM A nie. Skryf slegs A, slegs B, beide A en B of geeneen langs vraagnommers (1.2.1 tot 1.2.5) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.2.6 slegs B. KOLOM A KOLOM B 1.2.1 A: Hidrofilies ʼn Eenvoudige vetsuur punt wat nie B: Hidrofobies met water bind nie 1.2.2 A: Isomeer Verbindings met dieselfde molekulêre B: Isotoop formule, maar verskillende strukture 1.2.3 A: Gravitasie Water wat nie in die porieë gehou B: Higroskopies word nie, maar op die oppervlak van gronddeeltjies 1.2.4 A: Ryk aan yster en aluminium Rooi grondkleur B: Goeie opbrengs 1.2.5 A: Organiese O-horison Ondergrond diagnostiese horisonte B: Ortiese A-horison (5 x 2) (10) 1.3 Gee EEN woord/term vir elk van die volgende beskrywings. Skryf SLEGS die woord/term langs die vraagnommers (1.3.1 tot 1.3.5) in die ANTWOORDEBOEK neer. 1.3.1 ʼn Negatief gelaaide funksionele groep wat uit ʼn kombinasie van hidroksiel (OH) karboniel (O) groepe geheg aan ʼn enkele koolstofatoom, bestaan 1.3.2 Die verminderde hoeveelheid van hierdie gas in die grond beïnvloed plantfisiologiese prosesse 1.3.3 Organiese komponent van grond wat die eindproduk is van die ontbinding van blare en ander plantmateriaal deur grondmikro- organismes 1.3.4 Ophoping van opgeloste of gesuspendeerde grondmateriaal in een horison as gevolg van perkolasie van ʼn ander 1.3.5 Baie klein anorganiese en organiese deeltjies gevind in grond met ʼn sferiese deursnee wat wissel tussen 1 en 1 000 nm (5 x 2) (10) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

(EC/NOVEMBER 2024) LANDBOUWETENSKAPPE V1 7 1.4 Verander die ONDERSTREEPTE WOORD(E) in ELK van die volgende stellings om dit WAAR te maak. Skryf slegs die korrekte antwoord langs die vraagnommers (1.4.1 tot 1.4.5) in die ANTWOORDEBOEK neer. 1.4.1 Sure is ʼn chemiese spesie wat ʼn waterstofioon aanvaar. 1.4.2 Permanente verwelkpunt is wanneer die grond nie genoeg water aan die plant verskaf om dit in staat te stel om sy turgiditeit te behou nie, maar wanneer plante natgemaak word, herstel hulle. 1.4.3 Immobilisasie is die mikrobiese omskakeling van voedingstowwe in organiese vorm na anorganiese vorm tydens ontbinding. 1.4.4 Organiese materiaal verbeter deurlugting in sanderige grond. 1.4.5 Denitrifiserende bakterieë omskep ammoniak in nitrate. (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

8 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2024) AFDELING B VRAAG 2: BASIESE LANDBOUCHEMIE Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 2.1 Die diagram hieronder toon die rangskikking van verskillende elemente. 2.1.1 Identifiseer die diagram hierbo. (1) 2.1.2 Identifiseer die kriteria wat gebruik word om elemente in die diagram hierbo te rangskik. (1) 2.1.3 Onderskei tussen ioniese en kovalente binding. (2) 2.1.4 Gebruik die diagram hierbo om die tipe binding wat tussen die volgende elemente gevorm sal word, te voorspel: (a) Magnesium en chloor (1) (b) Koolstof en suurstof (1) 2.1.5 Teken ʼn Lewis Dot-struktuur om die volgende verbindings te illustreer: (a) Water (3) (b) Natriumchloried (3) 2.1.6 Gee TWEE voorbeelde van deeltjies waaruit ʼn atoom bestaan. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

(EC/NOVEMBER 2024) LANDBOUWETENSKAPPE V1 9 2.2 Die diagram hieronder toon die pH-waardes van ʼn paar chemikalieë. Asyn Bleikmiddel Water 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 2.2.1 Noem die instrument wat gebruik word om die pH-waardes van stowwe in die diagram hierbo te bepaal. (1) 2.2.2 Noem die naam wat gegee word aan reaksies tussen stowwe soos asyn en bleikmiddel wat aan die teenoorgestelde punte van die pH- skaal gevind word. (1) 2.2.3 Gee TWEE produkte van die reaksie in VRAAG 2.2.2 hierbo. (2) 2.3 Bestudeer die tabel hieronder en beantwoord die vrae wat volg: VERBINDING CHEMIESE STRUKTUURFORMULE FORMULE (a) CO2 O=C=O Ammoniak (b) (c) C2H6 (d) 2.3.1 Identifiseer die verbindings (a) en (c). (2) 2.3.2 Verskaf ʼn chemiese formule van (b). (1) 2.3.3 Teken ʼn struktuurformule van (d). (3) 2.3.4 Beskryf die belangrike rol van verbinding (a) in plante. (1) 2.3.5 Klassifiseer die verbinding in (c) as organies of anorganies. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

10 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2024) 2.4 Metaan is die eenvoudigste alkaan en die hoofkomponent van aardgas. Verbranding van metaan in die teenwoordigheid van suurstof produseer hitte, koolstofdioksied en water. Die relatiewe oorvloed van metaan maak dit ʼn nuttige brandstof. Etanol is ʼn vlugtige, vlambare en kleurlose vloeistof. Die fermentasie van suiker in etanol is een van die vroegste organiese reaksies wat mense vervolmaak en gebruik het. 2.4.1 Lei die belangrikheid van metaan vir menslike gebruik uit die scenario af. (1) 2.4.2 Identifiseer ʼn alkohol en ʼn alkaan uit die scenario hierbo. (2) 2.5 Die prente hieronder toon twee voorbeelde van organiese verbindings. A B 2.5.1 Identifiseer die groep organiese verbindings waaraan verbindings in die prente hierbo behoort. (1) 2.5.2 Onderskei tussen die twee organiese verbindings hierbo gebaseer op dubbelbindings in hul koolwaterstofkettings. (2) 2.5.3 Noem TWEE funksies van die verbindings in lewende organismes. (2) 2.5.4 Noem die proses waartydens vervaardigers waterstof by verbindings soos in PRENT B voeg. (1) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

(EC/NOVEMBER 2024) LANDBOUWETENSKAPPE V1 11 VRAAG 3: GRONDKUNDE Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 3.1 Die prente hieronder toon ʼn metode wat gebruik word om die tekstuurklas van grond in die veld te bepaal. A B C D E 3.1.1 Identifiseer die metode wat in die prente gebruik word om die grond se tekstuurklas te bepaal. (1) 3.1.2 Lei die tekstuurklas van grond in PRENTE A en E af, gebaseer op hul vorms. (2) 3.1.3 Noem TWEE ander metodes wat gebruik kan word om grondtekstuur te bepaal anders as die een in die prente hierbo getoon. (2) 3.1.4 Dui DRIE redes aan waarom boere die tekstuurklasse van grond op hul plase moet ken. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

12 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2024) 3.2 Die diagramme hieronder toon verskillende tipes grondstruktuur. A B C D 3.2.1 Identifiseer die grondstrukture in die PRENTE B en C hierbo. (2) 3.2.2 Beskryf DRIE wanpraktyke wat tot grondstruktuurvernietiging lei. (3) 3.2.3 Identifiseer die grondstruktuur wat aanbeveel word vir gewasverbouing (Gee slegs die letter). (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

(EC/NOVEMBER 2024) LANDBOUWETENSKAPPE V1 13 3.3 ʼn Eksperiment is uitgevoer op drie grondtipes van verskillende tekstuurklasse, geplaas in buise. Hulle is aan die onderkant met ʼn stuk lap vasgebind en in ʼn waterbak geplaas sodat water deur die lap kan inkom. Ontleed die diagram en beantwoord die vrae wat volg: A B C Watervlak na 2 uur Water 3.3.1 Formuleer ʼn hipotese vir die eksperiment wat uitgevoer is. (2) 3.3.2 Identifiseer die proses wat in die diagram hierbo geïllustreer word. (1) 3.3.3 Neem aan dat die buise leem-, klei- of sandtekstuurgrond bevat. Identifiseer die grondtekstuur in PROEFBUIS B. (1) 3.3.4 Motiveer die antwoord in VRAAG 3.3.3. (2) 3.3.5 Noem die natuurlike krag wat vir die beweging van water in die eksperiment verantwoordelik is. (1) 3.3.6 Noem die natuurlike krag wat waterbeweging in VRAAG 3.3.2 teenstaan. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

14 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2024) 3.4 Grondkleur word deur verskeie faktore bepaal. Die kleur van grond verskaf leidrade oor die mineraalsamestelling en chemiese reaksies wat in die grond plaasvind. Grond kan van verskillende kleure wees, naamlik: donker, geel, lig en rooi. 3.4.1 Dui die faktore aan wat die kleure hieronder beïnvloed: (a) Geel (2) (b) Lig (2) 3.4.2 Onderskei tussen homogene en nie-homogene grondkleur. (2) 3.5 Grond met ʼn fyn tekstuur het gewoonlik ʼn massadigtheid wat goed is vir die groei van plante. Voor plantseisoen bewerk boere gewoonlik die grond om kluite op te breek. Plantwortels kan maklik vog in so ʼn grond absorbeer in vergelyking met die een met ʼn hoë massadigtheid. Die massadigtheid van grond is omgekeerd verwant aan grondporositeit. ʼn Boer wil weet wat die massadigtheid van ʼn 750 g grondmonster is wat ʼn volume van 500 cm³ beslaan. 3.5.1 Bereken die massadigtheid vir hierdie boer. (3) 3.5.2 Lewer kommentaar oor die geskiktheid van grond met sulke massadigtheid vir bewerking. (2) 3.5.3 Definieer die begrip porositeit. (2) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

(EC/NOVEMBER 2024) LANDBOUWETENSKAPPE V1 15 VRAAG 4: GRONDKUNDE Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 4.1 O horison A horison E horison B horison C horison R horison 4.1.1 Identifiseer die struktuur in die diagram hierbo. (1) 4.1.2 Pas die horisonte in die grondprofiel hierbo by die beskrywings hieronder: (a) Wit gekleur en swak organiese materiaalinhoud (1) (b) Kom in die ondergrond voor en bestaan uit ʼn konsentrasie van klei en/ of yster, aluminium en mangaanoksied (1) (c) Kom gewoonlik nader aan die oppervlak voor en bestaan uit humus- en mineraaldeeltjies (1) (d) Kom in die substrata voor en bestaan uit sagte materiale en verweerde rots (1) (e) Kom op die oppervlak voor en bestaan uit vars en of gedeeltelik ontbinde organiese materiaal (1) 4.1.3 Stel die kombinasie van die grondmeesterhorisonte van die verskillende grondtipes hieronder skematies voor: (a) Geërodeerde grond (1) (b) Waterbelaaide/versuipte grond (1) (c) Jong grond (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

16 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2024) 4.2 Grond word volgens die volgende eienskappe geklassifiseer: morfologiese, fisiese, chemiese en minerologiese eienskappe. Die O-horison en alle A- horisonte in Suid-Afrikaanse grond is diagnosties. In Suid-Afrika word grond op twee vlakke geklassifiseer, dit is die grondvorm en grondreeks. 4.2.1 Identifiseer die stelsel wat gebruik word om grond in Suid-Afrika te klassifiseer. (1) 4.2.2 Beskryf TWEE gebruike van grondklassifikasiedata op plase. (2) 4.2.3 Beskryf die eerste TWEE stappe wat tydens grondklassifikasie geneem word. (2) 4.3 Ca Mg Ca K Al + + + + + Grondoplossing H+ + + + + + Mg K Ca K Na 4.3.1 Klassifiseer die kolloïed wat hierbo uitgebeeld word, gebaseer op sy vorm. (1) 4.3.2 Identifiseer die proses wat in die diagram hierbo uitgebeeld word. (1) 4.3.3 Lei die pH-klas van die grond in die illustrasie hierbo af. (1) 4.3.4 Motiveer jou antwoord in VRAAG 4.3.3. (1) 4.4 Grondherwinning is die regstellende proses wat boere gebruik wanneer die grond agteruit gegaan het. Hoe langer die agteruitgangsproses voortduur, hoe moeiliker sal dit wees om te herstel (terug te keer). Landboukalk word in die herwinning van sekere grond gebruik. 4.4.1 Identifiseer die tipe grond wat deur landboukalktoediening herwin word. (1) 4.4.2 Gebruik ʼn skematiese diagram om te wys wat tydens bekalking by kolloïdale uitruilplekke gebeur. (3) 4.4.3 Beskryf TWEE negatiewe effekte van die gebruik van die grond in VRAAG 4.4.1 sonder om dit te herwin. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

(EC/NOVEMBER 2024) LANDBOUWETENSKAPPE V1 17 4.5 4.5.1 Identifiseer die voedingstofsiklus wat in die diagram hierbo uitgebeeld word. (1) 4.5.2 Skryf die LETTER vir die volgende prosesse wat in die diagram hierbo plaasvind. (a) Skakel koolstofdioksied en water om in koolhidrate deur energie van die son te gebruik. (1) (b) Chemiese reaksie tussen stowwe, wat gewoonlik suurstof wat gepaard gaan met die opwekking van hitte insluit. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

18 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2024) 4.6 Die tabel hieronder toon die invloed van grondtekstuur op die verlies van grondorganiese materiaal oor ʼn tydperk van 5 weke. WEEK GRONDORGANIESE MATERIAAL (gram) SAND LEEM 1 10 10 2 6 8 3 4 7 4 3 6 5 2 5 4.6.1 Teken ʼn lyngrafiek om grondorganiese materiaal verliese in sand- en leemgrond oor 5 weke te vergelyk. (6) 4.6.2 Lei die tendens wat in die grafiek uitgebeeld word af. (2) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Hosted by www.ecexams.co.za.

Hosted by www.ecexams.co.za.

Hosted by www.ecexams.co.za.

Hosted by www.ecexams.co.za.

Hosted by www.ecexams.co.za.

Hosted by www.ecexams.co.za.