ECON P2 GR11 -MEMO-Afr_hlayiso.com_.pdf

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 11 NOVEMBER 2013 EKONOMIE V2 MEMORANDUM PUNTE: 150 Hierdie memorandum bestaan uit 12 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 EKONOMIE V2 (NOVEMBER 2013) AFDELING A (Verpligtend) VRAAG 1 1.1 1.1.1 B  nut. 1.1.2 C  substitusie 1.1.3 C  ʼn oligopolie. 1.1.4 A  relatiewe 1.1.5 B  opbrengs 1.1.6 A  globalisasie 1.1.7 B  Multi-nasionale ondernemings 1.1.8 C  groen (8 x 2) (16) 1.2 1.2.1 E 1.2.2 G 1.2.3 D 1.2.4 A 1.2.5 F 1.2.6 H 1.2.7 B 1.2.8 C (8 x 1) (8) 1.3 1.3.1 WAAR  1.3.2 ONWAAR  1.3.3 WAAR  1.3.4 aardverwarming  1.3.5 marginale inkome  1.3.6 eksplisiete koste  (6 x 1) (6) TOTAAL AFDELING A: 30

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) EKONOMIE V2 3 AFDELING B (BEANTWOORD ENIGE TWEE VRAE UIT HIERDIE AFDELING.) VRAAG 2 [40 punte] 2.1  Motor en petrol   Teesakkies en koppies   Aanvaar enige toepaslike voorbeeld (Enige 2 x 2) (4) 2.2 DATA RESPONS 2.2.1 Elastiese vraag/Relatiewe elastiese vraag  (2) 2.2.2  Persentasie-verandering in hoeveelheid gevra sal groter wees as die persentasie-verandering in prys.   Bv. 10% verandering in prys sal lei tot meer as 10% verandering in hoeveelheid aangevra   Vraag sal baie sensitief wees vir veranderinge in prys.   Ev > 1  (Enige 2 x 3) (6) 2.2.3 Luukse goedere – wasmasjiene, skottelgoedwasser, groot skerm TVs (Enige ander toepaslike voorbeeld)  (2) 2.3 DATA RESPONS 2.3.1  A = 18   B = 2  (4) 2.3.2 Die nut van ʼn addisionele eenheid verbruik.  (2) 2.3.3 10 -  - 8-  - 6–  (behoorlike vorm en akkuraatheid van die kurwe) Marginale nut  -  4- - 2-  -  0 - 1 2 3 4 5 6 7 -2 -  Hoeveelheid appels  (4)

Downloaded from hlayiso.com 4 EKONOMIE V2 (NOVEMBER 2013) 2.4  Dit meet die gevoeligheid van vraag vir een goed, op ʼn verandering in die prys van ʼn verwante goed.   XEv/KEV = % verandering in die hoeveelheid gevra van produk A  % verandering in die prys van produk B  As ʼn toename in die prys van A lei tot ʼn afname in die vraag na B, dan is hierdie twee komplementêre goedere.   As ʼn toename in die prys van A lei tot ʼn toename in die vraag na B, dan is hierdie twee substituut goedere.   ʼn Positiewe verandering toon dat hulle substitute is.   ʼn Negatiewe verandering toon dat hulle komplementêre goedere is.   ʼn Zero verandering toon dat hulle onverwante goedere is.  (Enige 4 x 2) (8) 2.5  Dit is die erosie van die natuurlike omgewing deur die uitputting van hulpbronne.   Dit is die vernietiging van die ekostelsels en die uitwissing van plante, varswater- en dierespesies.   Dit word hoofsaaklik direk of indirek deur mense veroorsaak.   Veroorsaak deur mynbou, ontbossing, besoedeling, verbranding van fossielbrandstowwe.   Dit word ook veroorsaak deur natuurlike gebeure soos aardbewings of vulkaniese aktiwiteite.   Globalisasie beskadig die planeet.   Die toestand van ons omgewing neem voortdurend af.   Verbruikspatrone van die ryker lande is die hoofbron van omgewingsvernietiging en lei tot aardverwarming.  (Enige 4 x 2) (8) [40] VRAAG 3 [40 punte] 3.1  Monopolie   Oligopolie   Monopolistiese mededinging  (Enige 2 x 2) (4) 3.2 DATA RESPONS 3.2.1 Eskom  (of enige ander toepaslike voorbeeld) (2) 3.2.2  Besighede in hierdie mark kan uitset en prys beïnvloed.   Prysmakers   Hulle sal uitset verlaag om pryse te verhoog.  (Enige 1 x 2) (2) 3.2.3  Markkrag   Prysmakers   Produkte is heterogeen   Nie baie produsente/verkopers   Hindernisse tot toetrede  (Aanvaar enige toepaslike kenmerk) (Enige 3 x 2) (6)

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) EKONOMIE V2 5 3.3 DATA RESPONS 3.3.1  Steenkool   Diesel  (4) 3.3.2 Dit verminder besoedeling.  (2) 3.3.3  Tegnologiese innovasies   Prysbeleid   Openbare opinie   Regeringsaksie   Vermindering in voertuiguitlatings   Vermindering en herwinning van nywerheidsafval  (Enige 2 x 2) (4) 3.4  Pryse word bepaal deur die kragte van vraag en aanbod.   Daar is geen eksterne kragte wat dit hoër of laer maak nie.   Toetrede van nuwe besighede sal pryse laat daal.   Prys van ʼn individuele besigheid is dieselfde as die mark.   As die besigheid ʼn hoër prys vra, sal dit al hul klante verloor.   Ondernemings onder volmaakte mededinging is prysnemers.  (Enige 4 x 2) (8) 3.5  Baie kopers  o Daar is baie kopers vir dieselfde produk.   Baie verkopers  o Daar is baie verkopers vir dieselfde produk.   Lae pryse kom voor  o Produsente kan nie hoër pryse vra nie, aangesien dit daartoe sal lei dat hulle markaandeel verloor. o Verkopers is prysnemers.  Hoë uitset en groter keuse.  o Aangesien daar baie verkopers is, is daar geen tekort en verbruikers het baie verkopers om tussen te kies.  o Geen samespanning  o Geen regeringsinmenging  o Produksiefaktore is beweeglik   Homogene produkte  o Produkte is identies met geen voor die hand liggende verskille in kwaliteit nie.   Hindernisse tot toe- en uittrede  o Min hindernisse tot toe- en uittrede  o Niks kan nuwe produsente stop om toe te tree tot die mark nie   Volmaakte inligting  o Kopers en verkopers het volmaakte kennis van die kenmerke en die heersende prys van die produk.   (Aanvaar enige ander kenmerk) (Enige 2 x (2 + 2) (8) [40]

Downloaded from hlayiso.com 6 EKONOMIE V2 (NOVEMBER 2013) VRAAG 4 [40 punte] 4.1  Skaarsheid van hulpbronne   Massaproduksie en massa-bemarking   Ontwikkeling van vervoer   Ontwikkeling van kommunikasie en tegnologie en globale inligting- stelsels   Totstandkoming van multi-nasionale ondernemings   Vrye beweging van kapitaal   Ontwikkeling van tegnologie  (Enige 2 x 2) (4) 4.2 DATA RESPONS 4.2.1  A = R20/20  B = R6,50/6,50  (4) 4.2.2  Vaste koste o Koste wat besigheid altyd sal moet betaal/koste wat nie met uitsette verander nie.   Veranderlike koste o Koste wat verander na gelang die hoeveelheid geproduseer verander.  (4) 4.2.3 Die addisionele koste om ʼn addisionele eenheid van ʼn produk te produseer.  (2) 4.3 DATA RESPONS 4.3.1  Korttermyn o ʼn Tydsperiode waarin besighede te staan kom waar ten minste een vaste produksiefaktor vas is./Dis onmoontlik vir die besigheid om een van sy insette te verander.   Langtermyn o ʼn Tydsperiode waarin die besigheid in staat is om al sy insette te verander.  (6) 4.3.2 Dit is die bedrag wat die besigheid verdien met elke eenheid wat verkoop word.  (2) 4.3.3 TI = Prys x Hoeveelheid  (2)

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) EKONOMIE V2 7 4.4  Rekeningkundige wins  o Ook bekend as totale wins  o Is die verskil tussen totale inkome uit verkope en totale koste.  o Rekeningkundige wins = Inkome minus eksplisiete koste   Normale wins  o Is die minimum opbrengs vereis deur die eienaars  om voort te gaan met die besigheid.  o Dit is die vergoeding van entrepreneurskap.  o Dit is ingesluit in die totale produksiekoste.  o Wanneer inkome gelyk is aan eksplisiete koste plus implisiete koste.   Ekonomiese wins  o Dit is ekstra wins wat die onderneming maak.  o Dit is die wins wat die besigheid maak, addisioneel tot die normale wins.  o Staan ook bekend as surplus of ekstra wins.  o Ekonomiese wins = Inkome minus eksplisiete koste plus implisiete koste  (Enige 2 x (2 + 2)) (8) 4.5  Absolute voordeel o Verwys na die vermoë van ʼn land om meer van ʼn goed of diens te produseer  as wat hul mededingers kan produseer deur dieselfde aantal hulpbronne te gebruik.  o Ontwikkelde lande met hul groot kapitaal hulpbronne het absolute voordeel bo ontwikkelende lande.  o Bv. Suid-Afrika ontgin goud teen ʼn absolute voordeel   Vergelykende voordeel o Verwys na die vermoë van ʼn land om dieselfde uitset te produseer deur minder hulpbronne te gebruik.  o Dit gebeur wanneer ʼn land spesialiseer in ʼn produk wat hulle meer doeltreffend kan maak in vergeleke met ander produkte.  o Lande trek beter voordeel deur meer van dié goedere te produseer en uit te voer wat hulle doeltreffend kan produseer.  o Bv.beide Suid-Afrika en Brasilië kan mielies en koffie teen ʼn vergelykende voordeel produseer.  (Enige 2 x (2 + 2) (8) [40] TOTAAL AFDELING B: 80

Downloaded from hlayiso.com 8 EKONOMIE V2 (NOVEMBER 2013) AFDELING C (BEANTWOORD ENIGE EEN VRAAG UIT HIERDIE AFDELING.) PUNTETOEKENNING VIR OPSTELTIPE-VRAE STRUKTUUR VAN OPSTEL Puntetoekenning Inleiding Maks. 3 Inhoud  Hoofdeel: Byvoorbeeld bespreek/verduidelik/ Maks. 20 gedetailleerde opstel/ontleed/evalueer  Addisionele gedeelte: Byvoorbeeld teken ʼn grafiek of Maks. 10 diagram/verwys/dui aan Slot Maks. 2 Interpretasie Maks. 5 TOTAAL 40 VRAAG 5 OPSTELTIPE-VRAAG Verduidelik ten volle die faktore wat die pryselastisiteit van vraag bepaal. As toevoeging, verwys na die verskillende soorte pryselastisiteit van vraag. [40] INLEIDING Pryselastisiteit van vraag meet die gevoeligheid van vraag tot veranderinge in prys.  (Enige ander toepaslike inleiding is aanvaarbaar) (3) INHOUD Die gedeelte van die inkome bestee op die produk   As verbruikers ʼn klein gedeelte van hul inkome op ʼn goed bestee, sal die vraag nie eintlik reageer op veranderinge in prys nie.   Bv. ʼn 20% prysverlaging in TVs sal lei tot groter vraag as ʼn 40% verlaging in die prys van sout.  Hoe dikwels die produk aangekoop word   Verbruikers sal nie reageer op ʼn verandering in prys as dit nie gereeld gekoop word nie.   Bv. geld spandeer op vakansies en Kersgeskenke.   Gereelde aankope sal die verbruiker bewus maak van prysveranderinge en hulle sal vinnig reageer.   Bv. prysverandering in voedsel.  Tyd   As onbeperkte tyd beskikbaar is om rond te koop, sal verbruikers meer op prysveranderings reageer.   As die produk dringend nodig is, sal die vraag minder reageer.   Meer elasties oor die langtermyn as oor die korttermyn.  Beskikbaarheid van substitute   As daar geen substitute vir die produk beskikbaar is nie, sal die vraag nie baie reageer op prysveranderings nie – onelasties.   Bv. verbruikers sal nie reageer tot prysveranderings van petrol nie.   As substitute beskikbaar is, sal vraag elasties wees.   Bv. verbruikers sal reageer op prysveranderings. 

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) EKONOMIE V2 9 Verslawende en onvervangbare produkte/Gewoontevormend   Goedere wat ʼn daaglikse noodsaaklikheid is, sal nie reageer soos goedere wat nie daagliks benodig word nie.   Bv. petrol is ʼn voorbeeld van ʼn produk wat noodsaaklik is vir baie mense.   Vraag vir verslawende goedere soos sigarette sal nie reageer nie, al verdubbel die prys.   Vraag neig om onelasties te wees.  Uniekheid   Vraag sal minder elasties wees as die artikel uniek is.   Bv. vraag na vleis sal minder elasties wees as die vraag na bief en bief sal minder elasties wees as die vraag na kruisskyf.  Dringendheid   As die vraag na ʼn artikel dringend is, sal dit minder elasties wees.  Noodsaaklikheid/Luuksheid   Vraag sal onelasties wees as die artikel ʼn noodsaaklikheid is.   Vraag sal elasties wees as die artikel ʼn luuksheid is.  (Enige 10 x 2) (20) Soorte pryselastisiteit van vraag  Volmaak onelasties   Volmaak elasties   Relatief elasties/Elasties   Relatief onelasties/Onelasties   Eenheid elasties/Elastisiteit van een  (Enige 5 x 2) (10) SLOT  PEv verduidelik hoe verbruikers reageer op ʼn prysverandering wat verskil van een produk tot ʼn ander en van een verbruiker tot ʼn ander.  (2) Gebruik die volgende assesseringstabel tesame met bogenoemde om die bespreking te assesseer. PUNTE INTERPRETASIE VAN ONDERWERP 0 Kandidaat toon geen begrip van onderwerp nie. 1 Kandidaat toon ietwat begrip van die onderwerp, maar het belangrike aspekte weggelaat. (1 – 10 punte) 3 Kandidaat het die onderwerp korrek verstaan, maar het nie feite gekoppel aan die onderwerp nie. (11 – 20 punte) 5 Kandidaat het onderwerp korrek verstaan en het feite aan die onderwerp gekoppel. (21 – 35 punte) (5) [40]

Downloaded from hlayiso.com 10 EKONOMIE V2 (NOVEMBER 2013) VRAAG 6 OPSTELTIPE-VRAAG Verduidelik ten volle die uitwerking/gevolge van globalisasie. As toevoeging, verduidelik die ‘noord-suid verdeel’ kortliks. [40] INLEIDING Die invloed van globalisasie kan gesien word deur die ryk nywerheidslande wat handel oorheers, aangesien die meeste van die handel tussen hulle plaasvind.  (Enige ander toepaslike inleiding is aanvaarbaar) (3) INHOUD Onderlinge afhanklikheid tussen lande het toegeneem   Lande word meer en meer beïnvloed deur ekonomiese sukses en mislukkings van ander lande.  Onderlinge afhanklikheid van handel   Daar is ʼn toename in die volume handel tussen lande.   Groter onderlinge afhanklikheid is die invloed van hoër volumes handel- en arbeidsbeweeglikheid tussen lande.  Finansiële onderlinge afhanklikheid   Die finansiële transaksies maak lande onderling afhanklik.   Daar is grootskaalse investering in besighede en aandele van ander lande.  Toename in mededinging   Dit het gelei tot verbeterde kwaliteit van goedere en dienste.   Plaaslike vervaardigers word gedwing om hul kwaliteit te verbeter om met buitelandse maatskappye te kan meeding.  Onregverdige mededinging   Die vlakke van mededinging tussen ontwikkelde en minder ontwikkelde lande is nie dieselfde nie.   Geïndustrialiseerde lande het nog nie hul markte vir ontwikkelende lande oopgemaak nie.   Subsidies in ontwikkelde lande laat hulle toe om hul produkte teen ʼn laer prys op internasionale markte te verkoop.   Tegniese probleme en strenger gesondheidstoestande maak dit moeilik vir ontwikkelende lande om mee te ding.  Toename in werkgeleenthede/verandering in werksomstandighede   Uitbreiding van nywerhede na ander lande lei tot die toename in werkgeleenthede.   Dit het ook bygedra tot hoër loonvlakke en produktiwiteit.   MNOs skep baie werkgeleenthede regoor die wêreld. 

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) EKONOMIE V2 11 Toename in internasionale samewerking   Vorming van handelsblokke soos Noord-Amerikaanse Vryhandel Ooreenkoms, Europese Unie, Ekonomiese Samewerking in die Asië-Stille Oseaangebied, BRICS en ander bi-laterale en multi-laterale ooreenkomste.  Verspreiding van onderwys en tegniese kundigheid   Daar is ʼn konstante vloei van inligting tussen lande.   Een van die positiewe uitwerkings van globalisasie is die verspreiding van onderwys.  Verspreiding van kultuur/kulturele verandering   Verskillende kulture kan vryelik sirkuleer deur arbeidmigrasie.   Mense kan positiewe dinge optel by ander kulture en dit toepas.  Toename in omgewingsbekommernisse/omgewingsdegenerasie   Stygende produksie lei tot toenemende skade aan die omgewing.   Uitputting van hulpbronne soos water.   Ryk lande is die hoofoorsaak.  Manipulasie van multi-nasionale ondernemings   Die eienaarskap van maatskappye regoor die wêreld is in die hande van multi- nasionale ondernemings.   Hierdie ondernemings kan ekonomiese en politieke besluite beïnvloed.   Hulle kan ook indiensname en produksie in die globale ekonomie beïnvloed.  Ekonomiese groei   Die ekonomieë wat betrokke is by globalisasie groei vinniger as ander ekonomieë.   Dit is as gevolg van hul toegang tot internasionale markte.  Veranderende handelspatroon/toename in buitelandse handel   Die patroon van handel het verander as gevolg van handelsooreenkomste, afskaffing van handelshindernisse, ens.   Toenemende handel het toegang tot ʼn wye verskeidenheid oorsese goedere gebied.  Vrye beweging van mense/arbeid   Globalisasie het vrye beweging van mense van verskillende nasies teweeggebring.   As gevolg van die invloed van die MNOs is daar vrye beweging van arbeid tussen lande.  Veranderende strukture van ekonomieë   Innovasies van ontwikkelde lande het versprei na ontwikkelende lande.   Dit het ook die struktuur van ekonomieë verander en die mense van die land verbeter.  (Enige 10 x 2) (20)

Downloaded from hlayiso.com 12 EKONOMIE V2 (NOVEMBER 2013) Noord-Suid verdeel  Dit is ʼn denkbeeldige skeiding tussen die ontwikkelde lande en die minder ontwikkelde lande.   Die ontwikkelde lande staan saam bekend as die ‘noord’ omdat die meeste van hulle in die noordelike hemisfeer is.   Die ontwikkelende lande staan saam bekend as die ‘suid’ omdat die meeste van hulle in die suidelike hemisfeer is.   Die oorsake van die noord-suid verdeel is: o Kolonialisme  o Afhanklikheid van natuurlike hulpbronne  o Invloede van MNOs  o Ekonomiese en politieke redes  o Vlakke van onderwys  o Grootte van bevolking  o Ens. (Enige 5 x 2) (10) SLOT  Globalisasie kan die lewe van mense regoor die wêreld op positiewe of negatiewe maniere beïnvloed.  (Enige toepaslike slot is aanvaarbaar) (2) Gebruik die volgende assesseringstabel tesame met bogenoemde om die bespreking te assesseer. PUNTE INTERPRETASIE VAN ONDERWERP 0 Kandidaat toon geen begrip van onderwerp nie. 1 Kandidaat toon ietwat begrip van die onderwerp, maar het belangrike aspekte weggelaat. (1 – 10 punte) 3 Kandidaat het die onderwerp korrek verstaan, maar het nie feite gekoppel aan die onderwerp nie. (11 – 20 punte) 5 Kandidaat het onderwerp korrek verstaan en het feite aan die onderwerp gekoppel. (21 – 35 punte) (5) [40] TOTAAL AFDELING C: 40 GROOTTOTAAL: 150

Downloaded from hlayiso.com