Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NOVEMBA 2019
AMANQAKU: 70
IXESHA: Iiyure 2
Olu viwo lunamaphepha angama-32.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2019 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2019 QP
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exams 2019, 32 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2019 · isixhosa. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2019
- Exam period
- NSC November Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 32
- File size
- 653.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 32
This exam
NSC November Exams 2019
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 1.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 2.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 2.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 3.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 3.2Uncwadi / Literature (Set Works)52 marks
Show all 14 questions
- Question 4.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 4.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 5.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 5.2Uncwadi / Literature (Set Works)15 marks
- Question 6.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 6.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 7.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 7.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2019
NSC
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.
2. MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha
lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
ukuyiphendula.
3. Eli phepha linamaCANDELO amaNE:
ICANDELO A: Inoveli (35)
ICANDELO B: Idrama (35)
ICANDELO C: Amabali amafutshane (35)
ICANDELO D: Isihobe (35)
4. Phendula IMIBUZO emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo:
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.
ICANDELO D: IMIBONGO
Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.
5. Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.
6. Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.
7. Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
kwiphepha lemibuzo.
8. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
9. Sebenzisa imizuzu engama-60 KWICANDELO NGALINYE.
10. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2019
NSC
IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
ICANDELO A: INOVELI
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
INANI LOMBUZO AMANQAKU IPHEPHA
1. Kusa Kusihlwa 35 5
2. Umqol' Uphandle 35 9
3. UMonwabisi 35 13
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
4. Ndiyekeni 35 17
5. Inzala YamaRhamba 35 21
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
6.1 'Ikhikhizela laseDangwana' 18 25
6.2 'Ngumntu onjani lo?' 17 27
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
7.1 'Umnqayi' 17 29
7.2 'Mfazindini wase-Afrika' 18 31
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2019
NSC
ITSHEKHLISTI
QAPHELA: Phendula imibuzo emibini kumacandelo amaBINI. Phawula (√)
amacandelo owakhethileyo.
IICANDELO IINOMBOLO INANI PHAWULA
ZEMIBUZO LEMIBUZO (√)
EPHENDU-
LWAYO
A: Inoveli
(Kusa Kusihlwa) 1–3 1
(Umqol' uphandle)
(UMonwabisi)
B: Idrama
4–5 1
(Ndiyekeni)
(Inzala YamaRhamba)
C: Amabali amafutshane
6.1 + 6.2 1
('Ikhikhizela laseDangwana')
('Ngumntu' onjani lo?')
D: Isihobe
7.1 + 7.2 1
('Umnqayi')
('Mfazindini wase-Afrika')
QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2019
NSC
ICANDELO A: INOVELI
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi noveli zilandelayo:
Kusa Kusihlwa nguKS Bongela
Umqol' uphandle nguMAP Ngani
UMonwabisi nguZA Japhta
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
Phendula YONKE imibuzo ekwinoveli oyifundileyo.
UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.
1.1 ISICATSHULWA A
Aba bangasemva babencokola kodwa aba bangaphambili babengancokoli
kuyaphi. Le nto yoku kuthula kukamama notata yenze ukuba nabanye aba
bazive bemanyonywana. Umqhubi lo ubethiwe lwale ziingcinga zobukhwele,
umphefumlo lo undondotheka kuba kaloku intokazi le asinqala yimfene. Ezi
ngcinga zimenze ukuba azibone selebaleka ngamendu aphezulu engaziva. 5
Umqhubi lo nomyeni wakhe bebezigabangxe ngeebhanti zokhuselo. Bekuthe
nzwanga. Indoda iwaqaphele la mendu angaka nokuwathatha tenxileyo
amagophe endlela, yanqanda. Iwathobile inkosikazi okweekhilomitha
ezimbalwa kodwa abuya enyuka. Ingqondo yomqhubi iyaxoxa, kuvunduka
intlamba engqondweni akukho konwaba emphefumlweni. Indoda yona 10
nabanye abazi ukuba kukho idabi eliliwayo engqondweni kuhanjwa nje.
Indlela ibiphinyela phakathi kwamasimi omoba, ijonge kwenye ibhulorho.
Kuthe xa athatha idolo lokugqibela ukuba eza kujonga kule bhulorho, kwathi
thu kufutshane isiphekepheke semoto yaseRhawutini isiza ngakubo. Ngenxa
yokuba le ndawo ayibone kuyo ibisedolweni, uthe eyiphuthuma eyizisa 15
kwicala lakhe, ayavuma. Iye yaphuma endleleni igqotsile yajonga ngezantsi
mayela nebhulorho apho bekukho iindonga, phakathi kwesishinyano
semithana ebikule ntlanjana, nobufukufuku bengcelwane.
Kuvakele isithonga esikhulu sokubetheka kwale nqwelo ematyeni,
nokubhukuqeka kakubi okulukhuhle kwaphehla abangaphakathi. Isikhalo 20
sabo bebeseneengqondo zabo ngaphakathi, sasinganyamezeleki. Kuloo
madulubhentsu okuntlitheka, ukuntlaleka noqulukubhode, ukubetheka
nokuqengqeleka, kuye kwavuleka ucango lwangemva kwatyekezwa kuqala
uYolisa owashiyeka etyholweni emkelwe zingqondo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2019
NSC
1.1.1 Xela igama lendawo ekwakusiyiwa kuyo lolu sapho
lwakwaNtsibande. (1)
1.1.2 Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba uNomakhwezi
wayekhathazekile emoyeni ngoku aqhubayo. (1)
1.1.3 (a) Nika umfanekiso-ngqondweni oqulethwe sisivakalisi
esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa. (1)
(b) Xela ukuba uphuhlisa ntoni lo mfanekiso-ngqondweni. (2)
1.1.4 Chaza indlela abasinda ngayo ekufeni uYolisa noMpumelelo kule
ngozi yemoto ikwisicatshulwa. (2)
1.1.5 Ngqina ukuba le ngozi kuthethwa ngayo kwisicatshulwa
yamchaphazela ngendlela embi engqondweni uMpumelelo. (2)
1.1.6 Cacisa ukuba kutheni olu lwazi lungezantsi luyinyani.
UNozililo wayengunobangela wokubhubha kukaNomakhwezi
noLungile ngengozi yemoto. (2)
1.1.7 Chonga zibeziBINI iziganeko ezenzekileyo ebalini kwezi
zilandelayo.
(a) UNomakhwezi watyoboza imoto yomsebenzi kaLungile.
(b) UNozililo wathenga ootsotsi bokuya kubulala uMpumelelo
eLusikisiki.
(c) ULungile wayithenga kuNtongana ivenkile.
(d) UMpumelelo wandisa isibhedlele eLusikisiki (2)
1.1.8 Cacisa indlela oku kuqhubeka kwisicatshuwa okulikhulise ngayo
ibali. (3)
1.1.9 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli ze uxhase impendulo
yakho.
Umbalisi kule noveli (ngumntu ongaphakathi ebalini/ngumntu
ongaphandle ebalini). Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2019
NSC
1.2 ISICATSHULWA B
Kule ntlanganiso yabo bobathathu uMpumelelo uthe, 'tatomncinci, umnqweno
wam mnye, ngowokuba sihlalisane ngoxolo kulo mzi wakwaNtsibande.
Njengoko ubusele uwaqhuba la mashishini akazi kuchukunyiswa. Aza kuhlala
eyile nto ayiyo elondolozwe nguwe, phofu sincedisana sobabini. Injongo yam
kukuba eli lifa libe lelethu sonke apha kwaNtsibande, sonke sifumane 5
ngokomgalelo womntu ngamnye. Siya kuhlala siliqumrhu siye sisanda
ngokwanda kweshishini. Andithi kanene nomakhulu uYolisa unomgalelo athe
wawenza?'
'Ewe, nanga amanani akhe.'
'Ke, iincwadi ziza kuhlala ngolu hlobo zilulo ndide ndibe nenkosikazi 10
nabantwana. Mna ndithanda ukuya kusebenza apho ubawo azalwa khona
njengoko senditshilo. Inkaba yam iyandixelela ukuba ubizo lwam lulapho.'
Phambi kokuba aye kuqala eLusikisiki, uThamsanqa ucebise ukuba makuqale
kuzalisekiswe isithembiso sabo kumawabo ukwenzela ukuba ze kungabikho
magingxigingxi. 15
'Yinto eza kuba luhlobo luni, le, tatomncinci? Khawundityebisele.'
'Kaloku mfo wam, le nto inje. Ngokuya ubungekho, sithe sakudibana
namaJwarha sagqiba kwelokuba ufanelwe kukuba uthi njengokuba ugqibile
nje, uthathe amathamsanqa kooyihlo, wenze umbulelo wokuba bekugcinile
wada waba ugqibile ukufunda, ukwenzela ukuba neqalo lakho lithi mbo. Sithe 20
sakube siwuqulunqa lo mcimbi safika unayo indawo eyinkxaka-luphondweni
kuba wena ufana nomntu oyinzalelwane yalapha eThekwini, ukanti isinqe
samawenu la anesikhalazo nesikhalo ngathi siseLusikisiki.'
1.2.1 Kwakutheni ukuze uLungile acele uThamsanqa ukuba aze
kuncedisa kula mashishini? (2)
1.2.2 (a) Xela ukuba kuvela njani kwintetho kaMpumelelo ukuba
ungumntu othanda uxolo kwesi sicatshulwa. (1)
(b) Ngqina uzixhase ukuba luzobo olumayana olusetyenzisiweyo
ukuveza oku kuthanda kwakhe uxolo. (2)
1.2.3 Nika igama lenkosikazi kaMpumelelo. (1)
1.2.4 (a) Xela igama lendawo athi uMpumelelo uzalwa kuyo utata
wakhe. (1)
(b) Chaza ukuba le ndawo isiphuhlise njani isakhono sakhe
sobugqirha. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2019
NSC
1.2.5 Tshatisa uhlobo lwejenra ekuKholam B nophawu lwayo
olukuKholam A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Ibhalwa ngokohlobo (i) Yidrama.
lwemiqolo.
(ii) Sisichazi-magama.
(b) Ibhalwa ngokohlobo
lweprozi. (iii) Sisihobe.
(c) Yahlulwa ngokweendima (iv) Libali elifutshane.
nemiboniso.
(3 x 1) (3)
1.2.6 Chaza ukuba uYolisa umele eliphi iqela labantu ngokwasentlalweni
yoluntu. (2)
1.2.7 Ingaba siyakholeleka isimo somlinganiswa onguMpumelelo
esivezwa kule noveli? Xhasa impendulo yakho. (2)
1.2.8 Xela udidi lwale noveli. (1)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2019
NSC
UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.
2.1 ISICATSHULWA C
Ilokishi yaseMonti ivuswe ebuthongweni liphephandaba laloo mini ngeendaba
ezibhengeza ukuba: 'BAFUNYENWE BEFILE KWIMOTO EBUBUTYOBO.'
Inqaku eliphume kwikhasi lokuqala kolo shicilelo livele lisithi, 'Phezolo, uEddie
Maga wodumo lwaseMoonglow ekunye noLulama Zuma bafunyenwe
besongene beyintlama - sebefile emva kwevili lemoto ebubutyobo, kuloo 5
mpengempenge yendlela isuka kwiRio Cinema, ekupheleni kwelokishi
yaseZiphunzana. Abantu ababephuma kumboniso obukuloo holo
bangungene phezu kwaloo mbono umasikizi, behanjelwa yimizimba
kukubona imoto ingene yacudiseka kwisibonda seengcingo zogesi.
Umkhondo oshiywe ngamavili ubonakalisa ukuba imoto leyo yenze 10
amajikojiko ukuyilahla kwayo indlela phambi kokuba iye kungqubeka kweso
sibonda. 'Kufunyenwe imbumbulu ekucingelwa ukuba iphume kwivolovolo
eyi-38 automatic. Imbumbulu leyo ifunyenwe ithe qhushe phakathi kukhakayi
lwentloko kaEddie Maga. Ivolovolo yona ayibonwanga. Amapolisa
asaphanda. 15
'Esi sihelegu sehle kubantu ababonwe bekunye eRio, beyinxalenye yaloo
nginginya ibizalise kuloo holo, itsalwe yindumasi yomboniso webhayaskophu
onembalasane uNongqawuse.' 'Kuyacaca ukuba baphulukene nobom babo
beyindlela egodukayo.' Kanti ke esi siganeko sandulelwe kwangephezolo elo
zizigigaba eziqale kwigumbi likaLinda Monti, esona sithandwa saziwayo 20
sikaEddie.
2.1.1 Xela indawo ebabevela kuyo uEddie noLulama ngemini
abafumana ngayo ingozi. (1)
2.1.2 Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba babenzakele kakhulu
ooEddie. (1)
2.1.3 (a) Nika umfanekiso-ngqondweni oqulethwe libinzana
elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa. (1)
(b) Xela ukuba uphuhlisa ntoni lo mfanekiso-ngqondweni. (2)
2.1.4 Chaza ukuba wenza ntoni uLinda ngobusuku obandulela ukufa
kukaEddie noLulama. (2)
2.1.5 Ngqina ukuba esi sihelegu sokufa kukaEddie noLulama sabangela
ukwahluka kwezimvo zabantu baseMonti. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2019
NSC
2.1.6 Cacisa ukuba kutheni olu lwazi lungezantsi luyinyani.
UDuma Hlelo ube ngunobangela wokuba uHlobo abone ukuba
abugcwelanga ubungqina anabo bokubeka uLinda ityala. (2)
2.1.7 Khetha zibeziBINI iziganeko ezenzekileyo ebalini kwezi
zilandelayo.
(a) UThembisa Ntlokonkulu wahambela kwisikhululo samapolisa.
(b) UHlobo waya eMoonglow apho wathi akubhaqwa ukuba
ungumcuphi wabethwa.
(c) UJoe Bumba wanika ubungqina enkundleni yamatyala
obabuveza ubukhwele bukaLinda.
(d) UHlobo waya eFemina House ukuya kubuza malunga nemink
coat. (2)
2.1.8 Cacisa indlela oku kuqhubeka kwisicatshuwa okulikhulise ngayo
ibali. (3)
2.1.9 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.
Umbalisi kule noveli (ngumntu ongaphakathi ebalini/ngumntu
ongaphandle ebalini). Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 11 DBE/Novemba 2019
NSC
2.2 ISICATSHULWA D
Ude wangena umhlekazi, iMantyi, ithe wambu umnweba wayo omnyama,
ihamba netoliki yayo. Indlu inike imbeko ngokuphakama. Kudluliselwene
amaphepha yiMantyi nomtshutshisi. Emva kokubhala into engenasiphelo, ide
yadanduluka inqeberhu yeMantyi ngelizwi eliphantsi, intetho yayo itolikwa
ngesiXhosa ukubhekiswa kosemkhumbini. 5
'Wena Linda Monti, ubekwa ityala lokubulala owothi uzihlangule kulo kule
nkundla xa livavanywayo ngomhla wethoba kwinyanga ezayo, ngentsimbi
yeshumi, kusasa. Uvavanyo olo ndilumisela loo mhla. Ingaba ukho onento
yokuthetha kwesi sithuba?'
Kuphakame uMtshutshisi, wahambisa wathi, 'Wena Ohloniphekileyo, makube 10
chosi, kube hele! Ngokuzithoba okukhulu, ndenza isicelo sokuba le nkundla
igunyazise okokuba ummangalelwa abe selugcinweni lwentolongo de kube
nguloo mhla wokuvavanywa kwetyala. Ndinezizathu ezenza ndikholelwe
ukuba ukukhululwa kommangalelwa kwesi sithuba kothi kuphazamisane
nabatshutshisi xa beqokelela ubungqina beli tyala,' yatsho ihlala phantsi le 15
nto.
'Umthetheleli uthini?' ibuzile imantyi.
'Wena Ohloniphekileyo!' Isukume ngaloo mazwi into kaKhumalo.
'Egameni lommangalelwa, ndicela ukuba le nkundla ibonakalise uvelwano
kummangalelwa ngokuthi imkhulule ngebheyile, abe ngaphandle kwentolongo 20
de kufike umhla wokuvavanywa kwetyala.
'Ummangalelwa ulufanele uvelwano ngenxa yobuthathaka bempilo yakhe,
ngakumbi emva kwesi sihelegu sokufa kwalowo wayethandana naye.'
Egqithisa incwadana kumantyi uthe, 'Ndihambisa incwadi enengxelo
efungelweyo evela kugqirha wommangalelwa obemvavanya kutsha nje. 25
2.2.1 Kwakutheni ukuze inkundla ilibeke kuLinda ityala lokufa kukaEddie
noLulama? (2)
2.2.2 (a) Xela ukuba kuvela njani kwintetho kaKhumalo ukuba
ungumntu ozama ukujija ingqondo kaMantyi kwesi
sicatshulwa. (1)
(b) Ngqina uzixhase ukuba luzobo olumayana olusetyenzisiweyo
ukuveza ubuchule bukaKhumalo bokukwazi ukujija ingqondo
yomnye umntu. (2)
2.2.3 Nika igama legqwetha likaLinda. (1)
2.2.4 (a) Xela ukuba sehla ngaliphi ixesha isihelegu sokufa kukaEddie
noLulama. (1)
(b) Chaza ukuba eli xesha lesi sihelegu lincedise njani
ukuphumeza iinjongo zababulali babo. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 12 DBE/Novemba 2019
NSC
2.2.5 Tshatisa uhlobo lwejenra ekuKholam B nophawu lwayo
olukuKholam A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Ibhalwa ngokohlobo (i) Yidrama.
lwemiqolo.
(ii) Sisichazi-magama.
(b) Ibhalwa ngokohlobo
lweprozi. (iii) Sisihobe.
(c) Yahlulwa ngokweendima (iv) Libali elifutshane.
nemiboniso.
(3 x 1) (3)
2.2.6 Chaza ukuba uEddie umele eliphi iqela labantu ngokwasentlalweni
yoluntu. (2)
2.2.7 Ingaba siyakholeleka isimo somlinganiswa onguThembisa
esivezwa kule noveli? Xhasa impendulo yakho. (2)
2.2.8 Xela udidi lwale noveli. (1)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 13 DBE/Novemba 2019
NSC
UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2
3.1 ISICATSHULWA E
Nabakhe abantwana uRhadebe babonisa ukuba yimizekelo kwabanye
abantwana ngokuthanda isikolo. Phofu asingeqiniseki ukuba babekwenza oko
ngokoyika uyise kusini na.
UHlubikazi, umafungwashe kaThandabantu, wachelezela ukuhamba
kumabanga aphantsi esoloko ephuma kwiqela lokuqala lesihlanu ezimviweni. 5
Wayekhuthele ebonakala engumntwana ozolileyo othethela phantsi.
Waliphumelela emagqabini ibanga lesixhenxe. Nalapho phakathi kwekhaya
wayekhuthele engumzekelo kwabo beza emva kwakhe abantwana. Abazali
bakhe ngamabhongo bamthumela kwisikolo esinewonga, iSt John's College.
URhadebe waxhela inkabi yonke yegusha sele equka nabanye abo apho, 10
kuba nabo babephumelele kwawabo amabanga. Intombi yabo yayiphumelele
emagqabini, into ke leyo yayibanika ithemba lokuba iya kuqhuba kakuhle
nakwazayo amabanga iphumelele ukuze ibe ngumntu ofundileyo. Yena ke
uMamTolo wayesele eyibona intombi yakhe ingugqirhakazi, sele isitsho
ngaloo bhatyi imhlophe, ixwaye loo ntanjana yokuxilonga ichophise izixhobo 15
ngokucekethekileyo kuloo mpumlo yayo. Hayi ke wona amabhongo obuzali
ngokungabi nasiphelo! Imoto bayibetha yancinci endleleni esinge eThekwini
ukuya kuthengela uHlubikazi iimpahla zasesinaleni. Kaloku iSt John's ngelo
xesha yayisikolo esaziwayo nesidumileyo, kwaye kufunda kuyo abantwana
abagqwese ngobukrelekrele kwakho ingabantwana, isininzi, babantu 20
abaziwayo ekuhlaleni. Ngoko ke naye unina akazange afune ukuba
ahleleleke phakathi kwabanye umntwana wakhe, kwaye ke neentsiba
zokwenza oko zazikhona.
3.1.1 Xela isinala awayefunda kuso uHlubikazi. (1)
3.1.2 Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba uRhadebe noMamTolo
babenebhongo ngokupasa kukaHlubikazi emagqabini. (1)
3.1.3 (a) Nika umfanekiso-ngqondweni oqulethwe libinzana
elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa. (1)
(b) Xela ukuba uphuhlisa ntoni lo mfanekiso-ngqondweni. (2)
3.1.4 Chaza indlela abaziphatha ngayo abantwana bakaThandabantu
ngexesha ababefunda ngalo eMthatha. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 14 DBE/Novemba 2019
NSC
3.1.5 Ngqina ukuba izimilo ezibi zabantwana bakaMamTolo
zabuchaphazela ngendlela embi ubomi bakhe. (2)
3.1.6 Cacisa ukuba kutheni olu lwazi lungezantsi luyinyani.
UMamTolo waye waguquka ekumjongeleni phantsi uMonwabisi
kuba engamzali, wambona njengomntwana oluncedo. (2)
3.1.7 Khetha zibeziBINI iziganeko ezenzekileyo ebalini kwezi
zilandelayo.
(a) UGcinikhaya wafumana ingozi yebhasi wabhubha.
(b) UMonwabisi waphumelela ibanga leshumi emagqabini.
(c) UThandabantu wavusa itrektari eyonakeleyo walimela abantu
amasimi.
(d) UMonwabisi wamkela uxanduva lokongamela amashishini
kaThandabantu. (2)
3.1.8 Cacisa indlela isiganeko sokubhubha kukaGcinikhaya esilikhulise
ngayo ibali. (3)
3.1.9 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.
Umbalisi kule noveli (ngumntu ongaphakathi ebalini/ngumntu
ongaphandle ebalini). Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 15 DBE/Novemba 2019
NSC
3.2 ISICATSHULWA F
Yena uThandabantu wabuyela kuloo meko injalo kwakhe, yonke into
awayeyisebenzele yonakele kungekho ilungayo. Ngaphezulu kwezo sele
zikhankanyiwe izinto ezathi zakhathaza umphefumlo wakhe, amantombazana
akhe amphoxa ngendlela aziphatha ngayo kuloo Mthatha ayefunda kuwo.
Zonke ezi zinto zonakala ngexesha uRhadebe esengusihlalo wombutho 5
woosomashishini, ngoko ke engekho ngokwekhaya ithuba elininzi, kushiyeke
inkosikazi yakhe njengomntu omdala. Ngoko ke kwakulindelekile ukuba ityala
alibeke emagxeni kaMamTolo, ukuze ke abe usola yena ingakumbi
ngokwenzeka kumashishini nangendlela awayewaphatha ngayo
amantombazana abo. 10
Kodwa yena uHlubi akazange enze ngolo hlobo. Wazimisela ukuba uza
kuzama ukumbonisa impazamo yakhe unkosikazi wakhe ngolunye uhlobo.
Waqonda ukuba iyantlukwano ngokucinga ngabantwana babo ingabangela
ukuba bona njengabazali babo baxabane, into enokubangela ukuchitheka
kwelo khaya lakhe. Waqonda uRhadebe ukuba akukho yahlula ikhaya lakhe 15
njengeengqondo ezahlukeneyo ngokucinga ngosapho kubazali.
Abantwana zizilumkwana apha ezithi zikhawuleze ukuqaphela ukuba izandla
zabazali babo azifani ngakubo, ufike ke sele besondele kulowo ubavumelayo
ukuba benze unothanda, naye ke bethu lo mzali uthandwayo ayekelele
nangakumbi kuba ezidla ngokuthandwa ngaphezulu kweqabane elo lakhe. 20
Into eye isithele kwelo qabane lithandwa ukwedlula elinye yinto yokuba ngoko
kuyekelela kwalo liyabona abantwana...
3.2.1 Kwakutheni ukuze uThandabantu akhe angabikho emzini wakhe? (2)
3.2.2 (a) Xela ukuba kuvela njani kwesi sicatshulwa ukuba
uThandabantu wayengumntu onendlela yokuthetha nomntu
ambonise. (1)
(b) Ngqina uzixhase ukuba luzobo olumayana olusetyenzisiweyo
ukuveza ubuchule bakhe bokukwazi ukuthetha ngendlela
eyiyo nomntu. (2)
3.2.3 Nika isiduko somfazi owayengakwazi ukuthetha owafika
kwaThandabantu. (1)
3.2.4 (a) Xela indawo elalikuyo ishishini lokuqala likaThandabantu. (1)
(b) Chaza ukuba le ndawo lalikuyo ishishini likaThandabantu
incedise njani ukuqaqambisa isiphiwo sakhe sobuntu. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 16 DBE/Novemba 2019
NSC
3.2.5 Tshatisa uhlobo lwejenra ekuKholam B nophawu lwayo
olukuKholam A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Ibhalwa ngokohlobo (i) Yidrama.
lwemiqolo.
(ii) Sisichazi-magama.
(b) Ibhalwa ngokohlobo
lweprozi. (iii) Sisihobe.
(c) Yahlulwa ngokweendima (iv) Libali elifutshane.
nemiboniso.
(3 x 1) (3)
3.2.6 Chaza ukuba uMonwabisi umele eliphi iqela labantu
ngokwasentlalweni yoluntu. (2)
3.2.7 Ingaba siyakholeleka isimo somlinganiswa onguThandabantu
esivezwa kule noveli? Xhasa impendulo yakho. (2)
3.2.8 Xela udidi lwale noveli. (1)
[35]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 17 DBE/Novemba 2019
NSC
ICANDELO B: IDRAMA
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi drama zilandelayo:
Ndiyekeni nguDM Jongilanga
Inzala YamaRhamba nguM Mlokoti
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
Phendula YONKE imibuzo ekwidrama oyifundileyo.
UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2
4.1 ISICATSHULWA G
(Emzini kaNdila kuhleli yena, umkakhe uZingiwe, uNonceba Zamani
umlingane kaZingiwe noMaziko.)
NDILA: Zingi, izinto ezibuhlungu azipheli, zikhula zaluphale nomntu.
ZINGIWE: Yintoni ngoku Dicksie?
NDILA: Mfondini! Ndirhoxile emsebenzini namhlanje ngenxa yeemeko. 5
NONCEBA O! Uthini na Dicksie? Akuqhuli? Iyawa nguMawonga?
ZINGIWE: Kudala ndimxelela uDicksie ukuba ukukhonza uMawonga
kukubusa nokumilisela ubukumkani beempukane.
NONCEBA Suka wethu, akuphilwa ngasikolo sodwa. Zisaqhuma iitshimini
phaya eMonti. Niphi na nina Sammy xa uDicksie esiwelwa 10
ngumgodi?
ZINGIWE: Baphi ngantoni na, ingamahlakani kaMawonga nje lawo?
MAZIKO: Kanti ukuba benisazi! Ndixhaphe ndisom'amagwebu
ndicamagusha, ndafa namthanyana. UDicksie lo
angandingqinela. Ngaphaya koko, uDicksie uxhelwa ngumntu 15
onezakhe izishiqi, koko azinamneki-lucingweni.
ZINGIWE: Unyanisile Sammy. Makungalalwa. Abasayi kuze batye amanzi
abam abantwana. Ndakumenza azi ukuba inkwali iyakwazi
ukuphandela enye ingenathole.
MAZIKO: Kanti unyanisile ingathi uyadlala nje. Eli lizwe alifuni 20
nkenenkene. Ukuba indoda ikutshisa ngesomnga isikhuni
yityabule nayo ngentsimb'ebomvu.
NDILA: Life is full of suprises – Mediocre men do climb to the top most
rung of the ladder of life, whilst brilliant men are often obscured
by their brilliancy on which they rely without reservations. 25
Loo nto ayithethi into yokuba mabathi abaphumelele
ngethamsanqa ukuziphepha izabatha zobom, mabadobelele
abo bathwetyulwe zizo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 18 DBE/Novemba 2019
NSC
4.1.1 Xela le meko irhoxise uNdila emsebenzini. (1)
4.1.2 Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba kudala benyathelana
emsebenzini uNdila noMawonga. (1)
4.1.3 (a) Nika umfanekiso-ngqondweni oqulethwe libinzana
elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa. (1)
(b) Xela ukuba uphuhlisa ntoni lo mfanekiso-ngqondweni. (2)
4.1.4 Chaza iinzame ezenziwa nguNdila zokuba angarhoxiswa
emsebenzini. (2)
4.1.5 Ngqina ukuba oku kurhoxa ngesinyanzelo kukaNdila emsebenzini
kube neziphumo ezibi kubudlelwane bakhe noMawonga. (2)
4.1.6 Cacisa ukuba kutheni olu lwazi lungezantsi luyinyani.
Oyena mntu ubangele ukuba uNdila abe akasaphangeli
nguMaziko. (2)
4.1.7 Khetha zibeZIBINI iziganeko ezenzekileyo ebalini kwezi
zilandelayo.
(a) UZanele uhlangana noMawonga ethekweni bathandana.
(b) UNdila waya kwaFuneka eyokuboleka imali.
(c) UNdila wabulala uMawonga.
(d) UMaziko uya kwaMadala eye kuthetha ngoLoni ochitha
isikolo. (2)
4.1.8 Cacisa indlela isiganeko sokurhoxiswa kukaNdila emsebenzini
esilikhulise ngayo ibali. (3)
4.1.9 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.
Umbalisi kule drama (ngumntu ongaphakathi ebalini/ngumntu
ongaphandle ebalini). Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 19 DBE/Novemba 2019
NSC
4.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA H
MAWONGA: Andozeli ndiphelile.
THANDIWE: Wozeliswa yintoni?
MAWONGA: Sukundibuza intaphane yemibuzo, Thandie. Ikhona ikofu.
(Athi xa ephakama folokohlo).
THANDIWE: Kutheni na? O! Nkosi yam yehl'intlekele! 5
MAWONGA: Intlekele yantoni? Saph'ikofu Thandie.
THANDIWE: Yini kodwa le! Ndihlelwa yintoni? (Ebukhathazeka esenza
ikofu).
MAWONGA: Enjengantoni Thandie? Kutheni ingathi akukakhuli nje?
THANDIWE: Akuzange ube nje Joe. Ubulele phi? 10
MAWONGA: Bendilele phi? O-o-o. Bendilele ecaleni kwendlela
ndonakalelwe yimoto.
THANDIWE: Xa uvela phi ubungakhange uthi uyahamba nje?
MAWONGA: Bendiye eMtata izolo. Ndifumane abantu erenkini.
THANDIWE: Ukuba le 20 m ibithetha ngelibalisa amabali. Yile moto ikwenze 15
wanje?
MAWONGA: Kanti ibali linye imoto ibingamanga kakuhle.
THANDIWE: Yeza njani apha?
MAWONGA: Ndincedwe ngabelungu apho endleleni.
THANDIWE: Uncedwe ngabelungu? Unethamsanqa. (Watsho emnika ikofu) 20
MAWONGA: Yibeke phaya ngasebhedini, ndiza kulala (Urhabule kabini
kathathu walala)
THANDIWE: Azi ukuba iya kuphelela phi na le nto! (Atsho emthe ntsho
elusizi.)
INDIMA 3
Umboniso 1
(Sibona uZanele noFuneka endlwini yabo emva kwepati.) 25
FUNEKA: Huntshu! Mntanasekhaya! Izele thole lini Zan?
ZANELE: Wethu! Kufuneka ndihlabe ndikhangele, hleze kuthi kanti
ndizibindisa ngenyok'iphunga umhluzi.
FUNEKA: Zifake iinzipho zitshone nophoyiyana uyaqhuqhwa
abenguchwenene. 30
ZANELE: Funeka, my sister, ndalamile, ndixakwe nje yinto yokuba lo mfo
ngunomgcana, ndingathandi ukuba makaqhelane
nokunxanwa.
FUNEKA: Kulunge kanye oonomgcana abo kanye. Akuqondi?
ZANELE: Njani? 35
FUNEKA: Bona sebeqhele ukubotshelelwa esingeni.
4.2.1 Kutheni uMawonga esozela nje? (2)
4.2.2 (a) Xela ukuba kuvela njani kwesi sicatshulwa ukuba uMawonga
ulinyusile izinga lakhe lokusela utywala. (1)
(b) Ngqina uzixhase ukuba luzobo ngqo olusetyenzisiweyo
ukuveza oku kunyusa kwakhe izinga lakhe lokusela utywala. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 20 DBE/Novemba 2019
NSC
4.2.3 Nika igama lomfana owacenga uMawonga ukuba asele utywala
ethekweni likaFuneka. (1)
4.2.4 (a) (a) Kuphi kule ndawo uFuneka noZanele bancokola bekuyo
kwesi sicatshulwa? (1)
(b) Chaza ukuba le ndawo bancokola bekuyo uFuneka noZanele
imncedise njani uNdila ekuziphindezeleni kuMawonga. (2)
4.2.5 Tshatisa uhlobo lwejenra ekuKholam B nophawu lwayo oluku
Kholam A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Ibhalwa ngokohlobo (i) Yidrama.
lwemiqolo.
(b) Ibhalwa ngokohlobo (ii) Sisichazi-magama.
lweprozi.
(c) Yahlulwa (iii) Sisihobe.
ngokweendima
nemiboniso. (iv) Libali elifutshane.
(3 x 1) (3)
4.2.6 Chaza ukuba uMaziko umele eliphi iqela labantu
ngokwasentlalweni yoluntu. (2)
4.2.7 Ingaba siyakholeleka isimo somlinganiswa onguThandiwe
esivezwa kule noveli? Xhasa impendulo yakho. (2)
4.2.8 Xela udidi lwale drama. (1)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 21 DBE/Novemba 2019
NSC
UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA– M Mlokoti
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2.
5.1 ISICATSHULWA I
NYOKA: Tyhini Yongs! Sowukhona? Senikhona? Chophani ke maleyidi.
Chophani nifumane into eselwayo. (Encumile eqoboza iliso
kuNoyongo).
NOYONGO: Ewe sesikhona Mlungu. NguDina lo. (Ejika ejonga kuDina).
Dina, ngumlungu wam lo. 5
NYOKA: (Emolulela isandla) Molo sisi, ndiyavuya ukukwazi, gxebe
ukukubona, hehehe!
DINA: (Eneentloni, esolula isandla) Molo Bhuti.
NYOKA: Kulungile, uSis' Yongs uza kukubonisa yonke into vha,
hehehe! Kufuneka ndihambe, nifike kanye xa ndiphumayo. 10
(Uxoke watsho). (Ejika ejonga kuNoyongo) Yongs,
mandikubone sisi phambi kokuba ndihambe. (Baphume,
bemshiya yedwa uDina egumbini leendwendwe).
NYOKA: (Etsibela uNoyongo emwola emphuza) – Hhe wethu bheyibhi
wam, umfumana phi na lo mntwana? 15
NOYONGO: Ngowalapha eNgcobo Mlungu, lee phezulu eNkungwini.
NYOKA: (Eduda ebambelele kuNoyongo engamyeki) – eNkungwini!
Kunokuphuma umntwana onje eNkungwini? Umsebenzi
uyabonakala moss ungatsho nje.
NOYONGO: (Ezikhulula ezandleni zikaNyoka) Kunjalo Mlungu. 20
NYOKA: Jonga qhawekazi lam, undive kakuhle bheyibhi nhe,
kungabikho mpazamo. Yenza yonke into njengesiqhelo.
NOYONGO: Uyandazi kaloku kwelo cala.
NYOKA: Heke. Bamba nanku umgubo sisi. Ukhe kancinane ngencam
yozipho, ungagqithisi kuba lo mntwana uyaqala 25
ukuwusebenzisa kaloku. Umgalelele esiselweni sakhe,
usakugqiba uye kumbonisa egumbini lakhe lokulala sisi, vha
siyavana?
NOYONGO: Kakuhle Mlungu.
NYOKA: Ndifuna azive esekhaya kweliya gumbi lakhe lokulala uyeva? 30
Uchithe ixesha elaneleyo naye nincokola. Ndifuna usebenze lo
mgubo, azive esekhaya, amkelekile.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 22 DBE/Novemba 2019
NSC
5.1.1 Xela ukuba uze kwenza ntoni uDina kwaNyoka. (1)
5.1.2 Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba uNyoka wenza indlela
yokuba bathethe noNoyongo uDina engabeva. (1)
5.1.3 (a) Nika umfanekiso-ngqondweni oqulethwe sisivakalisi esibhalwe
bukekela esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa. (1)
(b) Xela ukuba uphuhlisa ntoni lo mfanekiso-ngqondweni. (2)
5.1.4 Xela indlela abaxhatshazwa ngayo ooNoyongo nooKuku
nguNyoka. (2)
5.1.5 Ngqina ukuba lo 'mgubo' umncedile uNyoka kwimikhuba yakhe
engcolileyo ebeyenza kuDina. (2)
5.1.6 Cacisa ukuba kutheni olu lwazi lungezantsi luyinyani.
UNoyongo waphela emjikela uNyoka. (2)
5.1.7 Khetha zibeziBINI iziganeko ezenzekileyo ebalini kwezi
zilandelayo.
(a) UDina wagoduka wayokucela uxolo kubazali bakhe.
(b) UKuku wagxothwa kwaNyoka kuba ekhulelwe.
(c) UNoyongo wabulawa ngokuhlatywa ngencula.
(d) Amapolisa ambamba uNyoka amvalela. (2)
5.1.8 Cacisa indlela isiganeko sokugxothwa kukaDina kwaNyoka
esilikhulise ngayo ibali. (3)
5.1.9 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.
Umbalisi kule drama (ngumntu ongaphakathi ebalini/ngumntu
ongaphandle ebalini). Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 23 DBE/Novemba 2019
NSC
5.2 ISICATSHULWA J
(KungoMgqibelo kusasa kwaThambolenyoka, uNoyongo uyafika
emaphikana, uchazela uNyoka ngakubonileyo kusasa nje, kucholwa
uNomhase ngamapolisa egetyengiwe.)
NOYONGO: Hhe Mlungu, andiyazi le nto iqhubekayo. Andizange ndiyibone
into enje. 5
NYOKA: Khawume Noyongo. Sukungena sele udubuleka nje maan
uthetha into endingayivayo. Yintoni?
NOYONGO: NguNomhase Mlungu.
NYOKA: Yintoni? Utheni uNomhase?
NOYONGO: Ubulelwe Mlungu, ugetyengiwe. (Ephakuphaku) 10
NYOKA: Ubulewe ngubani? Phi? Ubumshiye phi kanti wena?
NOYONGO: Ndimthula esitophini kaloku Mlungu yonke imihla. Ndibuye
ndidlule ngaye kusasa. Ndenze ngolo hlobo nayizolo. Ngoku
xa ndimjonga kusasa nje kulaa ndawo ndiqhele ukumthatha
kuyo, ndifika egqunywe ngelaphu elibomvu-namhlophe, 15
kurhangqiwe phaya ngamapolisa, engafuni mntu usondelayo.
NYOKA: Ugetyengwe njani?
NOYONGO: Kuthiwa uhlatywe ngencula Mlungu. Oku kanye kukaNozici
noNozigoci.
NYOKA: Yho! Kulungile, mandikukhulule kwangethuba namhlanje 20
ugoduke. Yiyekele kum yonke le nto.
(Usuke kwangoko uNoyongo, ephaku-phaku ngolona hlobo,
wangena endleleni wagoduka. Wathi engekude kuyaphi
amlandela kwangoko amapolisa amchola endleleni, abuyela
naye edolophini aya kumvalela) 25
(Usele uNyoka ephaku-phaku mpela ngoku. Usuke waya
egumbini lakhe. Wafika sekukho umfo omlindileyo apho ovela
eMthatha. Ugxibha olude olunamadolo angqukuva ngathi
zimbokotho, olutsho ngobuso obukhulu nobumnyama thsu oku
kwembiza yesiNtu. Into etsho ngamehlo abomvu krwe, nelizwi 30
elirhwexayo lizekelela ngendlela apha enyephileyo
nenomdintsi.
5.2.1 Kutheni uNoyongo engena emaphikana nje? (2)
(a) Xela ukuba kuvela njani kwintetho kaThambolenyoka ukuba
ungumntu onempatho egadalala kubasebenzi. (1)
(b) Ngqina uzixhase ukuba luzobo olumayana olusetyenzisiweyo
ukuveza impatho egadalala kaThambolenyoka kubasebenzi. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 24 DBE/Novemba 2019
NSC
5.2.2 Nika igama likatata kaDina. (1)
5.2.3 (a) Xela ukuba bathetha bephi uNoyongo noThambolenyoka. (1)
(b) Chaza ukuba le ndawo bathetha bekuyo uNoyongo
noThambolenyoka incedise njani ukuphuhlisa isikhwasilima
sikaNoyongo sokunyolukela imali. (2)
5.2.4 Tshatisa uhlobo lwejenra ekuKholam B nophawu lwayo
olukuKholam A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Ibhalwa ngokohlobo (i) Yidrama.
lwemiqolo.
(ii) Sisichazi-magama.
(b) Ibhalwa ngokohlobo
lweprozi. (iii) Sisihobe.
(c) Yahlulwa ngokweendima (iv) Libali elifutshane.
nemiboniso.
(3 x 1) (3)
5.2.5 Chaza ukuba uThambolenyoka umele eliphi iqela labantu
ngokwasentlalweni yoluntu. (2)
5.2.6 Ingaba siyakholeleka isimo somlinganiswa onguDina esivela kule
drama? Xhasa impendulo yakho. (2)
5.2.7 Xela udidi lwale drama. (1)
[35]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 25 DBE/Novemba 2019
NSC
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kula mabali mafutshane alandelayo:
'Ikhikhizela LaseDangwana' nguLL Ngewu
'Ngumntu onjani lo?' nguLL Ngewu
Phendula YONKE imibuzo ekwibali elifutshane olifundileyo.
UMBUZO 6
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2
'IKHIKHIZELA LASEDANGWANA' – LL Ngewu
6.1 ISICATSHULWA K
UFanabekho akaphulaphulanga nanye kwizinto azixelelwe ngunina. Ubevuka
qho njengesiqhelo aqhawule ukutshon'edolophini, abuye eqhuba amatakane.
Ubukho bakhe uFanabekho bebufana nokungabikho kwakhe. Le meko
uMaKheswa uyijonge wayijonga wabon'ukuba zange azale tu kule nkewu.
Akukho nto ubeluncedo ngayo ekhayeni lakhe, elalini yakhe, edolophini yakhe 5
nakwisiqu sakhe.
Into ebebaluleke ngayo umfo kaFikizolo kukufaneleka kwakhe. Ebenxiba
kakuhle athi chu ukuya edolophini, ethethela phantsi okwenene lamanene.
Umntu odibene naye ebengalibali edibene nomntu kwaba bantu
banqongophele kangaka. Enye yezinto ebengahlukani nazo liphepha-ndaba 10
apha i-'Daily Dispatch'. Umntu omphandayo ukuba wenzani kanye
ebengalibazisi athi uyi 'pharmarcist' evunyiweyo.
Unina uMaKheswa uhambe wahamba wadinwa kukondla ahlambele umququ
nje olindele ukuphetshethwa ngumoya. Bezikhe ziqengqeleke iintsuku
uFanabekho engabonakali ekhaya, abuye nje xa eze kutshintsha impahla. 15
Ngenye imini ubuyile wacela into etyiwayo kunina koko umhlolokazi
akazihluphanga uphendule ngelipholileyo wathi, 'Ukuba ubuyinja yalapha
ekhaya bendiza kuqukeza ndikwenzele ukudla kuba bendiza kuqiniseka
ukuba ubuyile nje uza kukhonkotha ube nesidima umzi kaMbongo. Akukho
nto indikhathaza nje ngale yokuba ukho, uthi kanti ukho nje kanti awukho. 20
Ndixakiwe ke kuba uyihlo wayengenje ngawe lo, ukuba wayenjengawe lo,
ngendizixolisa ngelithi ikhikhizela liphum'esiqwini.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 26 DBE/Novemba 2019
NSC
6.1.1 Xela indawo ebesiya kuyo uFanabekho endaweni yokusebenza
imisebenzi yekhaya. (1)
6.1.2 Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba uFanabekho wayengelo
ncedo kwaphela. (1)
6.1.3 (a) Nika umfanekiso-ngqondweni oqulethwe libinzana
elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa. (1)
(b) Xela ukuba uphuhlisa ntoni lo mfanekiso-ngqondweni. (2)
6.1.4 Chaza indlela awemka ngayo eTinarha uFanabekho ukuze
agoduke. (2)
6.1.5 Ngqina ukuba yayimhlupha uFanabekho into yokuba abe ushiyiwe
ziintanga zakhe. (2)
6.1.6 Cacisa ukuba kutheni olu lwazi lungezantsi luyinyani.
UMaKheswa wayengamkhuthazi uFanabekho kwingcinga yakhe
yokubuyela esikolweni. (2)
6.1.7 Khetha zibeziBINI iziganeko ezenzekileyo ebalini kwezi
zilandelayo.
(a) UFanabekho wabuyela kokwabo emva kweminyaka
elishumi elinesixhenxe walahlekayo.
(b) UMaKheswa wathengisa iinkomo wanika unyana wakhe
imali.
(c) UFanabekho wadibana noQaqambile edolophini.
UMaKheswa waya kumthandazeli kuQumbu ngomba
wonyana wakhe owalahlekayo. (2)
6.1.8 Cacisa indlela isenzo sikaFanabekho sokubuyela kokwabo
esilikhulise ngayo ibali. (3)
6.1.9 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.
Umbalisi kweli bali (ngumntu ongaphakathi ebalini/ngumntu
ongaphandle ebalini). Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 27 DBE/Novemba 2019
NSC
'NGUMNTU ONJANI LO' – LL Ngewu
6.2 ISICATSHULWA L
Kuphakame umfana obonakele ngepensile emva kwendlebe ukuba wakha
wanyathela kumasango esikolo. Akukho nto iphathekayo lo mfana
ayifundileyo ngomfi lo ngaphandle nje kokuba uManduleli lo wayengunyana
wesine kaNdawana noMaNdaba ezalelwe eNdaliso. Akuvakalanga nto
ngenkonzo kwaye akuvakalanga ukuba wakha wenzela nto mntu. Into nje eye 5
yabalasela ligquba labantwana abafikileyo kumashumi amabini anesihlanu.
Amakhosikazi akhe ewonke ebemahlanu nakuba ke amane kuwo adikwa
ngumendo ukuba wayengawagxothanga.
Nakuba uManduleli engazanga ongiwe nje, kubonakele kufanelekile ukuba
kubekho umntu othetha ngokongiwa kwakhe. Le ndedeba iyithethile into 10
yokuba umfi lo akagulanga koko watsarhwa emgidini kwalapho eNdaliso. Into
yona eye yaqunywa yaqumeka kukuba umfi lo utsarhwe yintoni. Esi sithethi
nakuba singathethanga nto nje siququmbele ngelithi, 'Kube njalo ke
ukuhamba kukaKhiwa lo.'
Emva koku ibe luthotho lwezithethi ezithethe ngokuthothoza ngokungathi 15
zinyulwe ngokuzekelela. Kwezi zithethi bekukho esasebukhweni;
esasebufaneni; esasemsebenzini umfi esengumphangeli mgodini; eselali.
Impazamo yenzeke kwakufika kwisithethi sasebukhweni bakhe, kuphakame
ngoku amadoda amathathu kubonakala kakuhle ukuba iyileyo izimisele
ukuphosa igade kule ndima yezithethi. Kuthande ukubakho 20
ukukrwithakrwithana kwesi sithuba kunzima ukugqiba ukuba ngubani
onelungelo lokuthetha.
6.2.1 Kutheni kungekho nto iphathekayo inokuthethwa ngoManduleli? (2)
6.2.2 (a) Xela ukuba kuvela njani kwesi sicatshulwa ukuba uManduleli
ungumntu owayengazanga ancede mntu. (1)
(b) Ngqina uzixhase ukuba luzobo ngqo olusetyenzisiweyo
ukuveza ukuba uManduleli ngumntu owayengazanga
wanceda mntu. (2)
6.2.3 Nika igama likayise kaManduleli. (1)
6.2.4 (a) Xela ukuba kuqhubeka ntoni kwesi sicatshulwa. (1)
(b) Chaza ukuba ukutsarhwa kukaManduleli emgidini okuxelwa
kwesi sicatshulwa kuncedise njani ukuphuhlisa isikhwasilima
sakhe. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 28 DBE/Novemba 2019
NSC
6.2.5 Tshatisa uhlobo lwejenra ekuKholam B nophawu lwayo
olukuKholam A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Ibhalwa ngokohlobo (i) Yidrama.
lwemiqolo.
(ii) Sisichazi-magama.
(b) Ibhalwa ngokwemo
yeprozi. (iii) Sisihobe.
(c) Yahlulwa ngokweendima (iv) Libali elifutshane.
nemiboniso.
(3 x 1) (3)
6.2.6 Chaza ukuba uManduleli umele eliphi iqela labantu
ngokwasentlalweni yoluntu. (2)
6.2.7 Ingaba siyakholeleka isimo somlinganiswa onguManduleli
esivezwa kweli bali? Xhasa impendulo yakho. (2)
6.2.8 Xela udidi lweli bali ngokomxholo walo. (1)
[35]
AMANQAKU ECANDELO C: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 29 DBE/Novemba 2019
NSC
ICANDELO D: ISIHOBE
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kule mihobe ilandelayo:
'Umnqayi' nguS Maputi
'Mfazindini wase-Afrika' nguT Yawa
Phendula YONKE imibuzo ekwimibongo oyifundileyo.
UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maputi nabanye
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule mihobe uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuyo yomiBINi imibongo oyifundileyo, oko
kukuthi UMBUZO 7.1 noMBUZO 7.2
7.1 UMNQAYI – S Maputi
1 Untongani le ingazanga yabetha?
2 Untongani le ingalaliswayo?
3 Untongani le ikwazi ukuthetha?
4 Untongani le ingaqoqwayo?
5 Awufakwa ntsilathi nadalo.
6 Lo mnqayi usikelelekile.
7 Asinduku le ukuhlonipheka;
8 Ngobumnyama nesithozela;
9 Ayichathwa bhinqa nankwenkwe;
10 Phofu ayihlali nezinye izagweba;
11 Lo mnqayi uthamsanqelekile.
12 Amakrwala athweswa ngawe;
13 Khu ngokunene oobhuti abatsha.
14 Begcine umfaneleko nokuxabiseka;
15 Bengcembe bekhangele phantsi;
16 Ingekuko ukuthanda kodwa intlonipho
17 Yakho mnqayindini.
18 Yintoni le ityhulu ngawe,
19 Imicimbi oyisindlekayo inesizothe nje?
20 Kumangalwa ngawe kwaXhosa;
21 Ugodusa isisu uqhube nekhazi;
22 Loo madoda emva kwezo nkomo,
23 Awaphazami ukuphekuza ngawe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 30 DBE/Novemba 2019
NSC
24 Akufika emzini awabuzwa,
25 Kuyaziwa, inyewe lulwendiselwano;
26 Kwakubonwa wena kuthethwa ngosingaye,
27 Hayi inyewe yobukhozi.
28 Lo mnqayi undilisekile.
29 Ubuhlobo, uzakuzo ufombekile.
30 Abasweleyo nezinhanha bawukhonzile.
31 Intsingiselo ibubom obutsha.
32 Kuloo masebe ombhongisa nentsinde,
33 Kanti nesiphingo ukuthwasa koMdumba
7.1.1 Nika zibeMBINI izinto ezingenziwayo ngumnqayi
ngokwakwisitanza soku-1. (2)
7.1.2 Xela ukuba usetyenziselwe ntoni umbuzo buciko kwimiqolo
yokuqala emine yalo mbongo. (2)
7.1.3 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.
(a) Iphatheni yerayim ekwimiqolo 1–4 ngu (aabb/abab/aabc). (1)
(b) Nika umsebenzi owenziwe yirayim kulo mbongo. (1)
7.1.4 Chonga isithetha-ntonye segama, 'isidima' kwisitanza sesi-2. (1)
7.1.5 Cacisa okuqulethwe sisitanza sesi-3. (2)
7.1.6 Chaza indlela esahluke ngayo isitanza sesi-4 kwesesi-5
ngokwesakhiwo sangaphandle salo mbongo. (2)
7.1.7 Xela ukuba unjani umoya wembongi kulo mbongo. Xhasa
impendulo yakho. (2)
7.1.8 Loluphi udidi lombongo olu? Xhasa impendulo yakho. (2)
7.1.9 Ingaba ulwazi olufumene kulo mbongo luyitshintshile indlela
owubona ngayo umnqayi? Xhasa impendulo yakho. (3)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 31 DBE/Novemba 2019
NSC
7.2 MFAZINDINI WASE-AFRIKA – T Yawa
1 Yizani bantu ningqine nank'umhlola.
2 Namhla kunamhla ndalam'isimanga.
3 Silo sini na esi sity'utyani ngerhengqe?
4 Yintoni na le inje mzi wakowethu aph'ekhaya?
5 Usisilo na nokokuba ungumntu na?
6 Thetha kaloku, usabele xa ungumntu. Yeha!
7 Lixhishini utyani urheme bumthe swii.
8 Usisidla-tyani na de uthi swii mazindini?
9 Kuloo maqhwa aqhaqhazelisa imihlathi,
10 Ndithe mandla umfazi waseAfrika edov'ududaka,
11 Ath'exovaxova ab'enyovanyova ngezo zandla.
12 La mazwembezwembe ulungiselela iimini zikaXakeka emtyantini.
13 Ndimalam'entsintsitheka neziqonga zeepali ezidal'incilikithi;
14 Exhibitheka nje, ubawozala ukhala ngebhekilana yomthayi.
15 Yaya phi na imfobe kwesi sizwe sethu mdakasholondini?
16 Mazi zase-Afrika zona kade zayibamb'itshisa, sithi ngxe!
17 Zitsholoza nje iimbiza zemipheko zicela yena,
18 Ukhula lusenzel'izothe engekho lo mfazana.
19 Ndima yakhe ayinamyinge aph' emtyantini.
20 Bushushu balo mzi buphehlwa nguye.
21 Engalanywa kulalw'egxwalil'amehlo
22 Kusapho olufa ngeso sandla sakhe sishushu.
23 Akuthi sithe kulawul'unxunguphalo emzini.
24 Bon'ezo zishwayimbana zakhe zimthwebevu.
7.2.1 Ibhekisa kubani imbongi kumqolo woku-1? (1)
7.2.2 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.
Kumqolo wesi-2 imbongi ibone into (eyothusayo/evuyisayo). (1)
7.2.3 Nika isafobe esifumaneka kumqolo wesi-5. (1)
7.2.4 (a) Xela ithoni evezwa ligama elibhalwe ngqindilili kumqolo
wesi-6. (1)
(b) Phawula ngokufaneleka kokusetyenziswa kwayo le thoni. (2)
7.2.5 Tolika okuthethwa ngumqolo we-9. (2)
7.2.6 (a) Xela umfanekiso- ngqondweni ofumaneka kumagama
akrwelelwe umgca ngaphantsi kumqolo we-13. (1)
(b) Chaza ukuba uphuhlisa ntoni lo mfanekiso-ngqondweni. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 32 DBE/Novemba 2019
NSC
7.2.7 Xela isixhobo sesandi esikrwelelwe umgca ngaphantsi kumqolo
we-17. (1)
7.2.8 Tshatisa uhlobo lwejenra ekuKholam B nophawu lwayo
olukuKholam A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Ibhalwa ngokohlobo (i) Yidrama.
lwemiqolo.
(ii) Sisichazi-magama.
(b) Ibhalwa ngokohlobo
lweprozi. (iii) Sisihobe.
(c) Yahlulwa ngokweendima (iv) Libali elifutshane.
nemiboniso
(3 x 1) (3)
7.2.9 Nika umxholo walo mbongo. (2)
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November Exams 2019 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2019 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2019 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2021 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2016 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2015 QP
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum