Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Question Paper

Question paperisiNdebele FALGrade 12201513 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2015, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2015

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) 2015 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: ama-iri ama-2 Iphepheli linamakhasi ali-13. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P1 2 DBE/2015 SCE YELELA 1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B, kanye NESIGABA-C. ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30) ISIGABA B: Ukurhunyeza (10) ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (40) 2. Phendula YOKE imibuzo. 3. Funda YOKE imiyalo onikelwe yona ngokuyelela okukhulu. 4. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 5. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE. 6. Tlola iinomboro zemibuzo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo. 7. Tjhiya umuda owodwa ngemva kwaleyo naleyo pendulo. 8. Tlola kuhle ngesandla esibonakalako. 9. Peleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako. 10. Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P1 3 DBE/2015 SCE ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Phendula UMBUZO 1.1 kanye NOMBUZO 1.2. 1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTI A YELELA IINQUNTO OZITHATHAKO NAWUTHOMA UKUSEBENZA Kunekulumo ethi; ifundo silodlhelo sepumelelo. Nawusafundako uvamise ukubona ngathi mhlana usebenzako sewufikile epumelelweni, kanti akusinjalo. Nawuthoma ukusebenza kulapha ipilo ikubuza khona bona ungubani? Lokhu kufakazelwa nanguMongameli wokuthoma wombuso weDemokhrasi enarheni yeSewula Afrika uDorhodera Nelson Mandela nakathi, 'Umuntu nakaqeda ukukhwela intaba, ufumana bona kusese nezinye izinto ezinengi ekufanele azikhwele.' Le yindoda eyahlala iminyaka neminyaka ejele ilwela ikululeko. Kwamfanela bona athathe iinqunto. Ilutjha elinengi livamise ukuthoma ukusebenza kube emakhaya wabo akunanto ebangasiza ngayo. Ababelethi bakho nanoma bangaba babantu abazijameleko kodwana kufanele ukwazi ukuzithathela iinqunto ezihlakaniphileko begodu nokusebenzisa kuhle imali. Kuqakathekile bona uqunte ukobana uyokuhlalaphi begodu uyokukhamba ngani nawuya emsebenzini. Abantu abanengi kunokobana basebenzise iinthuthi zomphakathi, into efika qangi eengqondweni zabo kuthenga ikoloyi. Ufanele uhlole izinto ezimbadlwana nawuthatha isiqunto sokuthenga ikoloyi. Ufuna ikoloyi enjani begodu uzokukghona ukuyibhadela na? Umuntu uthenga umhlobo wekoloyi ozokwenza bona abangani bakhe bambuke. Akufuneki bona ube ngukarekwana ngombana ungagcina ufana nomuntu ombethe amanyathelo abizako kodwana aminyako. Iindleko zekoloyi akusiyimali yokuyibhadela inyanga nenyanga kwaphela. Kufanele ukhumbule bona ikoloyi ikhamba ngepetroli, ifanele ibe netjhorensi ezokusiza ukuyilungisa begodu kufanele inande ibuyiselwa egaratjhi iyokuhlolwa bona isese sebujameni obuhle na? Kuqakathekile bona uthenge ikoloyi ozokukghona ukuyibhadela kanye nezinye iindleko zayo zangeqadi. Ukukhetha indawo yokuhlala nakho kungesinye seenqunto ezinzima. Woke umuntu ufisa ukuhlala eduze nalapha asebenza khona. Kuyadingeka bona ucabange bona ufuna ukuhlala wedwa nofana ukuhlanganyela nabanye na? Indawo nawuhlala kiyo uwedwa iyabiza kanti ibuye ibize khulu nangabe ikamuru lakho linendlwana yokuzithumela ngaphakathi. Ufanele ukhuphe amehlo enyameni nawukhetha indawo yokuhlala. Obunye ubutjhapha obenziwa babantu abasese batjha abasebenzako kuhlala emqatjhweni ipilwabo yoke. Umuntu kufanele athenge indawana ezoba ngeyakhe nanoma ingaba yindlwana elifledzi yekamuru linye. Iinsetjenziswa zetheknoloji nazo ziba ziindingo. Nawuthatha isiqunto sokuthenga umtjhiningqondo ophathwako nofana umaliledinini ufanele ucabange kabili kathathu. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P1 4 DBE/2015 SCE Nawufuna umaliledinini cabangisisa bona izinto ezinengi ezikumaliledininapho uyazidinga na? Nawumumuntu othintana nabantu ngokubadosela nokuthumela imilayezo kwaphela, akunasidingo bona uthenge umaliledinini othatha iinthombe nosebenzisa i-inthanethi. Okhunye okubonakala kubuhlakaniphi besikhatjhana ngakelinye ihlangothi kubudlhayela basafuthi kuthenga iinsetjenziswa lezi ngesikolodo kunokuzithenga ngekhetjhi. Umaliledinini umbhadela ngokubuyelelwe kabili nawumthatha ngesikolodo. Udinga nokobana utjheje bona ikontraga oyitlikitlileko yokubhadela ngenjani. Umuntu obhadela umaliledinini angawuthengeli umoya ngaphambi kobana athintane nabantu uvamise ukobana nakathola isitatimende sokubhadela ekupheleni kwenyanga azifumane abambe ongenzasi. Izambatho zimraro omkhulu ebantwini nawungakghoni ukuthatha iinqunto. Siyathanda bona sibonakale bona siyasebenza khulukhulu ngezambatho. Nawuthanda ukubukwa ngendlela ombatha ngayo ungazifumana usichaka esifanelwako. Umnyaka nomnyaka kuba nefetjheni embathwako. Imihlangano yemindeni neminyanya minengi, nawumumuntu othanda izambatho khulu ugcina uthenga izambatho ezitja zokuya emnyanyeni omunye nomunye oya kiwo. Okudanisako kukobana ekasini lakho zikhona izambatho ezihle nezingakufanela ongaya ngazo ebantwini. Angisakhulumi- ke nangabe uthenga izambathwezo ngesikolodo uzozifumana sele uvele ngehloko hlangana neenkolodo zezambatho. Ikulumo ethi; uphila kanye ayitjho bona uhlale uzithabisa ngaso soke isikhathi. Nawufuna ukuyozithabisa, hlola qangi bona isikhwama sakho sijame njani. Ufanele uyikhethe iminyanya enababhini nabanandisi oya kiyo ungayi ngabangani. Kunokuya endaweni ethize uyozithabisa kungabe kube ngcono bona uzimemele abangani bakho nizilalelele umbhino loyo ekhaya. Uyobe ubulunge imali yokungena emnyanyeni lowo, iindleko zokukhamba nokudla obewuyokudla lapho. Ituthuko nawusebenzako ilethwa ziinqunto ozithathako. Nakungenzeka bona uthathe iinqunto ezikungenise eenkolodweni, funa isizo. Landela ikulumo kaDorhodera Nelson Mandela ethi, 'Ipumelelo ayilethwa kukobana angeze wawa epilweni kodwana ithi ungawa uvuke uzithathe.' Umuntu ufunda ngemitjhapho ayenzileko. [Ithethwe ku-Inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni] 1.1.1 Tlola izinto EZIMBILI okufanele uzenze nawuthoma ukusebenza. (2) 1.1.2 Tlola iinqunto EZIMBILI ezibonakala ziqakatheke khulu nawuthoma ukusebenza. (2) 1.1.3 Tlola ubutjhapha obuvezwe etheksthini obenziwa babantu abasese batjha abasebenzako. Tlola iphuzu ELILODWA. (2) 1.1.4 Rhunyeza ngamaphuzu AMABILI ezinye izinto eziziindingo zekoloyi ozokuqalana nazo, ngaphandle kwemali ozoyibhadela qobe ngenyanga. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P1 5 DBE/2015 SCE 1.1.5 Ngokuya kwetheksthi kubayini ungakafaneli bona njalo nje uthenge izambatho ezitja? (2) 1.1.6 Umuntu oba ngukarekwana nakathenga ikoloyi ugcina afana nomuntu ominywa manyathelo. Sekela isitatimendesi ngephuzu ELILODWA. (2) 1.1.7 Kubayini kuqakathekile bona uthenge indawana ibe ngeyakho kunokobana uqatjhe? Tlola iphuzu ELILODWA. (2) 1.1.8 Hlathulula unobangela owenza bona umuntu othanda ukubukwa ngendlela ambatha ngayo agcine sele kuthiwa usichaka esifanelwako. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.9 Kubayini kungasisiqunto esihlakaniphileko ukuthenga umaliledinini onezinto ezinengi ongazisebenzisiko? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 1.1.10 Umuntu nakasebenzako nokho kuyadingeka bona azithabise. Sekela isitatimendesi ngephuzu ELILODWA. (2) 1.1.11 'Nawusebenzako ituthuko ilethwa ziinqunto ozithathako.' Vumelana nofana uphikisane nesitatimendesi bese usekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 1.1.12 Tshwaya wenabe ngekulumo kaDorhodera Nelson Mandela ethi, 'Ipumelelo ayilethwa kukobana angeze wawa epilweni kodwana ithi ungawa uvuke uzithathe.' Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P1 6 DBE/2015 SCE 1.2 Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B I [Ithethwe ku-www.images.com] 1.2.1 Tlola igama lehlangano evezwe esithombeni etjheja ikambiso yalokho okwenziwa ngilo osesithombeni? (1) 1.2.2 Khetha ipendulo ekungasiyo kezilandelako. Lokhu okwenzeka esithombeni kuvamise ukwenzelwa kiyiphi indawo? A Esikolweni B E-ofisini C Eholweni yomphakathi D Emakhaya ngendlini (1) 1.2.3 Ngimiphi imigomo ebekwe mThethosisekelo weSewula Afrika efanele ilandelwe nakuzakukghonakala ukobana wenze lokhu okusesithombeni. Tlola amaphuzu AMABILI. (2) 1.2.4 Ingabe lokhu okwenziwa mumuntu ovezwe esithombeni esingehla kuqakathekile bona umuntu akwenze nofana akukaqakatheki? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P1 7 DBE/2015 SCE ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona. IMIYALO: 1. Ngamagama angadluli kwama-60, rhunyeza uveze amaphuzu ali-7 mayelana nokuqakatheka komndeni. 2. Nombora imitjhwakho kusukela kowoku-1 bekufike kewe-7. 3. Umutjho ngamunye owutlolako awube nomqondo owodwa. 4. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3. 5. Sebenzisa amagamakho ngendlela ongakghona ngayo ungabuyeleli utlole okusesirhunyezweni. 6. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo. UKUQAKATHEKA KOMNDENI Umndeni uqakatheke khulu epilweni yomuntu. Ukobana umndenakho mkhulu nofana mncani kangangani lokho akukaqakatheki. Umndeni usisekelo sokukhula komuntu kusukela alisana ababe ngokhamba ngedondolo. Umuntu uyakhula nanoma angakhuliswa ngugogo, ngubamkhulu nofana iinhlobo. Kunesaga esithi; intandani ehle ngumakhothwa ngunina kodwana nentandani imbala nayisese namanye amalungu womndeni igcina ikhulile. Emndenini kulapha abantu bafumana khona ithando. Kungebangelo umbuso neenhlangano ezizijameleko zikhuthaza bona abantwana abalahliweko nabanganababelethi bambelekelwe ukuze bathole ithando lomndeni. Isimilo sakhiwa mndeni. Umma uMaya Angelou we-Amerika omtloli weencwadi, imbongi nomvumi uthi, 'Ukuthandwa mndenakho kwenza bona isimilo sakho sakheke. Uba namandla wokuqalana neentjhijilo zangamalanga.' Iinkolo zingakabi khona, abogogo bebaditjha neenzukulwani zabo ngantambama bazithiyele iinolwana ezineemfundiso ezazisiza ukwakha isimilo. Umuntu ufunda izinto ezimagugu wepilo emndenini njengokunakekela abanye abantu, ukuba nomusa nokukhuthalela ukuhlala uthabile. Lokhu sikubona kanengi abantwana nabadlalako, omunye uthi nakalimeleko agijimele emuntwini omdala bese uyathuliswa atjhejwe. Abantwana bafunda ngezehlakalo ezinjalo ukunakekelana. Omunye nomunye umuntu unemvelaphi yakhe. Kwala ngitjho ningaba sitjhaba esisodwa kodwana, indlela esenza ngayo izinto emndenini iyahluka. Amasiko nekolelo kwenza bona sihluke. Umndeni uqakathekile ukuze umuntu akghone ukwazi imvelaphi yakhe. Woke umuntu uzizwa avikelekile nakanomndenakhe. Isana leenyanga nawulitjhiya nomuntu elingamaziko, lithoma lilile okuyikomba yokobana lizizwa lingakavikeleki. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P1 8 DBE/2015 SCE Umuntu mumuntu ngabantu, kungebangelo kanengi abantu baba nabangani. Ukobana unabangani bamambala kubonakala nawusemrarweni. Kunekulumo eliqiniso ethi; 'nawusemrarweni abangani baba bancani'. Nawusemrarweni isekelo ulifumana emndenini. Uba namandla wokuqalana nomraro nawuthole isekelo lomndeni. Imindeni ngathi ingasekelana ngombana imindeni enepilo izala isitjhaba esiphilileko. [Ithethwe ku-Inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni] [10] IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P1 9 DBE/2015 SCE ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3 Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. 3.1 Ngimaphi amagama asetjenziselwe ukudosa abathengi esikhangisweni esingehla. (1) 3.2 Tlola imibandela EMIBILI etholakala esikhangisweni. (2) 3.3 Ngaphandle kwamagama adosa abathengi ngikuphi okhunye okungaletha ikareko lokuthenga umkhiqizo lo? (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P1 10 DBE/2015 SCE 3.4 Khetha ipendulo enembako kezilandelako. Amagama asesikhangisweni esingehla athi, 'UYAFUNA UKULALA UBUTHONGO NJENGESANA'. Umkhangisi uwasebenzisele: A Ukubawa abathengi. B Ukunikela abathengi ilwazi. C Ukudlelezela abathengi. D Ukuncenga abathengi. (1) 3.5 Uyini umnqopho womkhangisi ngokutlola ngamagabhadlhela nangokunzima khulu inani lokuthenga umkhiqizo lo? Tlola iphuzu ELILODWA. (2) 3.6 Ngokuya ngesikhangiso esitlolwe ngehla okhangisako ufuna ukuthengisela abantu abasebenzako kwaphela. Vumelana nofana uphikisane nesitatimendesi bese usekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (1) 3.7 Tshwaya ngelihlo elibukhali ikulumo esetjenziswe mkhangisi ethi, 'Uyokulala ubuthongo njengesana'. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P1 11 DBE/2015 SCE UMBUZO 4 Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. 4.1 Tlola bona isakhi esithalelweko emutjhweni ongenzasi sinikela wuphi umqondo. Umphathi wekhamphani uphendule wathi, 'Umdosiphambili wabasebenzi uthwele ihlokokazi, ayikho into ayicabangako ngaphandle kwemali.' (1) 4.2 Tlola isifengqo esisetjenziswe emutjhweni olandelako. Umphathi wekhamphani le yimvu. (1) 4.3 Ingabe igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi lisikhekhe bani sekulumo. Ikhampani le ijame nje kungebanga lenu. (1) 4.4 Buyelela utlole umutjho olandelako kodwana ube yikulumo engakanqophi. Umphathi uthi, 'Mina anginayo imali engako.' (2) 4.5 Funda umbuzo olandelako bese ukhetha ipendulo EYODWA enembako: Amagama athi, 'Ziinkabi ezidosako' atjho ukuthi iinsebenzi zekhamphani ekukhulunywa ngayo le: A Zithanda imali. B Zinghonghoyila khulu. C Zivilapha khulu. D Zisebenza ngamandla. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P1 12 DBE/2015 SCE 4.6 Buyelela utlole umutjho olandelako kuthi esikhundleni sesaga esithalelweko ujamiselele ngehlathululo yaso. Mina ngibetjhwe mnganami, lingawa lidojwe ziinkukhu. (1) 4.7 Phendula umutjho ongenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. Ziinsebenzi ezenza ikhamphani irage kuhle beyiphumelele. (2) [10] UMBUZO 5 5.1 Funda itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. Inyanga kaSeptemba yinyanga yokugidinga isikhathi sesilimela. Ngiyo inyanga yokwamukela ihlobo. Namhlanje kungoMgqibelo uBathabile nabangani bakhe bayokugidinga ukuthwasa kwehlobo eZithabiseni Holiday Resort. Yafika idumela phezulu ikhumbi. Bazibiza ngaphakathi baphethe iinkhwamanqandisi ezizele swi neentulo zokuledlha. Bangenisana nabanandisi ababuya eemerlo emnyanyeni. Bafumana zibondiwe unombhenyani abindwa lithuli. Abantu bebahlezi ngeenqhenyana. Lithe naliyozifihla kunina ilanga bathoma ukuvuma ababhini abamenyiweko. Bagidinga kamnandi aboBathabile banaboNdlelehle bekwasa. Bebadinwe khulu balele etjanini. Bavuswa sililo sakaNdlelehle kanti uliliswa kukobana ulibele, inyama yatjha yaba msizi. UBathabile wathi 'Ncancabe, Ndlelehle ungalili awukenzi ngabomu'. 5.1.1 Buyelela utlole umutjho olandelako kodwana ulungise iimphoso zokupeleda. Bangenisana nabanandisi ababuya eemerlo nabafika eZithabiseni. (2) 5.1.2 Buyelela utlole umutjho olandelako kodwana utlole iimvumelwano ngendlela efaneleko. AboBathabile usela iinselo amakhaza nabafika emnyanyeni. (2) 5.1.3 Zalisa iinkhala ngezenzukuthi ezifaneleko emitjhweni elandelako. Inyama yatjha … ngombana aboBathabile bebazwelela ukulala kamnandi etjanini obuhlaza … (2) 5.1.4 Tlola iinkhekhe zekulumo ezakhe igama elithalelweko. UNdlelehle wabasela abangani bakhe inyama. (2) 5.1.5 Tlola umutjho olandelako ube sesikhathini esizako. Abantu bahlezi ngeenqhema. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P1 13 DBE/2015 SCE 5.1.6 Buyelela umutjho olandelako kuthi esikhundleni samagama athalelweko utlole atjho okufanako nawo. Lithe naliyozifihla kunina ilanga bathoma ukuvuma ababhini abamenyweko. (2) 5.1.7 Tlola umqondo omunyethwe lilimi elisetjenziswe emutjhweni ongenzasi begodu utjho nokobana lelilimi lisetjenziswa nakwenze njani. UBathabile wathi, 'Ncancabe, Ndlelehle ungalili awukenzi ngabomu.' (2) 5.2 Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. 5.2.1 Buyelela utlole umutjho olandelako bese utlola isinciphiso segama elithalelweko. Abodade abasesithombeni iinhluthu zabo zidlekile. (1) 5.2.2 Khetha ipendulo EYODWA kezilandelako. Iinhluthu zidliwa yikhemikhali nezezeso zazo. Igama elithalelweko emutjhweni ongehla libolekwe kiliphi ilimi: A lesiZulu. B lesiBhuru. C lesiNgisi. D lesiPedi. (1) 5.2.3 Buyelela umutjho olandelako kodwana uthome ngegama elithalelweko. Umoya uphephula iinhluthu zikadade. (2) 5.2.4 Ingabe umutjho ongenzasi unebandlululo nofana unobuhlangothi na? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. Abantu abaphelelwa ziinhluthu bodade kwaphela. (2) [20] IMITLOMELO YESIGABA C: 40 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all