Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
2018
AMANQAKU: 70
IXESHA: Iiyure 2
Olu viwo lunamaphepha angama-27.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC June Exams 2018 Question Paper
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exams 2018, 27 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exams · 2018 · isixhosa. Question paper, 27 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC June Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 27
- File size
- 468.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 27
This exam
NSC June Exams 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 1.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 2.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 2.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)17 marks
- Question 3.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 3.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)52 marks
Show all 16 questions
- Question 4.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 4.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 5.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 5.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 6.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 6.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 7.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 7.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)17 marks
- Question 8.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 8.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 2 DBE/2018
SCE
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.
2. MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha
lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
ukuyiphendula.
3. Eli phepha linamaCANDELO amaNE:
ICANDELO A: Inoveli (35)
ICANDELO B: Idrama (35)
ICANDELO C: Amabali amafutshane (35)
ICANDELO D: Isihobe (35)
4. Phendula imibuzo emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo:
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.
ICANDELO D: IMIBONGO
Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.
5. Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.
6. Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.
7. Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
kwiphepha lemibuzo.
8. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
9. Sebenzisa imizuzu engama-60 KWICANDELO NGALINYE.
10. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 3 DBE/2018
SCE
IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
ICANDELO A: INOVELI
Phendula NAWUPHI umbuso OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
INANI LOMBUZO AMANQAKU IPHEPHA
1. Kusa Kusihlwa 35 5
2. Umqol'Uphandle 35 7
3. UMonwabisi 35 10
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
4. Ndiyekeni 35 13
5. Inzala YamaRhamba 35 16
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
6.1 'Ndakuyicela ivuthiwe' 17 19
6.2 'Itutu laseTikitiki' 18 20
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
7.1 'Imbongi' 18 22
7.2 'Unjingalwazi PT Mtuze' 17 23
8.1 'Funzela enzulwini' 18 25
8.2 'Intaba kaNdoda' 17 26
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 4 DBE/2018
SCE
ITSHEKHLISTI
QAPHELA: Phendula imibuzo EMIBINI kumacandelo amaBINI.
Phawula (√) amacandelo owakhethileyo.
ICANDELO IINOMBOLO INANI PHAWULA
ZEMIBUZO LEMIBUZO (√)
EPHENDU-
LWAYO
A: INOVELI
1–3 1
(Kusa Kusihlwa)
(Umqol' Uphandle)
(Umonwabisi)
B: IDRAMA
4–5 1
(Ndiyekeni)
(Inzala yamaRhamba)
C: AMABALI AMAFUTSHANE
6.1 + 6.2 1
('Ndakuyicela ivuthiwe')
('Itutu lase Tikitiki')
D: ISIHOBE
1
('Imbongi') 7.1 + 7.2
('Unjingalwazi PT Mtuze')
OKANYE OKANYE
('Ukungcwatywa kwetalente') 8.1 + 8.2
('Funzela enzulwini')
QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 5 DBE/2018
SCE
ICANDELO A: INOVELI
Phendula YONKE imibuzo ekwinoveli oyifundileyo.
UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.
1.1 ISICATSHULWA A
'Hayi bo! Mfundisi, ngekhe ilunge loo nto. Siya kudliwa ngalaa
makhwenkwe. Akukho mntu uyidlala ngcono le ndawo kunoMpumelelo ...'
'Ndiyayazi loo nto ... kodwa akazi kubakho. Siza kuba sesifaka uSpuni lowa
ambambele. Naye ukwangumdlali ohlakaniphileyo, anditsho?'
Afana ayekelela amakhwenkwe kodwa enesikrokro kuba ke kambe ahle 5
aqonda ngokubetha kolwimi olu lwale titshala yawo ukuba lo amfunayo
akazi kumfumana ngeli xesha amfuna ngalo. Ngaphaya koko yayicace
mhlophe into yokuba uMnumzana Mafanazwe uyamazi apho akhoyo
uMpumelelo.
Eli tshawe lingundaba-mlonyeni kweli bali namhla, sisigantsontso 10
somfana ekubonakala ngathi woba nezoso akukhula. Akamde kuyaphi
phofu engemfutshane. Ngumfo oligcisa ngeminwe nangeenyawo ukanti
ubuchopho ubuphiwe. Le yinto kaNtsibande esinqe sayo siseLusikisiki
kuKhamisa. Apha kwesi sikolo ebekunyaka wakhe wokuqala kwisebe
lematriki. Ibanga leJ.C. wayeliphumelele kwiSekondari yaseLamontville 15
eThekwini.
Iincwadi bezibonisa ukuba wayephumelele kudidi oluphambili. Asingetsho
ukuba le nkqubo yakhe nale ngqondo yale nkwenkwe ibiseyicacile kweli
sebe okwakaloku nje kuba bekungekaviwa kwaye ebengekaxhonyelwa
mehlo eklasini kusini na. 20
Xa ephakathi kwabanye, wayeyinkomo edla yodwa, kuba wayesoloko
engumntu othuleyo engathathi nxaxheba kwiincoko neziqhulo zabanye
abafundi. Ngeso sizathu, abafundi abaninzi babengamgqibi ukuba
ungumntu oluhlobo luni na. Kodwa lo mntu wayesithi akuzimisela nokuba
kusentwenini na, akrwele umda. 25
1.1.1 Xela ukuba kutheni uMpumelelo engekho kulo mdlalo. (2)
1.1.2 Lizisa ntsingiselo ni igama 'lingundaba-mlonyeni' elibhalwe
ngqindilili kwisicatshulwa? (2)
1.1.3 Ingaba ibinzana, 'akrwele umda' liyichaza ngokuchanekileyo indlela
uMpumelelo awenze ngayo umsebenzi wobugqirha? Xhasa
impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 6 DBE/2018
SCE
1.1.4 Waya kufunda phi uMpumelelo akuba ephumelele eBlythswood? (1)
1.1.5 Chaza indlela ababanjwa ngayo ootsotsi ababeze kutshisa ivenkile
yakwaNtsibande. (2)
1.1.6 Xela injongo kaLungile ngokuthi uMpumelelo makazifunele
umsebenzi ngexesha leholide. (2)
1.1.7 Nika umyalelo owawusegqwetheni malunga nendima kaYolisa
kwaNtsibande. (2)
1.1.8 Khetha isenzeko esingeyonyani kweli bali kwezi:
A Ivenkile yakwaNtsibande yaqhekezwa.
B ULungile watshata noMebhelina.
C UThembisa watshata noMpumelelo.
D Abazali bakaMpumelelo basweleka. (1)
1.1.9 Kube bubuchule njani kule noveli ukwenza uLungile
noNomakhwezi babe nezimo ezahlukileyo? (2)
1.1.10 Chaza uluvo lombhali ngobunkedama kule noveli. (2)
KUNYE
1.2 ISICATSHULWA B
Lo mfana wenzakeleyo uye wabalekiswa esibhedlele ekwimeko embi. Athe
amapolisa efika babe ootsotsi sebengasavakali ndawo. Athe akuncina
uLizzie nanjengomntu uxhitshulweyo kuba esaziwa, wakhanyela kwaloo nto
yokuba uyabazi aba tsotsi. Iindaba zokuhlatywa komntu emdanisweni ziye
zaza kufika nakuNozililo obeseluvalelweni. Uye wachulumanca kuba 5
wayecinga ukuba nguMpumelelo, kodwa kuthe kwakufika unyana wakhe
wamxelela ukuba ngubani na lo uhlatyiweyo, wasitsho isikhalo kuba
kufumaniseke ukuba ngumtshana wakhe owayekhulele kowabo waza
kusebenza eThekwini. Amapolisa akakhange aphinde onwabe. Luye
lwaqina uphando. 10
Ngemini elandelayo, uThamsanqa udlene iindlebe nonyana wakhe mayela
nemeko yalapha eThekwini kwisithuba samashishini akhe. Umchazele
yonke into ibisenzeka ngeli xesha angekhoyo kude kuzofika kwesi siganeko
somdaniso. 'Nyana, kukho unyawo lwemfene kule nto. Ngahle liyelenqe eli,
kwaye ndiyabazi nabantu balo. Sendibulela nje ukuba wena ngokwakho 15
wenze isigqibo sokuya kusebenza eLusikisiki kuba icacile into yokuba la
mayelenqe ebeza kude emke nobomi bakho. Mna akazi kundenza nto
nyana; idolophu ndiyiqhelile.'
'Tatomncinci, ukuya kwam eLusikisiki, kukubizwa ngamawethu kuba
emaphupheni andicacisela ukuba ubizo lwam lulapho. Andiyihoyanga le 20
yala mayelenqe amdaka. Kwaye futhi andinakuze ndibaleke mntu mna. La
mayelenqe aqala ubawo esaphila.'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 7 DBE/2018
SCE
1.2.1 Nika isizathu esibangele ukuba uNozililo abe useluvalelweni. (2)
1.2.2 Xela impendulo uThamsanqa awayinika uNtongana xa wayefuna
iincwadi zevenkile. (2)
1.2.3 Inika ngcingani intetho kaThamsanqa ebhalwe ngqindilili kwisica-
tshulwa? (2)
1.2.4 Nika isikhalazo sabakwaMakhwetshu kunye nesabahlali
baseGliblands malunga nokuthengiselwa kukaLungile ivenkile. (2)
1.2.5 Xela isiphumo sokuphathisa uThamsanqa amashishini
akwaNtsibande. (1)
1.2.6 Ingaba uNomakhwezi ngumlinganiswa ongqukuva okanye
osicaba? Xhasa impendulo yakho. (3)
1.2.7 Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
impendulo yakho. (3)
1.2.8 Nika umxholo wale noveli. (2)
[35]
UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.
2.1 ISICATSHULWA C
Uthe akufikelela kwezo ngcinga, waphinda wancuma umntwan' asemzini.
Hayi ke ngoku, uncumo lujike lwanto yimbi. Kwaqala kwafingeka iintshiyi,
ubuso bazala intshwaqa, ulusu lwambatsha. Makube sasikho isizathu.
Ngokwenene sasikho kuba kwathi qatha zingcinga zimbi kwintombi
yakwaMonti: 'Kutheni ndizenza isiyatha kangaka nje? Ndingathini ukuthi 5
ekumthandeni kwam uEddie suke ndijike ndibe sisibhanxa? ...'
'Yindoda naye ufana namanye amadoda. Amadoda aqale nini ukuba
ngabantu? Maninzi kangakanani na amankazana aphoxwe ngamadoda
ebewathembile?
'Kunokwenzeka ngokwenene ukuba uEddie ndimnike ithuba lokuya 10
kwesinye isithandwa sakhe. Kunokwenzeka, ngokwenene, ukuba eso
sithandwa sesona asithanda ngaphezulu kunokuba endithanda. Ebefanele
ukuba ligwele ndakumxelela ngamanye amankazana akhe.
Bendingamqhuli. Intliziyo yam indixelela loo nto ngoku. 'Tyhini, baw'onofefe!
Ndaqala ndakhumbula ngoku, kunini oothoba-sikutyele bendilumkisa 15
ngoEddie. Kunini bendixelela ukuba le ndoda ngudlalani?
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 8 DBE/2018
SCE
Ndiqinisekile abayilibali inkowane efana nam xa ndimana ukubabhebhetha
ngelithi akukho nto injalo. Yini ukuzenza ilifa lentsini elizweni! Ndiphika nje,
ndiyazela phi imbilini kaEddie? 'Abe ke nalo Eddie ndimphikelayo
ngumgulukudu wenkulelwane yedolophu. Mna ndimazi bumini selengulo 20
myebelelana wento ekhangeleka ilinene. Eyona nto yandityhaphaza
amehlo okumondela yile ntshwaqane ayenza mihla le, endithembisa ukuba
siza kutshata. 'Uthi siza kutshata. Siza kutshata nini?'
2.1.1 Xela ukuba kwakutheni ukuze uEddie angakufuni ukuphoswa
ngulo mboniso ebefuna ukuya kuwo noLinda. (2)
2.1.2 Lizisa ntsingiselo ni igama 'ligwele' elibhalwe ngqindilili
kwisicatshulwa? (2)
2.1.3 Ingaba uzichaza ngokuchanekileyo uLinda xa ethi, 'Eyona nto
yandityhaphaza amehlo'? Xhasa impendulo yakho. (2)
2.1.4 Xela indawo aye kuyo uLinda emva kwale ntetho yakhe ikwesi
sicatshulwa. (1)
2.1.5 Chaza indlela uDuma awamxhasa ngayo uLinda ngexesha
awayeseluvalelweni. (2)
2.1.6 Nika injongo kaHlobo yokundwendwela eFemina House. (2)
2.1.7 Xela ukuba wawusithini umyalelo ovela kuEddie owawukwiTape
recorder? (2)
2.1.8 Khetha isenzeko esingeyonyani kweli bali kwezi:
A UHlobo wakhubeka wawa eMoonglow Night Club.
B UThembisa Ntlokonkulu wabanjelwa ukunxila.
C ULulama wabhubha engozini yemoto noEddie.
D UJoe Bumba wanika uHlobo ulwazi ngeTape recorder. (1)
2.1.9 Kube bubuchule njani kule noveli ukwenza uEddie Maga
noThembisa Ntlokonkulu babe nezimo ezahlukileyo? (2)
2.1.10 Chaza uluvo lombhali ngobugewu kule noveli. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 9 DBE/2018
SCE
2.2 ISICATSHULWA D
Uthe vumbululu kwangoko umtshutshisi, okaNgqondi, emveni kokuba
ebesoloko esenza amanye amabhunga nokaHlobo. Uhambise wathi,
'Ndiphakamela ukucela le nkundla isikhabe esi sicelo somthetheleli
wommangalelwa. Nangona lonke uphando selugqityiwe,
kunokuthelekelelwa ukuba ubungqina esinabo kwityala elilolu hlobo 5
bucekethekile kakhulu kangangokuba bungacunyuzwa lula
ngummangalelwa xa ethe wakhululwa.
'Ngaphezulu koko, singade sibe besimthembile ummangalelwa ngelixa
elingaphambili, simnika onke amawonga ngenxa yentembeko kodwa
ukuthenjwa komntu kuphela mhla wenza ububi okanye mhla warhanelwa 10
ngobubi. Kakade umntu uhleli engagqibeki, ingaziwa imbilini yakhe. Lowo
simthembayo senziwa kuba sisaneliswa koko kusemehlweni ethu. Athi
amaciko umntu ngumva wekhabhathi wona ungekho mehlweni amntu. Kulo
mmangalelwa, sesiwubonile umva obusoloko usinqabele. Sesimbonile
ukuba lilahle elinomthuthu. Masingazibeki ke esichengeni sokutshiswa 15
lilahle elinomthuthu naxa seside salibona. Nam ndisatshaya.'
Ide yathetha imantyi, 'Kwesi sithuba, inkundla yokhe ithi khebevu
okwemizuzwana engephi, khe ndiye kuqwalasela endikuvileyo.' Ekubuyeni,
imantyi ayibanga saphozisa maseko. Igadlele yathi, 'Ndizihlafunisisile zonke
iingongoma ezithe zabekwa phambi kwam ngala macala mabini abambene 20
ngeli tyala. Andibanga namathandabuzo ngesigqibo endifikelele kuso.'
2.2.1 Nika isizathu esibangela ukuba uNgqondi athi bambonile uLinda
ukuba ungumva wekhabhathi. (2)
2.2.2 Xela impendulo awayifumanayo uHlobo xa wayebuzisa
ngoNkosikazi uHobe kwiiofisi zakwaNolali. (2)
2.2.3 Inika ngcingani intetho yeMantyi ebhalwe ngqindilili kwisica-
tshulwa? (2)
2.2.4 Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi oluluncedo awalufumana
kuJoe Bumba uHlobo. (2)
2.2.5 Chaza isiphumo sesenzo sikaHlobo sokundwendwela eAll Safe
Bank. (1)
2.2.6 Ingaba uLinda Monti ngumlinganiswa ongqukuva okanye osicaba?
Xhasa impendulo yakho. (3)
2.2.7 Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
impendulo yakho. (3)
2.2.8 Nika umxholo wale noveli. (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 10 DBE/2018
SCE
UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2
3.1 ISICATSHULWA E
Kungoko ke waye wathanda ukusoloko ezula apho ngaphambili evenkileni
ebaleka ukusoloko ephakathi kwekhaya elo. Wakhula ke kungekho nto
ixhomisa amehlo ngakuye wade wafikelela kwithuba lokuqalisa isikolo.
Naye ke waqala kwakweso sikolo samabanga aphantsi salapho eNtshiqo.
Engenile esikolweni waqhuba nje kakuhle njengabanye bethu. 5
Wayephumelela kuloo mabanga aphantsi esemxukuxeleni womngcelele
wabafundi abo. Wathi xa akwibanga lesithandathu wabonakalisa ubuthuntu
bengqondo, kangangokuba kwiimviwo zaphakathi konyaka waphuma
isithathu ukusuka ekugqibeleni. Waphumelela nzima ukuphela kwaloo
nyaka ngokusebenzisana kwezo titshala zazimfundisa, zimthundeza 10
ngandlela zonke ukuba azithande iincwadi zakhe. Kunyaka olandelayo
wahluleka kukuphumelela ibanga lesixhenxe. Ootitshala bafa ziintloni
nodano kuba umntwana lowo ongqondo ilukhuni wayengowomntu
osixabisileyo eso sikolo, kwaye ke kwabangaphambili abantwana
bakaThandabantu kwakungenjalo. Imithandazo yeetitshala yaphendulwa xa 15
aphumelela ukuphela kwaloo nyaka, kwatsho kwathi xibilili kuzo zivuyela
ukuba wayeza kudlulela phambili angancami esephantsi kwazo.
Waya kungena kwibanga lesibhozo eNgcolosi. Kuloo nyaka wokuqala
akuzange kubekho nelincinane bethu ithemba lokuba angaphumelela.
Watshona akavela nakancinane ngokwentetho yabafundi. Nakolandelayo 20
unyaka ephinda elo banga kwaba seso sanyakenye. Iititshala zayana
ngamehlo zixakwe ukuba zenze ntoni na ukuncedisana naye. Walinga
okwesithathu uMonwabisi, hayi lambhulela amasaka ibanga lesibhozo
kwancameka tu.
3.1.1 Xela ukuba kwakutheni ukuze uMonwabisi angakuthandi
ukusoloko ephakathi kwekhaya. (2)
3.1.2 Lizisa ntsingiselo ni igama 'esemxukuxeleni' elibhalwe ngqindilili
kwisicatshulwa? (2)
3.1.3 Ingaba inkcaza ethi, 'ubuthuntu bengqondo' imchaza ngokuchane-
kileyo uMonwabisi xa ujonge indlela awaqhube ngayo amashishini
kaThandabantu ebalini? Xhasa impendulo yakho. (2)
3.1.4 Xela idolophu ezafunda kuyo iintombi zikaThandabantu zakuba
ziphume eNtshiqo. (1)
3.1.5 Chaza indlela uMamTolo akuqhubele phambili ngayo ukonakala
kwezimilo zabantwana bakhe. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 11 DBE/2018
SCE
3.1.6 Nika injongo yegqwetha ngokumngcambazisa ngemibuzo
uMonwabisi. (2)
3.1.7 Xela ukuba wawusithini umyalelo owunikwa uMonwabisi ligqwetha
malunga namashishini kaThandabantu. (2)
3.1.8 Khetha isenzeko esingeyonyani kweli bali kwezi:
A UThandabantu wayebelwa kakhulu ngabasebenzi.
B UMonwabisi waphumelela isidanga eyunivesithi.
C UNobuntu wagxothwa phakathi esikolweni.
D UMamTolo waya kubizela uThandabantu umfundisi. (1)
3.1.9 Kube bubuchule njani kule noveli ukwenza uThandabantu
noMamTolo babe nezimo ezahlukileyo? (2)
3.1.10 Chaza uluvo lombhali ngobunkedama kule noveli. (2)
3.2 ISICATSHULWA F
'Hayi tata musa ukuzikhathaza, khumbula kaloku imeko yempilo yakho.'
'Ndi-ndikhumbula yona kanye, nkosikazi. Ukuba okoko ndiphile impilo
yentsongelo, eyokushwabula. Ndade ndalahla nakuloo nkonzo
ndandiMakhele yona, ngokunga bendilindele imbuyekezo kungekuko ukuba
ndiyaMdumisa ndiMbonga ngendawo Andibeke kuyo ebomini. Koko Uthe 5
akundilinga njengoko Wamlingayo u-Abraham ngonyana wakhe u-Isake,
ndasuka mna ndangongenathemba lilele kuYe, ndangonekratshi, ndasuka
esifubeni saKhe. Mhlawumbi ndandimfamekiswe yimpumelelo andinike
yona.'
'Hayi tata konele noko ke ngoku musa ukuzixhela umphefumlo.' 10
'Nakanye nkosikazi, andizixheli, koko luvuyo lokuba kanti ndingomlahlileyo
njalo mna, Yena usandikhathalele esazihlupha ngam. Kuthe kanti kulo
mntwana mna ndandimgcina nje ndingajonge nto kuye, nguye lo
amsebenzisayo ukundibonisa ukuba usandithanda. Nceda ke nkosikazi
undibizele uMfundisi ndiphinde ndizinikele kuYe ndisenalo ithuba.' 15
Waguquka waphinda wajonga ngaseludongeni uRhadebe akaphinde abe
nalizwi, kwavakala nje isingqala ukuba indoda iyalila. Wema nematha
uMamTolo athi sele esemnyango aphinde abuye eze kuma ngakumandlalo
lowo.
UThandabantu wamhesha nje ngengalo engamjonganga, wade ke naye 20
waphuma ingqondo isadidekile. Wayeza kuthini kaloku ukungadideki?
Kwakunini bagqibelayo ukuya ecaweni? Wayeza kufika athini kuloo
Mfundisi njengokuba babengamazi negama nje?
Yena uMfundisi lowo wayengazi kusuka amwe ngempoxo kuba engazange
ababone nangemini enye ecaweni? 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 12 DBE/2018
SCE
3.2.1 Nika isizathu esibangele ukuba uThandabantu ayeke ukuya
ecaweni. (2)
3.2.2 Xela impendulo uMonwabisi awayinika uBra Sam xa wayembuza
abazali bakhe. (2)
3.2.3 Inika ngcingani intetho kaThandabantu ebhalwe ngqindilili
kwisicatshulwa? (2)
3.2.4 Nika ngeengongoma eziMBINI okwenzekayo emzini kaThanda-
bantu ngethuba wayephesheya. (2)
3.2.5 Nika isiphumo sesenzo sikaThandabantu sokuphatha abantu
kakubi. (1)
3.2.6 Ingaba uThandabantu ngumlinganiswa ongqukuva okanye
osicaba? Xhasa impendulo yakho. (3)
3.2.7 Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
impendulo yakho. (3)
3.2.8 Nika umxholo wale noveli. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 13 DBE/2018
SCE
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula YONKE imibuzo ekwidrama oyifundileyo.
UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2
4.1 ISICATSHULWA G
NDILA: Ndazi phi na Tshangisa, ngokuba isuthu ngathi liphume nam
nje.
MADALA: Hlala ndikuxelela ukuba uMawonga akunakumbeka entanyeni
okwedyokhwe.
NDILA: Eyona nto undibona ukungakwazi ukufundisa esisigqogqo oku 5
kwakhe kuyo yonke le ngingqi.
MADALA: Masidlule apho mfo wam. Ingaba yintoni ekuthuthe yaza
kukubek'apha?
NDILA: Ngomso Tshangisa yintlanganiso yenu, niza kubizelwa lo
mcimbi. Ndithe ke ndakuqonda ukuba iliwa libhek'umoya 10
ndabalekela kuwe.
MADALA: Utsho usithini ke mfo wam? Andithi ungumXhosa? Ngoku ke
uyazi ukuba isithabathaba yinkuthazo kwaXhosa.
NDILA: Sendiyilungiselele loo nto (Watsho emnika ama-R25,00).
MADALA: Heke! Kuthe kanti uyindoda mfo kaNdila. Asindlu kaThekwane 15
le uthi mandiyakhe yeyehobohobo. Kuya kufuneka ungathi uthi
nyi kunoku.
NDILA: Ndihambe kangakanani Tshangisa.
MADALA: Unani na mfondini? Ikhulu liyintoni kunokulahlekelwa
ngamawaka oya kuwamkela ubomi obu bakho x'usindile? 20
NDILA: Kulungile bawo ndiya kwenza elinye igalelo ekufeni kwenyanga.
MADALA: Hoho! Uzulumke intakobusi ishiyelwa elenkosi inqatha.
NDILA: Uya kuthini bawo ukungandithembi namhlanje, siqhele
ukwenzelana izinto nje?
MADALA: Mfo wam, ndikholwa kukumqonda umntu ekunyanisekeni 25
kwakhe kwinto athi ufuna yona, ndingahlali emlilweni ndingazi
apho uvela ngakhona umoya.
NDILA: Tshangisa lo mfo kaLoni ubudyakalashe, kuyafuneka ukuba
uqinise iqulo ukuze ndisinde.
MADALA: Oondonci bethu bakhula bagqiba. Ukungqivaza ngumkhwa 30
wamayilo neenyhwangi, ukungqodoza sisidanga samaciko
namachelezi.
4.1.1 Xela ukuba kutheni uNdila eze kwaMadala. (2)
4.1.2 Nika intsingiselo eziswa yintetho kaNdila ebhalwe ngqindilili
kwisicatshulwa. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 14 DBE/2018
SCE
4.1.3 Ingaba intetho kaNdila ethi 'iliwa libhek' umoya' iyichaza
ngokuchanekileyo imo akuyo emsebenzini? Xhasa impendulo
yakho. (2)
4.1.4 Xela indawo awaya kuphangela kuyo uNdila akumka eNobutho. (1)
4.1.5 Chaza indlela uRay awamxhasa ngayo uThandiwe ngexesha
uMawonga wayesoloko ekwaFuneka. (2)
4.1.6 Wayenanjongo ni uMaziko ngokuya kuxela uMawonga kuMadala? (2)
4.1.7 Nika umyalelo uFuneka awawunika uZanele malunga nendlela
yokuhlala ngomhla wetheko. (2)
4.1.8 Khetha isenzeko esingeyonyani kweli bali kwezi:
A UJekwa wacebisa ukuba Ndila makagxothwe.
B UMawonga walala endleleni onakalelwe yimoto.
C UMaziko wacebisa uNdila ukuba aziphindezele.
D UNomasoka noRay bandwendwela kwaMawonga. (1)
4.1.9 Kube bubuchule njani kule drama ukwenza uMaziko noNdila babe
nezimo ezahlukileyo? (2)
4.1.10 Chaza uluvo lombhali ngokuthanda imali kule drama. (2)
KUNYE
4.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA H
MAWONGA: Kuthe kanti ningamadoda, boys (atsho eyithabatha. Ibe
yimigudu ukusa emlonyeni isandla sityityimba.)
VUMA: Ungangxami mfundisi hleze iphalale.
HOMBAKAZI: O! Guga sithebe. Yingwe le ekuhlohleni.
MAWONGA: Asina ededelana kweli gada. 5
NZIMA: Kodwa Loni unxila kakubi wena ngathi akufundanga
khawenze nawe kudala usela obu bethu utywala.
DILIZA: Mfo wethu. Wenna! ungagabadeli, yititshala yakho le
uthetha nayo ngolu hlobo.
NZIMA: Suka akutitshwa ngoku, sisela utywala singamadoda sonke. 10
MAWONGA: Alright boys, Thulethu, sapha ihafu.
THULETHU: Unotshe! Iphi imali? Akubhatali wena.
MAWONGA: Ndinayo imali.
THULETHU: Ina ethe kuqala usandibamba imali yestreyiti nangoku.
MAWONGA: Eli lizwe limi ngemboleko mntanam. Ukuphila ngeenkozo 15
yinto yabantu abasele bephumelele.
THULETHU: Imali kuqala ubuciko abuzi kunceda nto.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 15 DBE/2018
SCE
MAWONGA: Enkosi (ethabatha ihafu). (Kuselwe kwada kwasebusuku.
Uphume apho uMawonga wonda ngendlu kaFuneka.)
MAWONGA: Nkqonkqo! Nkqo! 20
(Cwaka) Zanele, Zanele! (Cwaka) Zanele vula!
Nkqonkqo! Nkqo! (Cwaka) (Tywalakahla-wahla wophula
ifestile.)
ZANELE: Yintoni ebusuku apha?
MAWONGA: Vula uza-ku-ndiva. Vula, vu-u-u-la. 25
ZANELE: Kudala ndakuxelela ukuba funa ndawo yimbi.
MAWONGA: What? Uqhele ukubancuva, ubancuva ubalahle. Vula
(abethe ucango ngamandla.)
ZANELE: Uyakomela apho.
FUNEKA: Mawonga, uhlawula irente apha? Siza kungalali ngenxa 30
yakho? Uyaqala ukwaliwa?
MAWONGA: Ungena phi wena? Zanele, Vula (Cwaka) Akulalwa, tu. Imali
ya-a-m! Enga-aka? Vu-u-u-la Zanele. (Cwaka)
(Ukhwaze watsha ilizwi wadumba inqindi kukubetha ucango
wancama wagoduka emdaka enjalo) 35
4.2.1 Nika isizathu esibangela ukuba isandla sikaMawonga sityityimbe
kubenzima nokusisa emlonyeni. (2)
4.2.2 Xela impendulo awayinikayo uThandiwe xa ooNomadinga
babesithi makangamyeki uZanele emyenini wakhe. (2)
4.2.3 Inika ngcinga ni intetho kaNzima ebhalwe ngqindilili kwisica-
tshulwa? (2)
4.2.4 Nika izenzo zibe ziBINI azenzileyo uMaziko ukuze afumane
isikhundla sobunqununu. (2)
4.2.5 Xela isiphumo sokugxothwa kukaMawonga kwaFuneka. (1)
4.2.6 Ingaba uZanele ngumlinganiswa ongqukuva okanye osicaba?
Xhasa impendulo yakho. (3)
4.2.7 Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
impendulo yakho. (3)
4.2.8 Nika umxholo wale drama. (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 16 DBE/2018
SCE
UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokoti
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2.
5.1 ISICATSHULWA I
NOYONGO: Owu! Sukuzikhathaza wena sana lwam, banjalo bonke.
Sokuze ukhule kubo usahlala nabo, uya kuhlala ulusana,
de uphume uzimele.
DINA: Ewe hayi ndiyayibona nam leyo Sis' Yongs. Namhlanje
ngutata, ngomso ngumama, nako ngoku kungenelela 5
nobhuti.
NOYONGO: Hayi wena sana lwam ungazikhathazi, yonke into iza
kulunga. Jonga sana lwam, mandikucacisele ngenkqubo
yalapha, ukuze ukwazi nawe ukuyiqonda indima yakho.
DINA: Kulungile Sis' Yongs. 10
NOYONGO: Apha sana lwam, kuba wena uza kuqala, uza kusebenza
iintsuku nje ezimbalwa evekini. Yaye njengokuba
ungumntwana wesikolo, uza kusebenza iintsuku ezintathu
evekini. Uyeva sisi?
DINA: Ewe ndiyakuva Sis' Yongs. 15
NOYONGO: Heke sana lwam. Uza kungena emsebenzini
ngooLwesihlanu. Ulale uLwesihlanu, uMgqibelo neCawa,
ugoduke ngoMvulo, ukuze ukwazi ukuya esikolweni
ngoMvulo. Uyeva sisi?
DINA: Ndimamele Sis' Yongs. 20
NOYONGO: Heke. Uza kufumana ikhulu elinamashumi amahlanu
eeRandi qho ngeveki njengomvuzo wakho. Kodwa yonke
yona enye into yokutya, nendawo yokulala
akuzokuyihlawulela uza kuyifumana simahla. Uyeva sisi?
DINA: Ewe Sis' Yongs. 25
NOYONGO: Kukho iincwadi zomsebenzi ekufuneka sizilungisile, ukuze
ube ngumsebenzi walapha ngokusemthethweni. Uyaqonda
sisi?
DINA: Ewe Sis' Yongs.
NOYONGO: Jonga sana lwam. Nalu uxwebhu lwesivumelwano sokuba 30
ukususela namhlanje ungumsebenzi walapha. Sayina
apha sisi.
5.1.1 Xela ukuba kwakutheni ukuze abazali bakaDina bazikhathaze
ngaye. (2)
5.1.2 Izisa ntsingiselo ni intetho kaNoyongo ebhalwe ngqindilili
kwisicatshulwa? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 17 DBE/2018
SCE
5.1.3 Ingaba uyichaza ngokuchanekileyo uNoyongo indlela aza kuhlala
ngayo uDina xa athi, 'uza kuyifumana simahla'? Xhasa impendulo
yakho. (2)
5.1.4 Xela idolophu awaya kuphangela kuyo uZanoxolo. (1)
5.1.5 Chaza indlela awabanjwa ngayo uThambolenyoka. (2)
5.1.6 Wayenanjongo ni uNoyongo ngokusayinisa uDina uxwebhu
lwesivumelwano somsebenzi? (2)
5.1.7 Nika umyalelo uGxalaba awawunika uNoyongo malunga
noThambolenyoka. (2)
5.1.8 Khetha isenzeko esingeyonyani kweli bali kwezi:
A UDina waya kumangalela uNyoka emapoliseni.
B UGxalaba waqala wacela umtshato kunoNoyongo.
C UZanoxolo wathatha incula kaDina wayifihla.
D UKuku noDina ngabo abagxothwayo kwaNyoka. (1)
5.1.9 Kube bubuchule njani kule drama ukwenza uDina
noThambolenyoka babe nezimo ezahlukileyo? (2)
5.1.10 Chaza uluvo lombhali ngempathombi yabantu ababhinqileyo kule
drama. (2)
KUNYE
5.2 ISICATSHULWA J
NYOKA: (Ejika ebhekisa kuDina) – Hlala phantsi, hlala phantsi
ntombazana. Yintoni?
DINA: Asoze kaloku ubuchithe ubomi bam ubenze le nto, ukuze
obakho bushiyeke buyimbumba. Baza kondliwa yintoni aba
bantwana? Baza kondliwa yintengu? 5
NYOKA: (Exhome amehlo) – Uthetha ukuthini?
DINA: Ukutsho! Mene-menendini. Unyaka oneenyanga ezisibhozo
zonke, undiyoba apha undidlisa ityhefu undilalisa namadoda
endingawaziyo, ngoku uyandibukula okwerhamba libukula
inzala yalo. 10
NYOKA: Sowuphambene gqitha mntwanandini hhi! Futhi usile,
utwezekile. Khona sowuthetha ngabantwana nje, ngokabani
omnye lo?
DINA: Owu! Uyabuza? Ngokabani omnye lo? Kucacile ukuba ukho
lo umaziyo. Kanti uza kundazi gqwirhandini. 15
NYOKA: (Ekhwaza) Noyongo! Noyongo!
NOYONGO: (Engena emaphikana) Mlungu?
NYOKA: Biza isetyhurithi pha. Khawuleza, biza isetyhurithi ikhuphe le
nto. Rha yini le! Ndiza kugezelwa sisaphuselane kakade?
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 18 DBE/2018
SCE
DINA: Kanti andikakugezeli. Usaza kubona. Ndiza kubuchitha 20
buthi nya obu bukumkanana bakho bebhongo. Akuzi
kusala nalinye ilitye phezu kwelinye ndiyakuxelela.
NYOKA: Uthini?
DINA: Senditshilo.
NYOKA: Uza kuyenza njani loo nto? 25
DINA: Uza kubona lukulukundini lomthakathi.
NYOKA: Noyongo! Umeleni uthe phuhlu amehlo apho nje wena?
Akuvanga ukuba nditheni kuwe? (Ekhwaza) Khuphani le nto
apha. Khuphani le nto!
DINA: Hayi, sukuzihlupha nawe mene-menekazindini lomfazi, ndiza 30
kuziphumela. Kodwa! Niza kundazi.
(Uphume apho ejwaqeka ngumsindo, ebashiya
bekhwankqisiwe. Wagxanya ukuya kuphuma ngomnyango
kwigumbi elingaphambili …)
5.2.1 Nika isizathu esibangele ukuba uDina eze kwaNyoka ngale mini. (2)
5.2.2 Xela impendulo awayinika uNoyongo uThambolenyoka xa
wayemazisa ukuba uDina ungenwe ziziyobisi. (2)
5.2.3 Inika ngcinga ni intetho kaDina ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa? (2)
5.2.4 Nika zibeMBINI iinkcukacha ezikuxwebhu lwengqesho
olwasayiniswa uDina. (2)
5.2.5 Xela isiphumo sesenzo sikaThambolenyoka sokugxotha uKuku. (1)
5.2.6 Ingaba uNoyongo ngumlinganiswa ongqukuva okanye osicaba?
Xhasa impendulo yakho. (3)
5.2.7 Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
impendulo yakho. (3)
5.2.8 Nika umxholo wale drama. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 19 DBE/2018
SCE
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula YONKE imibuzo ekwibali elifutshane olifundileyo.
UMBUZO 6
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2
6.1 'NDAKUYICELA IVUTHIWE' – LL Ngewu
ISICATSHULWA K
Esi sibini sivuzwe ngomntwana oyinkwenkwe othiywe igama lokuba
nguMakwenzeke. Into emothusileyo uNozukile kukufumanisa ukuba
uninazala ukroba qho emphandeni. Akabanga nako ukuyinyamezela into
yokuphulaphula imbudede yomntu ozivelela etywaleni. Eyona nto ibimgqiba
ngamagwijo kaninazala ebevakala esekude ukuba uyeza. Kuye kwacaca 5
ukuba esi sibini asinakuhlalisana kakuhle. UNozukile ucinge ukuba
aphindele esikolweni ukuya kufunda ecinga ukuba ngokwenza njalo
uninazala uza kujongana nekhaya.
Intokazi ilahlele kude impahla zobufazi yangena kwimpahla zesikolo.
Ukhuze wancama uMaVumisa koko wabe umntwana waseThekwini enze 10
isigqibo sokuba akanakubuya mva. Uthe chu esikolweni ehamba
noMnyamezeli. UMaVumisa ukhe wayithi thsuphe le nyewe kumadoda
akwaNdlambe. Asabele amadoda eze kuziqondela. Afike aqobisa engxolisa
uNozukile, emxelela ngozuko lomfazi ukuba lukwisinxibo sakhe. Umfazi
waseThekwini akaqheliselanga nokuqhelisela, ebaxelela ukuba 15
akathengelwa mpahla ngabo. UNgabuni ukhe wathembisa ngenduku, koko
le ntokazi yamxelela ukuba angaba ugqibelisile ebomini bakhe ukubetha
umntu. Amadoda anikine iintloko eyiqonda ukuba le nto ayingangawo.
UMluleki utsholo phantsi esithi, 'Ndandikhe ndayitsho ke le nto'. Emke ngale
mini amadoda akwaNdlambe edikwe yeyokosa evuthiweyo engayidlanga. 20
Ekupheleni kwenyanga ubuyile uQolwana njengesiqhelo. Afikile amadoda
ahlala ngasebuhlanti ngathi azo kucela ubulawu. UQolwana ucinge ukuba
le yindlela nje azicelela ngayo uhoyo.
6.1.1 Xela ukuba kwakutheni ukuze uQolwana asiyeke isikolo. (2)
6.1.2 Izisa ntsingiselo ni intetho ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa? (2)
6.1.3 Ingaba ukuthi 'akaqheliselanga nokuqhelisela' kuyichaza
ngokuchanekileyo indlela uNozukile awayengabathobelanga
ngayo abantu bomzi? Xhasa impendulo yakho. (2)
6.1.4 Xela idolophu awayephangela kuyo uQolwana. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 20 DBE/2018
SCE
6.1.5 Nika injongo kaNozukile ngokubuyela esikolweni. (2)
6.1.6 Chaza indlela uQolwana awawuqhuba ngayo umcimbi wakhe
wekhazi. (2)
6.1.7 Nika isikhalazo samadoda akwaNdlambe malunga nesinxibo
sikaNozukile. (2)
6.1.8 Khetha isenzeko esingeyonyani kweli bali kwezi:
A AmaNdlambe ahlanganisana kuloQolwana.
B UMaVumisa wasweleka engekho uNozukile.
C UNozukile waduka akaziwa apho akhoyo.
D UNokwanda wendiswa esemncinane ngunina. (1)
6.1.9 Kube bubuchule njani kule drama ukwenza uMluleki noQolwana
babe nezimo ezahlukileyo? (2)
6.1.10 Chaza uluvo lombhali ngokutyeshelwa kwamasiko nezithethe kweli
bali. (2)
KUNYE
6.2 'ITUTU LASETIKITIKI' – LL Ngewu
ISICATSHULWA L
Kunyaka olandela lowo uMdesalini ucelele unyana wakhe indawo
yokufunda kwisikolo saseCwele eNgqeleni. Umcelele nendawo yokuhlala
kwakwesi sikolo. Ngomhla wokuvulwa kwesikolo abazali nabantwana
bamenyiwe ngeenjongo zokwaziswa imithetho yesi sikolo. Umke ngaloo
mini uMdesalini echwayitile kukuva ngenkqubo yesi sikolo. 5
Kugqithe nje iinyanga zane uThobile ekwesi sikolo lavuka ikakade lakhe.
Eneneni akuvukanga kakade lakhe ngokungathi belikhe lalala. Into nje
eyenzekileyo kukuba ude wabhaqwa kunyawo lwakhe lwemfene. Bekuthi xa
kulelwe le nkewu ivuse oogxa bayo abane bangene emasimini
bakrwentshule izikhwebu zombona bazoje ngobusuku njalo. Into yombona 10
owojiweyo ibachewulile babona ukuba mabagqithele kweseyiqatha yona
into le. Ngoku bangenwe ngumkhuba wokugqobh' ilali bahamba besiba
iinkukhu, bazibulale bazoje ngobusuku.
Iye yazinga ngokuzinga into yokuduka kweenkukhu zelali ade amadoda
agqiba kwelokuba angalali ngobusuku obuthile, koko alalele ezi ngada 15
bekucaca ukuba iinkukhu zaseCwele beziziphumele iphulo.
Kwalile malunga nentsimbi yeshumi elinanye ebusuku, kubusuku apha
obabungenanyanga, zabonakala luzizi izithinzi zamasela amahlanu
zithambekela kwabawo uThangayi. Amadoda aye alala ncwaba ngezisu,
aphefumlela ezantsi. 20
Zikhe zakhonkotha nje kancinci izinja zeli khaya koko zakhawuleza zathi
cwaka ngokungathi ikhona le nto zithenjiswe ngayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 21 DBE/2018
SCE
6.2.1 Nika isizathu esabangela ukuba uThobile ade ayokucelelwa
indawo kwisikolo saseCwele. (2)
6.2.2 Xela impendulo yetitshalakazi kwinqununu xa yayibuzwa
ngokugxotha uThobile eklasini. (2)
6.2.3 Nika ingcinga eziswa yintetho ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa. (2)
6.2.4 Nika ibeMIBINI imisebenzi emihle kaThobile ayenze emva kokuba
efumene unyango. (2)
6.2.5 Xela isiphumo sokubanjwa kukaThobile esiba iinkuku eCwele. (1)
6.2.6 Ingaba uThobile ngumlinganiswa ongqukuva okanye osicaba?
Xhasa impendulo yakho. (3)
6.2.7 Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
impendulo yakho. (3)
6.2.8 Nika umxholo weli bali. (2)
AMANQAKU ECANDELO C: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 22 DBE/2018
SCE
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula YONKE imibuzo ekwimibongo oyifundileyo.
UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maphuthi nabanye
Funda le mibongo nezicatshulwa zemibongo ezilandelayo uze uphendule imibuzo.
Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuyo yomiBINi imibongo oyifundileyo, oko
Kukuthi UMBUZO 7.1 noMBUZO 7.2 OKANYE UMBUZO 8.1 noMBUZO
8.2
7.1 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo.
'IMBONGI' – KN Manciya
1 Nguchul' ukunyathel' ingcibi yezibongo;
2 Lichabasa lechebesh' elichas' amachelesi;
3 Yinkcambi yolwimi ichanasa lokucukuceza.
4 Kroti lakwabani ngqanga yamazwi!
5 Khonkco lomzi nesizwe samathongo;
6 Akusiloqi nasiwanqi salopholopho;
7 Yinjinga engaqhayisi ngazincwadi zamlungu;
8 Izigasa ngezisongelo zolwimi oluncuthu mazangwa.
9 Yingcungcu ongeyivali mlomo,
10 Kub' imiqobo ayibekelwa mbongi;
11 Ngumavula-kuvaliwe isinyikatha sesazi
12 Seemfihlo zelizwe elizayo kwisizwe samathongo.
13 Ezakh' iziqamangelo zikwilizwe elingaphaya kwefihlo.
14 Wolondl' itshoba lakhe umfo wasemzini,
15 Nqwa neletola int' eman' ukutywas' ihlasimla;
16 Ihlokohlwa ngamahlwantsi elizwe lasekupheleni.
7.1.1 Caphula igama kumgca woku-1 elinentsingiselo yokuba imbongi
ilichule kwizibongo. (1)
7.1.2 Xela isixhobo sesandi esisetyenziswe kumqolo wesi-2 kwisitanza
soku-1. (1)
7.1.3 Kutheni imbongi ichazwa njengengqanga yamazwi kumqolo
wesi-4? (2)
7.1.4 Chaza indlela lo mbongo oluveza ngayo uluvo lokuba iimbongi
zingamakroti ngokwesitanza sesi-3. (2)
7.1.5 Nika isizathu sokuba kuthiwe imbongi ilikhonkco lomzi nesizwe
samathongo. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 23 DBE/2018
SCE
7.1.6 Xela into imbongi engaqhayisi ngayo ngokomqolo wesi-7. (1)
7.1.7 Chonga isifaniso esikumqolo we-15 uze unike intsingiselo yaso. (2)
7.1.8 Chaza ukwahluka kumxholo wesitanza sesi-3 nowesitanza sesi-4. (2)
7.1.9 Loluphi udidi lombongo olu? Xhasa impendulo yakho. (3)
7.1.10 Unjani umoya wembongi kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
7.2 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo.
UNJINGALWAZI PT MTUZE – Z Mtumane
1 Aa! Njinga yolwazi
2 Aa! Mathwal' izidanga ngentloko!
3 Wena Mabelek' izidang'emqolo!
4 Kuzo zonke utshila ngesiXhosa;
5 Ukuze bungaphel' ubuXhosa.
6 Kumaziko emfundo uyaziwa
7 Waziwa ngokufunda nokuxelenga.
8 KwaSesile ukhe wabonwa;
9 Uphethe isidanga sokuqala,
10 Uhlanganise noguqulo-ntetho.
11 E-UNISA bayakwazi.
12 Apho ubufunda ngekhandlela,
13 Ukuze nje ube neHonours neMasters.
14 NaseKapa ukhe wavela,
15 Ukuze nje bakubize ngobuGqirhalwazi.
16 Siyakukhahlela ke Gqirha wolwazi,
17 Ubazi bonke ubugocigoci besiXhosa.
18 Wena Mguquli weelwimi ezimbini;
19 Uguqulel' isiNges' esiXhoseni,
20 Ubuy' ubuyisel' isiXhos' esiNgesini;
21 Ukuz' amaXhos' aqondane namaNgesi,
22 NamaNges' angalahlekwa sisiXhosa.
23 Bayavuy' abazal' abakwaz' ukuzala,
24 Abazinqe zihle ziphum' iintw' ezintle,
25 Ubuhle bazo obuvela kwimisebenzi
26 Yenzala yabo ncakasana.
27 Xa nditshoyo ke ndigxeleshe uKusi noNosajini;
28 Ekwathi kanti bakhulis' iPolofesa bengazi.
29 UMadib' omde wamathaf' aseMetele,
30 Apho imfesane yakho wayishiya khona
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 24 DBE/2018
SCE
31 Umagxanya nganyawo zombini,
32 Owagxany' esuk' eMetele,
33 Waza kunyathel' eQonce,
34 KwiBhisho lamaTshatshu kaNtind' kuloMfetsho,
35 Ebalek' umsindo wamaGxagxa,
36 Awayebang' umhlab' esithi ngowawo,
37 Singazanga sibone nagada alilayisha kwiDromedaris
38 Afika lo mhlaba ukho.
39 Uhleli abanikazi bawo,
40 Ama-Afrika oqobo.
7.2.1 Xela umsebenzi wegama elikrwelelwe umgca ngaphantsi
kwisitanza soku-1. (1)
7.2.2 Khetha ulwazi olungeyonyani ngokubhekiselele kulo mbongo
kwezi:
A UNjingalwazi ufunde eKapa.
B UNjingalwazi ufunde phesheya.
C UNjingalwazi uzalelwe eMetele.
D UNjingalwazi ufudukele eBhisho. (1)
7.2.3 Nika ingcinga eziswa ngumqolo we-12 kwisitanza sesi-2. (2)
7.2.4 Chaza isakhiwo sangaphandle somqolo we-16 nowe-17. (2)
7.2.5 Loluphi uhlobo lophindaphindo olusetyenziswe kumqolo we-21
nowama-22? (1)
7.2.6 Xela umsebenzi woshiyo sikhamiso kulo mbongo. (1)
7.2.7 Nika okuqulathwe sisitanza sesi-4. (2)
7.2.8 Xela isithetha-ntonye segama elibhalwe ngqindilili kumqolo
wama-30 ngokomxholo wesitanza. (1)
7.2.9 Nika umfanekiso-ngqondweni ofumaneka kumqolo wama-32
'Owagxany' esuk' eMetele' uze uchaze ukuba uphuhlisa ntoni. (2)
7.2.10 Unika ntsingiselo ni umqolo wama-40? (2)
7.2.11 Myalezo mni odluliswa yimbongi kulo mbongo? (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 25 DBE/2018
SCE
UMBUZO 8: VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela
8.1 Funda isicatshulwa sombongo esilandelayo uze uphendule imibuzo.
FUNZELA ENZULWINI – SSM Mema
1 Lishushu idabi kumathaf' obu bomi;
2 Kuqhum' amaqulo kuchachamb' umchiza;
3 Uxhob' ufohlel' umlisela nomthinjana,
4 Usilwa noSathana, usilwa nobumnyama.
5 Ayaxhaxh' amagwala, kuband' umchachazo.
6 Ubomi ngumzamo kosind' amakroti;
7 Ubomi ngumthwalo bufuna umqolo;
8 Umgomo um' umi ulind' umzingisi.
9 Ubomi lidabi lokulwa nomna;
10 Iyathimbis' inyama ayifuni kuthotyozwa,
11 Iying' ingaba lidini lokuzis' impumelelo,
12 Ayingi ingalinda ijonge inzaliseko.
13 Qina isibindi ukuze uphumelele.
14 Qul' uphethel' imini nobusuku bayo.
15 Qhekeza imichankcatho owele ngayo,
16 Ufunzel' enzulwini ungabuyi ngamva.
17 Mawuqaqambe umgomo phambi kwakho,
18 Uziqhiz' iimbophelelo ezikuqamangeleyo,
19 Uyibeke nxamny' imithwalo ekudobelelayo;
20 Ulubaleke ngomonde ugqats' olukumeleyo
21 Wofuman' abaninzi bengqengq' elungqamekweni,
22 Wofuman' iqela ligxampuz' emgxobhozweni.
23 Onke loo maqela akukhwebela kuwo;
24 Maz' ungawahoyi ufunzele enzulwini.
25 Ofun'igolide akaqhwayi emgqubeni,
26 Axel'isikhukukazi sifun'imibungu.
27 Ozingela izilo uthabatha izagweba,
28 Avuke kwangonyezi abuye nofele.
29 Oswele umgomo ufana nemfama,
30 Uyaphumputheka akhubeke awe;
31 Abe ngumqobo kwabahamba ngendlela,
32 Kulahleke naye inkitha yezimathi.
33 Qubul'isikrweqe ulw'ubemagazana,
34 Ubomi ngumgudu, wovuzwa wakubila.
35 Umhlab'uyahlaba awufuni nkenenkene.
36 Amandl'oba ngawakho wakufunzel'enzulwini.
37 Indlela ilucinya yaye ingumnqantsa;
38 Ifunyanwa ngamachule iint' eziwa ngamadolo,
39 Zicele amandla kuMenzi wento zonke.
40 Ongecala lakhe wofikelela enzulwini.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 26 DBE/2018
SCE
8.1.1 Caphula igama kumgca woku-1 elinentsingiselo yokuba ubomi
kukulwa. (1)
8.1.2 Kutheni imbongi ikhankanya umlisela nomthinjana xa ithetha
ngedabi lobomi? (2)
8.1.3 Chaza indlela imbongi eluveza ngayo uluvo lokuba ngabantu
abangamakroti abaya kuphumelela ebomini ngokwesitanza sesi-2. (2)
8.1.4 Nika isizathu sokuba kuthiwe ubomi lidabi lokulwa 'nomna'
kumqolo we-9. (2)
8.1.5 Xela into ibeNYE ethi imbongi ayifuni kwenziwa yinyama. (1)
8.1.6 Xela isixhobo sesandi esisetyenziswe kumqolo we-18 kwisitanza
sesi-5. (1)
8.1.7 Chonga isifaniso esikumqolo wama-26 uze unike intsingiselo yaso. (2)
8.1.8 Chaza ukwahluka kumxholo wesitanza sesi-5 nowesitanza sesi-6. (2)
8.1.9 Loluphi udidi lombongo olu? Xhasa impendulo yakho. (3)
8.1.10 Unjani umoya wembongi kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
8.2 Funda isicatshulwa sombongo esilandelayo uze uphendule imibuzo.
INTABA KANDODA – LS Ngcangata
1 Ngxatsho-o-o-o-ke, mzi wasemaXhoseni!
2 Ngxatsho-o-o-o-ke, hlanga lwakwaluhlanga!
3 Ndithetha nani, zidwesha namagqiyakazi.
4 Ndibhekisa nakuni mlisela nomthinjana.
5 Yintaba kaNdoda intaba yeentaba.
6 Yintab' encoph' isondel' ezulwini.
7 Yintab' ezinyaswe ngamahlath' akwaHoho,
8 Inge ithozamel' ukuthandazel' imvula.
9 Kulapho kutsholoz' iintaka neenyamakazi,
10 Ngokungathi zidumis' uQamata ngesihomo;
11 Zimzukisa ngokudala le Ntaba kaNdoda;
12 Zibamba ngazibini ngobukho nobunjani bayo.
13 Sinelunda isizwe sikaXhosa ngale ntaba.
14 Yintab' esiya kuqhayisa ngayo ezizweni
15 Asinakuba manyonywana zisakuyikhankany' iintlanga,
16 Kuba yintab' engundoqo weembali zakwaRharhabe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 27 DBE/2018
SCE
17 Ntabandini ukuba ubukhula ngendithetha ndophele.
18 Ndithi ngendityibela, ndityondyotha, ndityatyadula.
19 Ngendisithi khul' ud' ukhuluphale kodwa ungakhokhobi.
20 Ngendisithi khul' ud' ufike khon' ezulwini.
21 Uthumel' izijoli zize kusidlel' amathol' eendaba;
22 Zisibalisele ngezinto zalapho kwikhaya lolangazelelo;
23 Zisichazele ngezinto ezenzek' ezulwini;
24 Zisixelele ngamaXhos' ababalwe ngobomi baphakade.
8.2.1 Xela umsebenzi wegama elikrwelelwe umgca ngaphantsi
kwisitanza soku-1 kolu hlobo lombongo. (1)
8.2.2 Khetha ulwazi olungeyonyani ngokubhekiselele kulo mbongo
kwezi:
A Intaba kaNdoda ingakwihlathi lakwa Hoho.
B Intaba kaNdoda ikwisizwe samaZulu.
C Intaba kaNdoda iphakamile kakhulu.
D Yintaba equlethe iimbali zakwaRharhabe. (1)
8.2.3 Nika ingcinga eziswa ngumqolo we-12 kwisitanza sesi-3. (2)
8.2.4 Chaza isakhiwo sangaphandle somqolo we-13 nowe-14. (2)
8.2.5 Luhlobo luni lophindaphindo olubonakala kumqolo we-19
nowama-20? (1)
8.2.6 Xela umsebenzi woshiyo sikhamiso kulo mbongo. (1)
8.2.7 Cacisa okuqulathwe sisitanza sesi-4. (2)
8.2.8 Xela umfanekiso-ngqondweni ofumaneka kumqolo wama-20
'... khul' ud' ufike khon' ezulwini' uze uchaze ukuba uphuhlisa ntoni. (2)
8.2.9 Nika isithetha-ntonye segama elibhalwe ngqindilili kumqolo
wama-22 ngokomxholo wesitanza. (1)
8.2.10 Unika ntsingiselo ni umqolo wama-24? (2)
8.2.11 Myalezo mni odluliswa yimbongi kulo mbongo? (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC June Exams 2018 Question Paper

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2019 Memo

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November Exams 2018 QP
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum