Business Studies Grade 12 P2 Gauteng Mock 2020 Memo (Afr)

Downloaded from hlayiso.com VOORBEREIDENDE EKSAMEN 2020 NASIENRIGLYNE BESIGHEIDSTUDIES VRAESTEL 2 (10722) 32 pages 1

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 NOTAS AAN NASIENERS INLEIDING Die notas aan nasieners word voorsien vir gehalteversekeringsdoeleindes om die volgende te verseker: (a) Regverdigheid, konsekwentheid en betroubaarheid in die standaard van nasien (b) Fasiliteer die moderering van kandidate se skrifte op verskillende vlakke (c) Vereenvoudig die nasienproses met inagneming van die breë spektrum nasieners oor die hele provinsie (d) Implementeer toepaslike maatreëls in die onderrig, leer en assessering van die vak by skole/onderwysinstellings 1. Kandidate se antwoorde vir AFDELING B en C moet in volsinne wees. Dit sal egter van die aard van die vraag afhang. 2. Omvattende nasienriglyne word voorsien, maar dit is geensins volledig nie. Behoorlike oorweging moet gegee word aan ʼn antwoord wat korrek is, maar: • ʼn Ander uitdrukking gebruik as wat in die nasienriglyne gegee word • Uit ʼn ander bron kom • Oorspronklik is • ʼn Ander benadering gebruik LET WEL: Daar is slegs EEN korrekte antwoord in AFDELING A. 3. Neem kennis van ander verwante antwoorde wat deur kandidate verskaf word en ken punte dienooreenkomstig toe. (In die geval waar die antwoord onduidelik is of ʼn mate van begrip aandui, moet deelpunte toegeken word, byvoorbeeld een punt in plaas van die maksimum van twee punte.) 4. Die woorde 'subtotaal' of 'submaks' word gebruik om die toekenning van punte binne ʼn vraag of subvraag te vergemaklik. 5. Die doel daarvan om punte (gelei deur 'maks' in die uiteensetting van die punte) aan die regterkant te omkring is om konsekwentheid en akkuraatheid te verseker met die nasien van die skrifte asook met berekeninge/moderering. 6. Subtotale van vrae moet in die regterkantlyn geskryf word. Omkring die subtotale, soos aangedui by die toekenning van punte wat aan die einde van elke vraag verskyn. Dit moet deur 'maks' in die nasienriglyne/uiteensetting van punte gelei word. Slegs die totaal vir elke antwoord moet BINNE die linkerkantlyn langs die toepaslike vraagnommer verskyn. 7. In ʼn indirekte vraag moet die teorie sowel as die antwoord tersaaklik wees en verband hou met die vraag. 8. Foutiewe nommering van antwoorde in Afdeling A en B sal streng gepenaliseer word, daarom word korrekte nommering in alle afdelings sterk aanbeveel. 9. Geen addisionele krediet moet vir die herhaling van feite gegee word nie. Dui aan met ʼn 'H' of 'R'. 2

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 10. Die verskil tussen 'evalueer' en 'kritiese evaluering' kan soos volg verduidelik word: 10.1 Wanneer 'evalueer' gevra word, word daar van kandidate verwag om te antwoord op óf ʼn positiewe/negatiewe manier óf om ʼn neutrale (positiewe en negatiewe) standpunt in te neem, bv. Positief: 'COIDA verminder tyd en koste wat spandeer word √ op lang siviele hofgedinge.'√ 10.2 Wanneer 'kritiese evaluering' gevra word, word daar van kandidate verwag om te antwoord op óf ʼn positiewe/negatiewe manier óf om ʼn neutrale (positiewe en negatiewe) standpunt in te neem. In hierdie geval word van kandidate ook verder verwag om hulle antwoorde te ondersteun met dieper insig, bv. 'COIDA verminder tyd en koste wat spandeer word√ op lang siviele hofgedinge√, want die werkgewer sal nie verantwoordelik wees om vergoeding aan die werknemer te betaal as beserings opgedoen is tydens werksure nie, solank as wat die besigheid kan bewys dat hy nie agterlosig was nie.'√ LET WEL: 1. Bogenoemde kan ook van toepassing wees op 'ontleed'. 2. Let op die plasing van die merkie(√) in die toekenning van punte. 11. Die toekenning van punte moet gelei word deur die aard van die vraag, kognitiewe werkwoord wat gebruik is, puntetoekenning in die nasienriglyne en die konteks van elke vraag. Kognitiewe werkwoorde, soos: 11.1 Adviseer, noem, beskryf in breë trekke, motiveer, aanbeveel, stel voor, (lys nie volledig nie) vereis gewoonlik nie veel diepte in kandidate se antwoorde nie. Die uiteensetting van punte vir elke stelling/antwoord sal dus aan die einde daarvan verskyn. 11.2 Beskryf, verduidelik, bespreek, brei uit, vergelyk, onderskei/toon verskille/differensieer, regverdig, ontwerp, ontwikkel, ontleed, evalueer, evalueer krities (lys nie volledig nie) vereis meer diepgaande begrip, toepassing en beredenering. Die punte moet dus meer objektief toegeken word om te verseker dat assessering volgens die vasgestelde norme geskied, sodat eenvormigheid, konsekwentheid en regverdigheid behaal kan word. 12. Sien slegs die EERSTE antwoord na waar kandidate meer as een antwoord aangebied het in AFDELING B en C vrae wat een antwoord vereis. 3

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 13. AFDELING B 13.1 Indien, byvoorbeeld, VYF feite vereis word, sien die kandidaat se EERSTE VYF antwoorde na en ignoreer die res van die antwoorde. Dui dit aan deur ʼn lyn deur die onnagesiende gedeelte te trek en gebruik die woord 'MAKS'. LET WEL: Dit is slegs van toepassing waar die getal feite gespesifiseer word. 13.2 Indien twee feite in een sin geskryf word, gee VOLLE krediet aan die kandidaat. Punt 13.1 geld steeds. 13.3 Indien daar van kandidate verwag word om hulle eie voorbeelde/menings te gee, beredeneer dit by die nasiensentrum ten einde die alternatiewe antwoorde te finaliseer. 13.4 Gebruik van kognitiewe werkwoorde en toekenning van punte: 13.4.1 Waar die getal feite wat vereis dat kandidate moet 'verduidelik/bespreek/beskryf', gespesifiseer is, sal dit soos volg nagesien word: - Feit 2 punte (of soos aangedui in die nasienriglyne) - Verduideliking 1 punt Die 'feit' en 'verduideliking' word apart in die nasienriglyne gegee om die toekenning van punte te vergemaklik. 13.4.2 Indien die getal feite nie gespesifiseer word nie, moet puntetoekenning gelei word deur die aard van die vraag en die maksimum punte in die nasienriglyne toegeken. 13.5 EEN punt kan toegeken word vir antwoorde wat maklik is om te herroep, wat een woord as antwoord vereis of wat direk aangehaal word uit ʼn scenario/gevallestudie. Dit is spesifiek van toepassing op AFDELING B en C (waar van toepassing). 14. AFDELING C 14.1 Die punte-uiteensetting vir die opsteltipe vrae is soos volg: Inleiding Maksimum: Inhoud 32 Slot Insig 8 TOTAAL 40 4

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 14.2 Insig bestaan uit die volgende komponente: Struktuur/Uitleg Is daar ʼn inleiding, inhoud en ʼn gevolgtrekking? 2 Ontleding en Is die kandidaat in staat om die vraag in opskrifte/sub- 2 vertolking opskrifte te ontleed/korrek te interpreteer sodat begrip van wat gevra word, getoon word? Sintese Is daar relevante besluite/feite/antwoorde gemaak wat op die 2 vrae gebaseer is? Punte toegeken volgens die onderstaande gids: Geen relevante feite: 0 (Twee '-S') ʼn Paar relevante feite: 1 (Een '-S') Slegs relevante feite: 2 (Geen '-S') Opsie 1: Waar ʼn kandidaat 50% of meer van die vraag met slegs relevante feite beantwoord het, verskyn geen '-S' in die linkerkantlyn nie. Ken die maksimum van TWEE (2) punte vir sintese toe. Opsie 2: Waar ʼn kandidaat minder as 50% van die vraag met slegs OF ʼn paar relevante feite beantwoord het, verskyn een “-S' in die linkerkantlyn. Ken ʼn maksimum van EEN (1) punt vir sintese toe. Opsie 3:Waar ʼn kandidaat minder as 50% van die vraag met geen relevante feite beantwoord het, verskyn twee '-S' in die linkerkantlyn. Ken ʼn NULPUNT toe vir sintese. Oorspronklikheid Is daar bewyse van voorbeelde, aktuele inligting, huidige 2 neigings en ontwikkelings? TOTAAL VIR INSIG: 8 TOTAAL VIR FEITE: 32 TOTALE PUNTE VIR OPSTEL (8 + 32): 40 LET WEL: 1. Geen punte sal toegeken word vir inhoud wat herhaal word uit die inleiding en gevolgtrekking nie. 2. Die kandidaat verbeur punte vir uitleg indien die woorde INLEIDING en GEVOLGTREKKING nie voorkom nie. 3. Geen punte sal toegeken word vir uitleg as die opskrifte INLEIDING en GEVOLGTREKKING/SLOT nie deur ʼn verduideliking ondersteun word nie. 14.3 Dui insig in die linkerkantse kantlyn aan met ʼn simbool, bv. ('S, A, -S en/of O'). 5

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 14.4 Die komponente van insig word aan die einde van die voorgestelde antwoord/nasienriglyne vir elke vraag aangedui. 14.5 Sien alle relevante feite na totdat die SUB-MAKS/MAKS punte vir elke onder- afdeling behaal is. Skryf 'SUB-MAKS'/'MAKS' nadat maksimum punte behaal is. 14.6 Aan die einde van elke opstel, dui die toekenning van punte vir feite en punte vir insig soos volg aan: S – Struktuur, A – Analise, S – Sintese, O – Oorspronklikheid. Soos in die tabel hieronder aangedui. INHOUD PUNTE Feite 32 (maks.) S 2 A 2 S 2 O 2 TOTAAL 40 14.7 Wanneer punte vir feite toegeken word, neem kennis van die submaksimum wat aangedui word, veral as kandidate nie dieselfde subopskrifte gebruik nie. Onthou opskrifte en subopskrifte word aangemoedig en dra by tot insig (struktuur/logiese vloei/volgorde) en dui duidelikheid van denke aan. (Sien PUNTE-UITEENSETTING aan die einde van elke vraag.) 14.8 Indien die kandidaat die vraag VERKEERD identifiseer/vertolk, kry hy/sy steeds punte vir uitleg/struktuur. 14.9 Indien ʼn ander benadering deur kandidate gebruik word, maak seker dat antwoorde geassesseer word in ooreenstemming met die puntetoekenning/subopskrifte soos aangedui in die nasienriglyne. 14.10 14.10.1 Ken TWEE punte toe vir volledige sinne. Ken EEN punt toe vir frases/sinsdele, onvoltooide sinne en vae antwoorde. 14.10.2 Met ingang November 2015, sal die TWEE punte nie noodwendig aan die einde van elke voltooide sin getoon word nie. Punte (√) sal geskei wees en langs elke feit aangedui word, bv. 'Produkontwikkeling is ʼn groeistrategie/waar ondernemings poog om nuwe produkte√ in bestaande markte bekend te stel.' √ Dit sal deur die aard en konteks van die vraag, sowel as die kognitiewe werkwoord wat gebruik is, gelei word. 14.11 Met ingang November 2017, sal die maksimum van TWEE (2) punte vir feite in die nasienriglyne as opskrifte getoon, nie noodwendig vir elke vraag geld nie. Dit sal deur die aard van die vraag bepaal word. 6

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 AFDELING A (VERPLIGTEND) VRAAG 1 1.1 1.1.1 A√√ 1.1.2 B√√ 1.1.3 A√√ 1.1.4 C√√ 1.1.5 D√√ (5 x 2) (10) 1.2 1.2.1 Johannesburgse aandelebeurs/-effekte beurs√√ 1.2.2 Skuldbrief√√ 1.2.3 Aftree annuïteite√√ 1.2.4 Belasting ontduikung√√ 1.2.5 Besluitneming√√ (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 F√√ 1.3.2 G√√ 1.3.3 E√√ 1.3.4 H√√ 1.3.5 I√√ (5 x 2) (10) [30] TOTAAL AFDELING A: 30 UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG PUNTE 1.1 10 1.2 10 1.3 10 TOTAAL 30 7

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 VRAAG 2: BESIGHEIDSGELEENTHEDE 2.1 Definisie van versekering - Versekering verwys na dekking vir ʼn moontlike gebeurtenis√ wat ʼn gespesifiseerde verlies/skade kan veroorsaak.√ - ʼn Ooreenkoms waarin die versekeraar onderneem om die versekerde skadeloos te stel√ in die geval van ʼn gespesifiseerde verlies/skade.√ - Die versekerde moet ʼn premie betaal√ om beskerm te wees teen gespesifiseerde verliese/skade.√ - ʼn Kontrak tussen ʼn persoon/besigheid/versekerde wat dekking wil hê√ en die versekeringsmaatskappy/versekeraar wat die finansiële risiko sal dra.√ Enige ander relevante antwoord wat met die definisie van versekering verband hou Maks (4) 2.2 Leierskapstyle geïdentifiseer uitstellings 2.2.1 Laissez-Fair/Vrye teuels√√ 2.2.2 Transaksionele leierksap√√ (4) 2.3 Situasionele leierskapsteorie. - Verskillende leierskapseienskappe√ word benodig vir verskillende situasies.√ - Die taak/situasie dikteer/bepaal die leierskapstyl wat toegepas moet word√, daarom moet leiers aanpasbaar/buigsaam/selfversekerd wees.√ - Verhoudinge tussen leiers en werknemers√ is gebaseer op wedersydse vertroue/respek/lojaliteit/integriteit/eerlikheid.√ - Leiers het die vermoë om ʼn situasie te ontleed√ en die gepaste persone in die regte posisies te plaas om take suksesvol af te handel.√ - Stel leiers in staat om verskillende leierskapstyle te gebruik√om hul doelwitte te bereik.√ - Leiers analiseer groepslede/doelwitte/tydsbeperkinge√, en gebruik dan ʼn gepaste/relevante leierskapstyl.√ - Mag lei tot konflik wanneer leiers verskillende leierskapstyle toepas√ om werkers in verskillende situasies te lei/bestuur.√ - Die sukses hang af van die soort verhouding√ wat tussen die leier en sy volgelinge/ondergeskiktes/werknemers bestaan.√ Enige ander relevante antwoord wat met die situasionele leierskapsteorie verband hou Maks (4) 8

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 2.4 Tipe belegging uit die scenario 2.4.1 Regering/RSA Kleinhandelspaareffekte√√ (2) 2.4.2 Impak van RSA-Kleinhandelspaareffekte/Regeringskleinhandeleffekte op beleggers Positiewe impak/voordele - Gewaarborgde opbrengs√, omdat rentekoers vasgestel is vir die hele beleggingstydperk.√ - Rentekoerse is markverwant√ en lok meer beleggers.√ - Rente kan twee keer per jaar√ ontvang word. √ - Rente is gewoonlik hoër√ as op vaste deposito's.√ - Kleinhandeleffekte is genoteer√ op die kapitaalvoorskotmarkte/op die JSE.√ - Lae risiko/Veilige belegging,√ omdat daar in die Suid-Afrikaanse regering belê word wat nie gelikwideer kan word nie. - Geen heffings/koste/kommissies is betaalbaar√ op hierdie soort belegging nie.√ - Maklike toegang tot die belegging is moontlik√, omdat kontant na die eerste twaalf maande onttrek mag word.√ - Dit is ʼn bekostigbare soort belegging√ vir alle vlakke van inkomsteverdieners, insluitend pensionarisse.√ - Kleinhandeleffekte is maklik/gerieflik elektronies verkrygbaar√ by enige Poskantoor of direk van Nasionale Tesourie.√ - Beleggers jonger as 18 jaar/minderjariges kan belê√ met die bystand van ʼn wettige voog, wat spaar van ʼn jong ouderdom af aanmoedig.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met ʼn positiewe impak van RSA-Kleinhandelspaareffekte/Regeringskleinhandeleffekte op beleggers EN/OF Negatiewe impak/nadele - Kleinhandeleffekte kan nie aan banke sedeer word√ vir sekuriteit op lenings nie.√ - ʼn Minimum van R1 000 moet belê word,√ wat klein beleggers dalk moeilik bymekaar kan maak.√ - Kleinhandeleffekte is nie vrylik verhandelbaar√ tussen beleggers nie.√ - Beleggers moet geldige SA identifikasie hê/ouer wees as 18 jaar√ wat buitelanders/jong mense kan ontmoedig om te belê.√ - Boetes word gehef op vroeë onttrekkings√, as die belegging minder as 12 maande oud is.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak van RSA-Kleinhandelspaareffekte/Regeringskleinhandeleffekte op beleggers NOTA: 1. Geen punte word toegeken vir ʼn antwoorde aangehaal uit die gevalstudie. 2. Ken punte toe waar die antwoord relevant is al is die tipe belegging in VRAAG 2.4.1 verkeerd geïdentifiseer. Maks (6) 9

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 2.5 Verskille tussen ʼn Privaat maatskappy en ʼn Publieke maatskappy PRIVAAT MAATSKAPPY PUBLIEKE MAATSKAPPY - Mag nie aandele√ aan die - Verkoop aandele aan die publiek√ algemene publiek aanbied nie√ op die Johannesburgse Sekuriteitebeurs/JSE√ - Aandele is nie vrylik√ - Aandele is vrylik√ verhandelbaar nie.√ verhandelbaar.√ - Minium van een√ direketur√ - Minimum van drie√ direkteure√ - Naam moet eindig met - Naam moet eindig met Eiendoms Beperk/(Edms) Bpk.√ Beperk/Bpk.√ - Jaarlikse finansiële state hoef - Jaarlikse finansiële state moet nie geoudit√ en gepubliseer te geoudit√ en gepubliseer word.√ word nie.√ - Hoef nie ʼn prospektus te - Moet ʼn prospektus registreer en publiseer nie,√ aangesien dit publiseer√ by die Kommissie vir nie aandele aan die publiek kan Maatskappye en Intellektuele verhandel nie.√ Eiendom/KMIE√ - Die maatskappy hoef nie die - Moet eers die minimum subskripsie te minimumsubskripsie uitreik,√ behaal√/minimum aandele uit te voordat die maatskappy met sake reik nie.√ kan begin√ Enige ander relevante antwoord Enige ander relevante antwoord wat wat verband hou met ʼn privaat verband hou met ʼn publieke maatskappy maatskappy Sub maks (4) Sub maks (4) LET WEL: 1. Die antwoord hoef nie in tabelformaat te wees nie. 2. Verskille moet duidelik wees maar hoef nie gekoppel te wees nie. 3. Ken ʼn maksimum van VIER (4) punte toe indien verskille nie duidelik is nie/Sien privaat maatskappy of publieke maatskappy na. Maks (8) 10

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 2.6 Scenario oor saamgestelde rente 2.6.1 Berekening van saamgestelde rente Opsie 1 Jaar 1: R7 000√ x 9% = R630 √ Jaar 2: R7 630√ x 9% = R686,70√ Totale rente = R1 316,70 √ OF Opsie 2 FORMULE: P x (1 + r)n√ R7 000√ x (1+9/100)² √ R7 000 x (1+0.9)² = R8 316,70√ Totale rente = R8 316,70 – R7 000 = R1 316,70√ LET WEL: 1. Ken volpunte toe (4) as die antwoord korrek is en geen bewerkinge word gewys nie. 2. Indien bewerkinge korrek getoon is, maar die finale antwoord is verkeerd, ken ʼn maksimum van DRIE punte toe. 3. Indien die antwoord verkeerd is, ken ʼn maksimum van EEN punt toe vir die verstaan van konsep en metode. Maks (4) 2.7 Faktore om te oorweeg by beleggingsbesluite 2.7.1 Opbrengs op belegging (OOB) - Dit verwys na inkomste uit die belegging, nl. rente/dividende/versnelde kapitaalgroei√ op die oorspronklike bedrag belê.√ - Hoë risiko beleggings√ lewer hoër opbregste.√ - Daar is gewoonlik ʼn direkte verband√ tussen risiko en opbrengs.√ - Die opbrengs behoort uitgedruk te word as nettowins na belasting √ op die belegging.√ - Opbrengs kan in die vorm van kapitaalwins wees√ waar die bate se waarde toeneem oor tyd.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met OOB as ʼn faktor om te oorweeg by beleggingsbesluite Maks (4) 11

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 2.7.2 Inflasiekoers - Mense word beïnvloed deur ʼn hoë inflasiekoers√, omdat hulle geld se waarde/koopkrag afneem.√ - Die opbrengs op belegging moet hoër√ as die inflasiekoers wees.√ - Inflasie het ʼn positiewe effek op sommige beleggings soos eiendom/aandele√ waar inkomste sal verhoog indien inflasie toeneem.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die inflasiekoers as ʼn faktor wat oorweeg moet word wanneer beleggingsbesluite geneem word Maks (4) [40] UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 3 PUNTE 2.1 4 2.2 4 2.3 4 2.4.1 2 2.4.2 6 2.5. 8 2.6 4 2.7.1 4 2.7.2 4 TOTAAL 40 12

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 VRAAG 3: BESIGHEIDSROLLE 3.1 Menseregte in die werkplek - Privaatheid√ - Respek/Waardigheid√ - Gelykheid√ - Vryheid van spraak en uitdrukking√ - Inligting√ - Veiligheid, sekuriteit en beskermig van lewe√ NOTA: Merk slegs die eerste TWEE menseregte (2 x 1) (2) 3.2 Stadiums van spanontwikkeling. 3.2.1 Vorming √√ 3.2.2 Stel van norme /Normering√√ 3.2.3 Ontbinding/Treurtydperk√√ (6) 3.3 Oorsake van konflik in die werkplek - Gebrek aan behoorlike kommunikasie√ tussen bestuur en werkers√ - Ignorering van reëls/prosedures√ kan lei tot meningsverskille en konflik.√ - Bestuur en/of werkers√ kan verskillende persoonlikhede/agtergronde hê.√ - Verskillende waardes/kennisvlakke/vaardighede/ondervinding√ van bestuur/werkers√ - Min/geen samewerking√ tussen interne en/of eksterne partye/rolspelers√ - Gebrek aan erkenning vir goeie werk√, bv. ʼn bestuurder wat nie waardering toon vir ekstra ure gewerk om spertye te haal nie.√ - Gebrek aan werknemerontwikkeling kan frustrasievlakke verhoog,√ omdat werkers foute kan herhaal weens ʼn gebrek aan kennis/ vaardighede.√ - Onbillike dissiplinêre prosedures√, bv. begunstiging/nepotisme√ - Min/geen ondersteuning van bestuur√ ten opsigte van die verskaffing van noodsaaklike hulpbronne en riglyne√ - Leierskapstyle toegepas√, bv. outokratiese bestuurders kan dalk nie werkers se insette in ag neem nie.√ - Onrealisitese spertye/druk werksladings√ lei tot stres wat konflik tot gevolg het.√ - Nie eenstemmigheid oor gemeenskaplike sake,√ bv. vergoeding/ werksure√ - Ongesonde mededinging/interne spanwedywering√ kan veroorsaak dat werkers hul fokus op spandoelwitte verloor.√ - Gebrek aan toewyding/afleiding a.g.v. persoonlike doelwitte√ wat kan lei tot ʼn onvermoë om voorafbepaalde teikens te bereik.√ - Gedurige veranderinge√ mag onstabiliteit veroorsaak. √ - Gebrek aan duidelike√ rolle/verantwwordelikhede van werknemers √ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met oorsake van konflik in die werkplek Maks (6) 13

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 3.4 Probleemoplossings tegniek uit die scenario 3.4.1 Delphi tegniek√√ (2) 3.4.2 Voordele van die Delphi – tegniek vir besighede - Besigheid kan ʼn groep spesialiste gebruik√ sonder om hulle bymekaar te bring.√ - Die spesialiste sal duidelike idees/oplossing aan die besigheid gee√ oor hoe om produktiwiteit/winsgewendheid te verbeter.√ - Inligting ontvang van spesialiste√ kan gebruik word om komplekse besigheidsprobleme op te los.√ - Spesialiste kan eerlike/geloofwaardige opinies gee√ aangesien hulle nie ʼn direkte/persoonlike belang in die besigheid het nie.√ - Konflik kan voorkom word√ veral indien alle werknemers kundig is en goed gekwalifiseerd is.√ - Dominerende werknemers kan nie die proses oorneem nie√ aangesien hulle nie deel van die probleemoplossingsproses vorm nie.√ - Dit verminder geraasvlakke in die kantooromgewing√ aangesien daar geen groepbespreking is nie.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe/voordele van die Delphi-tegniek Maks (4) 14

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 3.5 Onderskeid tussen KMV/KSV en KMB/KMI KORPORATIEWE MAATSKAPLIKE KORPORATIEWE MAATSKAPLIKE VERANTWOORDELIKHEID INVESTERING/BELEGGING (KMV/KSV) (KMI/KMB) - Die doel is om - Daadwerklike toewysing van besigheidspraktyke√ te fondse en hulpbronne√ om verander.√ gemeenskap op te hef/te bemagtig.√ - Fokus is op die verbetering van - Fokus is op die opheffing van beeld√ en winste.√ die gemeenskap√ sonder opbrengs op belegging.√ - Verseker dat alle interne KMV - Verseker dat KMB-projekte beleide/praktyke√ rolspelers se relevant√ tot gemeenskappe se belange/omgewingskwessies behoeftes bly.√ insluit.√ - Dikwels bedoel√ as ʼn - Bedoel om gemeenskappe te bemarkingsinisiatief.√ bevoordeel/op te hef√ deur maatskaplike ontwikkeling.√ - Projekte gewoonlik gekoppel - Projekte is onafhanklik van die aan die besigheid√, bv. ʼn besigheid√ en het ʼn sterk fabriek kan aanbied om ontwikkelingsaanslag.√ werkloses op te lei.√ Enige ander relevante antwoord Enige ander relevante antwoord wat wat met KMV/KSV verband hou. met KMI/KMB verband hou. Sub maks (4) Sub maks (4) LET WEL: 1. Die antwoord hoef nie in tabelformaat te wees nie. 2. Die onderskeid hoef nie verband te hou nie maar moet duidelik wees. 3. Ken ʼn maksimum van VIER (4) punte toe indien die onderskeid nie duidelik is nie/Sien slegs KMV of KMI na. Maks (8) 15

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 3.6 Tipes moeilike persoonlikhede WERKNEMERS TIPE MOEILIKE MOTIVERING PERSOONLIKHEID Edith Kundige √√ Edith weier om instruksies deur bestuur te aanvaar aangesien sy voel dat sy genoeg ervaring het en weet wat van haar verwag word.√ Zama Oor- instemmend √√ Zama maak altyd beloftes (-inskiklik) wat sy nie kan nakom nie. √ Sub maks (4) Sub maks (2) LET WEL: Ken geen punte toe vir die motivering indien die soort moeilike persoonlikheid verkeerd geïdentifiseer is. Maks (6) 3.7 Maniere waarop besighede kan bydra tot die welstand van hul werknemers - Betaal regverdige lone/salarisse aan werknemers gebaseer op die aard van hulle werk/die huidige ekonomiese omstandighede in die mark.√√ - Werksomstandighede moet veiligheids-/mediese-/kafeteria fasiliteite en voordele soos behuising/verlof/aftrede, ens. insluit.√√ - Betaal regverdige bonusse gebaseer op die besigheid se verdienste, as erkenning vir harde werk en toewyding.√√ - Voorsien vir deelname van werknemers in besluitneming wat hulle affekteer.√√ - Verskaf rekreasiefasiliteite vir werknemers.√√ - Bied jaarlikse fisiese/mediese assesserings aan werknemers.√√ - Maak traumaberading/-bystand beskikbaar aan enige werknemer wat hierdie dienste benodig.√√ - Verskaf finansiële hulp in die geval van enige probleme veroorsaak deur onverwagte mediese uitgawes.√√ - Laat fleksietyd toe om produktiwiteit te verbeter.√√ - Bied ondersteuningsprogramme vir werknemers geïnfekteer en geaffekteer deur HIV/Vigs.√√ - Stel kindersorgfasiliteite op die perseel vir werkende moeders in die besigheid beskikbaar.√√ - Begin voedingsprogramme sodat werknemers een goeie maaltyd per dag kan geniet om sodoende in ʼn gesonde toestand te bly.√√ - Gee personeel tyd om in projekte van hulle keuse betrokke te raak./Laat personeel toe om van hulle werksure te gebruik om deel te neem in projekte van hul keuse.√√ 16

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 - Moedig werknemers aan om fiks en gesond te bly deur hulle by gesondheidsaktiwiteite betrokke te kry om stres/substansiemisbruik/vetsug te verminder.√√ - Verskaf vervoer aan werknemers wat ongewone lang ure werk.√√ - Vestig afrigtings- en mentorskapprogramme vir junior werknemers.√√ - Hou spanbou-sessies om die werknemers se moraal te verbeter.√√ - Moedig werknemers aan om kapasiteitsverbeteringswerkswinkels/opleiding- programme/personeelontwikkelingsprogramme/spanontwikkelings- programme by te woon.√√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met maniere waarop besighede kan bydra tot die welstand van hul werknemers. NOTA: Merk slegs die eerdste DRIE (3) antwoorde. (3 x 2) (6) [40] UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 3 PUNTE 3.1 2 3.2. 6 3.3. 6 3.4.1 2 3.4.2 4 3.5. 8 3.6 6 3.7 6 TOTAAL 40 17

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 VRAAG 4: DIVERSE/ALLERLEI ONDERWERPE BESIGHEIDSGELEENTHEDE 4.1 - Werkloosheidsvoordele√ - Siektevoordele/ongeskiktheidsvoordele√ - Kraamvoordele√ - Aanneemvoordele√ - Voordele vir afhanklikes√ NOTA: Merk slegs die eerste DRIE (3) antwoorde. (3 x 1) (3) 4.2 Faktore wat oorweeg moet word vir die volgende aanbieding - Die aanbieder behoort doelwitte wat nie bereik is nie, te hersien.√√ - Gebruik humor waar van toepassing.√√ - Wees altyd bereid om op te dateer/inligting relevant te hou.√√ - Besin oor enige probleme/kritiek en vermy dit in toekomstige aanbiedings.√√ - Enige inligting wat die aanbieder as terugvoer ontvang na ʼn aanbieding, behoort geanaliseer te word en waar toepaslik, geïnkorporeer/gebruik te word om die nuwe aanbieding op te dateer/te verander.√√ - Besin oor die tyd/lengte van die aanbieding om inhoud by te voeg/weg te laat.√√ - Vermeerder/verminder die gebruik van visuele hulpmiddele of vervang/verwyder hulpmiddele wat nie goed gewerk het nie.√√ - Hersien die logiese vloei van die formaat/skyfies/gebruik van visuele hulpmiddele.√√ Enige ander aanbeveling wat met verband hou met hoe die aanbieder op sy volgende aanbieding kan verbeter NOTA: merk slegs die eerste TWEE (2) antwoorde. (2 x 2) (4) 4.3 Die betekenis van sekerheid/sekuriteit as beginsel van versekering - Van toepassing op langtermynversekering√ waar die versekeraar onderneem om ʼn ooreengekome bedrag uit te betaal in die geval van lewensverlies.√ - ʼn Voorafbepaalde bedrag sal uitbetaal word√ wanneer die versekerde ʼn voorafbepaalde ouderdom bereik/beseer raak weens ʼn voorafbepaalde gebeurtenis.√ - Doel is om finansiële sekerheid te voorsien aan die versekerde√ by aftrede/of aan die afhanklikes van die oorledene.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met sekerheid/sekuriteit as beginsel van versekering Maks (4) 18

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 4.4 Voordele van ʼn maatskappy in staatsbesit (MSB) - Winste kan gebruik word om ander staatsdepartemente te finansier√/belasting te verminder.√ - Bied noodsaaklike dienste√ aan wat nie deur die privaat sektor gelewer kan word nie.√ - Billike pryse word gehandhaaf/Skep gesonde mededinging met die privaat sektor√ om dienste bekostigbaar aan meer landsburgers te voorsien.√ - Onnodige duplisering van dienste√ word uitgeskakel.√ - Beplanning kan deur sentrale beheer√ gekoördineer word.√ - Genereer/verkry inkomste√ om maatskaplike programme te finansier.√ - Poste √ word vir alle vaardigheidsvlakke geskep.√ Enige ander relevante antwoord wat met die belangrikheid van ʼn maatskappy in staatsbesit (MSB) verband hou Maks (4) 4.5 Die rol van persoonlike houding in suksesvolle leierskap uit die scenario 4.5.1 - Musa, die eienaar van Manana gastehuis het ʼn positiewe gesindheid.√ - Hy weet dat daar altyd nog iets is om te leer.√ Nota: merk slegs EEN (1) antwoord. (1) 4.5.2 Ander rolle van persoonlike houding in suksesvolle leierskap - ʼn Leier se goeie/swak ingesteldheid kan die onderneming se sukses/mislukking beïnvloed.√√ - Leiers moet hul sterkpunte en swakhede ken om hul leierskapstyle effektief toe te pas.√√ - Goeie leiers verstaan dat die regte houding die regte atmosfeer sal skep.√√ - Leiers se houding kan ʼn invloed hê op werknemers/spanne se gedagtes/gedrag.√√ - Leiers se gedrag behoort die voorbeeld te wees vir wat hulle in hul spanlede wil sien.√√ - Suksesvolle leiers neem die vermoëns/vaardighede van die spanlede in ag om take/rolle effektief toe te ken.√√ - Entoesiasme wek vertroue in ʼn leier..√√ - Suksesvolle werknemers en leiers het ʼn konstante werksywer en bereik meestal persoonlike/professionele sukses.√√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die rol van persoonlike ingesteldheid in suksesvolle leierskap. LET WEL: 1. Ken geen punte toe vir antwoorde wat uit die scenario aangehaal is nie. 2. Merk slegs die eerste TWEE (2) antwoorde. (2 x 2) (4) 19

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 BESIGHEIDSROLLE 4.6 Tipes onprofessionele en onetiese gesdrag uit die scenario 4.6.1 Ongemagtigde gebruik van werksplekfondse en hulpbronne√√ 4.6.2 Seksuele teistering√√ 4.6.3 Onbillike/oneerlike reklame/advertensies√√ Maks (6) 4.7 Toepassing van Verantwoordbaarheid/Aanspreeklikheid as ʼn King kode beginsel van goeie korporatiewe bestuur. - Daar moet gereelde kommunikasie√ tussen bestuur en belanghebbendes, bv. aandeelhouers wees.√ - Besighede moet verantwoordbaar/aanspreeklik√ wees vir al hulle besluite/aksies.√ - Maatskappy moet interne en eksterne ouditeure aanstel√ om finansiële state te oudit.√ - Die raad moet verseker dat besigheid se etiek√ effektief geïmplementeer word.√ - Besighede moet akkurate jaarverslae√ aan aandeelhouers by die Algemene Jaarvergadering (AJV) voorlê.√ - Topbestuur moet verseker dat ander vlakke van bestuur duidelik is oor hul rolle en verantwoordelikhede√ om aanspreeklikheid te verbeter.√ Enige ander relevante toepassing van verantwoordbaarheid/aanspreeklikheid as ʼn King-Kode-beginsel. Maks (4) 20

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 4.8 Voordele van kreatiewe denke in die werkplek - Beter/Unieke/Ongewone idees/oplossings√ word verkry.√ - Kan besighede ʼn mededingende voordeel gee√ indien buitengewone/unieke oplossings/idees/strategieë geïmplementeer word.√ - Komplekse besigheidsprobleme√ kan dalk opgelos word.√ - Produktiwiteit verhoog√ omdat bestuur/werknemers vinniger ʼn verskeidenheid van idees kan verkry sodat tyd en geld meer effektief benut word.√ - Bestuurders/Werknemers het meer selfvertroue√ omdat hulle hul volle potensiaal kan bereik.√ - Bestuurders sal beter leiers wees√ omdat hulle in staat sal wees om veranderinge positief en kreatief te kan hanteer/bestuur.√ - Bestuurders/Werknemers kan ʼn heel nuwe uitkyk ontwikkel√ wat toegepas kan word op enige taak(e) wat hul moet uitvoer.√ - Lei tot meer positiewe gesindhede√ omdat bestuurders/werknemers voel dat hulle ʼn bydrae tot probleemoplossing gelewer het.√ - Verbeter motivering√ onder personeellede.√ - Bestuurders/Werknemers voel dat hul goed presteer √ en sal nie teenstand bied/in die pad staan van die proses sodra hulle probleme opgelos het/tot die sukses van die besigheid bygedra het nie.√ - Bestuurders/Werknemers kan byhou√ met vinnige veranderende tegnologie.√ - Stimuleer inisiatief van bestuurders/werknemers√, aangesien hulle gedurig uit hulle gemaksone gedwing word.√ - Kreatiwiteit kan lei tot nuwe uitvindings√, wat die algemene lewensstandaard verbeter.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van kreatiewe denke in die werkplek Maks (4) 21

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 4.9 Korrekte prosedure om griewe in die werkplek te hanteer - ʼn Gegriefde werknemer moet die insident/grief mondelings aan sy/haar toesighouer/bestuurder rapporteer, wat die grief binne 3 tot 5 werksdae moet oplos.√√ - Indien die werknemer en die toesighouer dit nie kan oplos nie, kan die werknemer dit na die volgende bestuursvlak neem.√√ - Die werknemer kan oorgaan tot ʼn meer formele proses waar die grief skriftelik/op ʼn besigheid se griewe-vorm ingedien moet word.√√ - Hy/sy moet ʼn skriftelike antwoord ontvang in reaksie op die geskrewe grief.√√ - ʼn Grieweverhoor/-vergadering moet gehou word met alle betrokke partye teenwoordig.√√ - Notule moet van die vergadering gehou word en enige formele resolusie/besluit moet op die formele griewe-vorm aangeteken word.√√ - Indien die werknemer nie tevrede is nie, kan hy/sy die saak na die hoogste bestuursvlak verwys.√√. - Topbestuur behoort ʼn vergadering te belê met alle relevante partye betrokke.√√ - Notule van hierdie vergadering moet opgeneem/op lêer geplaas word en die uitkoms/besluit moet op die formele griewe-vorm aangeteken word.√√ - As die werknemer nog steeds nie tevrede is nie, kan hy/sy die saak na die KVBA verwys, wat ʼn finale besluit oor die saak sal neem.√√ - Die saak kan na die Arbeidshof geappelleer word indien die werknemer nie tevrede is met die besluit van die KVBA nie.√√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die korrekte prosedure om griewe in die werkplek te hanteer Maks (6) [40] UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 4 PUNTE 4.1 3 4.2 4 4.3 4 4.4 4 4.5.1 1 4.5.2 4 4.6 6 4.7 4 4.8 4 4.9 6 TOTAAL 40 TOTAAL AFDELING B: [80] 22

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 AFDELNG C Merk slegs die eerste vraag. VRAAG 5: BESIGHEIDSGELEENTHEDE (Aanbieding en data respons) 5.1 Inleiding - ʼn Multimedia aanbieding sal die gehoor help om die onderwerp te verstaan/meer duidelikheid te kry oor die onderwerp.√ - ʼn Goed ontwerpte multimedia aanbieding versterk/verbeter die gehalte van die aanbieding en maak dit meer onvergeetlik.√ - PowerPoint skryfies en visuele hulpmiddels kan waardevol wees om inligting aan lede van die gehoor oor te dra wat beter visuele leerders is.√ - ʼn Aanbieder moet in staat wees om op ʼn professionele en nie- aggresiewe manier vrae te beantwoord sodat duidelikheid aan die gehoor gegee word.√ Enige ander relevante inleiding wat verband hou met ʼn multimedia aanbieding/faktore om in gedagte te hou tydens ʼn aanbieding/powepoint skryfies/uitdeelstukke/hanteer van vrae na die aanbieding. Maks (2) 5.2 Aspekte wat ingedagte gehou moet word vir die ontwerp van ʼn multimedia-aanbieding - Begin met die teks/opskrif.√√ - Gebruik leesbare skrif en lettergrootte.√√ - Kies ʼn relevante/toepaslike agtergrond.√√ - Kies beelde/prente wat die boodskap van die aanbieding ondersteun.√√ - Ontwerp duidelike/relevante grafika.√√ - Voeg spesiale effekte by, bv. klank/beweging.√√ - Skep koppelings/'hyperlinks' om toegang tot ander lêers/skyfies/video- insetsels te verkry.√√ - Hou die skyfies/illustrasies/grafieke eenvoudig.√√ - Maak seker daar is geen taal-/spelfoute nie.√√ - Gebruik helder kleure om sigbaarheid te verhoog.√√ - Struktureer inligting in logiese volgorde.√√ - Beperk die inligting op elke skyfie.√√ - Gebruik prente om dit vir die gehoor interessant te maak.√√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die aspekte wat oorweeg moet word by die ontwerp van ʼn multimedia aanbieding Maks (10) 23

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 5.3 Faktore wat oorweeg moet gedurende ʼn aanbieding - Sam moet geloofwaardig wees√ deur homself aan die begin as die aanbieder voor te stel.√ - Plaas die belangrikste inligting√ eerste.√ - Maak die doelwitte/hoofpunte van die aanbieding duidelik√ aan die begin van die aanbieding.√ - Gebruik geskikte √ titels/subopskrifte/opskrifte/punte.√ - Som die hoofpunte van die aanbieding op√ in die gevolgtrekking.√ - Hy behoort so te staan/regop te staan√ dat die gehoor hom en die aanbieding duidelik kan sien.√ - Moenie agter die toerusting√ probeer wegkruip nie.√ - Moenie te vinnig aan die begin praat√ nie sodat die gehoor nie belangstelling verloor nie.√ - Verkry die gehoor se aandag/betrek die gehoor d.m.v. ʼn verskeidenheid metodes√, bv. kort video uittreksels/klankeffekte/humor/ens.√ - Behou oogkontak√ met almal in die gehoor.√ - Wees hoorbaar√ vir alle luisteraars/gehoor.√ - Wissel stemtoon/tempo by sekere afdelings√ om eentonigheid te vermy.√ - Maak die aanbieding interessant√ deur gebruik te maak van visuele hulpmiddels/snaakse sêgoed/voorbeelde.√/Gebruik visuele hulpmiddels√ effektief.√ - Gebruik geskikte gebare√, bv. handgebare om punte te beklemtoon.√ - Praat met energie√ en entoesiasme.√ - Behou die tempo/Moenie te vinnig vorder/praat nie√, maar ook nie te stadig nie.√ - Hou dit kort√ en eenvoudig.√ - Sluit af/eindig met ʼn sterk/treffende slot √wat onthou sal word.√ - Maak seker dat die gehoor met spesifieke inligting/voordele√ gelaat word.√ - Sluit ʼn stelling/aanhaling in√ wat ʼn professionele/sterk slot sal versker.√ - Sam moet tyd effektief bestuur√ om geleentheid vir vrae te gee.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die faktore wat oorweeg moet word gedurende ʼn aanbieding Maks (12) 24

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 5.4 Impak van PowerPoint-skyfies en uitdeelstukke 5.4.1 Impak van PowerPoint-skyfies: Positiewes/Voordele - Grafiese programme het die vermoë om idees oor te dra√ en te ondersteun wat die aanbieder sê.√ - Maklik om te kombineer√ met klank/video-insetsels.√ - Eenvoudige/Minder oorvol skyfies√ kan die gehoor se belangstelling behou.√ - Video-insetsels kan verskeidenheid gee√ en die gehoor se aandag behou.√ - Afwisseling van kleur/agtergrond/klank trek dadelik aandag√ en behou die gehoor se belangstelling deur die hele voorlegging.√ - Skyfies behoort slegs gebruik te word√ waar dit die feite kan beklemtoon of die inligting kan opsom.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele/ positiewe impak van Power Point-skyfies as ʼn visuele hulpmiddel EN/OF Negatiewes/Nadele - Onprofessionele hantering van die dataprojektor/‘PowerPoint’- aanbiedingsmateriaal√ kan lei tot irritasie/veroorsaak dat die gehoor belangstelling verloor.√ - Minder doeltreffend vir mense wat visueel gestremd is.√ - Om net van die skyfies af te lees √ sal die aanbieding vervelig/betekenloos maak.√ - Kan nie aangewend word√ sonder elektrisiteit/dataprojektor nie.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak/nadele van ʼn PowerPoint-aanbieding Sub maks (8) 25

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 5.4.2 Impak van uitdeelstukke: Voordele/positiewe impak: - Betekenisvolle uitdeelstukke kan aan die begin van die aanbieding uitgedeel word√ om aandag te trek/deelname aan te moedig.√ - Nota’s/Hardekopieë van die voorlegging kan aan die einde van die voorlegging uitgedeel word√ as ʼn herinnering van die kernfeite van die voorlegging.√ - Bykomende inligting, bv. kontakbesonderhede/pryslyste kan uitgedeel word√ om die besigheid se dienste bekend te stel.√ - Bruikbare inligting vir die verbetering van die volgende aanbieding kan verkry word√ as die gehoor vraelyste as terugvoer invul na die aanbieding.√ - Dit is maklik om uitdeelstukke op te dateer√ met nuutste inligting of verwikkelinge.√ - Notas kan met elektroniese skyfies vergelyk word√ om die akkuraatheid te bekragtig. √ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele/ positiewe impak van uitdeelstukke EN/OF Nadele/negatiewe impak: - Uitdeelstukke kan nie met klank gekombineer word nie√ en fokus net op visuele aspekte van inligting.√ - Die uitdeel van materiaal aan die begin van die aanbieding√ kan die gehoor se aandag aftrek.√ - Aangesien dit slegs die kerninligting opsom√, kan sommige detail verlore raak/uitgelos word.√ - Gedrukte materiaal is duur√ en dit is maklik om hardekopieë te verloor.√ - Verhoog die risiko van ongemagtigde duplisering/gebruik√ van vertroulike inligting.√ Enige ander relevante antwoord wat met die nadele/negatiewe impak van uitdeelstukke verband hou Sub maks (8) Maks (16) 26

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 5.5 Reageer op vrae op ʼn professionele/nie-aggressiewe manier - Sam behoort te staan deur die hele terugvoersessie.√√ - Wees beleefd/selfversekerd/vriendelik/professioneel wanneer vrae beantwoord word.√√ - Maak seker dat elke vraag/opmerking reg verstaan word voordat daarop gereageer word/Herbewoord/herhaal vrae indien onseker.√√ - Sam behoort eers goed te luister en dan te reageer.√√ - Verskaf terugvoering so gou as moontlik nadat die vraag gestel is of na die sessie.√√ - Wees reguit/eerlik/opreg wanneer vrae beantwoord word.√√ - Gebruik eenvoudige taal om die voorbeelde in aanbieding te ondersteun. √√ - Hou antwoorde kort en bly by die punt.√√ - Moedig vrae vanuit die gehoor/belggers aan.√√ - Spreek altyd die vraag/vrae aan, nooit die persoon nie.√√ - Gee erkenning vir goeie vrae om die gehoor aan te moedig om meer vrae te vra.√√ - Sam behoort nie self in ʼn debat betrokke te raak wanneer hy op vrae reageer nie.√√ - Sam behoort nie vrae te ontduik/vermy as hy nie die antwoord ken nie, maar eerder terugvoer daaroor op ʼn later stadium beloof.√√ - Spreek die volle gehoor/al die beleggers aan en nie net die persoon wat die vraag gevra het nie.√√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die aspekte om te oorweeg wanneer vrae professioneel/nie-aggressief beantwoord moet word Maks (8) 27

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 Gevolgtrekking/Slot - ʼn Multimedia aanbieding stel die aanbieder in staat om belangrike feite te beklemtoon deur die gebruik van relevante visuele hulpmiddels.√√ - ʼn Goed voorbereide aanbieding skep ʼn goeie indruk en kan potensiële beleggers lok.√√ - ʼn Goeie aanbieding verbeter die beeld van die besigheid/eienaar/bestuur.√√ - Professionele optrede gedurende ʼn aanbieding/terugvoer/vrae behoort tot die sukses van die aanbieding bydra.√√ - Uitdeelstukke stel die gehoor in staat om deur die inligting te gaan voor- en na die aanbieding.√√ Enige ander relevante gevolgtrekking/slot wat verband hou met multimeadia aanbieding/faktore wat in ag gehou moet word tydens die aanbieding/PowerPoint skryfies/uitdeelstukke/hanteer van terugvoer na die aanbieding Maks (2) VRAAG 5: UITEENSETTING VAN PUNTE BESONDERHEDE MAKSIMUM TOTAAL Inleiding 2 Ontwerp van ʼn multimedia aanbieding 10 Faktore wat gedurende aanbieding in gedagte moet 12 hou. Maks 32 Impak van PowerPoint-skyfies en uitdeelstukke 16 Professionele en nie-aggressiewe manier vrae 8 beantwoord Slot 2 INSIG Struktuur/Uitleg 2 8 Analise/interpretasie 2 Sintese 2 Oorspronklikheid/Voorbeelde 2 TOTALE PUNTE 40 SASO Vir elke komponent: Gee 2 punte indien aan al die vereistes voldoen is. Gee 1 punt indien aan sommige vereistes voldoen is. Gee 0 punte waar glad nie aan vereistes voldoen is nie. 28

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 VRAAG 6: BESIGHEIDSROLLE (DIVERSITEIT EN OMGEWINGSKWESSIES) 6.1 Inleiding - Besighede neem mense van verskillende kulturele agtergronde in diens wat lei tot ʼn diverse arbeidsmag.√ - Diversiteit verwys na die verskeidenheid mense wat in diens geneem word op grond van ouderdom/ras/geslag/etniese groep/gestremdheid/materiële rykdom/persoonlikhede ens.√ - Besighede behoort stelsels in plek te hê wat kwessies soos ras, taal en ouderdom ondersteun en aanpreek .√ - Die gesondheids- en veiligheidsverteenwoordiger speel ʼn kritieke rol om die effektiwiteit van veiligheid- en gesondheidsmaatreëls in die werkplek te verseker.√ Enige ander relevante inleiding wat verband hou met voordele van diversiteit in die werkplek/hantering van ras, taal en ouderdom/rol van die gesondheids- en veiligheidsverteenwoordigers Maks (2) 6.2 Voordele van diversiteit in die werkplek - Werkplekdiversiteit verbeter ʼn besigheid se vermoë om probleme op te los/te vernuwe en diverse markte te ontdek.√√ - Werknemers waardeer mekaar se diversiteit en leer om by mekaar aanklank te vind/te kommunikeer ten spyte van verskeidenheid.√√ - Diversiteit in die werkplek verbeter moraal/motivering.√√ - Werknemers toon groter lojaliteit aan die besigheid, omdat hulle voel dat hulle gerespekteer/aanvaar/verstaan word.√√ - ʼn Diverse arbeidsmag kan besighede ʼn mededingende voordeel gee, omdat hulle beter dienste as ander kan lewer.√√ - Dit maak goeie besigheidsin/verbeter winsgewendheid√, as verskille respekteer/diversiteit getoon word.√ - Diverse besighede verseker dat hul beleide/praktyke elke werknemer bemagtig om sy/haar beste te lewer/volle potensiaal bereik.√√ - Klante/Belanghebbendes evalueer besighede al hoe meer hul hantering/bestuur van diversiteit in die werkplek.√√ - Werkers met verskillende agtergronde kan verskillende perspektiewe na die besigheid bring.√√ - Diverse arbeidsmag stimuleer debat oor nuwe/verbeterde maniere om dinge gedoen te kry.√√ - Werkers verteenwoordig verskillende groepe en kan daarom klante se behoeftes beter identifiseer/bevredig.√√ - Besighede met ʼn diverse arbeidsmag het gewoonlik ʼn beter openbare beeld en kan meer klante lok.√√ Enige ander relevante antwoord wat met die voordele van diversiteit in die werkplek verband hou. Maks (12) 29

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 6.3 Hoe besighede ras, taal en ouderdom as diversiteits kwessies in die werkplek kan hanteer Hanteer van ras in die werkplek - Implementeer regstellende aksie-beleide√ soos deur die wet vereis.√ - Geen diskriminering√ mag op grond van velkleur plaasvind nie.√ - Voldoen aan die Wet op Gelyke Indiensneming (WGI) en BBSEB√ wanneer mense in diens geneem word.√ - Verseker dat die werkplek divers is√ deur mense uit verskillende rasgroepe in diens te neem.√ - Wanneer aanstellings gedoen word√, moet voorheen-benadeelde mense voorkeurbehandeling geniet.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die hantering van ras as ʼn diversiteitskwessie in die werkplek Sub Maks (6) Hantering van taal in die werkplek - Besighede kan spesifiseer dat alle kommunikasie net in een spesifieke taal sal wees√ en kan van werkers verwag om ʼn sekere vlotheidsvlak in die taal te hê.√ - Verskaf opleiding√ in die amptelike taal van die onderneming.√ - Neem ʼn tolk in diens√, sodat almal ten volle verstaan wat in ʼn vergadering gesê word.√ - Alle besigheidskontrakte behoort in ʼn maklik-verstaanbare taal beskikbaar te wees√, asook in die taal van keuse vir die relevante partye wat dit onderteken.√ - Geen werker behoort uitgesluit te voel√ in vergaderings wat net in een taal gehou word nie.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die hantering van taal as ʼn diversiteitskwessie in die werkplek Sub Maks (6) Hantering van ouderdom in die werkplek - Bevorderings behoort nie aan ouderdom gekoppel te wees nie√, maar eerder aan ʼn spesifieke vaardigheid.√ - ʼn Besigheid mag nie kinders jonger as 15 jaar√ in diens neem nie.√ - Ouderdomme van permanente werknemers behoort te wissel van 18 tot 65√ om alle ouderdomsgroepe in te sluit.√ - Besighede kan ʼn persoon wat ouer as die normale aftree-ouderdom is, in diens neem√, op voorwaarde dat hy/sy die mees bevoegde kandidaat is.√ - Besighede moet ouer werknemers aanmoedig√ om die jonger werknemers te help om hul potensiaal te ontwikkel.√ - Jong werknemers moet geadviseeri word om die ouer werknemers te respekteer√ en van hulle te leer.√ - Besighede behoort werknemers aan te moedig om sensitief te wees√ vir verskillende perspektiewe van verskillende ouderdomsgroepe.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die hantering van ouderdom as ʼn diversiteitskwessie in die werkplek Sub Maks (6) Maks (18) 30

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 6.4 Maniere om die omgewing te beskerm en mense se gesondheid te bevorder - Wette en regulasies moet nagekom word sodat winste√ nie ten koste van die omgewing gemaak word nie.√√ - Besoedeling en ander omgewingskwessies moet altyd in alle sake- aktiwiteite in ag geneem te word,√ bv. veilige verwydering van afval/storting van skadelike afval,√ ens. - Raak betrokke√ by omgewingsbewustheidsprogramme.√ - Die omgewing kan beskerm word deur produksietegnieke aan te pas√ wat skoner en groener tegnologie voorstaan.√ - Water vir menslike gebruik√ moet getoets word voordat dit gebruik word.√ - Bevorder natuurbewaring√ deur natuurlike hulpbronne te beskerm.√ - Verminder besoedeling√ deur hergebruik, vermindering en herwinning.√ - Verminder gebruik van goedere/dienste√ wat nie omgewingsvriendelik is nie.√ - Registreer/Raak betrokke by erkende instellings/liggame√ wat groen vrede ('green peace') bevorder. √ - Fisiese werkstoestande behoort altyd werkervriendelik/veilig te wees√ en beroepsgesondheid te bevorder.√ - Masjiene moet gereeld√ gediens/in stand gehou word.√ - Leer mense√ oor higiëne/gesondheidskwessies.√ - Moedig werknemers aan√ om vir gereelde mediese ondersoeke te gaan.√ Enige ander relevante antwoord wat verband hou met maniere wat die onderneming kan implementeer om die omgewing te bewaar en menslike gesondheid te bevorder Maks (8) 6.5 Rol van gesondheids- en veiligheidsverteenwoordigers in die werkplek - Verseker dat beskermende klere vir alle werkers voorsien word/beskikbaar is.√√ - Identifiseer potensiële gevaar in die werkplek.√√ - Inisiëer/Bevorder/Handhaaf/Hersien maatreëls om werkers se gesondheid en veiligheid te verseker.√√ - Kontroleer/Monitor die effektiwiteit van gesondheids- en veiligheidsmaatreëls saam met bestuur.√√ - Maak seker dat alle toerusting wat nodig is om werk te doen voorsien word/gereeld nagegaan word.√√ - Bevorder veiligheidsopleiding sodat werknemers potensiële gevare kan vermy/pro-aktief optree.√√ - Verseker dat gevaarlike toerusting onder toesig van opgeleide/gekwalifiseerde werkers gebruik word.√√ - Maak seker dat werkers se gesondheid en veiligheid nie in gevaar gestel word deur gevare wat ontstaan uit produksie/verwerking/opberging/vervoer van materiaal/toerusting.√√ - Werk saam met die werkgewer om enige ongelukke/klagtes van werkers rakende gesondheid en veiligheid in die werkplek, te ondersoek.√√ - Veseker dat werkgewers aan 'COIDA' voldoen.√√ Enige ander relevante antwoord wat met die rol van gesondheids- en veiligheidsverteenwoordigers in die versekering van ʼn gesonde en veilige werksomgewing verband hou Maks (8) 31

Downloaded from hlayiso.com 10722/20 6.6 Slot - Besighede moet diversiteit doeltreffend hanteer om vooroordele/rassisme/stereotipering in die werkplek te vermy.√√ - Besighede moet seker maak dat alle werkers gelyk behandel word ongeag ras, taal, ouderdom, ens.√√ - Die gesondheids- en veiligheidsverteenwoordigers moet in staat wees om namens die werkers op te tree om gesondheids- en veiligheidskwessies in die werkplek op te los.√√ - Die gesondheids- en veiligheidsverteenwoordigers moet seker maak dat werkers in ʼn omgewing werk, wat bydra tot veiligheidsmaatreëls, - prosedures en -reëls.√√ - Besighede moet stelsels in plek sit om te verseker dat daar geen skadelike impak op die gesondheid en veiligheid van werkers sal wees nie.√√ Enige ander relevante gevolgtrekking/slot wat met die voordele van diversiteit/ras/taal/ouderdom/gesondheids- en veiligheidsverteenwoordiger verband hou Maks (2) VRAAG 6: UITEENSETTING VAN PUNTE Besonderhede Maksimum Totaal Inleiding 2 Voordele van diversiteit in die werkplek. . 12 Ras, taal en ouderdom as diversiteitskwessies 18 in die werkplek. Maniere waarop die onderneming die Maks 32 omgewing kan beskerm en menslike 8 gesondheid kan bevorder Rol van die gesondheids- en 8 veiligheidsverteenwoordigerin die werkplek. Gevolgtrekking/Slot 2 INSIG 2 Struktuur 2 Ontleding, vertolking 2 8 Sintese 2 Oorspronklikheid/Voorbeeld 2 TOTALE PUNTE 40 SASO – vir elke komponent: Gee 2 punte indien aan alle vereistes voldoen is. Gee 1 punt indien aan sommige vereistes voldoen is. Gee 0 punte waar glad nie aan vereistes voldoen is nie. TOTAAL AFDELING C: 40 TOTAAL: 150 32