Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 1220159 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2015, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2015

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) 2015 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 80 Imemorandamu le inamakhasi ali-9. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi lokuThoma lokuNgeza (FAL)/P1 2 DBE/2015 SCE – Imemorandamu ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Ukutshwaywa kwesifundo sokuzwisisa • Ngebanga lokobana umnqopho omkhulu ukuzwisisa, amagama angakapeledwa kuhle neemphoso zelimi eempendulweni azingajeziswa ngaphandle kobana mhlamunye iimphoso ezenziweko zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo/ ukuzwisiseka kwependulo. (Iimphoso kufanele zitjengiswe/zitshwaywe). • Nangabe umfundi usebenzise amagama avela kamanye amalimi angasi ngewelimi ahlolwa ngalo, ungawatjheji/eqisele amehlo amagama lawo, nangabe amagama lawo anemba ipendulo ungamjezisi. Kodwana nangabe etheksthini kusetjenziswe igama elivela kwelinye ilimi begodu lifanele libe yipendulo, lamukelekile. YELELA: Imibuzo evulekileko efuna iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, ngiyavuma nofana ngiyaphika, liqiniso nofana mbono, liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa isekelo kwaphela (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA) • Nangabe kulindeleke ipendulo yegama elilodwa kodwana umfundi unikele umutjho woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale ngepeni enombala ohlukileko (highlighted). • Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana umfundi unikele amanengi, tshwaya amabili/amathathu wokuthoma kwaphela. • Yamukela ukuhlukana kwelimi lesigodi. • Emibuzweni yokukhetha ipendulo ekungiyo, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko. 1.1 1.1.1 - Ufanele ukwazi ukuzithathela iinqunto ezihlakaniphileko. - Ufanele ukwazi ukusebenzisa imali kuhle. (2) 1.1.2 - Kukobana uyokuhlalaphi. - Uyokukhamba ngani nawuya emsebenzini. (2) 1.1.3 - Ukubonakala bona bayasebenza ngezambatho. - Ukuthanda umtjhiningqondo ophathwako nofana umaliledinini obizako. - Ukukhetha indawo yokuhlala ebizako. (2) (Yinye ipendulo kezingehla). 1.1.4 - Ikoloyi izokudinga ipetroli ukuze ikhambe. - Ikoloyi kufanele ibe netjhorensi. - Kufanele inande iya egaratjhi iyokuhlolwa bona isese sebujameni obuhle na. (2) (Zimbili iimpendulo kezingehla). 1.1.5 Kungombana ekasini lakho zikhona izambatho ezihle nezingakufanela/ungazifumana usele uneenkolodo ezinengi zezambatho/Ungazifumana usichaka esifanelwako. (Yinye ipendulo kezingehla). (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi lokuThoma lokuNgeza (FAL)/P1 3 DBE/2015 SCE – Imemorandamu 1.1.6 Abantu bayambuka bona uthenge ikoloyi ehle kodwana yena ufumane bona akakathabi ngombana uyibhadela ngemali enengi/Umuntu wenza into angakatjheji bona izomfaka ngaphakathi kwegandelelo elikhulu. (Yinye ipendulo kezingehla). (2) 1.1.7 - Kuqakathekile ngombana iba lilifa lakho. - Nawungasayifuniko ungayithengisa uzifumanele imali. - Ukghona ukonga imali ngombana nawuqatjhileko kuba neendleko ezibalwa emalini oyibhadela njalo ngenyanga. (Yinye ipendulo kezingehla). (2) 1.1.8 Unobangela kukobana imalakhe enengi uthenga ngayo izambatho angasakghona ukuthenga ezinye izinto azidingako/Unobangela kukobana akasabi nezinto eziqakatheke khulu ukudlula izambatho ezifana nendlu, ikoloyi, ifundo njll. (2) 1.1.9 Akusisiqunto esihlakaniphileko ngombana izinto lezo uzozibhadela nanyana ungazisebenzisi/Akusisiqunto esihlakaniphileko umaliledinini onezinto ezinengi njenge inthanethi, othatha iinthombe ubiza imali enengi kunaloyo onganazo. (2) 1.1.10 - Kuyafuneka bona azithabise ngombana ngokuzithabisa uphumuza ingqondwakhe izinto zemisebenzini. - Kuyafuneka ngombana ukghona ukuhlangana nabanye abantu kesinye isikhathi kube ngilabo enisemkhakheni owodwa ngomsebenzi bese ufumana ilwazi kibo. - Kuyafuneka umuntu azithabise ngezinto ezikhambelana nesimo sakhe somnotho. (Yinye ipendulo kezingehla). (2) 1.1.11 - Ngiyavumelana nesitatimendesi ngombana nawuthethe iinqunto ezihle ekusebenziseni imali oyirholako, ipumelelo iba khona. - Ngiyaphikisana nesitatimendesi ngombana ungasebenza kodwana nawungakwaziko ukuthatha iinqunto ezihle ungazifumana utlhaga ngebanga lokusebenzisa imali butjhulweni. (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa). (2) 1.1.12 Ikulumo le ihlathulula bona umuntu ufunda ngemitjhapho ayenzileko epilweni angabe asayibuyelela/Ikhuthaza umuntu bona angeze aphela amandla wokubuyelela enze into nangabe uyenzile ngaphambilini wahluleka/Ikulumo le iveza bona epumelelweni zikhona iintjhijilo umuntu ahlangabezana nazo ekufanele akghone ukuqalana nazo. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi lokuThoma lokuNgeza (FAL)/P1 4 DBE/2015 SCE – Imemorandamu 1.2 1.2.1 Yi-IEC/Yi-Independent Electoral Commission/Yikomotjhana yamakhetho ezijameleko. (1) 1.2.2 B/E-ofisini. (1) 1.2.3 - Ufanele ube nomazisi. - Ufanele ube neminyaka eli-18 nofana engaphezulu kwayo. - Ufanele ube sisakhamuzi salapha eSewula Afrika. - Ufanele uzitlolisele ukuvowuda. (Zimbili iimpendulo kezingehla). (2) 1.2.4 - Kuqakathekile bona umuntu akwenze ukuze akghone ukuzibandakanya ekukhetheni ihlangano ayifunako. - Kuqakathekile ngombana inarha ekutheni ithuthuke itlhoga abantu abazayirhola ngendlela efaneleko. - Kuqakathekile ngombana ukhetha bona wenze itjhuguluko kilokho okubona kungakalungi. - Akukaqakatheki bona umuntu akwenze ngombana nanyana ungayikhetha ihlangano oyifunako kodwana nasele ithole ilawulo lokuphatha ayisazifezi iindingo zabantu. (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa). (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi lokuThoma lokuNgeza (FAL)/P1 5 DBE/2015 SCE – Imemorandamu ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Ukurhunyeza okumayelana nokuqakatheka komndeni. Umdzubhulo osetheksthini. Iphuzu eliqakathekileko A 'Ukobana umndenakho mkhulu 1 Umndeni ngiwo okhulisa umuntu nofana mncani kangangani lokho kusukela amncani kufikela ababe akukaqakatheki.' Umndeni usisekelo mdala. sokukhula komuntu kusukela alisana ababe ngokhamba ngedondolo. B Emndenini kulapha abantu 2 Umndeni ukghona ukukunikela bafumana khona ithando. ithando. 'Kungebangelo umbuso neenhlangano ezizijameleko zikhuthaza bona abantwana abalahliweko nabanganababelethi bambelekelwe ukuze bathole ithando lomndeni.' C 'Isimilo sakhiwa mndeni. Umma 3 Umndeni uqakatheke khulu uMaya Angelou we-Amerika omtloli ekwakheni isimilo somuntu. weencwadi, imbongi nomvumi uthi, 'Ukuthandwa mndenakho kwenza bona isimilo sakho sakheke. Uba namandla wokuqalana neentjhijilo zangamalanga.' D 'Umuntu ufunda izinto ezimagugu 4 Umndeni ufundisana amagugu wepilo emndenini njengokunakekela wepilo. abanye abantu, ukuba nomusa nokukhuthalela ukuhlala uthabile.' E 'Amasiko nekolelo kwenza bona 5 Umuntu imvelaphi yakhe uyifumana sihluke. Umndeni uqakathekile emndenini. ukuze umuntu akghone ukwazi imvelaphi yakhe.' F 'Woke umuntu uzizwa avikelekile 6 Emndenini ufumana ivikeleko. nakanomndenakhe. Isana leenyanga nawulitjhiya nomuntu elingamaziko, liyathoma lilile okuyikomba yokobana lizizwa lingakavikeleki.' G 'Nawusemrarweni isekelo 7 Umndeni ngiwo okusekela khulu ulifumana emndenini. Uba nawusemrarweni. namandla wokuqalana nomraro nawuthole isekelo lomndeni. Imindeni ngathi ingasekelana ngombana imindeni enepilo izala isitjhaba esiphilileko.' Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi lokuThoma lokuNgeza (FAL)/P1 6 DBE/2015 SCE – Imemorandamu IGRIDI YOKUTSHWAYA ISIRHUNYEZO Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela: • Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelophuzu eliqakathekileko). o 3 imitlomelo yelimi. o Inani loke: 10. • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi. o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi. o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi. (Tshwaya indima engehla ngokutjengisa umutjho oliphuzu ngetshwayo.) • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha umfundi nakadzubhule imitjho njengoba injalo ethekstini: o 6–7 yeendzubhulo: unganikeli umtlomelo welimi. o 1–5 yeendzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi. • Ukubalwa kwamagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko akukameli zijeziswe. YELELA: Iinrhunyezo zamagama azingasetjenziswa kodwana nazingafunyanwa esirhunyezweni, zifuze zibalwe njengegama ezilijameleko. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi lokuThoma lokuNgeza (FAL)/P1 7 DBE/2015 SCE – Imemorandamu ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3 UKUTSHWAYWA KWESIGABA C • Ukupeleda: o Ipendulo eligama linye kufanele itlonyeliswe nanyana ingakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko ayitjhugululi umqondo wegama. o Eempendulweni ezimumutjho ozeleko, ukupeledwa okungasingikho kufanele kujeziswe nangabe iphoso isesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kufanele itlolwe itshwayo lakangci ngendlela efaneleko. • Izakhiwo zemitjho kufanele zitlolwe ngehlelo ekungilo begodu zinikelwe ngemitjho ezeleko ukuya ngomyalo ngamunye. • Emibuzweni yokukhetha ipendulo ekungiyo, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko. 3.1. Ngilawa athi, UYAFUNA UKULALA UBUTHONGO NJENGESANA! ZIFUMANELE ISEDE YOKUNDLALA UMBHEDE NGAMANANI APHASI/Ngilawa atlolwe ngokunzima khulu athi: 'BEST BEDDING'/Ngilawa atlolwe ngamaledere amakhulu. (1) 3.2 - Yiza nobufakazi bomrholwakho. - Nawufuna nezinto zokufaka imisamelo ungezelela ngamakhulu amabili wamaranda. (2) 3.3 - Sithombe esikhombisa umkhiqizo lo. - Inani elibhadelwako ukuze uthole umkhiqizo lo. (Yinye ipendulo kezingehla). (1) 3.4 C/Ukudlelezela abathengi. (1) 3.5 - Kurogela abathengi bona beze bazokuthenga. - Kudlelezela abathengi ukuze bacabange bona ngiyo yodwa imali ebazoyibhadela. (Yinye ipendulo kezingehla). (2) 3.6 - Ngiyavumelana nesitatimendesi ngombana umkhangisi utjengise bona abarholako bangathengiselwa nabaphethe incwadi ebufakazi bomrholwabo. - Ngiyaphikisana nesitatimendesi ngombana nalaba abanganabo ubufakazi bomrholo banayo imali ebangathenga ngayo. (1) 3.7 Ikulumo le kutjhatjhalazi bonyana isetjenziselwa umnqopho wokudosa abathengi ngombana kungenzeka uzindlale ulale ngazo kodwana ubuthongo bungehla njengebesana/Ikulumo le iletha umqondo okhuthaza abantu bonyana lokha nawulele embhedeni omuhle ihliziyo nengqondo iyathokoza bese ubuthongo buzehlele kamnandi. (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa). (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi lokuThoma lokuNgeza (FAL)/P1 8 DBE/2015 SCE – Imemorandamu UMBUZO 4 4.1 Mqondo wobukhulu obudluleleko/Mqondo wokudelela. (1) 4.2 Isingathekiso. (1) 4.3 Sisabizwana sokukhomba. (1) 4.4 Umphathi uthe yena akanayo imali engako. (2) 4.5 D/Zisebenza ngamandla. (2) 4.6 Mina ngibetjhwe mnganami, angeze kwenzeka lokho. (1) 4.7 - Liqiniso, ikhamphani iraga kuhle begodu iyaphumelela ngebanga leensebenzi nazisebenza ngamandla nangendlela efaneleko. - Akusilo iqiniso, ikhamphani nayizakuraga kuhle beyiphumelele vane kungebanga leenqunto ezithathwa baphathi bazidlulisele eensebenzini. (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa). (2) [10] UMBUZO 5 5.1 5.1.1 Bangenisana nabanandisi ababuya e-Emerlo nabafika eZithabiseni. (Umfundi uzakutlonyeliswa nakasebenzise ihayifeni ukuhlukanisa abokamisa u-e). (2) 5.1.2 AboBathabile basela iinselo ezimakhaza nabafika emnyanyeni. (2) 5.1.3 Inyama yatjha thokgho/lothe ngombana aboBathabile bebazwelela ukulala kamnandi etjanini obuhlaza tlabha/talala. (2) 5.1.4 Indlela – Libizo. Ehle – Siphawulo. (2) 5.1.5 - Abantu bayokuhlala ngeenqhema. - Abantu bazokuhlala ngeenqhema. (Yinye ipendulo kezingehla). (2) 5.1.6 Lithe naliyokutjhinga ilanga bathoma ukuvuma ababhini abamenyweko. (2) 5.1.7 Lilimi lokududuza, lisetjenziswa umuntu nakezwe ubuhlungu. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi lokuThoma lokuNgeza (FAL)/P1 9 DBE/2015 SCE – Imemorandamu 5.2 5.2.1 Abodade abasesithombeni iinhlutjhwana zabo zidlekile (1) 5.2.2 C/lesiNgisi. (1) 5.2.3 Iinhluthu zikadade ziphetjhulwa mumoya. (2) 5.2.4 Unebandlululo ngombana akhona namasokana aphelelwa ziinhluthu. (2) [20] IMITLOMELO YESIGABA C: 40 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all