Life Sciences Grade 12 P2 Gauteng Mock 2018 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com VOORBEREIDENDE EKSAMEN 2018 NASIENRIGLYNE LEWENSWETENSKAPPE (VRAESTEL 2) (10832) 12 bladsye

Downloaded from hlayiso.com 10832/18 GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS VOORBEREIDENDE EKSAMEN LEWENSWETENSKAPPE (Vraestel 2) NASIENRIGLYNE BEGINSELS MET BETREKKING TOT DIE NASIEN VAN LEWENSWETENSKAPPE 1. Indien meer inligting as die puntetoekenning gegee word Hou op merk nadat die maksimum punte verkry is en trek ʼn kronkellyn en dui 'maks'-punte in die regterkantse kantlyn aan. 2. Indien, byvoorbeeld, drie redes vereis word en vyf word gegee Merk net die eerste drie, ongeag of almal of sommige korrek / nie korrek is nie. 3. Indien die hele proses beskryf word terwyl slegs ʼn deel vereis word Lees alles en krediteer die relevante dele. 4. Indien vergelykings vereis word, maar beskrywings word gegee Aanvaar indien die verskille / ooreenkomste duidelik is. 5. Indien tabulering vereis word, maar paragrawe word gegee Kandidate sal punte verbeur indien nie getabuleer nie. 6. As geannoteerde diagramme aangebied word, terwyl beskrywings vereis word Kandidate sal punte verbeur. 7. Indien vloeidiagramme i.p.v. beskrywings aangebied word Kandidate sal punte verbeur. 8. Indien die volgorde vaag is en skakelings nie sin maak nie Krediteer waar volgorde en skakelings korrek is. Waar volgorde en skakelings nie korrek is nie, moenie krediteer nie. As die volgorde en skakelings weer korrek is, gaan voort om te krediteer. 9. Onherkenbare afkortings Aanvaar indien dit aan die begin in die antwoord omskryf is. Indien dit nie omskryf is nie, moenie die onherkenbare afkorting krediteer nie, maar krediteer die res van die antwoord indien dit korrek is. 10. Verkeerd genommer Indien die antwoord die regte volgorde van die vrae pas, maar die verkeerde nommer word gegee, is dit aanvaarbaar. 2

Downloaded from hlayiso.com 10832/18 11. Indien taal wat gebruik word, die bedoelde betekenis verander Moenie aanvaar nie. 12. Spelfoute Aanvaar as dit herkenbaar is, mits dit nie iets anders in Lewenswetenskappe beteken nie of as dit buite konteks is. 13. Indien gewone name gegee word in terminologie Aanvaar, mits dit by die memobespreking aanvaar is. 14. Indien slegs die letter vereis word, maar slegs die naam word gegee (en andersom) Moenie krediteer nie 15. As eenhede nie in mate aangedui word nie Kandidate sal punte verbeur. Memorandum sal afsonderlik punte vir eenhede aandui. 16. Wees sensitief vir die betekenis van die antwoord, wat soms op verskillende maniere aangebied kan word 17. Opskrifte Alle illustrasies (diagramme, grafieke, tabelle, ens.) moet ʼn opskrif hê. 18. Vermenging van amptelike tale (terme en konsepte) ʼn Enkele woord of twee wat in enige amptelike taal voorkom anders as die leerder se assesseringstaal waarin die meeste van sy / haar antwoorde aangebied word, moet gekrediteer word, indien dit korrek is. ʼn Nasiener wat in die relevante amptelike taal vaardig is, moet geraadpleeg word. Dit geld vir alle amptelike tale. 19. Veranderinge aan die memorandum Geen veranderinge mag aan die goedgekeurde memorandum aangebring word sonder dat daar met die provinsiale interne moderator beraadslaag is nie. 3

Downloaded from hlayiso.com 10832/18 AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 B 1.1.2 C 1.1.3 A 1.1.4 A 1.1.5 C 1.1.6 B 1.1.7 D 1.1.8 C 1.1.9 D 1.1.10 B (10x2) (20) 1.2 1.2.1 Kunsmatige seleksie  / selektiewe teling 1.2.2 Onvolledige dominansie  1.2.3 Timien  1.2.4 Spesies  1.2.5 Natuurlike seleksie 1.2.6 Gepunte ewewig / Gepunktueerde ekwilibrium  1.2.7 africanus  / Australopithecus africanus / A. africanus 1.2.8 Diskontinue  variasie (8x1) (8) 1.3 1.3.1 B alleenlik  1.3.2 Beide A en B  1.3.3 A alleenlik  (3x2) (6) 4

Downloaded from hlayiso.com 10832/18 1.4 1.4.1 (a) 3 (1) (b) 1 (1) 1.4.2 Ko-dominansie (1) 1.4.3 (a) i (1) (b) I A ; IB  (2) 1.4.4 (a) i i  (1) (b) I A i  (1) (c) IB i (1) 1.4.5 Nee (1) (10) 1.5 1.5.1 C F (Merk slegs eerste TWEE.) (2) 1.5.2 A E (Merk slegs eerste TWEE.) (2) 1.5.3 Identifiseer kriminele / los misdade op Identifiseer dooie mense / slagoffers Identifiseer vermiste familie lede (Merk slegs eerste TWEE.) (2) (6) TOTAAL AFDELING A: 50 5

Downloaded from hlayiso.com 10832/18 AFDELING B VRAAG 2 2.1 2.1.1 Verandering van genetiese samestelling / manipulering / oordrag van gene  van ʼn organisme sodat dit mense se behoeftes tevrede stel  (2) 2.1.2 44 miljoen hektaar  (1) 2.1.3 Indië  (1) 2.1.4 Katoen (1) 2.1.5 - Gewasse toon weerstand teen plae / siektes / droogte - Verminder die gebruik van plaagdoder  / koste aan produksie - Toename in weerstand teen chemikalië  / weerstand teen onkruiddoder - Verminder bederwing  / die raklewe van gewasse word verhoog / afname in vermorsing - Toename in voedingswaarde van gewasse  (Merk slegs eerste DRIE.) (Enige 3) (3) 6

Downloaded from hlayiso.com 10832/18 2.1.6 ʼn Kolomgrafiek wat die hoeveelheid grond wat gebruik word om GM gewasse te kultiveer in verskeie lande voor te stel Hektaar wat gebruik word vir kultivering 50 44 45 40 35 30 25 20 (miljoene) 15 11 12 10 4 5 2 0 Brasilië Brasilieë Kanada Kanada China China Indië Indië Suid- Suid- Afrika Afrika Lande Riglyne vir assessering van die grafiek: Kolomgrafiek geteken T 1 Opskrif van die grafiek sluit beide veranderlikes in C 1 Korrekte byskrif vir die X-as Korrekte byskrif en eenheid vir die Y-as S 1 Gelyke breedte(wydte) en intervalle van kolomme Korrekte skaal vir Y -as W 1 Teken van kolomme D 1: 1 tot 3 kolomme korrek geteken 2: 4 tot 5 kolomme korrek geteken * Gebruik kode op regmerkie om grafiek te merk. NOTA: As 'n lyngrafiek geteken is – ken net punte vir 'opskrif en benoeming van die X en Y asse'. As 'n histogram geteken is – punte sal slegs verloor word vir die 'grafiektipe en die skale van die asse'. (6) (14) 7

Downloaded from hlayiso.com 10832/18 2.2 2.2.1 Geen (1) 2.2.2 Transkripsie (1) 2.2.3 (a) DNS  (1) (b) bRNS / boodskapperRNS (mRNA)  (1) 2.2.4 Ensieme (1) 2.2.5 6 (1) 2.2.6 - Translasie  * - Elke oRNS (oordragRNS / tRNA) dra ʼn spesifieke aminosuur - wanneer die antikodon op die oRNS - pas by die kodon op die bRNS (mRNA) - dan sal die oRNS (tRNA) die aminosuur wat benodig word, na die ribosoom neem - aangrensende aminosure word aanmekaar verbind - deur peptiedbindings - ʼn polipeptiedketting word gevorm  / ʼn proteïen word gevorm (*1 Verpligte punt + enige 5) (6) (12) 2.3 2.3.1 (a) TTGG ttgg (2) (b) TtGg (2) 2.3.2 TG, Tg, tG, tg (2) Let Wel: 1 – 3 korrek vir een punt Alles korrek vir twee punte (6) 2.4 2.4.1 (a) Het die toestand (1) (b) Het nie die toestand nie (1) 2.4.2 Bb (1) 2.4.3 - Lindi het twee resessiewe allele en die toestand word beheer deur ʼn dominante alleel wat dus tot gevolg het dat sy nie die toestand het nie - Sy het een resessiewe alleel vanaf haar vader geërf wat homosigoties ressessief is vir die toestand en - een resesiewe alleel vanaf haar moeder geërf wat heterosigoties is vir die toestand (Enige 4) (4) 2.4.4 50% / ½ kans (1) (8) [40] 8

Downloaded from hlayiso.com 10832/18 VRAAG 3 3.1 3.1.1 genetiese  / DNS bewyse (1) 3.1.2 Gedurende bevrugting dring slegs die nukleus van die sperm die ovum binne en die oorspronklike ovum word die sigoot  (3) 3.1.3 - Mutasies in die mitokondriale DNS  - toon dat oudste vroulike voorouer is van Afrika  - die fossiele van vroeë / oudste spesies / Ardipithecus, Australopithecus en Homo habilis - was slegs in Afrika gevind - die oudste fossiel van Homo erectus is in Afrika gevind /jonger fossiele is in ander dele van die wêreld gevind - die oudste / primitiefste artefakte: (gereedskap, kuns, eetgerei ens.) is in Afrika gevind (Enige 5) (5) (9) 3.2 3.2.1 3,8 mjg  (Aanvaar 3,8 tot 3,9 mjg.) (1) 3.2.2 Homo sapiens  / H. sapiens (1) 3.2.3 Australopithecus africanus / A. africanus (1) 3.2.4 1250 – 500  = 750 / 500 x 100 = 150% (3) 3.2.5 Was in staat om maklike klip gereedskap en implemente te gebruik (1) (7) 3.3 3.3.1 Die kleiner vlerke maak die pikkewyne meer vaartbelyn  (stroombelyn) / verminder wrywing En dit kan dus vinniger beweeg in die water (2) 3.3.2 - volgens Lamarck se teorie of wet van gebruik en ongebruik* - en oorerwing van verworwe kenmerke* - was al die pikkewyne se vlerke normale grootteoorspronklik - omdat die vlerke nie gebruik was nie / minder gebruik is - het die pikkewyn aangepas om te swem in water - en die vlerke het kleiner geword - Die kleiner vlerke wat so verwerf is - is oorgedra na hul nakomelinge / die volgende generasie / was oorgeërf, wat pikkewyne met klein vlerkies tot gevolg gehad het (*Verplige 2 + enige 4) (6) (8) 9

Downloaded from hlayiso.com 10832/18 3.4 3.4.1 45 (1) 3.4.2 - Konsulteer met verskeie hospitale / kraaminstellings om die data te versamel en die data te gebruik wat hulle voorsien / kry toestemming van hospitale / kraaminstellings  - Kry toestemming van die moeders om die data te gebruik  - Wetenskaplikes bepaal hoe groot die monster moet wees  - Maak seker die monster sluit verwagtende moeders van verskeie ouderdomme in  - Besluit hoe die data gaan noteer word - Besluit hoe lank die opname sal duur / tydsduur van opname (Enige 4) (4) 3.4.3 (a) Ouderdom van die moeder (1) (b) Hoeveelheid babas wat gebore is met Down sindroom (1) 3.4.4 Doen die opname oor ʼn tydperk van langer as ʼn jaar  / herhaal die ondersoek Gebruik meer as 5 000 geboortes  / vergroot die monstergrootte (Enige 1) (1) 3.4.5 Hoe ouer die ma, hoe groter is die risiko om ʼn baba met Down- sindroom te hê  (2) (10) 3.5 - die voorouer populasie van paddas is geskei  in twee - as gevolg van kontinentale drywing*  / deur ʼn geografiese versperring - dus kon die twee dele van die bevolking nie meer kruisteel nie.  / daar was geen geenvloei tussen die twee bevolkings nie. - Natuurlike seleksie vind onafhanklik plaas in elke bevolking - As gevolg van die verskillende omgewingstoestande  op elke kontinent. - Die twee bevolkings was genotipies  - en fenotipies  - verskillend  - selfs al het die paddas weer met mekaar gemeng , - sal hulle nie in staat wees om te kruisteel nie  - Die twee bevolkings van paddas het nou verskillende spesies geword. (*1 Verpligte punt + enige 5) (6) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 10

Downloaded from hlayiso.com 10832/18 AFDELING C VRAAG 4 Skedel (S) - Die kranium van mense is groter as die kraniums van Afrika ape. - Wenkbrouriwwe in mense is minder ontwikkel as in Afrika ape. - Kraniale riwwe is nie teenwoordig in mense maar teenwoordig in Afrika ape. - Die foramen magnum van mense is in ʼn meer vorentoe posisie . - Die kake van mense is minder prognaties / minder uitstaande as Afrika ape s’n. - Die verhemelte / tandrangskikking in mense is meer geboë (parabolies) as in Afrika ape. - Die kake / spasies tussen tande is kleiner in mense. - mense het kleiner slagtande as Afrika ape. - Mense het ʼn goed ontwikkelde ken en minder ontwikkelde wangbene / sigomatiese boog. (Enige 5) (5) Maks 5 Ruggraat (R) - Mense het ʼn S-vormige ruggraat. - dit stel hul in staat om beter balans te handhaaf vir ʼn regop postuur - in bipedale beweging - terwyl ander Afrika ape ʼn C-vormige ruggraat het  - wat vorentoe leun - om viervoetigheid te fasiliteer (Enige 4) (4) Maks 4 Pelvis (Bekkengordel) (P) - Mense het ʼn korter, wyer pelvis (bekken)  - dit laat beter ondersteuning toe  van die liggaam se gewig in ʼn regop posisie - terwyl ander Afrika ape ʼn langer, nouer pelvis (bekken) het omdat die liggaamsgewig gekonsentreer is op die boonste ledemate - Die onderste ledemate / bene en voete van mense is onder die pelvis (bekken) en abdomen (buik)  vir tweevoetige beweging (Enige 4) (4) Maks 4 Foramen magnum (F) - Die foramen magnum van mense is in ʼn meer voorwaartse posisie  - wat toelaat dat die ruggraat onder die skedel geheg word - waar die foramen magnum in Afrika ape meer na agtertoe geleë is - wat toelaat dat die ruggraat agter die skedel geheg word (Enige 4) (4) Maks 4 (Gebruik kodes S, R, P en F by merkies wat help om onderafdelings se punte te onderskei, byvoorbeeld, S ; R; P; F) Inhoud: 17 Sintese: 3 (20) 11

Downloaded from hlayiso.com 10832/18 ASSESSERING VAN DIE AANBIEDING VAN DIE OPSTEL Kriteria Relevansie (R) Logiese volgorde (L) Volledigheid (C) Algemeen Alle inligting gegee wat Idees gerangskik in ʼn Alle aspekte wat in die relevant is ten opsigte logiese volgorde / opstel vraag genoem van die vraag. oorsaak-effek orde. is, is suksesvol gedek. In hierdie Slegs inligting relevant Al die informasie ten Korrekte punte sluit in: opstel ten opsigte van opsigte van die - 3/5 vir skedel eienskappe van die beskrywing van: - 8/12 vir die skedel van Homo Die struktuur van die eienskappe van sapiens (mense) wat skedel van Homo bipedalisme hulle onderskei van sapiens (mense) en Afrika ape en die Afrika ape en die eienskappe van ʼn eienskappe van bipedale skelet. Daar bipedale skelette is is geen irrelevante gegee in ʼn logiese informasie nie. volgorde. Punt 1 1 1 TOTAAL AFDELING C: 20 TOTAAL: 150 12