Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NOVEMBA 2016
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 80
Le memorandam inamaphepha angama-22.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2016 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2016 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exams 2016, 22 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2016 · isixhosa. Memorandum, 22 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- NSC November Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 22
- File size
- 438.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 22
This exam
NSC November Exams 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paper
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA
• Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi.
• Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba kuqalwe
ukukorekishwa kumaziko okukorekisha.
• Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela eyodwa
• ngokokufaneleka kwazo.
IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye.)
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A (imibongo
efundisiweyo) korekisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
esisincoko kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithandathu
imibuzo (kwiNoveli/kuNcwadi lwemveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama),
korekisha kuphela impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa
kwenzekile ukuba uphendule umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, korekisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa
intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
mpendulo.
7. Imibuzo esisincoko.
Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi
ophezulu.
8. Imibuzo emifutshane.
Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
ecaphula.
9. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha impendulo
exhasayo.
10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
Makisha impendulo exhasayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
ICANDELO A: ISIHOBE
VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli
ISIHOBE ESIFUNDISIWEYO
UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SOMBONGO)
UPROFESA AC JORDAN – ZS Qangule
Sebenzisa la manqaku alandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo.
Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo umbongo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha le-23 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Isitanza 1
• Tarhuni nonke zingcali zesiXhosa, Imbongi isebenzise isikhahlelo ukucela indlebe
ikwaxolisa icenga iingcaphephe zesiXhosa ukuba zimamele.
• Leqani ... Balekani ... Imbongi isebenzise uphindaphindo olutyhilwa zizithetha-
ntonye eziziyaleli eziphuhlisa ukuba iingcali zesiXhosa mazigxabhagxabhise
ziphakame zithathe apho ashiye khona okaAC Jordan ukuze singafi isiXhosa.
Okokuqala imbongi iziyalela ukuba ziye equleni, iqula yindawo ekufumaneka kuyo
amanzi nto leyo esisiseko sempilo. Ngokwalo mhobe iqula limele ubutyebi
obushiywe nguAC Jordan kulwimi lwesiXhosa. Iqhuba ithi '... imimoya iyabhudla',
esi sigama siphuhlisa ukuba njengoko imimoya xa ibhudla isenza umonakalo,
imbongi inexhala lokuba ubutyebi obushiywe nguJordan kulwimi lwesiXhosa
bungatshabalala. Iyawukhulisa imbongi lo mcamango kumqolo wesi-3 ngokuthi
'hleze kuvele imbalela', imbalela ke ingumqondiso wentshabalalo nto leyo
ngokwesi sihobe engenza ukuba ulwimi lwesiXhosa lutshabalale.
• 'Lakufa ichanti kudakasa izabonkolo' Ichanti yinyoka engafane ibonwe nangubani
kuba inxulunyaniswa nobugqwirha kunye nobutyebi. Izabonkolo zizilwanyana
ezibomi bazo buxhomekeke ekubeni zibe semanzini. Oko kukuthi ukubhubha
kwale ngqangangqanga kungadala ukuba lutshabalale ulwimi lwesiXhosa.
• 'Yakufa inkuku amaqanda ayabola,'Xa inkuku ifukamile kukho ithemba lokuba iza
kuqandusela amantshontsho ngenye imini. Oko kukuthi xa ife ifukamile
liyatshabalala elo themba. Ukubola kwamaqanda kuphuhlisa ilahleko kuba
amaqanda abolileyo afanelwe ukulahlwa akanakuphinde enze nto. Ngokusweleka
kukaJordan unokuba yilahleko umsebenzi wakhe ukuba aziwuhlanguli iingcali
zentetho yesiXhosa.
• 'Kolunga sonke sibaleke sibonisane', imbongi imemelela ukuba kungahlalwa
phantsi kukhawulezwe kudityaniswe iintloko. Oko ikwenza ngokusebenzisa
isigama esibalasele ngemfano-zandi yoo-s.
• 'Mkhulu umthwalo osaza kuphakanyiswa,' Imbongi isebenzise igama 'umthwalo' xa
iveza ukuba kuninzi okusafuna ukwenziwa ukuphuhlisa ulwimi lwesiXhosa.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
Isitanza 2
• Imbongi xa iveza ilahleko ethe yanayo iMelika isebenzisa igama '... ivelelwe' kuba
ubehlohla kwenye yeeYunivesithi zalapho. Kwakhona imbongi isebenzisa igama
'ingoziwe' ukubonaklisa umonakalo ongaphaya owenzekileyo ngokumka kwale
ndedeba.
• 'Bazila kuTsolo ngosana lwabo', Oku kuphuhlisa ukuba le lahleko ichaphazele
isithili sonke sakuTsolo dolophu leyo wazalelwa kuyo. Ukusetyenziswa kwesigama
'... ngosana lwabo' kuphuhlisa uthando nokuba uJordan ubeseze ngobuso ezweni
kusajongwe lukhulu kuye.
• '... iingcaphephe zathi libekiwe', Oko kukuthi abo baphume izandla kwintetho
yesiXhosa bacacelwa ukuba ukufa kufikile nakubani na.
• Igama 'ukunxuba' liphuhlisa ukungonwabi nokunxunguphala kwizifundiswa kuba
ziqondile ukuba ukufa akukhathali nokuba usisifundiswa.
• Ukubonisa ukuba ukufa kuza kufika nakubani na ngenye imini, imbongi isebenzise
igama ... liyajijwa.
• Xa ibonisa ukuba enye yeengcali zesiXhosa enguJili akukudala iswelekile
isebenzisa igama 'bekuyizolo'.
• '... usala ukusithela,' Imbongi isaqaqambisa uluvo lokuba ukufa kusachaphazela
wonke umntu. Umfanekiso kaMatthews akululanga ukuba ulibaleke.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [10]
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
IDOMPASI – N Gcali
2.1 Imbongi ibethelela ingcinga yokuba idompasi incinane√√/
idelekile√√/idompasi nangona ibonakala idelekile iqulathe lukhulu.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
2.2 Zifana ngokuba imiqolo yazo iyalingana√√/zifana ngokuba isitanza ngasinye
sinemiqolo emi-6.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
2.3 Ubenefuthe elibi√ kuba abantu abaMnyama baphethwe kakubi ngabantu
abaMhlophe besebenzisa idompasi.√√ (3)
2.4 Ngumyalezo wobumnandi nokonwaba kwabantu ngenxa yokufika kweID
kuphelelwa uDompasi√√√/Ngumyalezo wokuphelelwa konxunguphalo
ebantwini abaMnyama ngenxa yokufika kweID kuphelelwa uDompasi.√√√
(Nayiphi na impendulo yomfundi echanekileyo) (3)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UNXUNGUPHALO – N SHASHA
3.1 Imbongi ibethelela ingcinga yokuzinga kwesenzo sokuba abantu abamnyama
baphulukana nemiphefumlo yabo ngalo lonke ixesha.√√ (2)
3.2 Zifana ngokuba imiqolo yazo iyalingana√√/zifana ngokuba isitanza ngasinye
sinemiqolo emi-6.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
3.3 Kubenefuthe elibi√ kuba abantu abaMhlophe bayadakasa bekwazithathela
kubutyebi baseAfrika√√/kubenefuthe elibi√ kuba abantu baseAfrika bebulawa
kabuhlungu bengenakuziphindezela okanye bengenakuzikhusela.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (3)
3.4 Imbongi idlulisa umyalezo wentlungu engummangaliso eviwa ngamaAfrika
ngenxa yokuphatheka kakubi nokubulawa kwawo ngokungenalusini.√√√
(Nayiphi na impendulo yomfundi echanekileyo) (3)
[10]
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
AFRIKA LIKHAYA – W Shasha
4.1 Imbongi ibethelela ingcinga yobudlakadlaka beAfrika ngenxa yokuba
abaMhlophe bengena ngendlela engekho mthethweni kuyo.√√ (2)
4.2 Sahluke ngokungalingani kwemiqolo kwisitanza sesi-2 nesesi-3√√/ kwisitanza
sesi-2 imiqolo ili-10 ukanti kwisitanza sesi-3 isi-7.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
4.3 Kubenefuthe elibi√ kuba abaMhlophe bangene ngenkani eAfrika bexhobile
ngezona zixhobo zinobungozi bezidaphela nakubutyebi bayo.√√ (3)
4.4 Imbongi idlulisa umyalezo wokuba iya kutshabalalisa yonke le milambo
neentaba ukuze ikwazi ukuya naphi na apho ifuna ukuya khona
ikhululekile√√√/Idlulisa umyalezo wokuba iya kuyisusa yonke le miqobo
yendalo ukuze ikwazi ukuhamba ngokukhululekileyo iye naphi na apho ifuna
ukuya khona.√√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (3)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE)
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
IKHAYA – LM Mda
5.1 Sisikweko√/siphuhlisa ukuba ikhaya yinto umntu asoloko ezidla ngayo.√√ (3)
5.2 Imbongi ibethelela ingcinga yokuba ikhaya liyakuhlala lilikhaya lakho nokuba
iimeko zithini na.√√ (2)
5.3 Zohluke ngokuba imiqolo yazo ayilingani√√ /Isitanza soku-1 sinemiqolo emi-4
ukanti esesi-5 sinemiqolo esi-8.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
5.4 Imbongi idlulisa umyalezo wokuba ikhaya yindawo ebalulekileyo emntwini
kuba nokuba umntu sebethwe lilizwe uphela ebuyela ekhaya.√√√/
Imbongi idlulisa umyalezo wokuba ikhaya lihlala lilikhaya nokuba linjani na
kuba akunakulitshintsha nokuba sowufuna.√√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (3)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
INOVELI
UMBUZO 6 (UMBUZO OSISISINCOKO SONCWADI)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
• Liyinene elokuba impumelelo isentabeni. Imiqobo adibene nayo uThole ayikhange
imthibaze ekufezekiseni amaphupha akhe. Uzamile kunzima wade wafika
encochoyini yentaba.
• Kwasekuqaleni kule ncwadi sidibana noThole sele ephumelele enguchwenene
womfundisi osel'efunde de wayityekeza. Ukuze uThole abe ufikelele kweli
nqanaba akulo lempumelelo ibe yimigudu namahla-ndinyuka ngenxa yemiqobo
nemiceli-mingeni athe wahlangana nayo.
• Ubomi bakhe ubuqala ngendlela engathembisiyo kuba uthe emva kokuyeka isikolo
kuba abazali bakhe bengakwazi ukumelana neemfuno zesikolo ezinjengeemali
ezihlawulwayo neyunifom waphala elizweni engenasizinzo.
• Xa efika evela eRhawutini udibana nabahlobo bakhe uThemba noSonwabo
abaphila ubomi obungenanjongo zakuphumelela ebomini babo.
• Uzibona sele eseBhayi uThole ngenxa yeempembelelo zaba bahlobo bakhe phofu
engazazi nokuba uye njani. Isizathu soku kukuba aba bahlobo bakhe bamkhwelise
emotweni ebheka eBhayi baze bamntyintya ngotywala nto leyo wayengazange
wayenza ebomini bakhe.
• Kwelo laseBhayi uThole uzama ukuzenzela ubomi ngokuthi azifunele umsebenzi.
Kwakhona kwalapho eBhayi uthi athandane nentombi egama linguNomsa adibene
nayo edolophini. Uzibona sele esengxakini yokuphantsa ukubulawa ngumgulukudu
onguJoe neqela lakhe. Lo Joe wayethandana noNomsa.
• Uthabatha isigqibo sokuba agoduke nanjengoko wayehambe ekhaya engaxelanga
ngenxa yaba bahlobo bakhe bangamatshijolo. Endleleni egodukayo uphinde
adibane noThemba noSonwabo, kwakhona bamkhukulisa baya kumlahla
kumahlathi aseKnysna engazi kuba babesithi bayagoduka babheka eGcuwa.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
• Kuloo mahlathi abahlobo bakhe bathi baqwengwa ziingonyama kwasala iintloko
zodwa, uThole yena usinda ngezikaSibi apho. Nalapho eKnysna uzakhela ubomi
ngokuthi azenze igqirha. Uphetha sele ephila ubomi obungcono eKnysna kuba
wabanemali nemfuyo.
• Iimeko ngeemeko zamenza wafikelela kwisigqibo sokuba agoduke ngeenjongo
zokuphindela esikolweni kuba wayesazi ukuba imfundo sisitshixo sokuvula
kumahla-ndinyuka obu bomi. Ngoku sele egodukile akukho mntu unathemba
lokuba angaze afunde kuba ubonakala emdala engenayo nemali eyaneleyo
yokuya kula maziko emfundo ephakamileyo athe waya kuwo.
• Uyise owamkhulisayo uFikizolo yena wayesele eyincamile into enxulumene naye
nesikolo sele efuna ukumzekela umfazi. Oku kungqinwa ngamazwi akhe athi, 'uya
kuthemba xa efumana incwadi evela kuThole esesikolweni eDikeni'.
• UThole uzotywe wakrelekrele kakhulu akubuyela esikolweni kuba wabalasela
kwizinto ngezinto. Umzekelo, wafika esikolweni wagqwesa ezifundweni zakhe,
emidlalweni, kwiingxoxo-mpikiswano nasekushumayeleni ivangeli de wanikwa
igunya lokukhwaz'umsind'ozayo ngeentsuku ezithile enikwa ngumfundisi
uShepherd wade wenziwa usihlalo weS.C.A.
• Ngesizathu sokuzibalula kwakhe kwiingxoxo-mpikiswano wachongwa ukuba abe
ngumfundi oya kumela isikolo sakhe kwiYunivesithi yaseKapa. Wagqwesa apho
waze wonyulwa ukuba aye kumela uMzantsi Afrika kwingqungquthela
eyayiseNgilane, waphiwa nesipho-mali sokuba aqhubele phambili nezifundo zakhe
ngabafundi baseUCT.
• Wafika wagqwesa nalapho eNgilane waphetha sele ebuya ezilahlele kakhulu
kwezakwaLizwi. Kulapho wathi wafumana inkxaso-mali yokuqhubela phambili
nokufunda ezakwaLizwi. UMangaliso wafunda kwaNokholeji de waphumelela
isidanga seB.A kwezakwaLizwi. Ukufumana kwakhe isipho-mali kwenza ukuba
akwazi ukuqhubela phambili nezifundo zakhe phesheya kweelwandle.
Waphumelela emagqabini de waba naso nesidanga seMaster of Divinity kunye
nesePHD, zozibini ezifumana eOxford University eNgilane.
• Ayikhange ilindeleke into yokuba uThole angaphetha sele engumfundisi ophethe
esoyisa neengxaki zaseGeorge Goch ndawo leyo yayidume ngokweyelisela
abefundisi kwiziyolo notywala. Ukutshata nokuthandana kwakhe noThozama kube
negalelo kwimpumelelo yakhe. Kwimpumelelo yakhe eGeorge Goch udibana
noyise ubaw'uMkwayi engalindelanga nawayengasenathemba lokuba uya kuze
aphinde ambone.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
7.1 Kubenefuthe elihle lokuba bonke abantu ababelapho esibhedlele balibala
ngeemeko ababekuzo baba nomdla wokujonga kuMangaliso de abanye
bayeka nemisebenzi ebebeyenza.√√ (2)
7.2 Yayikukufanelwa sisinxibo sakhe√√/ isithomo sakhe esasithe ncothu√√/
ubuso bakhe obukhululekileyo obusoloko bugcwele uncumo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
7.3 Imveza njengomntu onentlonipho okanye onembeko√ kuba oko kuphuhliswa
yindlela athetha ngayo ethi 'nkosazana' xa ebhekisa kumongikazi.√√ (3)
7.4 Umqaqambise esikolweni kuba wayesoloko ephuma phambili ezifundweni
zakhe√√/Umqaqambise esikolweni kwiingxoxo-mpikiswano√√/Umqaqambise
eGeorge Goch kwiintshumayelo zakhe.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
7.5 Kwinqanaba lovuthondaba√ kuba iziganeko zikhule de zakwelona qondo
liphezulu okanye encochoyini.√√ (3)
7.6 Unobangela wokuthandabuza yayikukuba babengaqinisekanga ngeyona
yayisenzeka.√√/ kukuba aba bakhalayo babegonene.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
7.7 Savuselela ingcinga yokuba kukho umntu oswelekileyo√√/Savuselela
ingcinga yokuba kuyaliwa.√√Savuselela ingcinga yokuba kukho
undonakele.√√
(2)
(Nayiphi na kwezi)
7.8 Wayegxininisa indlela onwabe ngayo akubonana noyise omzalayo.√√ (2)
7.9 Sisiva esisebusweni bukaMkwayi.√
Ngumkhango osesiswini sikaMkwayi.√ (2)
7.10 Ngumqondiso wokuba uThole waphumelelela ekuzenzeni igqirha eKnysna
enceda abantu bakhona kwiingxaki zabo.√√ (2)
7.11 Sisigqebelo sokuba umntu omdala akanakuba safunda nto ibhadlileyo kodwa
uMangaliso ufunde de wayityekeza kuba uphethe engumfundisi.√√√ (3)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.
• Liyinene elokuba impumelelo isentabeni. Imiqobo adibene nayo uMfazwe
ayikhange imthibaze ekufezekiseni amaphupha akhe. Uzamile kunzima wade
wafika encochoyini yentaba. Owona mqobo endleleni yakhe nguRhulumente
wengcinezelo osandla sakhe yayingamapolisa, amajoni kunye neempimpi.
• Uyafunda ade abe ngutitshala wezembali khondo elo ebengafuni lona kodwa
ngenxa yemeko yezopolitiko wanyanzeleka. Oku kumnike ithuba lokuvuleka
kwezopolitiko. Ulwazi analo luyamtshisa, uphokozela wonke akufutshane naye,
eklasini urhabulisa abafundi, kwigumbi lootitshala urhabulisa oogxa bakhe ukanti
nasekuhlaleni akabayekanga abahlali.
• UMfazwe uzibona ebanjwa kuba kusithiwa unyola umbuso esweni ngeemfundiso
zakhe de wavalelwa. Emva kokungcungcuthekiswa ngeendlela ezahlukeneyo
uyacelwa ngamapolisa ukuba abe ngungcothoza, akavumi. Ukhonjwa
kubunewunewu obuphilwa ngooFriday, Ndlela noNtsipho njengendlela anokuphila
ngayo ukuba angasamkela esi sicelo. Wazixelela ukuba angekhe athengise
ngegazi labantu bakokwabo.
• Uyakhululwa ekuvalelweni ufika litshe liluthuthu ikhaya lakhe. Ufika amapolisa sel'
etyale umoya wokuba uyimpimpi. UGaba noCwe xa edibana nabo bamganga
ngolu lwimi aphela emqaleni kuye ngesi sityholo afika esibekwa ekuhlaleni.
Kwiindibano zoluntu akamkeleki.
• Emva kokuthetha noCwe uya kwintlanganiso eseholweni apho wasinda
ngezikaSibi bemthuka bembetha abantu ngokufunzwa nguFriday enye yeempimpi
zikaRhulumente.
• Xa etyekezwa ngabantu ngolu hlobo ubalekela emangcwabeni nawo phofu
angawathembanga ukuba akangevuki amjikele. Intliziyo yakhe ibuhlungu kuba
ebukulwa ngabantu ahlala nabo bambi benjengezihlobo kuye. Iyamkhathaza le
nto, ngakumbi xa ecinga ukuya kokwabo.
• Akaphelelanga apho ekumgxothiseni uFriday uye wahlala kwizithende zikaMfazwe
enamahlakani akhe. Sibona kwaGaba elala kwimoto endala. Bayafika uFriday
neqela lakhe sebejolise imikhono yekati, ngethamsanqa wabe sele ephumile kuloo
moto, ekhethe ukubalekela eSihlahleni kwamalume wakhe, engqondweni efuna
eyona nto uFriday amzungulela yona.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
• Kwincoko yakhe noGaba uve ukuba amapolisa abulele abantwana besikolo.
Wazimisela ukuba ngenene uyaya emingcwabeni yabo nangona abantu bakuQaka
bemjonga ngeliso lobumpimpi. Siyiva loo nto utat'omncinci kaMachule xa ethetha
ukuba kungenxa yale mpimpi ukuze babe bakwazile ukungcwaba ooMachule.
• Emva komngcwabo simbona uMfazwe ecetyiswa nguSiphiwo omde noSiphiwo
omfutshane ukuba abaleke xa kucaca ukuba ufunwa ngamehlo abomvu.
Ubalekela kwaMfundisi uHlathi ngelokuzisindisa. Apho kwakhona uyajikelezwa
nguFriday namahlakani akhe, akukho ukonwaba kuye. Endleleni ezincamayo esiya
kujongana ngqo noFriday uphazanyiswa yincwina ephuma emotweni eyiCressida.
Uthe efuna ukunceda wabona umngcipheko anokuba uzifaka kuwo wakhetha
ukuphindela kwaMfundisi uHlathi.
• Uyabhaca ngokunyanzelwa nguMfundisi uHlathi ngokubona ukuba izihlangu zakhe
ezinqongo ligazi zingamfaka engxakini ngokungathi nguye obulele abo bantu.
Enye into kuyanyanzeleka ukuba uFriday neli tyholo asithele ngalo bangayekwa
nje ukuze abantu bakhululeke kwingcinezelo.
• Endleleni eya elubhacweni zininzi izinto eziyimiqobo kwindlela yakhe. Amapolisa
akayenga ukumkhangela ade abe uyatsiba kuloliwe ngobusuku akhethe
ukuhamba ngeenyawo. Uyalunyukiswa ngumzingeli ngelithi le ndawo ahamba
kuyo ngummandla kafayayo kunjalo nje abasindi abantu kuyo. Ngenxa yoncedo
alufumane kumzingeli uMfazwe ukwazile ukumelana namapolisa ayemthelekisa
noogxa babo kuloo ndlela iya kujoyina iNtsimb'ebomvu.
• Ngobukrelekrele bengqondo yakhe uMfazwe ukwazile ukubonisa amaqabane
ukuba akayiyo impimpi. Uyanyulwa abe kwiqela lokumela uMzantsi Afrika
kwisithebe sengxoxo eRhawutini. Ubuya apho uFriday sele eneqela lakhe
lopolitiko kodwa uFriday kuyafunyaniswa ukuba unenxaxheba ayidlalileyo
ekubulaweni kwabantu. UMfazwe ngoku seyinguye ochophele elo tyala likaFriday
njengejaji. Kube yimpumelelo ukukhulula isizwe sabaNtsundu kwingcinezelo
yamaBhulu. Satsho sabuya isidima somntu oMnyama.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
9.1 Saba nefuthe elibi ngokuba abantu baphela besoyika le mpatho gadalala
yenziwa ngamapolisa ebantwini.√√ (2)
9.2 Kungokuba wayegquka umkhondo ukuze amapolisa angamboni
ambambe.√√ (2)
9.3 Liwaveza amaXhosa njengabantu abakuthandayo ukuzalana√ njengoko
kwathi kwavela abantu abaninzi abangooCirha√√/ njengabantu abantu
abathanda ukuzalana√ kuba kwavela nabo bazalana ngandlela ithile
nooCirha.√√
(Nayiphi na kwezi) (3)
9.4 Bubuchule bokuba uMfazwe asebenzise idyasi awayeyibolekile ukuzenza
ngathi ungomnye wabahambi, ukuphatha isiqhuma sempahla, ukothula
umnqwazi awayewuthwele nokungaphakuzeli nokuba sel'erhanelwa
ngabantu.√√√ (3)
9.5 Likwinqanaba lokujiya kwezinto√/lokuyondelelana kwezinto√, kuba amapolisa
ahleli ezithendeni zikaMfazwe kuba afuna ukumbamba√√/ kuba iziganeko
zikhulisa impixano.√√
(Nayiphi na kwezi) (3)
9.6 UKhonjwayo noMfazwe abavumelani ngokutshintsha amaxesha ohlaselo
ngenxa yoko uKhonjwayo ubethwe ngempama nguMfazwe emva kokuba
emkhumbuze ukuba uyimpimpi.√√√ (3)
9.7 Avuselela ingcinga yokuba amaqabane ayengafuni nto iwadibanisa
noMfazwe emoyika emva kwesiganeko sikaKhonjwayo√√
/ avuselela ingcinga yokuba amaqabane ayemkrokrela ngokuba
uyimpimpi.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
9.8 USiphiwo kunye noThembekile ngabantwana ababefundiswa nguMfazwe
kwisikolo iFunda ikwangabo abasindisa uMfazwe mhla wayeze kufunwa
ngamapolisa kuloMachule√√/uSiphiwo noThembekile babengamaqabane
bonke.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
9.9 UKhonjwayo wasuka wathi bozololo wazola akubizwa nguMfazwe wasonga
izandla okosana.√√ (2)
9.10 Isigqebelo sesokuba uMfazwe obefudula ebonwa njengempimpi kuQaka
etshutshiswa kodwa ngoku lahlambeka elo bala ungomnye wabazabalazela
inkululeko.√√√ (3)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Nabanye
'UMVUNDLA NENGONYAMA'
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubhrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.
Intshayelelo:
Apha uMvundla useluhambeni lokuya kubona amanye amazwe endleleni uchole
iintsiba zencanda, umpu kunye nengxowa. Kusenjalo wadibana noFudo waze
walucela ukuba luhambe nawe, lwavuma.
Isidingo
Apha kolu hambo uMvundla udinga indawo yokulala aze adibane nomngxuma ekuthe
kanti le ndawo yeyezilo ezikhulu zehlathi iingonyama. Ziyafika ezi nkosi zehlathi
endaweni yazo zisekude ziva ivumba elingaqhelekanga zibone ukuba le ndawo yazo
ingenelwe ngabanye abantu. Iinkosi zehlathi zidinga indawo yokulala ngenxa
yoMvundla ohleli endaweni yazo. Iingonyama zinyanzela uMvundla ukuba uphume
endaweni yazo kuba aziboni silo simbi sinokoyisa zona. UMvundla awuvumi
uyaziqobisela uzixelela ukuba nguwo omkhulu kunazo. Iingonyama zithi mawubonise
obu bukhulu bawo uMvundla.
Isisombululo
UMvundla uqale ngokutshintsha ilizwi zoyika iingonyama. Zakholelwa zingakholelwa
iingonyama. Zifune obunye ubungqina obubonisa ubukhulu bukaMvundla uphinde
wakhupha uFudo ngelithi yintakumba ephuma emzimbeni wakhe nalapho azavuma
ncam iingonyama, Uncame wakhupha okanye waveza iintsiba zecanda ngokuthi
ziintsiba zakhe, zadelela iingonyama, zathi makakhe agqume zive.
UMvundla waziyalela ukuba zifole waze wadubula ngesithongakazi sompu ngelithi
ngumgqumo wakhe lowo wabe ngaloo ndlela uyazisindisa uMvundla zabe zifile ezinye
iingonyama kukungxwelerheka.
Isiphelo
UMvundla uvakalise umgqumo omkhulu wompu zacinga iingonyama ngumngqumo
ophuma kuMvundla zangxwelerheka ezinye zafa wabe wona uMvundla ngalo ndlela
uyasinda waqhubeka nendlela yawo.
Imfundiso
Ubungakanani bomzimba woMvundla abuyichaphazeli indlela ocinga okanye
oyisebenzisa ngayo ingqondo. UMvundla usebenzisa ingqondo ngaphezu kwamandla
ukoyisa ezona zilwanyana zoyikekayo nezinamandla.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Nabanye
'INTSOMI KADELI NODELIWE'
11.1 Kungokuba bayalekelana√√/bayezana√√/bazalwa kunye√√/ngumntu
nomntakwabo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
11.2 Sisityhilela ukuba ngumntu ongenabuntu√ kuba naku engafuni ukumkhapha
uDeliwe ngelithi uyamhlaza√√/Sisityhilela ukuba unocalucalulo√ kuba naku
engafuni kuhamba noDeliwe ngenxa yesifombo sakhe.√√
(Nayiphi na impendulo yomfundi echanekileyo) (3)
11.3 Yingcinga yokuba babemcekisa√√/yingcinga yokuba banentiyo kuba uDeliwe
wayenesiphako emzimbeni.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
11.4 Imncede ngokuba wadibana nomntu owathi wamnceda ngokumsusela
isifombo sakhe.√√ (2)
11.5 Yimfundiso yokuba uyazincama unyamezele xa ufuna into√√/
Yimfundiso yokuba ekunyamezeleni kukho umvuzo.√√/Impumelelo
isentabeni. √√
(Nayiphi na impendulo yomfundi echanekileyo) (2)
'ENKOSI STEVE BIKO: ESINGEQHAWE'
11.6 Sisikhahlelo√/ukungalingani kwemiqolo√/ukubongwa kweqhawe√/ukulandwa
komnombo√/ukuqaqamba kophindaphindo√
(Nasiphi na isibini) (2)
11.7 Imbongi iyagxininisa√√/Imbongi iyagxininisa ibonisa ukuvuya nemincili
yokubona ilizwe uMzantsi Afrika utshintshile ngenxa yamathandazwe
anjengoSteve Biko√√/ Imbongi iyagxininisa kuba yonwabile uMzantsi Afrika
utshintshile.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo yomfundi) (2)
11.8 Imbongi iyazingca ngegalelo elenziwe ngamathandazwe√√/ imbongi
iyazingca ngegalelo elenziwe ngamathandazwe kuba kungoku nje uMzantsi
Afrika uphantsi kolawulo lwentando yesininzi.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo yomfundi) (2)
11.9 Imbongi iphuhlisa ukuba ngenxa yemfundo nezikolo ezingacalucaluliyo√
sikwazile ukulwa nengcinezelo.√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
11.10 Ngowokubulela indima edlalwe nguSteve Biko
emzabalazweni√√√/ngowokubulela indima edlalwe nguSteve Biko elwela
inkululeko yaseMzantsi Afrika.√√√
(Nayiphi na kwezi) (3)
11.11 Yonwabile√/Iyavuya√/uphezulu√ kuba isizwe esiMnyama sikhululekile ngenxa
yabantu abafana nooSteve Biko.√√
(Nayiphi na kwezi) (3)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
ICANDELO C: IDRAMA
UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
AMAZA – ZS Qangule
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubhrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.
• Umbhali apha usivezela ukunyanzeliswa kwesiko lokubonelwa. Sidibana
noNamhla esendiselwa ngenkani ngabazali bakhe uDanile noMaDlamini kwisoka
elinguSidima angalithandiyo. Kwelinye icala uLizo Vaxa utshatiswe ngenkani
kumntu angamthandiyo onguZodwa Zazile. UNamhla umntu osenyongweni kuye
nguLizo Vaxa.
• Kusalungiselelwa umtshato uNamhla ungenisa uLizo entangeni yakhe nto leyo
imasikizi ngokwenkcubeko. ULizo ufika entangeni kaNamhla kwaDanile amfake
umsesane ukubonisa ukuba uyamthanda ekwambanga ukuba ngowakhe nangona
kokwabo enyanzeliswa ngoSidima.
• Bavumelana ngokuba uNamhla ukuba amkele imali yokuthenga umsesane
kuSidima ayifake ebhankini yakhe. Babhaqwa nguDanile bemhokamhokana
entangeni de awuthabathe lo mcimbi wabo awuse kumzi wamaBhele uphela
kodwa oko akumthibazi uNamhla kuthando lwakhe noLizo.
• Ude uyatshatiswa noSidima nangona uNamhla engavumelani nalo mtshato.
• Umtshato wesi sibini awuzange ubenguwo kwakwiintsuku zokuqala kuba sidibana
noSidima noNamhla bexambulisana kunzima de wabe uNamhla ukhupha
ubungqina obubonisa ukuba uSidima unomntwana onguXelisa kuZodwa Zazile
ngelixa batshatileyo. USidima ucenga ancame umkakhe ongafuni nokuva. Uphela
uSidima esimka esiya kwilizwe lempangelo eRhawutini.
• Ukungawufuni kwakhe uNamhla lo mtshato ukubonakalisa nangethuba sele
etshatiswe ngenkani noSidima. Oku kubonakala kakhulu akuba uLizo edubule
umyeni kaNamhla 'uSidima'. Bayaqhuba bayathandana. 'Ukusweleka' kukaSidima
kubangele ukuba kuthiwe uNamhla makangenwe liwele likaSidima uDuma okanye
uLunga ngokwesiko. Ukhaba ngawo omane uNamhla. Oku kudala ingxabano
enkulu phakathi kukaNamhla noninazala onguMaNdaba. Masimve uNamhla xa
esithi, 'ukuba ndingatshata nomnye woonyana kumhla ichanti lingaphuma lothe
ilanga.
• UNamhla uphelelwa ziintloni uthandana phandle noLizo kumzi wamaCirha ude
amithe umntwana kaLizo nangona engumfazi. Esi sisu akanantloni ngaso libhongo
lenkululeko kuye. UNamhla njengomntwana weli xesha akakhange ayizilele
ngendlela eyiyo indoda yakhe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
• Ukhwetyelwa entlanganisweni ngamaCirha ngeenjongo zokuchola esi simo sakhe
singathandekiyo nesibonakalisa intlonipho engekhoyo. Wala kwaphela ukuba
yinxalenye yentlanganiso efuna ukumahlukanisa nesithandwa somphefumlo
wakhe.
• Ngexesha uSilumko ongumcuphi aphanda ngombulali kaSidima noZodwa ufika
kwaMaNdaba uNamhla ehleli noLizo nto leyo ebonisa ngokucacileyo ukungabikho
kwentlonipho kuNamhla. Icebo likaSilumko lokuzenza igqirha liyaphumelela kuba
ungena sele esazi ukuba uNamhla uthe phithi nguLizo kwayebafuna ukutshata.
Usebenzisa inkolo yobugqwirha ngokuthi athi kubo udibene noMaNdaba esombela
ufele lwenyoka emva kwendlu nto leyo yayiza kuba ngunobangela wokuba
bangatshati. Nabo bayayikholelwa le nto ithethwa nguSilumko watsho
wabamemela kwinkonzo yasemangcwabeni. Loo nto yabenza ukuba bathandane
ngakumbi.
• Ukubona kwabo uSidima kwabenza batyhwatyhwa bobabini kuba babecinga
ukuba uSidima sisiporho njengoko babemazi engumntu owaswelekayo.
Ukutyhileka kokuba uLizo ngumbulali 'kaSidima' uNamhla usecaleni kwakhe.
Iphela incwadi bekunye.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
AMAZA – ZS Qangule
13.1 Ubona ukuba uNamhla uyasela nanjengomntwana oyintombazana√√/
kungokuba uNamhla uthetha naye ngokungenambeko.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
13.2 UNamhla uphela ethandana nomntu afuna yena onguLizo kwelinye icala
uSidima uthandana noZodwa Zazile√√√/ULizo wala uZodwa eyedwa
engababandakanyanga abazali kutsho kungabikho nto ayenziwayo√√√/
Akubhubha u 'Sidima' kunyanzeliswa isiko lokungena uNamhla
uyala√√√/uNamhla umithi ngaphandle kwasemtshatweni loo nto
iligugu kuye.√√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (3)
13.3 Kungokuba uNamhla 'uswelekelwe' nguSidima ngoko ke ngokwesiko
lakwaNtu kumele ukuba isiko lokungena lithathe indawo, uNamhla angenwe
nguDuma okanye uLunga njengabaninawa bomyeni wakhe uSidima.√√ (2)
13.4 Yimpixano yangaphandle√ kuba sibona uMaDlamini eqhwaba uNamhla
ekwamtsala nangeenwele.√√ (3)
13.5 Likwinqanaba lovuthondaba / lisencochoyini√ kuba kulapho iziganeko
zifikelele encochoyini sibona uxambuliswano phakathi kukaNamhla
noMaDlamini akukho mntu ufuna ukugoba uphondo√√.
(Nayiphi na kwezi) (3)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
13.6 Isityhilela ukuba uNamhla akakholelwa kwaphela kwisiko√√/ isityhilela ukuba
uNamhla akahambisani tu namasiko.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
13.7 Adityaniswa kukuba kufuneka bazise uNamhla ngesiko lokungenwa.√√ (2)
13.8 Ngokuthi amithiswe nguLizo ongenguye umyeni wakhe esazilile√√/uNamhla
uphendule nakanjani kubantu bomzi wakhe ebonisa ukungabakhathaleli.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
13.9 UMzabalazi akahambisani nokuba uNamhla makangenwe nguDuma okanye
uLunga ngenxa yendlela aziphethe ngayo.√√√ (3)
13.10 Ivuselela ukuba uLizo yindoda ekrexezayo enabantwana abaninzi
ngaphandle komtshato√√√/Ulala nalo naliphi na ibhinqa adibana nalo kutsho
kubekho isiqhamo.√√√
(Nayiphi na kwezi) (3)
[25]
UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubhrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.
• Umbhali uphumelele ukumzoba uMaqoma njengomlinganiswa odlale indima
ephambili ekuthinteleni ukubhunyulwa kwemihlaba yamaXhosa ngabantu
abaMhlophe. Kulo mdlalo sifunda ngembali nentlalo yamaXhosa phantsi kolawulo
lweenkosi ezibaphetheyo, abakholelwa kuzo. Sifumanisa ukuba unkosi uMaqoma
uyabathanda abantu, nto leyo yenze ukuba naye athandwe ngabantu kuba uzama
kangangoko ukubonelisa ekwaneliso elibukhali kwizinto ezihlupha abantu bakhe
njengenkokeli.
• AmaXhosa ngabantu abakholelwa kakhulu kwizinyanya. Ivulwa nje incwadi,
uMaqoma uyabuza kuSoga ukuba babuyela nini kwaNojoli, kumagquba ooyise.
• Uyakhalaza kukushiywa kwamathambo ooyise, izinyanya zabo ke ukutsho oko.
• Sifumanisa ukuba ukufuduswa kwabo kwaNojoli ngetshova kubangele impilo
kaNgqika, uyise kaMaqoma, ukuba ibe nkenenkene de aye kusweleka.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
• Eyona ngxaki kukubaluleka komhlaba nongunobangela wedabi eli kulo mdlalo.
AmaNgesi afika ehambisana nevangeli, ngale vangeli bafuna umhlaba kweli lizwe
labaNtsundu. UMaqoma nabantu bakhe ngamakroti, oku kuphuhla xa uMaqoma
eyalela umkhosi wakhe ukuba uhlasele amaNgesi. Abantu abaNtsundu balwa
ngemikhonto amaNgesi anemipu, kodwa baya phambili abahlehli. Amaphakathi
ayazincama afa apho ifa khona inkosi yawo, nokuba kubi kangakanani na.
• Ibekwa phandle into yokujongelwa phantsi kwamaXhosa ngamaNgesi de athi 'le
mirhangqolo, yamaqaba abahedeni' elizweni lawo. AmaNgesi aphinda ababone
abantu abaNtsundu njengabantu abangena mthetho, umzekelo uToli ikhoboka,
ubethwa nguRufus umrhwebi, uthi uba impahla yakhe arhweba ngayo.
• UToli ubalekele kwaMaqoma, uMaqoma ugweba uRufus inkabi yenkomo
ngokuphatha kakubi ebetha uToli. Akaxoli uRufus kukugwetywa yinkundla
kaMaqoma, 'iqaba' elingazi mthetho.
• Abefundisi banamaqhinga bedibene noSomerset, babhala incwadi ethi uMaqoma
makaye eTyhume emke eTshokotshela. Xa efuna umhlaba athi aza kuvula
iinkonzo afundise abantu ukubhala, ukufunda iBhayibhile nokubala. Ngelo xesha
linye bafuna ukuzenzela ilizwe labo apha phakathi kwamaXhosa.
• UXhoxho xa eyalezwa nguKondile umfundisi welizwi ukuba amcelele indawo
yokwakha isikolo necawa, akavumi kuba umhloniphile uMaqoma umkhuluwa
wakhe, uyamazi akayifuni le nto yokuthathwa komhlaba wabo ngabafundisi
abanamaqhinga.
• UMaqoma yinkosi enoxolo kuba uthetha enjenje sele kubiwe iinkomo kwabulawa
nabantu, 'Andinqweneli ukuba kuphalazwe igazi lomntu madoda akowethu.
Ndiphatheleni kuphela iinkomo zabantu bam ezibiwe ngaloo manyangaza.' Utsho
xa ethuma amadoda ukuba aye kuzilanda.
• Kwakhona kuMaqoma umhloniphile uyise uNgqika. Xa iphela incwadi uNgqika
uyabona kuza kuliwa uyanqanda, ude athi 'Yihla mfo wam. Luhlanga olunenzondo
olu …' Uyavuma uMaqoma bayafuduka, kodwa engafuni ehlonipha umyalelo
kayise.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto
15.1 Ubona umfazi wakhe uNowayithini ethabatheke kakhulu yivangeli.√√ (2)
15.2 Kukunika umyalelo weqonga√ nokuchaza okuza kuqhubeka ebalini.√ (2)
15.3 Ngokwesimo sentlalo yakwaNtu isikhahlelo sifanelekile ukusetyenziswa
ukubonisa intlonipho nembeko enikwa inkosi.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
15.4 Isityhilela ukuba uMatshaya ungumntu okholosa nothembela
kuThixo√√/Isityhilela ukuba uMatshaya yenye yamadoda asele amkele inkolo
yobuKrestu.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
15.5 Likwinqanaba lokujiya kwezinto/lokuyondelelana√ kuba sibona ivangeli ifakwa
ngokufakwa ebantwini abaNtsundu.√√ (3)
15.6 Injongo kukulobela abantu ecaweni.√√ (2)
15.7 Ivuselela ingcinga yokuba iinkosi ngabantu abathanda ukuphiwa izipho.√√ (2)
15.8 Eli binzana lisivezela imbono yokuba banokungahambisani nokuba kusilwe
utywala kwisiyunguma sabo.√√ (2)
15.9 Sisizathu sokuba inkolo yakhe ayimvumeli ukuba azibandakanye kwinto
edibanisa notywala.√√ (2)
15.10 Isimo sentlalo sesasezilalini√/ sixubile yinkolo yesintu nenkolo yobuKrestu√
kuba sibona kukho abafuna ukufaka eyabo inkolo yobuKrestu
kumatyathangubo.√ (3)
15.11 Yinto yokuba abantu bashiya inkolo yabo yesintu bangena kwivangeli√/
Ivangeli yangenisa impixano emizini abafazi abavana nabayeni babo kuba
bethe phithi yivangeli√/ Imihlaba yabantu nezinto ezibubutyebi kulo mhlaba
kaMaqoma zathatyathwa ngabantu abaMhlophe egameni levangeli√/abanye
bathiywa amagama esilungu√/ abanye babulalana bodwa. √
(Nasiphi na isithathu) (3)
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2016
NCS – Imemorandam
6.1 ISIHLOMELO A: IRUBRIKHI YOKUMAKISHA ISINCOKO SESIHOBE
ICANDELO A: Irubrikhi yesincoko soncwadi: ISIHOBE [10 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
UMXHOLO -Isihloko sitolikwe -Ubonisa ukuqonda -Isihloko sitolikwe -Ayanelisi indlela -Akanalwazi kwaphela
ngokunzulu. nokutolika kakuhle ngokwanelisayo ekutolikwe ngayo ngesihloko.
Ukuhlalutywa -Iingxoxo ezinomtsalane isihloko okanye umbuzo. -Akho amanqaku axhasa isihloko/umbuzo. -Impendulo ayikho
kwesihloko, ubunzulu ezixhaswe -Impendulo inazo isihloko kakuhle. -Anqongophele kakhulu mxholweni wesihobe.
bengxoxo, indlela ngokuvokothekileyo iinkcukacha ezanelisayo. -Ezinye iingxoxo amanqaku okuxhasa -Impendulo ibonisa
azakuzela ngayo kusetyenziswa isihobe. -Izimvo ezibambekayo zixhasiwe nangona isihloko. ukulambatha kulwazi
ingxoxo, -Impendulo ibonisa zinikiwe nangona ingezizo zonke -Impendulo ibonisa lwesihobe.
ukuwulandela ulwazi olugqwesileyo ingezizo zonke nje ezixhaswe ukuqhwalela kulwazi
kakuhle umhobe. lwesihobe. ezixhaswe njengoko ngokwanelisayo. lwesihobe.
kufanelekile. -Impendulo ibonisa
-Impendulo ibonisa ulwazi olusisiseko
7 AMANQAKU ulwazi lwesihobe. lwesihobe.
-Isakhiwo -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Isakhiwo sife amanqe.
ISAKHIWO siyathungelana. ingxoxo iyathungelana besakhiwo. iziphene zoyilo. -Iziphene zolwimi
NOLWIMI -Ingxoxo ixongxwe kuhle kakuhle. -Isincoko sibonakalisa -Ingxoxo ezingamkelekanga konke
kwaye zikhuliswe -Ukuthungelana ukusilela kukuthungelana ayicwangciswanga konke nesimbo
ngokugqwesileyo kwengxoxo nokunamathelana ngokukuko. esingachanekanga.
3 AMANQAKU nangokucacileyo. kuyalandeleka. kwezimvo. -Bukho ubungqina
-Ulwimi, ithoni nesimbo -Ulwimi, ithoni nesimbo -Iziphene zolwimi beziphene zolwimi.
sokubhala zivuthiwe, sokubhala zichanekile zimbalwa, ithoni nesimbo -Ithoni nesimbo
zinomtsalane, ubukhulu becala. sokubhala zichanekile sokubhala
zichanekile. ikakhulu. azichanekanga.
-Igrama upelo
neziphumlisi
azinaziphene kwaphela.
AMANQAKU 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 12–15 9–11 6–8 4-5 0–3
-Impendulo igqwesile. -Ubonisa ukuqonda -Impendulo iphakathi, -Buncinane ubungqina -Buncinci kakhulu
14–15 nokutolika kakuhle asiyiyo yonke imiba obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo
-Impendulo ebalaseleyo. isihloko okanye umbuzo. ekungenwe kuyo nzulu. isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko.
15 AMANQAKU 12-13 -Impendulo inazo -Akho amanqaku ukungena nzulu kwimiba -Iimpendulo zisilele
-Ukutolikwa okunzulu iinkcukacha ezanelisayo. asixhasa ekubhalwa ngayo. kakhulu ukuphendula
kwesihloko Izimvo ezibambekayo ngokufanelekileyo -Ambalwa amanqaku umbuzo.
-Iingxoxo ezinomtsalane zinikiwe nangona isihloko axhasa isihloko. -Izimvo zibekwe
ezixhaswe ingezizo zonke nje -Ezinye izimvo zixhasiwe -Iimpendulo ngendlela engacacanga
ngokuvokothekileyo ezixhaswe njengoko kodwa ubungqina ezichanekileyo zimbalwa konke konke.
kusetyenziswa uncwadi. kufanelekile. abusoloko busamkeleka. kakhulu. -Alukho kwaphela ulwazi
-Ukuqonda -Impendulo ibonisa -Ulwazi lwejenre/netekisi -Luncinane ulwazi lwejenre netekisi.
okubalaseleyo kwejenre ulwazi lwejenre netekisi. alugqibelelanga. ngejenre netekisi.
netekisi.
ISAKHIWO NOLWIMI 8–10 6-7 4–5 2–3 0–1
-Isakhiwo -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Ukungabikho koyiloo
10 AMANQAKU siyathungelana. ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo. kwenza ukuba
-Intshayelelo nesiphelo kakuhle. obungagqibelelanga. -Izimvo azithungelelani kungabikho
esigqwesileyo. -Intshayelelo nesiphelo -Unamathelelwano kakuhle. thungelelwano lwezimvo.
-Ingxoxo yakheke kunye nemihlathi nothungelelwano -Iziphene zolwimi -Iimposiso zolwimi
ngokufanelekileyo yaze zicwangciswe ngendlela lwezimvo lukho, kodwa ziyabonakala. nesimbo sokubhala esife
yakhuliswa edala uthungelwano. kukho iziphene. -Ithoni nesimbo amanqe kwenza
ngokucacileyo -Izimvo zithungelana -Zikho iziphene zolwimi sokubhala ukungavakali
-Ulwimi, ithoni nesimbo ngokuchanekileyo. ezithile, ithoni, nesimbo asichanekanga. kokubhaliweyo.
sokubhala sivuthiwe, -Ulwimi, ithoni nesimbo sokubhala sichanekile -Imihlathi ineziphene. -Ayichanekanga ithoni
sinomtsalane, sokubhala sisetyenziswe ikakhulu. nesimbo sokubhala
sichanekile. Ngokuchanekileyo -Imihlathi ichanekile -Ulwakhiwo lwemihlathi
ikakhulu. ikakhulu. ludlakadlaka.
AMANQAKU 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepha lesithathu, mnike u-0.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2016 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2015 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2016 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November Exams 2016 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2021 QP
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata